6 Eylül 2018 Perşembe

2019 GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER KRİZİ

 Şu paylaşımda ( 2019 Gelişmekte olan ülkeler için kriz senesi mi olacak? ) basitçe gelişmekte olan ülkelerde nasıl oldu birden bire görünümün değiştiğini ve neden ciddi riskler oluştuğunu anlatmaya çalışmıştım. Bu paylaşımda ise durumu biraz daha somut anlatmaya çalışacağım.

   Verdiğim linkte gelişmekte olan ülkelerin finans dışı özel şirketlerinin nasıl hatalı borçlandığını anlatmıştım;  Financial Times'ta yazan yazarlar Susan Lund ve Eckart Windhagen'ın verdiği bilgiye göre 2008 Krizi sonrası finans dışı firmaların ihraç ettiği tahviller üç kat artmış; bu artışın 2/3'ü gelişmekte ülkelerin firmaları tarafından gerçekleşmiş. Bu yazarlara göre bu tahvillerin temerrüt riski %25 ve Fed, 200 baz puan(8 adet faiz artırımı) faiz artırsa bu risk %40 olacak. 

  Fed, 2019 sonuna kadar 5 adet faiz artırımı sözü vermiş durumda ki son senelerde olumlu ya da olumsuz hiçbir durumda planlarından sapmıyorlar. Peki 2019 sonunda Fed 5 adet faiz artırımı yaparsa(nötr faiz oranına ulaşacak-nötr faiz oranı nedir? ) faiz artırımları kesin sona erecek mi? %4 büyümüş(kapasitesinin iki katı) , senenin sonu gelmeden enflasyon hedefinden 1 puan uzaklaşmış bir Abd ekonomisi bize bu konuda güvence vermiyor.

 Sadece özel şirketlerin değil, gelişmekte olan ülkelerde hane halkı ve kamunun da ciddi borcu var. Bu sene kabaca 900 milyar dolar, gelecek sene 1 trilyon dolar, ondan sonraki sene ise 1.2 trilyon dolar civarında tahvilin vadesi dolacak. Bu rakamların çok büyük kısmı tekrar borçlanarak ödenecek, sadece üç sene önce bu rakamlar 500 milyar dolar civarındaydı.Kısacası gelişmekte olan ülkelerde çok yüksek miktarda dış borç ihtiyacı var,  bu dönemde Gelişmekte olan ülkelerin ne tür sıkıntıları var?

1. Küresel olarak risk iştahı azalıyor:

  Temmuz ayında gelişmekte olan ülkelere üç aylık fon girişi sıfırlandı; yani mayıs-temmuz dönemi gelişmekte olan ülkelere giren para çıkan paraya eşit, trend daha kötüye gidişi gösteriyor.(Sadece ocakta 80 milyar dolar giriş olmuştu.) Risk iştahı azalıyor çünkü;
a- Paranın kendisi azalıyor; temmuz ayı ile beraber küresel likidite zirveden döndü, önümüzdeki uzun yıllar boyunca bu azalış devam edecek.
b- Gelişmekte olan piyasalar güven vermiyor;  borsaları,para birimleri vs. sık sık şok yaşıyorlar.
c-Alternatif getiriler arttı; Abd hazinesi son iki senedir yeni vergi kanunu sebebiyle abartılı derecede borçlanıyor.-(Daha çok güvenilir tahvil arzı) Yine dünyada kredi notu AAA+ olan onlarca şirket finansmana talep artması sebebiyle daha yüksek faizle borçlanıyor, yani çok daha az riskle de gelişmekte olan piyasaların vaat ettiği getiriye ulaşmak mümkün olmaya başladı.

  Bu durumda şuna sebep oluyor; risk iştahı olan para azalıyor, talep eden de artıyor, bu paraya ulaşmak için verilen faiz de doğal olarak artıyor. A ülkesi faiz artırınca sınırlı para oraya yöneliyor, B ülkesi ise daha çok faiz artırmak durumunda kalıyor, B artırınca gözler tekrar A'ya dönüyor; basitçe gelişmekte olan ülkeler altta kalanın canı çıksın oynuyorlar, Artırdıkları faiz onlara dolaylı olarak tekrardan faiz artırımı ihtiyacı olarak dönüyor.

2. Küresel Para arzı azalıyor: 

Temmuz 2018'de küresel para arzı( parasal genişleme nedir? ) zirveden döndü.(Avro/dolar kurunun düşmesi sebebiyle basılan avro, piyasadan çekilen doları karşılamadı.) Önümüzdeki ay Abd(Fed), aylık geri çektiği doları 50 milyar dolara yükseltecek ve artık bu seviyeyi koruyacak.-Şu an aylık 40 milyar dolar- Avrupa ise para basımını yarı yarıya düşürecek,bugünün kuru ile basılan para 17-18 milyar dolar seviyesine düşecek,para arzının azalması hızlanacak; Sene sonunda Avrupa para basmayı sonlandıracak ve para arzının azalması çok kuvvetli şekilde hızlanacak.

