13 Kasım 2018 Salı

AVRUPA'DA KRİZ KAPIDA

 Daha önce bu başlıkta Avrupa Para Birliği'nin dağılması ihtimaline dair bir paylaşım yapmıştım; Şu an  durum somut veriler ile daha netleştiği için paylaşımı güncelledim.

  Avrupa Birliği ve Avrupa Para birliği yakın-orta vadede çok büyük sorunlar ile karşılaşabilir, Avrupa'da verimli ekonomiler ile verimsiz ekonomiler arasında ya da kabaca kuzeydeki ülkeler ile güneydeki ülkeler arasındaki ekonomik çelişki derinleşiyor; Avrupa ekonomisi bir süredir İtalya Bütçe Krizi ile haberlere konu oluyor , Almanya'dan gelen enflasyon verisi ise Avrupa hakkında soru işaretlerini kuvvetlendirdi.


 (Paylaşım karmaşık olmaması ve gereksiz ayrıntılara boğulmaması için durumu Almanya-İtalya ekseninde açıklamaya çalıştım ama kabaca bütün verimli ekonomiler Almanya ile verimsiz ekonomiler ise İtalya çok benzer durumda olduğunu söyleyebiliriz.)

 Almanya'da enflasyon oranları son 10 yılın yani 2008 Krizi sonrasının zirvesine ulaştı.

italya krizi
Avrupa Birliği Dağılabilir mi
 Resimde de görüldüğü gibi Almanya'da işsizlik neredeyse dip seviyeye yaklaşmış.(Bir ülkede işsizlik %4'ün altına pek düşemez.) daha başka birçok veri bize Avrupa'da birçok ülkede enflasyonun yakın zamanda ciddi bir sorun olabileceğini gösteriyor ve bu şartlar altında Avrupa Merkez Bankası aşırı gevşek para politikasını sıkılaştırmalıdır.

-Konu Dışı-

 Her toplumun ağır travmaları vardır ve bu durum ekonomideki kararları da çok ciddi şekilde etkiler; Almanya'nın Birinci ve İkinci Dünya Savaşları döneminde yaşadığı dehşet enflasyon sorunu sebebiyle Alman ekonomi yönetiminin enflasyona hassasiyeti aşırı derecede yüksektir -bizde de  Türk lirasının değer  kaybetmesine karşı çok ciddi hassasiyet vardır.-  o yüzden Almanya'nın Avrupa Merkez Bankası üzerinde baskısını artıracağını tahmin etmek zor değil.

-Konu Dışı-

 İtalya özelinde Avrupa'nın güneyinde ise apayrı bir hikaye mevcut; İtalya'da 2008 Krizi'nden beri işsizlik oranları tek haneye düşürülemedi, gençlerde işsizlik oranı ise %40-50 civarlarında; 2008 Krizi başladığında 2.4 trilyon dolar civarında büyüklüğü olan İtalya ekonomisi, 2018'de 1.95 trilyon dolar civarında bir büyüklüğe geriledi, aynı dönemde ülkenin kamu borcu ise %100 civarından %130 civarına yükseldi yani İtalya'nın ekonomisi büyüyemiyor iken diğer yandan borç yükü artıyor.

 Bununla beraber bir diğer büyük sorun ise İtalyan bankacılık sistemindeki sorunlu kredi oranı %15 civarına ulaştı, bu hiçbir sorunu olmayan bir ülkede bile ciddi bir risk unsuru olarak kabul edilebilir.

-Konu dışı-

 Avrupa'nın 2008 Krizi sonrası sorunlu ülkeleri para birliğinde tutmasının ne kadar büyük hata olduğunu en iyi açıklayan örnek Yunanistan'dır; Yunanistan, kelimenin tam anlamıyla ekonomik çöküş yaşadı ama geçen süre içinde sorunun çözümü konusunda bir arpa boyu yol kat edilmiş değil. Link

-Konu Dışı-

İtalya'daki sorunlar nasıl çözülür?

1. Devlet ve halk tasarruf yapar

  On senedir bu çözüm İtalya'da deneniyor ama bir fayda sağlamadı hatta daha fazla soruna sebep oldu. Tasarruf yapmak normalde borçları azaltır ama tasarruf harcamaların azalmasına sebep olacağı ve bu durum da ekonomiyi zayıflatacağı için borç azalsa bile oransal olarak ekonomi üzerinde daha büyük yük olarak kalabilir, İtalya'da olan budur.

2. Borç yapılandırma ya da Silme

 İtalya'da denenmemiş olsa bu yöntemin sonuçları da dolaylı olarak tasarruf yapma gibi olur mesela Türkiye gibi bir ülkede böyle bir yöntem bir süreliğine ciddi şekilde fayda sağlar ama İtalya ekonomisinde borçların alacaklıları genelde İtalyanlar ve diğer Avrupalılar olacağı için ertelenen veya silinen borçlar İtalya ekonomisinde çarkların yavaşlamasına ya da durmasına sebep olacaktır, üstelik bu tür adımların çok büyük Ahlaki Riziko'su vardır o yüzden pek muhtemel bir adım değildir.

