5 Eylül 2018 Çarşamba

AVRASYA PARA BİRİMİ

  Son zamanlarda farklı isimler altın Türkiye, Çin, Rusya ve İran'ın ortak bir para birimine geçeceği yorumları yapıyor;Bu para birimine yaygın olarak AVRASYA PARA BİRİMİ ismi verildi. Politika benim alanım değil ama ben bile rahatlıkla 4-5 saat bu ülkelerin neden politik bir entegrasyon gidemeyeceğini anlatabilirim, konum bu değil.(Ortak çıkarlar doğrultusunda hareket edilebilir.)

  Peki Türkiye, Çin, Rusya ve İran ekonomik olarak bir entegrasyon sağlayabilirler mi? Ortak çıkarlar için adım atmalarını bekleyebiliriz ama ekonomik entegrasyon, ortak para birimine geçiş mümkün değildir. Zaten resmi ağızlardan böyle bir çalışmaya dair bir ifade de yoktur.


  Öncelikle dünyada lokal olarak bazı bölgelerde ortak para birimi kullanılıyor ama ''Avrasya Para Birimi'' büyüklüğünde bir örnek sadece Avrupa'da var.(Euro) Bugün Avrupa'da ortak para biriminden memnun tek bir ülke bulmak imkansızdır fakat yapılan hatadan dönmenin maliyeti, mevcut durumdan bile ağır olacağı için Avrupa, ''Euro Birliği'' sistemini düzeltmeye çalışıyor. Avrasya para birimi ile anılan ülkelerin ekonomik yapılarına bakılınca i muhtemel birlik, Euro birliğinden bile daha sorunlu bir yapıdadır.(Türkiye, Avrupa Birliği'ne girerse Euro'a geçmemesi de Türkiye'nin çıkarınadır.)

Avrasya Birliği(Ortak para birimi) sağlanırsa neler olur?
-Sadece işin ekonomik yönüyle alakalı-

  Öncelikle yeni bir para birimine geçmek teknik olarak çok zor bir işlemdir, genelde seneler sürer.

 En başta böyle bir adım en fazla kalpazanları memnun eder, milyonlarca insanın daha önce görmediği bir parayı kullanacak olması kalpazanlık gibi birçok suçu yaygınlaştıracaktır. Bunlar basit sorunlar asıl problemler mevcut sistemi yenisine uyarlamaktır, devletin borçları alacakları, mevcut gelir-giderlerin durumu(tahviller,bonolar, vergiler vs. vs.) yeni kurlar, yeni sistem basitçe tam bir kaos durumu yaşanır. Ciddi mağduriyetler ya da haksız kazançların ortaya çıkması kaçınılmazdır.(çok kaliteli bir geçiş sağlansa bile)

  Muhtemel bir ''Avrasya Para Birimi'' senaryosunda yeni bir para birimi ortaya çıkarılacağını sanmam çünkü adı geçen ülkelerin toplam nüfusunun %75-80'i , Toplam ekonominin ise %80-85'i Çin'e ait. En makul senaryo Çin'in para biriminin diğer ülkeleri de temsil edecek yeni bir ad ve yapıya aşamalı olarak geçirilmesi( ortak para birimine geçişin etkileyeceği nüfusun %80'i teknik problemlerden kurtulur.)ve yeni bir merkez bankası eliyle bu ülkelerin bu para birimini ortak kullanıma sunulmasıdır.

  Ortak bir merkez bankası kurulacaksa ilk adım ise bu para birimini kullanacak bütün ülkelerin benzer makro ekonomik göstergelere ulaşmasıdır, yani Türkiye; Rusya-Çin-İran ile ortak bir para birimine geçecekse bu ülkelerin hepsi aşağı yukarı aynı seviyede enflasyona sahip olmalıdır çünkü ortak bir merkez bankası politikası izleyecekler.

  Her ülke için bu konu ayrı ayrı incelenebilir.(en fazla İran zorlanacaktır.) Şu an bahsi geçen ülkelerin enflasyonu ulaştırmak isteyecekleri ortak seviye muhtemelen %5 civarı bir rakamdır, Türkiye; %5'enflasyona ulaşırsa zaten problemlerini çözmüş olacaktır. (Türkiye'nin kronik enflasyon problemi)neden Avrasya Para Birimine ihtiyaç duysun? Bu durum hastanın doktora gidip doktordan ''iyileş sonra gel sana bakayım.'' demesi gibi bir durum! Ekonomik sorunlarını çözmüş bir Türkiye'nin bu para biriminden sağlayacağı bir fayda yok hatta birçok zarar var.(Bu ülkeler ile ekonomik ilişkileri ilerletmek yeni bir para birimine ihtiyaç yok.)