  Özetle paraya ihtiyaç artarken paranın kendisi azalıyor.

3.Paranın Maliyeti Artıyor: 

 Abd, faiz artırımına devam ediyor, Abd dışında Abd doları maliyeti diyebileceğimiz libor faizi şu an yıllık %2.8 seviyesinde.

   Fed'in her faiz artırımına, libor %50-100 arası fazladan tepki veriyor yani Fed, 0,25 artırım yaparken genelde libor 0,4-0,5 civarında artıyor. Sene sonuna kadar fed, iki adet daha faiz artırımı yapacak. libor faizi son bir sene de arttığı gibi artarsa sene sonu %3,5-4 arası libor görülebilir.Gelecek sene için ise Fed'in üç adet faiz artırımı sözü var.

  - Para arzı azaldıkça libor faizinin artışının kuvvetlenmesi gerekir.
  -Avrupa'da enflasyon çok şirin rakamlardan uzaklaşmaya başladı, ileride Avrupa, enflasyondan kaçınmak için faiz artırımına gitmesi gerekecektir.

4. Enflasyon: Enflasyon küresel olarak artıyor, enflasyonun en önemli sebepleri olan Enerji ve Petrol fiyatların artması bekleniyor. Abd'nin İran yaptırımları bu rakamları çok anormal rakamlara yükseltebilir, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi var ki bu durum petrol fiyatlarını rekorlara taşır, bunlar hiç hesaba katılmadan bile Petrol fiyatları 80-100 bandını zorluyor.

Bütün gelişmekte olan ülkelerin para birimi değer kaybediyor ve tabii ki gelişmekte olan ülkelerde enflasyon artıyor.Bu durum;

- Gelişmekte olan ülkelerin para birimlerinin daha fazla değer kaybetmesini ve borçlarının yerel para birimi bazında artmasını sağlıyor.
- Gelişmekte olan ülkeleri finansman cezbetme dışında kendi ekonomik dengeleri sebebiyle de faiz artırımı yapmaya zorluyor.
-  Gelişmekte olan ülkeleri daha da riskli hale getiriyor.

5. Yükselen Risk: 

 Beklentiler bozulması sebebiyle gelişmekte olan ülkelerde her varlıkta olumsuz fiyatlama görülüyor; mesela ticari ilişkileri son derece kısıtlı olan Türkiye ve Arjantin bir birlerinin kötü fiyatlanmasına sebep oluyor, Gözler bu ikilide olduğu için diğer ülkelerdeki kötü durum yeterince dikkat çekmiyor ama Brezilya, Hindistan, G.Afrika, Endonezya Ve Rusya'da da çok kötü fiyatlama var. Risk arttıkça Yerel para birimi değer kaybediyor, finansman maliyeti(cds) artıyor, ülkelerden fon çıkışı oluyor; bu durumlar gerçekleştikçe de risk daha da yükseliyor.

  İmf' nin müdahalesine rağmen Arjantin'in toparlanmaması, gelişmekte olan ülkelerde toplu bir iyileşme olmadığı müddetçe bu sıkıntıların çok kolay çözülmeyeceğini gösteriyor.

6. Küresel Risklerin Artması:

  Gelişmekte olan ülkeler çok ciddi şekilde sorun yaşadığı bu dönemde her biri küresel krize sebep olabilecek onlarca potansiyel ''Siyah kuğu''muz(Beklenmeyen Kriz) var.

-Trump Çin,Avrupa,Meksika Ve Kanada ile ticaret savaşı veriyor.
- Trump, İran'a küresel petrol krizine sebep olabilecek yaptırımlar uyguluyor, savaş riski bile var.
-Türkiye ile Abd ciddi gerginlikler yaşayabilir.
- Çin'in borçları Abd etkisiyle ya da Abd'siz küresel kriz riski oluşturmuş durumda.
- Rusya'ya daha öncekilere göre çok daha ciddi yaptırımlar söz konusu olabilir.
- saydığım risklerin çoğu doğrudan ya da dolaylı olarak Abd Başkanı Trump ile alakalı, Trump'ın azledilebilir, Trump'sız bir Abd'de doların aşırı değerlenme riski var.(Abd, dolarının aşırı değerlenmemesinde çok ciddi şekilde Trump etkisi var.)

  Bütün bu sebepleri bir arada düşününce bu sene ve önümüzdeki seneler gelişmekte olan ülkeler için çok ciddi şekilde zorlu geçecek.

  Bu durumun küresel etkilerini ise başka bir paylaşım olarak yazıp buraya ekleyeceğim.


Ekleme: GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN KÜRESEL EKONOMİK KRİZ TETİKLEME İHTİMALİ