3.Para basma 

 Şu an yapılmakta olan durum devam ettirilir ve bankaların sorunlu krediler yüzünden sorun yaşanması engellenir, borçların ekonomi üzerindeki yükü azaltılır.

 Özetle elimizde iki tane ekonomi var birinde piyasada dolaşan fazla para yüzünde çok ciddi şekilde sorunlar var, diğerinde ise çok daha fazla paraya ihtiyaç var... Bu iki ekonomi aynı merkez bankasına bağlı kalamazlar ya da kalmaya devam edip bir birlerini dibe çekerler.

 Avrupa Para Birliği(Euro) projesi ölü olarak doğan bir projeydi çünkü sistemin işlemeyeceği en başından beri belliydi ve ilk büyük krizde(2008) yukarıda bahsettiğim çelişki ortaya çıktı ki bu ekonomik sorunların Avrupa Birliği'ne bile ciddi şekilde zarar verme ihtimali de zayıf değil.

 Bir ürünü pazarlanmasında kabaca üç temel faktör etkili olur; Kalite, Marka, Fiyat bir kişi için ekonomi nasıl işlerse ülkeler için de mantık aynıdır; daha verimli ülkelerin daha kaliteli ürünleri ve tanınmış markaları olur, daha az verimli ülkenin ise elindeki tek kozu fiyat rekabetidir; Avrupa Para Birliği, daha az verimli üyelerinin rekabet konusunda tek kozlarını ellerinden almış yine ortak pazar kurallarını gereği devletlerin önlem almasını da engellemiştir bu sebeple de Avrupa'nın az verimli ekonomileri daha verimli ekonomilerine karşı rekabet gücünü ciddi şekilde kaybetmiştir; Bir diğer sorun ise ortak para kullanan ülkelerin ortak bir maliye politikası veya yönetimi yoktur yani ülkelerin ekonomilerini yönlendiren iki ana faktörün bir birleriyle ortak hareket edeceğinin ya da aynı yönde karar alacağının bir garantisi yoktur o sebeple Avrupa'da ortalama kamu borcu %85 civarında iken İtalya'da bu oran %130'a, Yunanistan'da %180'e çıkabiliyor, Avrupa verimlilik sorununu çözebilirse bile ortak maliye politikasının olmaması orta- uzun vadede Avrupa'da yine sorunlara sebep olması kaçınılmaz, Avrupa'da yükselen aşırı sağın etkisi sebebiyle Avrupa'nın ortak bir maliye yönetimi ve politikası oluşturması da şu an pek mümkün görülmüyor.

 En büyük sorun ise bu makalede bahsettiğim çelişkilerin ortak bir çözüme ulaştırılması için Avrupa'nın çok uzun bir zamanı yok.Son elli yılda ortalama her on senede bir dünya ekonomisi büyük bir krize girdi ve son büyük kriz üzerinden 10 sene geçmiş durumda; Birçok saygın kurum iki sene içinde eğer gerçekleşmezse en geç dört senede bir resesyon/kriz ortaya çıkabileceğinden bahsediyor,(Link) Avrupa ise halen 2008 Krizi'ni bile tam anlamıyla atlatabilmiş değil, Avrupa Merkez Bankası yakın zamanda çok hızlı bir normalleşmeye gitmezse ki gitmesi şu an zor Avrupa bir sonraki krize eli kolu bağlı girecek. Link


Twitter adresim Yusuf Yüksel 

Facebook Adresim Yusuf Yüksel

(Güncelleme Sona Erdi)


AVRUPA PARA BİRLİĞİ DAĞILABİLİR Mİ


Biraz iddialı bir başlık olsa da yakın zamanda Avrupa'da ekonomik sorunlar ülkeler arasında ciddi problem çıkarmaya aday.

  Geçen ay İtalya'da popülist yöneticiler ülkenin yönetimine geçtiler ve yaptıkları açıklamalar İtalya ile Avrupa'nın sık sık karşı karşıya geleceğini işaret ediyor.

  İlk haber yakın zamanda çıktı; İtalyan yöneticiler, Almanlardan ECB'nin (Avrupa Merkez Bankası) varlık alım programını(Varlık alım programı nedir? ) -ismini değiştirerek- devam ettirmesini istediler fakat Alman yöneticiler bu isteği çok kesin bir dille reddettiler.

  Ecb, 2008 Krizi sonrası(2009 yılında)  bilançosu 1.9 trilyon Avro idi, geçen ay ise bilançosu 4.6 trilyon dolar oldu yani kabaca Ecb 2008 Krizi sonrası bugünün kuru ile 4 trilyon dolar değerinde Avro piyasaya sürdü.

  Karşılaştırma için Abd'i kullansak Abd daha az para piyasaya sürdü(3.5 trilyon dolar) ve 2014 yılında para basmayı sonlandırdı, 2017'den beri piyasadan bastığı paraları topluyor;250 milyar dolar civarında parayı piyasadan çekti  ve gelecek 12 ayda bu rakam 600 milyar dolar olacak !

