14 Temmuz 2020 Salı

Merkez Bankası Döviz Rezervleri Yeterli Mi

 Türkiye'de Merkez Bankası'nın döviz rezervlerinin yeterli olup olmaması her zaman takip edilen bir konudur, bunun dışında uzun süredir Merkez Bankası'nın swap piyasasında yaptığı işlemler de birçok yorumu beraberinde getiriyor. Öncelikle şu soruya cevap vermek gerekir Merkez Bankası'nın döviz rezervleri yeterli mi?



Merkez Bankası'nın Döviz Rezervleri Yeterli Mi



 Merkez bankalarının döviz rezervlerinin yeterli olup olmadığı ile alakalı uluslararası kabul görmüş bazı standartlar var.




1.Rezervlerin İthalatı Karşılama Oranı



Merkez bankalarının döviz rezervinin temsil ettiği ülkenin en az üç aylık ithalatının döviz cinsi değeri kadar olması beklenir.Geçen sene Türkiye'nin ithalatı 200 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Yılın neredeyse yarısına geldiğimiz bu dönemde ithalatta %5 civarında bir düşüş var ve bu kıstasa göre Türkiye'nin rezervleri kabaca 50 milyar doların altına düşmemelidir. TCMB rezervleri bu kıstası karşılamaktadır.



2. Rezervlerin kısa vadeli dış borca göre durumu



 Merkez Bankası rezervlerinin yeterliliği ile alakalı bir diğer kıstas ise uluslararası net rezervlerin (Brüt rezervden muhabir bankalardaki dövizin düşürülmesi ile bulunur.) kısa vadeli dış borca oranıdır. Bunun en az eşit olması beklenir. Merkez Bankası'nın son açıkladığı Nisan ayı kısa vadeli dış borç miktarı 115,2 milyar dolardı. Merkez Bankası'nın Nisan ayı Brüt rezervi ise 86,4 milyar dolardı yani Merkez Bankası rezervleri kısa vadeli dış borca göre istenen seviyede değil.


3.Para Arzına Göre Merkez Bankası Rezervlerinin Durumu



 Merkez Bankası rezervlerinin yeterliliği ile alakalı bir diğer kıstas merkez bankası rezervlerinin geniş para arzına göre durumudur. (M2) Merkez Bankası rezervlerinin geniş para arzının 1/5'i kadar olması beklenir. 3 Temmuz 2020 verisine göre M2 para arzı 3.017 trilyon liradır aynı dönemde merkez bankası döviz rezervi ise 90.5 milyar dolardır. (Günün kuru ile yaklaşık 620 milyar TL) yani Merkez Bankası rezervleri bu kıstası karşılamaktadır.



4. Merkez Bankası rezervlerinin dış yükümlülüklere göre durumu (Greenspan-Goidotti kuralı)


  Merkez Bankası rezervlerinin yeterliliği ile ilgili bir diğer kıstas rezevlerin 1 yıllık dış yükümlülüğe göre durumudur. Son veriye göre Merkez Bankası rezervleri 90,5 milyar dolarken vadesi 1 yılın altındaki yükümlülükler ise 164,6 milyar dolardır. TCMB rezervleri bu kıstası karşılayamamaktadır.



5. IMF'in Rezerv yeterlilik göstergesi


 IMF'in yukarıda saydığım bütün kıstasları kapsamayı hedefleyen ayrı bir göstergesi mevcut. IMF bu kıstası ülkelerin kur rejimi ve benzeri özelliklerine göre farklı formüllerle bekliyor. Türkiye'yi kapsayan formülde;

 Kısa Vadeli Borç*30/100+ Diğer Portföy Yükümlülükleri*10/100+M2 Para Arzı*5/100+ (İhracat+Hizmet Gelirleri)*5/100 

 İfade ettiğim formülden çıkan sonucun %100-%150'si kadar rezevin Merkez Bankası'nda bulunması rezervlerin yeterli olduğunu ifade ediyor. IMF'in Haziran ayı küresel finansal istikrar raporuna göre Türkiye'nin rezervleri kıstası karşılamıyor.



  Toparlamak gerekirse Merkez Bankası rezervleri birçok kıstasa göre zayıf durumda üstelik bu rezervlerin içinde önemli miktarda da takasla alınmış döviz de mevcut. Merkez Bankası rezervlerinden söz açılınca son zamanlarda sürekli olarak swap konusu da gündeme geliyor. Merkez Bankası'nın rezervindeki dövizin önemli bir kısmının yükümlülük olması tabii ki bir sorun ama rezervleri incelerken bunları rezervden hızlıca çıkabilecek varlık olarak kabul etmek hatalı bir bakış açısı olabilir çünkü swapların önemli bir kısmı yerli bankalar ile yapılmış durumda ve bu bankaların dövizlerini geri talep etmesi çok kolay değil. Daha önce şurada açıklamaya çalışmıştım, link bırakıyorum.(TCMB swap işlemleri)














Twitter: Yusuf Yüksel 

3 yorum:

  1. Madem itibari para dönemini yaşıyoruz. O zaman merkez bankaları neden altın ve döviz tutuyor? Zaten paranın bir' maddi' karşılığı yok.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Paranın altın karşılığı yok ama para karşılıksız demek çok doğru olmayabilir; paranın karşılığı üretimdir.

      Sil
  2. hocam brüt ve net döviz rezervlerinin bir yıllık geçmişini de yorumlar mısınız?

    YanıtlayınSil