25 Eylül 2019 Çarşamba

Merkez Bankası Döviz Rezervleri Yeterli Mi

 Türkiye'de Merkez Bankası'nın döviz rezervlerinin yeterli olup olmaması her zaman takip edilen bir konudur, bunun dışında uzun süredir Merkez Bankası'nın swap piyasasında yaptığı işlemler de birçok yorumu beraberinde getiriyor. Öncelikle şu soruya cevap vermek gerekir Merkez Bankası'nın döviz rezervleri yeterli mi?



Merkez Bankası'nın Döviz Rezervleri Yeterli Mi



 Merkez bankalarının döviz rezervlerinin yeterli olup olmadığı ile alakalı uluslararası kabul görmüş bazı standartlar var.




1.Rezervlerin İthalatı Karşılama Oranı



Merkez bankalarının döviz rezervinin temsil ettiği ülkenin en az üç aylık ithalatının döviz cinsi değeri kadar olması beklenir. Türkiye'de ortalama aylık ithalat 20-25 milyar dolardır, bu sebeple Merkez Bankası'nın döviz rezervinin(brüt) 75 milyar doların altında düşmemesi gerekir; Merkez Bankası döviz rezervinin yakın zamanda gördüğü en düşük seviye 88.8 milyar dolardır (Ağustos 2018) yani bizim merkez bankamız bu standardı karşılamakta sorun yaşamaz.



2. Rezervlerin Ülkenin Net Döviz Açık Pozisyonuna Göre Durumu



Merkez bankalarının döviz rezervlerinin yeterliliği ile alakalı bir diğer standart merkez bankalarının döviz rezervinin ülkenin döviz açık pozisyonuna göre oranıdır; bu oranın bir olması gerekir. Son verilere göre(Eylül 2019) Merkez Bankası Döviz Rezervi 100-110 milyar dolar civarında iken Türkiye'nin net döviz açık pozisyonu 190-200 milyar dolar civarındadır yani bizim merkez bankamızın döviz rezervi, ülkenin döviz açık pozisyonuna göre olması gereken minimum seviyenin neredeyse yarısı büyüklüğündedir. Türkiye'nin yatırımcılar gözünde riskli görülmesinin en önemli gerekçelerinden bir bu durumdur, Arjantin ve Ukrayna gibi Türkiye ile aynı klasmanda olmayan ülkelerin bile rakamları bu konuda Türkiye'den daha kötü değildir.(Yakın zamana kadar durum böyleydi, değişip değişmediğini tekrar araştırmadım.)

 Geçen sene döviz açık pozisyonumuz 220-230 milyar dolar seviyelerindeyken de merkez bankamızda kabaca bugünkü kadar döviz rezervi vardı yani bir iyileşme mevcutsa da yeterli değildir. Merkez Bankası'nın net döviz rezervinin yakın zamanda gördüğü en düşük ile en yüksek değer arasındaki fark kabaca 10 milyar dolardır, brüt döviz rezervinin kabaca 100 milyar dolar artması gerektiğini göz önünde bulundurunca bu artışın net rezerv ile gerçekleşemeyeceği açıktır, Türkiye'nin dolarizasyon sorunu mevcuttur ama bu sorunun tamamen çözülmesi yerine yönetilebilir hale getirilmesi gerekir ki 1-2 sene önce Merkez Bankası bunu gerçekleştirebiliyordu.(Başka bir makalenin konusu)



3.Para Arzına Göre Merkez Bankası Rezervlerinin Durumu



 Merkez Bankası'nın döviz rezervi, genişletilmiş para arzının(M2-Dolaşımdaki para+vadeli mevduatlardaki para) beşte birinden fazla olması gerekir; açıklanan son veriye göre(13 Eylül 2019) M2 para arzı 2.271 trilyon liradır ve Merkez Bankası'nın döviz rezervi 80 milyar doların altına düşmemelidir.



Merkez Bankası Swap Piyasasında Ne yapıyor



 Üstte açıklamaya çalıştığım gibi Merkez Bankası'nın döviz rezervi çok güçlü değildir ve bu durum Merkez Bankası'nın döviz piyasasında nispeten pasif olmasını beraberinde getirmesi beklenirdi ama aksine bizim merkez bankamız döviz piyasasında son derece aktiftir ve sınırlı kapasitesine rağmen merkez bankasının bu kadar aktif rol alabilmesi swap piyasasında yapılan işlemler ile sağlanıyor.

 Geçtiğimiz bahar mevsiminde Merkez Bankası'nın swap işlemleri uluslararası medyada yer alıp tartışmalara sebep olmuştu, baharda Merkez Bankası'nın net rezervi 20-25 milyar dolar seviyesine gerilemiş iken Merkez Bankası'nın swap stoğu 15 milyar dolar seviyesine yükselmişti iki verinin takvimi örtüşmediğinden net bir ifade kullanmak zor ama geçen sene Merkez Bankası'nın net döviz rezervi(atın hariç) negatife bile düşmüş olabilir ve farklı döviz cinsi/altın ile piyasanın ihtiyacına cevap vermek nispeten riskli ve maliyetlidir. Merkez Bankası'nın döviz piyasasına müdahalesi brüt rezervle olsa da net rezervin negatife düşmesi veya yaklaşması olumsuz algıya sebep olur.

 Geçtiğimiz aylarda Merkez Bankası döviz piyasasında aktif rol oynayarak kuru baskıladı, swap işlemleriyle de rezervler üzerindeki baskıyı elinin güçlü olduğu yaz aylarına erteledi. Geçtiğimiz Yaz Türk Lirası ciddi şekilde değerlenir iken birçok mecrada bu durum Merkez Bankası'nın piyasada satıcı olması ile açıklanıyordu ama aksine geçen yaz Merkez Bankası net döviz rezervini yaklaşık 10 milyar dolar artırdı ve bunu Swap stoğunu sıfırlayarak gerçekleştirdi. Swap işlemleri spot piyasada döviz satmaya göre tabii ki nispeten risklidir fakat Merkez Bankası'nın döviz piyasasındaki baskıyı elinin nispeten güçlü olduğu yaz dönemine erteleme stratejisi geçtiğimiz yaz başarılı olmuştur.

Ekleme: Merkez Bankası'nın net ve brüt döviz rezervi -Link-

Twitter: Yusuf Yüksel 




Facebook: Yusuf Yüksel 

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder