7 Eylül 2018 Cuma

2019 EKONOMİK KRİZİ

 2019 yılının global bir kriz yılı olma ihtimali var ve önlem alınmazsa bu kriz tarihin en büyük krizi olabilir. Yakın tarihte yaşadığımız küresel ekonomik krizler şunlardı.

1974-  Birinci Petrol Krizi
1979-  İkinci Petrol Krizi
1987-  Kara Pazartesi
1997-  Asya Mali Krizi/ Dot Com Krizi
2008- Finansal Kriz
2018/2019- ....

  Görüldüğü gibi son 30 senede her krizin ardından yaklaşık 10. senede diğer kriz başlamış. 

Bütün krizler aşağı yukarı aynı şekilde ortaya çıktı.

- Kriz için yeterli süre geçti. (10 yıl)
- Dünyada işler çok iyi gitmeye başladı.
- Rekorlar kırıldı.
- Çok hızlı şekilde kötüye gidiş.
- Boom...

 Bugün de global ölçekte büyük riskler mevcut ve son küresel krizin 10. senesi dolmuş durumda, şu paylaşımda ( link ) nispeten küçük bir riski yazdım, daha büyük riskleri de yazacağım. Bu paylaşım bir ekonomik krizi çıkaracak sebeplerden çok bir kriz durumunda dünyanın ne yapacağı ya da yapamayacağı hakkında...

  Öncelikle bir krizde dünyanın ne yapacağına Fed'in muhtemel politikaları üzerinden cevap aramak gerekir; Dünya'da 5 adet çok güçlü merkez bankası var. Bunlar Abd, Avrupa, Çin, Japonya, İngiltere merkez bankalarıdır. Bu beş merkez bankasından Çin Merkez Bankasının etkisi politikaları yüzünden nispeten zayıf;  İngiltere Merkez Bankası nispeten küçük, Japon Merkez Bankası ise kendi ülkesinin problemlerini bile çözmekte yetersiz kalıyor;  geriye kalan İki büyük merkez bankası, Fed ve Ecb.

  Avrupa Merkez Bankası birçok ayrı ulusun çıkarlarını temsil ettiği için nispeten pasif kalmak zorunda kalıyor o yüzden küresel anlamda en güçlü ve küresel trend oluşturan merkez bankası çok uzun yıllardan beri Abd Merkez Bankası.(Fed)

Son 30 yılda Fed'in krizlerle nasıl baş ettiğine bakalım.


Şu paylaşımda (Varlık alım programlarıdaha kapsamlı anlatmıştım.Abd ve benzeri ekonomiler krizlerden para politikasını gevşeterek  çıkarlar.

1979 Opec Krizi ve farklı etkiler sebebiyle(Enflasyonun da etkisi büyük) Fed faiz oranını %20'e çekiyor, ardından %6'nın altına kadar gevşiyor. Enflasyon etkisinden dolayı bu dönem bize net bir bilgi veremiyor.

Opec Krizi sonrası piyasayı desteklemeye yeterli gelen Fed faiz oranı= %6

 %6 seviyesinden sonra Fed Sıkılaşıyor ve bir sonraki kriz ortamına(Kara Pazartesi) sebebiyet veren Fed faiz oranı = %10

Kara Pazartesi sonrası Fed gevşiyor ve bu defa piyasanın yeterli destek bulduğu faiz oranı=%3(bir önce krizde %6 yeterli olmuştu.)

Fed'in bir sonraki krizi(Dot Cot Krizi) tetiklediği faiz oranı=%6(Daha önceki kriz  %10 faiz oranında Çıkmıştı)

Dot Com Krizi sonrası Fed gevşiyor, Bu defa piyasanın yeterli destek bulduğu oran= %1(daha önce %3 yeterli olmuştu) 

Fed'in bir sonraki krizi tetiklediği (Finansal Kriz ) faiz oranı ise %5



 Finansal kriz, sonrası Fed faizleri %0'a kadar düşüyor ama aslında varlık alım programının etkisiyle efektif Fed faiz oranı -%3'e kadar düştü.(Gölge Faiz oranı nedir?-link

 Özetle 30 sene içinde Fed'in piyasayı desteklemek için faizleri düşürdüğü en düşük seviyeler her kriz sonrası düştü.(%6, %3, %1 ,-%3)

  Yine Krize  sebebiyet verebilecek faiz oranları da devamlı olarak düştü. ( %20, %10 , % 6 , %5)

  Basitçe ifade edersek Abd'de ekonomi çok uzun senelerdir daha fazla desteğe ihtiyaç duymuş, her krizden sonra daha fazla borçlanmış  ama borçlanma sonrası asla daha önceki borçluluk seviyelerine ise dönememiş.

 Üstelik Saydığım krizlerin hiçbiri ile 2008 krizi veya varlık alım programları çözümüyle kıyaslanamaz. Bunun anlamı şudur; Bir şeyler yapılmazsa gelecek büyük krizde Abd ekonomisin toparlanmak için ihtiyaç duyacağı Fed faiz oranı negatif %5-10 arası bir rakam ! ve muhtemel toparlanma fed faizlerinin %0'a ulaşmasından önce zirvesine ulaşacak. Bu rakamlar belki çok tuhaf ama 10-15 seneden bu güne bakınca bu günün rakamları da çok tuhaf.

Abd'de durum böyle iken dünyada durum nasıl?

Avrupa : Parasal genişleme devam ediyor, 2008 sonrası basılan Avro'nun değeri +3 trilyon dolar, en az birkaç sene sonra bu paralar geri çekilecek. Ecb faiz oranı negatif.

Japonya: Parasal genişleme devam ediyor, 2008 sonrası basılan Yen miktarı 3 trilyon dolardan fazla; Boj, faiz oranı negatif. 30 senedir gevşek para politikası izliyorlar, tahminim bir 30 sene daha böyle devam ederler.

İngiltere: Parasal genişleme devam ediyor, 2008 sonrası basılan paund miktarı 1 trilyon dolardan fazla, Boe faiz oranı %0,75 . Parasal sıkılaşma için henüz net bir tarih yok ama yakın görülmüyor.

 Abd, Bir krize hazır olmaya çok çok uzak, geriye kalan büyük ülkeler ise Abd'e bile en az 3-5 sene uzaklar.

  Sonuç olarak dünya muhtemel büyük bir ekonomik krize kesinlikle hazır değil, bu sebepten dolayı bir sonraki ekonomik kriz daha geç gelmeli ve Dünya ekonomisi ise merkez bankalarına en azından 2008'de olduğu kadar esneme payı sağlamalı. Aksi durumda bir sonraki kriz tarihin gördüğü en ağır kriz olma riski barındırıyor.(Dünya henüz 2008'in yaralarını tam sarmış değil)