12 Eylül 2018 Çarşamba

VARLIK ALIM PROGRAMLARININ SONLANDIRILMASI

Şu paylaşımda 2018 YILI EYLÜL-ARALIK DÖNEMİ TÜRKİYE'Yİ ETKİLEYECEK GELİŞMELER(MERKEZ BANKALARININ KARARLARI) Türkiye'yi yakın zamanda etkileyecek, planlanmış gelişmeleri yazmaya başlamıştım, bu paylaşım linkini verdiğim paylaşımın devamıdır.

2018'in kalan kısmına hatta önümüzdeki senelere damga vuracak en önemli olay varlık alım programlarının sonlandırılması olacak.


Ülke Ülke incelersek; 2008 Krizi öncesi Fed'in(Abd) bilançosu 800-900 milyar dolar civarındaydı, 4.450 trilyon dolarla Fed bilançosu zirvesini gördü. Fed, neredeyse bir yıldır bilançosunu küçültüyor, şu an bilançosu 4.250 trilyon dolar civarında. Fed, 2008 Krizi'ne öncesine göre şu an 3.4 trilyon dolar bilançosunu artırmış durumda.

Ecb'nin(Avrupa) bilançosu 2008 Krizi öncesi 1.3 trilyon Avro civarındaydı, geçen ay ise 4.6 Trilyon seviyesindeydi. -Ocağa kadar kadar 90 milyar Avro daha artacak- bugünün kuru ile Ecb bilançosunu 2008 Krizi'ne göre 3.8 Trilyon dolar artırmış durumda.

Boj'un(Japonya) bilançosu 2008 Krizi öncesi 110 trilyon yen civarındaydı, geçen ay ise 550 trilyon yen civarındaydı. Boj, bugünün kuruyla bilançosunu 2008 Krizi'ne göre 4 trilyon dolar artırmış durumda.

Boe'ın(Birleşik Krallık) bilançosu 2008 Krizi öncesi 100 milyar paund civarındaydı, geçen ay ise 592 milyar paund civarındaydı. Boe, bugünün kuruyla bilançosunu 2008 Krizi'ne göre 650 milyar dolar artırmış durumda.

-Çin'in durumu diğer ülkelere göre farklı olduğu olduğu için Çin'i eklemiyorum.-

Dört Büyük merkez bankasının krizden beri bilançoları bugünün rakamlarıyla 12 trilyon dolar-Kura göre değişir- civarında artmış.

Son 10 yılda dünya ekonomisinin toparlanması için piyasaya sürülen bu devasa para artık piyasadan geri çekilecek çünkü üste linkini verdiğim şu paylaşımda varlık alım programları uzunca anlattım ama basitçe ifade etmek gerekirse küresel krizlerden dünya, büyük merkez bankalarının parasal gevşemesi (Parasal gevşeme nedir? ) ile çıkar/çıkmıştır. Şurada da uzunca anlattım (2019 Ekonomik Krizi) bir sonraki kriz için hazırlık yapma konusunda dünya geç bile kaldı ve kontrolsüz büyük bir krize dünya kesinlikle hazır değil.

En büyük problem ise 2008 Krizi sonrası yaşanan dönemin dünyada devletlerin,şirketlerin, kişilerin alışkanlıklarını bozmuş olması;2008 Krizi sonrası alınan ilk önlemlerde normalleşmenin 2010-2011 civarında sağlanması bekleniyordu; mesela Abd'nin ilk parasal genişlemesinin boyutu sadece 800 milyar dolardı- bu kadar büyük para arzına gidilmesi şok etkisi yapmıştı- Varlık alım programı sona erince ise 2014'ün sonuydu ve basılmış olan para 3.5 trilyon dolardı ! Bu bahsettiğim üstten bakınca felaket olan program büyük dünya merkez bankalarının gerçekleştirdikleri arasında en başarı olmuş olan varlık alım programı, diğerlerini anlatmayacağım.

Bunun dışında bu büyük hamlelerin ekonominin gereği olan yan etkileri de görülmedi, bu durumda dünyada ekonomistlerden yatırımcılara, devletlerden şirketlere kadar çok yaygın bir akıl tutulmasını tetikledi, şurada ( 2019 GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER İÇİN KRİZ SENESİ Mİ OLACAK) gelişmekte olan ülkeler özelinde bu akıl tutulmasını yazmıştım ve dünyanın bu kadar rahat şartlar altında nasıl oldu da bu kadar büyük hatalar yaptığını merak ediyorsanız okumanızı tavsiye ederim. Düz mantık ile bakınca son yedi senenin rahatlığı ile atılacak mantıklı adımlar dünyaya çağ atlatmalıydı ama öyle olmadı.

