3 Aralık 2018 Pazartesi

Tüik Enflasyon Oranlarını Çarpıtabilir Mi

(Kasım ayı enflasyonu neden düşük geldi.-Link-)

Kasım ayı enflasyonunun negatif gelmesi bekleniyor ki çok uzun zamandan beri bu ilk defa yaşanacak ve doğal olarak daha enflasyon açıklanmadan ''Türkiye'de Gerçek enflasyon  oranı kaç?'' sorusu sorulmaya başladı.

  Tüik'in enflasyon hesaplama yöntemi, sık sık enflasyon sepeti ile ilgili düzenlemeleri eleştiriye açık olabilir ama anladığım kadarıyla Tüik'in neden enflasyonda manipülasyon yapmadığını, yapamayacağını ve Tüik böyle bir adım atarsa bir fayda sağlamayacağını  bu sebeple böyle bir adım atmayacağını anlatmaya çalışacağım.


  Öncelikle şunu ifade etmekte fayda var, Tüik'e en fazla gelen eleştirilerin başında şu var: '' Her şeye zam gelirken enflasyon nasıl düşüyor?'' Enflasyonun %25 küsurdan %23 küsura düşmesi piyasadaki ürünlerin ucuzladığı anlamına gelmez bunun anlamı piyasadaki ürünlerin fiyatının daha az arttığıdır, bir sene önceye göre ürünlerin ucuzlaması demek enflasyonun 0'ın altında gelmesidir.

  Her şeye zam geldiği konusunda da hatalı bir bakış açısı var, bunun da ana  sebebi enflasyonun hesabında hizmetlerin de önemli payı olduğunun unutulmasıdır; enflasyon sadece satın aldığımız mallar değil hizmetlerden de etkilenir zaten enflasyon oranları her açıklandığında yayınlanan raporda mal ve hizmetler arasında çok ciddi fark net olarak görülür yani her şeye zam geliyor olsa bile maaşlarımıza yani dolaylı olarak hizmetlere zam gelmiyor.

 Dolar artarken enflasyon neden artmıyor? sorusunun da cevabı budur, neredeyse piyasadaki her ürünün üretiminde döviz girdisinin önemli etkisi var ama bu oran hizmetler de nispeten az.

 Bir diğer hatalı bakış açısı ise piyasanın içindekiler tarafından dillendiriliyor, üretim maliyeti (Üfe) ile tüketici maliyetleri(Tüfe) bir birlerine karıştırılıyor; üretimin içindekiler doğal olarak tüfenin maliyetlerine göre çok düşük olduğunu ifade ediyorlar ki bu zaten doğru, yıllık üfe ile tüfe arasında %20 civarında fark var; üründen ürüne farklılık gösterse de genelde bir ürünün üretildikten sonra tüketiciye ulaşması 3-6 ayı buluyor ama bir ürünün üretim maliyetinin bire bir tüketim fiyatlarına yansıyacağı ise net değil.

 Toplumda tam aksi yaygın olarak iddia edilse de reel sektör zam yapmada çok ağırdan alırken maliyetlerdeki düşüşü ise çok hızlı şekilde fiyatlara yansıtmaya çabalıyor.(Rekabet) Tüik'in reel sektör eğilim anketlerinde bu durum net olarak görülebilir.

gerçek yıllık enflasyon 2018
Türkiye'de gerçek enflasyon oranı kaç

Tüik neden enflasyonda hile yapamaz?


 Bu soruyu iki farklı şekilde cevaplamak gerekir; 

Küçük miktarlarda manipülasyon pey fayda sağlamaz, büyük miktarlarda manipülasyonun ise saklanamaz.

Örnek vermek gerekirse; şu an enflasyonumuz %25 ama gerçek enflasyon 2018 , %30 civarında olsun bu sene açıklanacak büyüme ise %5 olduğunu farz edelim;(Nominal büyüme nedir, reel büyüme nedir?-Link-) Tüik büyümeyen bir ekonominin %5 büyüdüğünü iddia edecek,  bu da verilerde hemen sırıtacak o zaman da doğal olarak milli hasıla verisinde de oynama şart olacak, bunun ardından pmi, işsizlik vs. vs. iş bir noktadan sonra Matrix filmine bağlayacak fakat Tüik'in manipüle edemeyeceği veriler var.

