7 Kasım 2018 Çarşamba

TÜRKİYE'NİN BOR REZERVİ NE KADAR DEĞERLİ

 Türkiye'de özellikle ekonomik anlamda sıkıntı yaşadığımız dönemlerde belli madenler ile ilgili şehir efsaneleri hızla yayılıyor; Bor, Toryum ve Petrol ise bu hikayelerde en fazla yer bulan madenler... Bu paylaşımda Bor madeni rezervleri hakkındaki efsanelerinin kaynağını, sebebini ve gerçeklik payını açıklamaya çalıştım.

 

Türkiye'de bor madeni neden çıkarılmıyor? 


Bor;  komplo teorilerinin aksine Türkiye'de çok uzun yıllardan beri çıkarılır, hakkında en fazla  hikaye üretilen madenimiz olmasıyla beraber diğer hikayelerin aksine Bor madeni rezervi bir dönem gerçekten Türkiye'ye çağ atlatacak potansiyele sahipti.

Bor Efsanelerinin Kaynağı:


 1973'te Birinci Petrol Krizi sonrası benzin fiyatları dünyada 12 ay içinde %300 arttı; bunun bugünkü anlamı gelecek Kasım ayına kadar benzinin litre fiyatının 30 lira civarına çıkmasıydı; burasını biraz daha uzatabilirim ama özetle 1973 yılı dünya için çok ağır bir yıl oldu fakat kriz dünyaya şunu öğretti, petrol olmayınca çok büyük problemler çıkıyor ve petrol bir gün bitecek !

 Türkiye'de filmlere, dizilere bile konu olan petrol bitince bor yakıtı kullanılacak, bor yakan motor gibi ifadeler tamamen hatalıdır çünkü bor madeninin asıl değeri yanmamasıdır; Bor bir enerji kaynağı değildir; tam aksine yüksek enerji ile çalışan düzenekleri koruma görevi için eşsiz bir üründür; bahsettiğim gibi 1973 Petrol Krizi sonrası dünyada petrolün alternatifleri hakkında ciddi şekilde çalışmalar yapılmıştır çünkü 1970'lerde dünyada petrolün elli sene civarında bitmesi bekleniyordu (2020) ve 1970'lerde petrole karşı bulunan en mantıklı alternatif hidrojen idi.(Hava) 1970-1990 yılları arasında petrole alternatif başka ürünlerde düşünülmüştü ama bunların hepsinin ortak özelliği benzine oranla çok daha fazla ısı üretecek olmalarıydı ve bu durumda da ısı yalıtımında eşsiz bir ürün olan bor türevi ürünlere enerji tüketen her şeyde ihtiyaç duyulacaktı; bu senaryolar geçerliliğini sürdürseydi bor gelecekte gerçekten Türkiye için çok büyük önem arz eden bir ürün olabilirdi ama günümüzde bu senaryolar tamamen ortadan kalkmıştır.

 1970'li yıllarda petrole 50 yıl ömür biçilirken 2020'de petrole halen 50 yıl civarında ömür biçiliyor; benzer senaryoyu petrolden hemen önce kömürde de insanlık yaşamıştı, çok daha eski zamanlarda her sene akıl almaz bir hızla kullanımı artan küresel kömür rezervi hep 50-70 sene civarında ömür biçilmiş ki bu süreç yüzyıllar boyunca devam etmiş ama ilerleyen zaman ile beraber teknolojinin gelişmesiyle çok daha fazla kömüre ulaşılmıştı, yakın zamanda aynı hikaye petrol için de yaşandı günümüzde ise petrolün 50-70 yıl daha dünyaya yetmesi beklenir iken dünyanın 50-70 yıl daha petrolü yüksek miktarlarda kullanması beklenmiyor; mesela İngiltere en geç 2035 yılında petrol yakan araçların kullanımını yasakladı ki büyük ihtimal bu geçiş o kadar ilerideki yıllara bile kalmayacak yani insanlık kömürde olduğu gibi petrolde de alternatife geçmek için enerji kaynağının tamamen bitmesini beklemedi.

 Peki dünyada petrol bittikten sonra Hidrojen enerjisine geçecek miyiz? hayır. İnsanlık bu süreçte kendi alternatiflerini buldu(Nükleer, Rüzgar, Güneş vs.) ve Hidrojen ile beraber bir dönem gerçekten çok değerli olması beklenen Bor, beklendiği gibi altın dönemini hiç yaşamadı.

Dünyada bor sadece Türkiye'de mi bulunur?


 Dünyadaki Bor rezervinin neredeyse tamamı Türkiye'de bulunur.(%80 civarında) ve Türkiye'de bulunmayan Bor rezervinin-genelde Rusya'dadır.- maliyeti Türkiye'ye göre çok fazla olduğu için Türkiye ile ciddi bir rekabete giremez ama Türkiye bu konuda kartel değildir çünkü Türkiye dışında bulunan bor da dünyanın ihtiyacını fazlasıyla çok çok uzun yıllar boyunca karşılayabilir yani bor düşündüğümüzden çok daha az kullanılan bir ürün.

Türkiye'de ne kadar bor üretilir?

 Türkiye'de yıllık 3 milyar dolar değerinde bor üretilir ve bunun neredeyse tamamı ham halde ihraç edilir.

Efsanelerin dışında Bor Türk ekonomisine ne kadar katkı sağlayabilir?


 Dünyada Bor türevlerinden üretilen yüzlerce ürün mevcut; (2011 yılında uzun süre araştırmıştım sonra güncellemeye gerek duymadım.) 2011 verileriyle dünyada Bor ve türevlerinden üretilen onlarca ürün var ve bunların piyasa değeri yıllık 30-35 milyar dolar civarında; bizim payımız ise bahsettiğim gibi ham halde ihraç edilen bor dışında pek fazla değil. Yine 2011 rakamlarıyla bizim bu 30-35 milyar dolarlık pazarın ihtiyaç duyduğu ürünleri üretmek için yapmamız gereken yatırım maliyeti ise yaklaşık 250 milyar dolar fakat 250 milyar dolar yatırım ile 30-35 milyar dolarlık bir pazara girmek çok cazip değil, Türkiye açısından çok daha cazip alternatifler mevcut ki Türkiye'nin bu kadar büyük bir sermaye bir araya getirmesi ya da finansman yoluyla ulaşması neredeyse imkansız denebilir zaten Bor madenlerinden yararlanma konusunda sermaye bulma ''küçük'' sorun.

 Bor madenlerinden yararlanmak için Türkiye'nin bir diğer seçeneği  sadece çok karlı ürünlere yönelmek ki Türkiye'nin Bor rezervi konusunda asıl hedeflemesi gereken alan bence budur ama işin o kısmında da maliyetlerden daha zor bir sorun var; Bor türevlerinden üretilen en değerli ürünler genelde Temizlik Sektöründe kullanılan ürünler ve bu pazarda da çok ciddi şekilde araştırma-geliştirme ve markalaşma gerekir, bizim büyük avantajımız olan ucuzluk bu pazarda çok önemli değildir o yüzden Türkiye'nin bor potansiyelini etkili kullanması ciddi şekilde planlama ve uzun bir süreç gerektiriyor.

 Özetle Türkiye'de diğer birçok konuda olduğu gibi Bor madeni potansiyelinden yararlanma da yine eğitime bağlı (Link) ama bu potansiyelin Türkiye'ye çağ atlatacak kapasitesi de yoktur.

Twitter adresim yusuf Yuksel