  Ecb, hali hazırdan 4 trilyon dolar değerinde Avro basmış durumda,çok uzun zaman boyunca Eylül-2018'i varlık alım programının biteceği tarih olarak göstermişlerdi ama birkaç ay önce bu planı değiştirdiler; Eylül 2018 ile beraber 30 milyon Avro seviyesinde olan varlık alımını yarı yarıya düşecek ve yıl sonunda ise program tamamen bitecek.

  Varlık alım programı Avrupa için başarılı oldu mu?

  Asıl problem bu sorunun cevabında, bazı ülkeler için varlık alım programı yeterli katkıyı sağladı hatta zararlı seviyelere yaklaşıyor, diğer ülkelerde ise halen yeterli katkı sağlanmadı. 

  4 trilyon dolar seviyesinden para basılmış durumda, bu likidite Avrupa için ciddi bir risk, bugün küresel bir kriz çıkarsa Avrupa'nın hiçbir esneme payı yok; Basılmış 4 trilyon dolar değerinde para ve negatif faiz oranları ile bu durumu karşılayacaklar, bugün küresel bir krize sebep olabilecek birçok sebep de ne yazık ki mevcut.(2019 ekonomik Krizi)

  Avro Birliği gerçekten dağılabilir mi?

-Konu Dışı-

Avrupa birliği ile Avro birliği farklı kavramlardır.

-Konu Dışı-

  Avrupa ülkeleri tek para birimine geçtiğinden beri bu sistem problem üretiyor çünkü aynı verimliliğe sahip olmayan ( Verimlilik nedir? ) ülkelerin aynı para birimi kullanması durumunda verimli ülkeler, daha az verimli olan ülkenin pazarlarına zarar verir yine daha az verimli olan ülkelerin makro ekonomik göstergelerinin bozulması kaçınılmazdır.

  Avrupa'da çok farklı verimlilikte olan ülkeler aynı para birimini kullandıkları için genelde güneyde toplanmış olan daha az verimli ekonomiler hem rekabet güçlerini kaybediyor hem de makro ekonomik olarak sorunlu hale geliyorlar; daha verimli kuzey ülkeleri ise ortak para birimi sebebiyle nispeten az performans gösteriyorlar ve güney ülkelerinin de risklerini, zaman zaman borçlarını üstleniyorlar yani iki taraftan da bu sorunlu ilişkiden fayda gören yok.

  En ciddi problem ise maliye politikalarından kaynaklanıyor, ortak para politikası uygulayan ülkelerin ortak maliye politikaları yok, bunun sonuncunda ise daha önce Yunanistan özelinde bütün Güney Avrupa'da karşılaştığımız sorunlara sebep oluyor. Kötü bir yönetim, iyi yönetimlerin itibarlarını kullanarak-ortak para birimi- çok büyük hatalar yapabiliyor.

  Bu çelişkinin en büyük mağduru kimdir diye sorsanız  bu ülke İtalya'dır. Güçlü bir üretimi olması yanında, cari açık bir yana ciddi miktarlarda cari fazlası  olan bir ülke olan İtalya, yukarıda bahsettiğim çelişkilerin etkisiyle Avrupa'nın en borçlu ülkesi durumundadır. 

%130(gsyih/borç)  ile ortalama bir Avrupa ülkesinden %50 daha fazla borçlu durumdalar , İşsizlik halen %12 civarlarında(Avrupa ortalamasına göre yüksek) Avrupa'nın varlık alım programını sonlandırması tabii ki Avrupa'da en fazla onları zora sokacak. Üstelik ekonomileri yeterli seviyede toparlanmış değil.

  Diğer mağdur ülke kimdir derseniz o da muhtemelen Almanya'dır. Ekonomileri iyi seviyede büyüme yakalamışken işsizlik makul noktalarda... ciddiye alınacak seviyede de enflasyon oluşmuş ve halen negatif faiz veren bir para politikası uyguluyorlar.

  Birçok kuzey ülkesi Almanya'ya benzer problemler yaşarken, güney ülkeleri de İtalya'nın sorunlarına benzer sorunlar yaşıyorlar; varlık alım programının sonlanması ise bu çelişkiyi kavga boyutuna taşıma riski taşıyor.

  En mağdur iki ülkenin Avrupalı olmaktan en az gurur duyan üçüncü ve dördüncü ülkeler olması ise(İlk iki sıradaki İngiltere ve İsviçre Avrupa Birliği üyesi değiller.)  Avrupa'da ciddi ekonomik,politik, sosyolojik sorunlar çıkabileceği anlamı taşıyor.

 Bunların yanında kesin olan durum ise şu Avrupa, Varlık Alım Programını sonlandırma konusunda zorlanacak.

Varlık Alım Programlarının sonlandırılmasının daha da ertelenmesinin ne tür bir risk olduğunu anlamak için bu paylaşımı okumanızı( 2019 Ekonomik Krizi )tavsiye ederim.