Mevcut durum ne?

Dünyadaki toplam borç 250 trilyon dolar civarına çıkmış(2008'e göre neredeyse %50 artmış)

Devletlerden örnek verirsek;Cüneyt Başaran'ın mart 2018'deki köşe yazısındaki (link )rakamları yazıyorum, güncellemedim.

Toplam Borçluluğun(Bankacılık sisteminin üretebildiği kredi+Kamu borcu) Yıllık milli hasılaya oranı:

Japonya: %370
Portekiz:%320
Fransa   :%300
İtalya     :%265
Abd       :%250
Çin      : %255

Gelişmiş Ülkeler             : %240
Gelişmekte Olan Ülkeler: %190

Kısacası son on yılda herkes Cırcır böceğiydi, bir tane aklı başında Ağustos böceği yoktu. Dünyada sürdürülemez bir para bolluğunun çok uzun yıllar devam edeceği üzerine devasa bir borçluluk ortaya çıktı ama görülüyor ki dünya hızla normalleşecek/normalleşmeli ve son on yıllın saçmalığını bütün dünya bedel ödetecek.

Geçen sene bu ay için gelecek sene beklentileri nasıldı?

-Gelişmekte olan ülkeler altın seneleri yaşayacak.-Krize girdiler-
-Abd, 3 faiz artırımı yapamaz.- 4 tane yapacak, 5 için bile uygun ortam var.-
-Fed, bilanço küçültmesini yavaşlatacak. vs. vs.

Bu resmi tamamen değiştiren ana faktör son bir senede, daha önceki seneler gibi trilyon dolar yerine 500 milyar dolar para basılması... Dünya,Küresel likidite zirvesinden sadece iki ay önce döndü...

fed, gelecek ay itibariyle aylık 50 milyar dolar piyasadan para çekmeye başlayacak yani gelecek sene sadece Fed 600 milyar dolar piyasadan para çekecek. Bu tempo ile 2021'in sonuna kadar devam edecek.

Ecb, Piyasaya yıl sonuna kadar 90 milyar avro(yaklaşık 100 milyar dolar) daha para enjekte edecek ve 2019 yılı itibariyle varlık alım programları sonlanıyor.( Bilanço küçültme ile ilgili net bir bilgi yok.)

Boe, resmi bir açıklama yapmadı ama yıl sonuna doğru varlık alım programını sonlandırması bekleniyor, zaten son bir sene de sadece 40 milyar Paund(50 milyar dolar) para basmışlar.(Fed'in sadece bir ayda çektiği para kadar)

Boj, Enflasyon %2 olana kadar para basmaya devam edeceğini açıkladı, enflasyon ve birkaç başka hedefleri için 800 milyar dolara kadar para basma hedefleri var ama geçen 12 ay sadece 400 milyar dolar değerinde yen bastılar, ondan önceki 12 ayda da bu kadar para basmış değiller. Yani vaatleri ile fiilleri tam uyuşmuyor onların da 2019'dan sonra nispeten sıkılaşmaları bekleniyor.

Not-1: Qe, bildiğimiz mana da para basma değildir ama aynı işlevi görür o yüzden para basma tabirini kullandım.

Not-2: Rakamlarda karmaşa olmasın diye bütün paraları dolar cinsinden bugünün kuruyla ifade etmeye çalıştım.

Sonuç olarak önümüzdeki 3-4 sene boyunca son on senenin hatalarını biz ve dünya ödeyecek, bu durumun sadece gelişmekte olan ülkeleri ciddi sıkıntılara sokması senaryosunu da çok iyimser buluyorum.

Küresel olarak devasa bir borçlanma var, dünya devasa büyümeler gerçekleştirmediği müddetçe bu para tekrar borçlanarak ödenecek. Bu ödeme süresince hem para azalacak- azalmayan para değer kaybedeceği için büyük resmi değiştirmeyecek- hem de paranın maliyeti artacak o yüzden kişi, şirket ya da ülke fark etmez borçlu olan her kurum ciddi zorluklarla karşılaşacak.

Ekleme: Normalleşmenin gecikmesi durumunda ise kontrol edilmesi güç bir kriz ihtimali kuvvetle artar. 2019 Ekonomik Krizi


Ekleme: Abd'nin İran yaptırımlarının Türkiye'ye etkisi