  Şöyle bir düşünce akla gelebilir; Türkiye'nin enflasyon problemini çözmesi(kısa vadede) çok zor ve bu yeni para birimi sayesinde ortak ülkeler Türkiye'nin sorunlarını çözmesine yardımcı olacaklar.
1. Bu çok büyük bir külfet, Avrasya Para Birimi ile anılan ülkelerden böyle bir yardımı yapabilecek bir ülke yok.(Türkiye'nin enflasyon problemini çözmenin maliyeti)
2.Bu konuda hatalı düşünüyor olabilirim ama Türkiye'ye yardım etmek için çok ciddi bir maliyeti karşılayacak devletlerin Türkiye'ye yardım etmek için yeni bir para birimine ihtiyaçları yok. Üstelik maliyet karşılayarak Türkiye'nin enflasyon problemi çözülse bile bu yeni para birimi orta-uzun vadede enflasyon sorununu daha büyük problem haline getirme potansiyeli taşıyor.

-Konu Dışı-
  Çin, çok büyük rezerv sahibi büyük bir ülke olabilir ama aynı zamanda ekonomisine göre dünyanın en büyük borcunu çeviren ülke; üstelik Çin'in borcu artmaya devam ediyor ve borcunun artışına göre ekonomisinin büyümesi ise gittikçe yavaşlıyor yani Çin'in kendi problemleri de ciddi şekilde mevcut, Dünyaya para dağıtabilecek bir ülke değil. Şu an dünya ekonomisini tehdit eden en büyük risklerden bir Çin'in borcudur. Belki bunu uzunca bir paylaşımda açıklamaya çalışırım.


-Konu Dışı-

Böyle bir adımın hiç mi faydası yok? var. Bahsettiğim adımlar gerçekleşirse ve Türkiye'nin enflasyon problemi bir şekilde çözülürse %5 enflasyon %6-7 faiz oranlarıyla Türkiye devasa bir büyüme trendi yaşar. fakat bir süre ise işler daha da sarpa sarar. Avrupa'da gerçekleşen durum budur.

  Avrupa'nın kuzeydeki ülkeleri, genelde güneydeki üyelerine göre çok daha verimlidir.(Aralarındaki verim farkı Çin-Türkiye-Rusya-İran arasındaki farka göre devede kulak !) Bir ürünü satarken üç ana faktör etkindir.
1. Fiyat(Para birimi ile alakalı)
2. Kalite(Ekonominin verimliliği ile alakalı)
3. Marka(Ekonominin verimliliği ile alakalı)

 Avrupa'da verimli kuzey ülkeleri ile verimsiz güney ülkeleri aynı para birimini kullandıkları için verimli bir ekonomiye karşı verimsiz ekonominin tek avantaj olan ''fiyat rekabeti''  güney ülkeleri tarafından kullanılamıyor ve güneydeki ülkeler devamlı olarak bu durumun sıkıntısına maruz kalıyorlar.

 Yine ortak bir merkez bankası kullanılması gerekliliği sebebiyle Kuzeydeki ülkeler ''sıkı para politikasına'' ihtiyaç duyarken aynı dönemde güneydeki ülkeler halen para politikasının genişlemeci hamlelerine ihtiyaç duyabiliyor bu da ortak para biriminin bir başka çıkmazı.

Şimdi Konuma dönüyorum; Türkiye-Çin-İran-Rusya ortak para birimi kullanırlarsa;
 Çin ekonomisi diğer ülkelere göre kıyaslanamayacak kadar verimli, daha önemlisi Çin ekonomisi diğer ekonomilerle karşılaştırılamayacak şekilde verimliliğini de artırıyor. Türkiye, yine Rusya ve İran'a göre çok verimli ama özellikle İran verimlilik konusunda inanılmaz seviyede geri bir ülke. Muhtemelen ne olacak;


- Enflasyon ve Dış finansman ihtiyacını çözen İran yıllık %20'li, Türkiye %10'lu,  yine Rusya %10'lu devasa büyüme rakamlarına ulaşacak.(Tüketim odaklı !)  aynı dönemde ise Çin ile mücadele edemeyecekleri için bütün pazarlarını Çin'e kaptıracaklar ! Bu durumu iç pazar konusunda gümrük yoluyla engellediler diye düşünelim(dış pazarlarda öyle bir çare yok.)

 Birkaç sene içinde rahatlıkla şu sahneyi göreceğiz Çin enflasyon %5, Türkiye %10, Rusya %15, İran %30.  Merkez bankası faiz oranı ne olacak? Çin, yine diğer ülkelere devasa yardımlar yapsın. Daha kısa zaman sonra bu resim tekrarlanacak.-Neden sorun yaşayacağımızı burada uzunca anlattım, diğer ülkelerde de aynı sebepten sorun yaşanacak.

 Bu ülkelerle  yerel para birimi ile ticaret yapmak,(En fazla Türkiye'nin çıkarına) teknolojik/endüstriyel iş birliği gibi adımlarla ortak bir fayda sağlanabilir ama ''Avrasya Para Birimi'' hikayesi bugünün şartlarında mantıklı bir proje değildir,dedikodudan ibarettir.

Ekleme: Çin ekonomisi  büyük fedakarlıklar yapmaya müsait mi? link 

Çin yardımsever mi yoksa sömürgeci mi?

Karşılığı olan Para Birimi