16 Eylül 2018 Pazar

ÇİN SÖMÜRGECİ Mİ YOKSA YARDIMSEVER Mİ

Son zamanlarda Türkiye ile Çin'in politik yakınlaşmasını görüyoruz,bu yakınlaşmanın ana sebebi ise Türkiye'nin son zamanlarda yaşadığı sorunlara Çin'den ekonomik destek geleceği beklentisi ki Çinli yetkililerden de buna yönelik demeçler geliyor.

Türkiye ile Çin'in ortak para kullanacağından bile bahseden söylentilerin ( Türkiye ile Çin ortak para birimi kullanabilir mi? ) olduğu şu dönemde Türkiye'nin üzerinde durması gereken önemli bir nokta var; Çin çok yardımsever bir ülke mi yoksa sömürgeci mi?

Sömürgecilik deyince ilk akla Afrika geliyor.Çin- Afrika ilişkilerini inceleyelim.

2002'de Çin- Afrika ikili ticareti yıllık 10 milyar dolar civarında iken geçen sene bu rakam 170 milyar dolar oldu.








  İkili Ticaret yıllık %20 civarında artıyor, 1 milyondan fazla Çinli Afrika'ya yerleşmiş durumda; yani ilişkiler çok kuvvetli Ama resimde görüldüğü gibi ithalat-ihracat ilişkisi ise çok tasvip edilecek gibi değil.

2000'li yılların başında Çin'in afrika'ya verdiği borç milyar dolar bile değildi! Geçen senelerde bu rakam 30 milyar doları aştı.

Çin Lideri Xi, Afrika'ya 60 milyar dolar kredi+ yardım sözü verdi. 60 milyar doların 15 milyarı yardım,20 milyarı faizsiz kredi, 10 milyar doları finansal destek, geriye kalanı ise yatırım.

Yine Çinli şirketlerin Afrika'daki altyapı projelerinin büyüklüğü yıllık 50 milyar doları aşmış durumda, 2000'li yıllarda bu rakam milyar dolarla bile ifade edilemezdi.

Bunun gibi birçok veri bize Çin'in Afrika'ya Afrikalı ülkelerin asla ulaşamayacağı paralar aktardığı gösteriyor, buna itiraz edenlere Afrikalı yöneticiler şu cevabı veriyor. ''Batı neden aynı desteği vermiyor?''Çin'e itiraz edenler bu sorulara cevap vermeli.

Resmin diğer tarafı ise çok temiz değil.

-Afrika'da her yönetim değişiminde bir önceki yönetimin yolsuzluk dosyaları ortaya dökülüyor ve nedense bu yolsuzluk dosyaları hep Çin'in desteklediği projelerle bağlantılı...

-Çin, Afrika'ya batının vermediği kredileri veriyor ama bu kredilerin içinde batının halkın yararına değil diye kabul etmediği birçok proje var; ciddi fakirlik çeken Afrika ülkelerinin çok sınırlı sermayelerini stadyumlara,heykellere, yollara harcaması çok doğru değil. 


-Çin'in yardım ettiği birçok ülkeden yok pahasına aldığı madenler dikkat çekiyor.

-Çin'in desteklediği projelerin çoğunda borcu veren de ihaleleri alan da Çinliler oluyor o yüzden Çin'in yardım olarak tanıttığı rakamların hepsini yardım olarak kabul etmek zor.

-Özellikle nispeten küçük ülkelerde tedarik zincirinin(ithalatçı,büyük toptancı,küçük toptancı,esnaf) her aşamasının Çinlilerin elinde olması kesinlikle Afrika halklarının aleyhine bir durum.

Bu bilgilere ulaştığımız kaynakların da tarafsızlığını bir miktar hesaba katıp Çin'in Afrika ticaretinin ne tamamen beyaz ne de tamamen siyah olmadığını kabul etmeliyiz.

Bununla beraber Çin'in özellikle stratejik önem verdiği ülkelere kredi tuzağı kurduğuna dair görüntü net.

- Çin, Bir Kuşak Bir yol Projesi için çok önemli olan Sri Lanka'nın Hambantota Limanının yapımına kredi verdi, Sri lanka bu krediyi ödeyemeyince de limanın 99 yıllığına kiraladı ! Yine dünyanın en az hava trafiği olan hava limanı Mattala Rajapaksa'da Çin kredisiyle yapıldı ve muhtemelen Hambantota Limanı gibi bir duruma maruz kalacak.

-Yine Bir Kuşak Bir yol Projesi için çok önemli olan Gwadar Limanını, Çin başka yatırımlar da yapılacağı vaadiyle 40 yıl kiralama karşılığında yaptı fakat vaat yerine getirilmedi, Çin halen Pakistan'a borç vermek istiyor !

-Karadağ'da Avrupa birliğine göre hiçbir yere giden bir otoban yapılıyor ve bunun yüzünden Karadağ ciddi şekilde borca girmiş durumda(Küçük bir ülke olduğu için bu proje ülkeyi ciddi şekilde zora soktu.) krediyi veren Çin ve Projeyi alan yine Çinli şirket.

Çin, milyar dolar gerektiren bu projeyi tamamladıktan sonra Karadağ'a devasa yatırımlar yapacak. Tanıdık mı?

- Çin, Maldivler'e ülkenin milli hasılası kadar borç verdi yine saçma sapan bir altyapı yatırımına gömülen bu borç için Maldivler'den Askeri üs aldı, aynı şeyi Cibuti'de de yaptı.

-Zambia'nın Çin'e ödeyemediği borcuna karşılık Çin devleti ülkenin ana enerji şirketini talep etti.

-Malezya Başbakanı, Çin destekli 20 milyar dolarlık altyapı projesini kolonicilik gerekçesiyle iptal etti.

Biz Böyle bir duruma maruz kalır mıyız?

Sanmıyorum.

1. Türkiye'yi diğer ülkeler gibi çok ciddi şekilde zora sokacak borç Çin'in kapasitesinin üstünde.(Çin, kredi tuzaklarını küçük ekonomilere kuruyor.)

2. Biz Çin için stratejik bir ülke değiliz.

Sonuç olarak ne Çin ne de başka bir ülkenin sadece iyilik olsun diye bize destek vereceğini düşünmek biraz fazla iyimser ama Çin çıkarları söz konusu olunca ciddi şekilde elini cebine atabilen bir ülke biz de pragmatist olarak Çin'den faydalanabiliriz, ben paylaşımda hep olumsuz örnekleri paylaştım ama Çin'den ucuz finansmanla çok olumlu fayda gören ülkeler de var.

Ekleme:Avrasya Para Birimi