8 Kasım 2018 Perşembe

TÜRK LİRASI İÇİN 2019 NASIL GEÇER

 2018 yılının sonuna yaklaştık, 2019 yılı hakkında tahminler ortaya çıkmaya başladı; ekonomistlerin açıklamaları, açıklanan veriler ve benzeri birçok veri bize 2019 yılının zor geçeceğini gösteriyor ama bu durum Türk Lirası için nispeten iyi bir sene yaşanmasına sebep olabilir.



 Bir para biriminin değer değişimine etki eden onlarca etmen vardır ama biz bütün bu etmenleri iki ana sebebe bağlayabiliriz.

-Çok olan mal değer kaybeder, az olan mal değer kazanır.(Enflasyon)
-Satılan mal değer kaybeder, alınan mal değer kazanır.(Cari açık)


 Yani bir para biriminin değer değişimine etki eden iki ana faktör vardır: Cari denge ve Enflasyon ; Bunlar dışında para birimlerine etki eden bütün ekonomik, politik gerekçeler ile bu iki ana sebep arasında bağ kurabiliriz.

 -Konu Dışı-

 Yanlış anlaşılma olmasın bir ülkenin para biriminin değerini Cari açık ve Enflasyon belirler demiyorum örneğin bu sene bizim enflasyonumuzun en yüksek seviyesi %25 ve cari açığımız da çok dramatik bir yükseliş olmamasına rağmen Türk Lirasında 12 ay geriye doğru değer kaybı %100'e bile yaklaştı ama o günkü fiyatlamayı bile Cari açık ve enflasyon beklentileri ile açıklayabiliriz yine merkez bankalarının elinde cari denge ve enflasyona rağmen para birimine çok ciddi şekilde etki edebilme gücü vardır.

-Konu Dışı-

 Ülkemizde üretim yapımızın da etkisi ile Cari denge ile milli hasılamızın büyümesi arasında çok kuvvetli bağ vardır.


Cari açık- büyüme grafiği 2018
Cari Denge-Büyüme Grafiği

 Grafikte'de görüldüğü gibi ülkemizde cari açığımız ile büyümemiz çok güçlü korelasyon içinde; birkaç ay öncesine kadar 2018 cari açığımızın 60 milyar olması bekleniyordu; ekonomide yavaşlama sonrası bu beklenti 50 milyar dolar seviyesine yaklaştı, gelecek sene 30 milyar civarında rakamlardan söz ediliyor yani cari açığımız neredeyse yarı yarıya azalacak.

 2018 yıl sonu enflasyon beklentisi %20-25 arasında gelecek sene ise bu rakamın %15-20 bandına düşmesi bekleniyor.

-Konu dışı-

 Enflasyonun %20-25 bandından %15-20 bandına düşmesi piyasadaki ürünlerin fiyatının düştüğü anlamına gelmez; fiyatların artma hızının yavaşladığı anlamına gelir.

-Konu dışı-

 Kısaca gelecek sene hem enflasyonda hem de cari açıkta daha olumlu beklentiler mevcut o yüzden gelecek sene Türk Lirasının daha makul bir bantta hareket etmesi beklenebilir ya da gelecek sene için Türk Lirası şoklara karşı daha kuvvetlidir diyebiliriz.  Kötümser bakış açısıyla da en olumlu beklentilerde bile gelecek sene enflasyon %15 civarında ve halen 30 milyar dolar civarında cari açığımız olacak,12 ay sonrası dolar kuru beklentisi 6.53... son bir yıldaki ağır değer kaybı sonrası belki bu rakamlar nispeten kabul edilebilir görülüyor ama normal şartlar altın bu rakamlar için iyi demek çok zor.

 Özetle şu sonuca varabiliriz 2019 yılı büyüme açısında olumsuz bir yıl olacak ama bu durum Türk Lirasını destekleyebilir.

 Bahsettiğim iyimserliği kırabilecek birçok sebep de mevcut.

1. Yakın zamanda yaşanan birçok olayda görüldü ki iki üç ay öncesine göre iyiyiz ama Türk varlıklarına karşı bakış açısı halen olumsuz.

2. Küresel şartlar bizi desteklemiyor.

3. En önemlisi özel sektör ağırlıklı dış borç stoğumuz halen bizi zorluyor ve bu konuda  şu an atılmış bir adım da yok; dış borcumuz 450 milyar dolar civarında, kısa vadeli dış borcumuz ise 215 milyar dolar seviyelerine gerilemiş durumda bir miktar iyileşme var ama halen büyük bir borç ve bu durum da ekonomi üzerinde yük.

 Türkiye'nin dış borcunu da biraz açmak isterim, okuduğum birçok yorumda şu ifadeyi görüyorum bir senede 200-250 milyar doları nasıl ödeyeceğiz? Biz böyle bir borcu sıfırlamıyoruz ki dünyada bir senelik borcunu tamamen ödeyebilecek bir ülke olduğunu sanmıyorum. Dünyada ülkelerin borcu diye açıkladığımız devlet+ özel sektör+ hane halkı borcunun çok büyük kısmı tekrar borçlanarak ödenir (Sendikasyon) ve bu işlemde sorun olmadığı müddetçe bu devam eder. 2000'li yıllardan önce dünyada sendikasyonun birden bire sıfırlanması bile olağan iken (Link) günümüzde böyle durumlar gerçekleşmiyor.

 Konunun yeri burası olmadığı için bu konuyu biraz atladım ama yakın zamanda olumlu ve olumsuz yanlarıyla borcu borç ile çevirme üzerine bir yazı yazacağım.

Twitter adresin Yusuf Yüksel