-Petrol ve enerji ithalatı
-Enerji Tüketimi
-İhracat ve İthalat
- Döviz kurları vs.

 Bu durumda veriler zaten ben yalanım diye bağıracak, saygın kurumlar Türkiye hakkında bir tahminde bulunurken bahsettiğim verilerin de içinde olduğu modeller ile tahminlerde bulunuyor özetle durum şu olacak, bütün saygın kurumlar Türkiye'nin büyümeyeceğini tahmin edecek iken Türkiye %5 büyüdüğünü açıklayacak ama bahsettiğim müdahaleye kapalı veriler ise ben yalanım diye bağıracak ! Böyle bir senaryoda Türkiye'nin, Tüik'in ne çıkarı olabilir? Ya da bu yalana yerli veya yabancı kim inanacak?

 Sadece %5 enflasyon hatası için durum bu iken piyasada dolaşan gerçek enflasyon oranı %40-50 haberlerinin senaryolarını size havale ediyorum.

 Bir diğer sorun ise uluslararası kurumların devamlı kontrolünde olan borsalarda yaşanacak, piyasada olan bir parayı yok göstermenin bir yolu belki vardır ama bu parayı harcanmasını engellemenin ve dolaylı olarak borsadaki şirketlerin bilançosuna girmesini engellemenin bir yolu yoktur.

 Bu paylaşımı çok daha uzun hale getirebilirim ama özetle şunu söylemek mümkün Tüik belki enflasyon hesaplamasında hata yapıyor olabilir ama hile yapıyor diyebilmek için elimizde bir veri yok, bu ülkenin saygın ekonomistlerinin çoğunun da (bildiklerimin hepsi) Tüik enflasyon verileri ile oynuyor mu sorusuna verdikleri cevap hayır cevabıdır.

Twitter adresim Yusuf Yüksel

Facebook Adresim Yusuf Yüksel

(Güncelleme sona erdi.)

TÜİK ENFLASYON ORANLARINI MANİPÜLE Mİ EDİYOR 


 Son zamanlarda sık sık ortaya atılan bir iddia Tüik enflasyon oranlarını manipüle ediyor, gerçek enflasyon %40. En baştan söyleyeyim böyle bir şey olamaz.
  
 Öncelikle %40 iddiasını değerlendirelim. Bu iddianın kaynağı Rus haber kaynağı Sputniknews. 

 Sputniknews,  Abd'li bir profesöre dayandırarak böyle bir iddiada bulundu ve bu iddia ciddi şekilde kabul gördü.(kişisel olarak birçok görüşmemde kaynaktan bağımsız bu iddiayı duydum.) Haber sitesi böyle bir haberi manşet atıp bu sonuca nasıl ulaştığını açıklama gereği duymamış, yine bu haberden sonra kişiler değişmiş, kaynaklar değişmiş ama %40'lık bir enflasyon iddiası sabit kalmış. Bazı kaynaklarda Satın Alma Gücü endeksine göre enflasyon rakamları gibi bir metodolojiden bahsedilmiş ama sonuca nasıl ulaşıldığı hakkında açıklama gereği duyulmamış.

  Bu haber mayıs ayı itibariyle yayıldı, mayıs ayında enflasyonumuz %40'mış ama bunu açıklayan profesör/haber kaynağı en azından son 12 aylık enflasyon gelişimini yazma gereği de duymamış. O yüzden ben bu mantıkla 2017 yılı enflasyonuna da tahmini %35 olarak kabul ediyorum.

  Habere göre geçen sene enflasyonumuz %35'miş ama Tüik bunu %11 küsur açıklamış. Arada %25'lik bir fark var. Aynı Tüik bizim geçen seneki Gayri Safi Milli hasılamızı %7.4 açıkladı.

Tüik açıklamasına göre 2017 yılında enflasyon %11, Büyüme %7 yani nominal olarak %18, reel olarak %7 büyüdük.

Haber diyor ki Tüik insanları aldatıyor asıl enflasyon %35 o zaman geçen senenin Tüik açıklaması olan %18'i(nominal) çıkarırsak sonuç olarak geçen sene %17 civarında reel olarak daralmışız ama bunun farkına varamamışız.

 2009 Krizi'nde %5'in altında bir daralma yaşadık,2001 Krizi'nde ise %6'nın altında bir daralma yaşadık; fakat haberden çıkan anlama göre geçen sene tarihin en büyük dramını yaşamışız haberimiz olmamış.

  Diyelim ki gerçekten bunu fark edemedik, peki %17 daralan bir ekonomiyi mesela enerji ithalatından(enerji tüketimi) fark etmeyecek miyiz? Türkiye, çok ciddi bir kriz yaşarken sırf manipülasyonu belli olmasın diye kullanmayacağı enerjiyi ithal etmeye devam mı etti? Piyasada yok sayılan ekstra %25 gibi bir para dolaşırken borsa nasıl oldu da sadece benzer piyasalar kadar prim yaptı?(iddiada geçen haberin doğrusu Venezuela'da yaşanıyor, Venezuela borsası uçmalara doyamadı.) Bunun gibi onlarca, yüzlerce madde sayabilirim.

  %35'lik bir enflasyonu saklayabilecek bir yönetim ''Matrix'' gibi bir simülatör üretmeli, bunu yapabilecek zeka da bizi zaten birkaç seneye dünyanın en müreffeh ülkesi yapar, manipülasyona ihtiyaç duymaz. 

  Şöyle de ifade edilebilir, bahsedilen durum mümkün olabilseydi dünyada bütün yönetimler bu yola giderdi,bunu ciddi şekilde deneyen bir yönetim şu an Venezüela'da mevcut ama kesinlikle başarılı olamıyor. Böyle bir yalanın sürdürülebilme ihtimali olsaydı ekonomi yönetmek çocuk oyuncağına dönerdi. Modern ekonomi bir yana Osmanlı tarihindeki isyanlarda bile enflasyonun(düşük ayar altın) etkisi görülüyor ve o zamanlar da bile enflasyon gizlenebilir bir olgu değildi.

%40 gibi uçuk bir rakam değil de ufak rakamlarda manipülasyonlar olabilir mi?

  Bu konuda bir şey diyemem ama mantıklı bir yöntem değildir. Öncelikle açıklanan enflasyonların sadece haber değeri vardır, enflasyon %18 yazıldığı için %18 enflasyonun sorunlarıyla karşılaşmıyoruz, enflasyon %18 olduğu için bu sıkıntılar ile karşılaşıyoruz. Enflasyona farklı bir rakam yazmanın sıkıntıları etkisi son derece sınırlı olur.

  Enflasyonda manipülasyon yapmanın faydası kadar belli bir süre sonra zararı ortaya çıkacaktır. Mesela bu ay %2.3 gelen enflasyona %1 gibi bir rakam yazdık; 12 sonra baz etkisi sebebiyle daha büyük bir yalan atmaya ihtiyacımız olacak, 12 ay sonra sorun nispeten çözülecekse neden böyle bir adım atmaya gerek olsun?

 Manipülasyon yapılırsa(büyük miktarda) çok kısa süre içinde ortaya çıkacaktır, çok sınırlı fayda sağlasa bile en az sağladığı fayda kadar bir süre sonra sorunlara sebep olacaktır. Ciddiye alınmayacak kadar manipülasyonların ise dişe dokunur bir faydası yoktur, güvenirliğini kaybetmekten başka bir sonucu olmaz.

Dolar çok ciddi şekilde değer kazanırken nasıl oluyor da enflasyon %18 civarında?

 Bu  bakış açısı da hatalı. bu ayın enflasyon,döviz vb. durumları bize ortalama 3-6 ay içinde yansır, yani bu ayın enflasyonu geçen ay yaşadığımız kur şokunu henüz tam olarak yansıtmıyor. O şokların etkisini takip etmek için Tüfe'ye değil Üfe'ye bakmak lazım. Üfe Ağustos ayında %6'nın üstünde arttı ama bunun yansımasını muhtemelen kasım ayı ile beraber ciddi şekilde görmeye başlayacağız. (eğer yaşanan kur şokunu yumuşatacak bir etki yaşanmazsa)

  %30'un üstündeki maliyet artışının tamamının da tüketici fiyatlarına yansıması zor çünkü bu fiyat artışı ile firmalar rekabet gücünü kaybeder, talep ciddi şekilde düşer o yüzden bunun bir kısmı firmaların karlılığından karşılanması çok yüksek ihtimal.

Döviz dalgalanmaları neden enflasyona tam olarak yansımıyor?