9 Ocak 2019 Çarşamba

2019 EKONOMİK KRİZ SENESİ Mİ

 Bu paylaşımda 2019 ekonomik krizi senaryoları, 2019'da ekonomik kriz çıkma ihtimali ve 2019'da dünya ekonomisi nasıl olacağına dair paylaşımlar yapıyorum, paylaşımın güncellenmemiş halinde belirtmiştim; elimizdeki veriler halen bize 2019'da ekonomik kriz ihtimalinin düşük olduğunu 2020 ya da 2021'de küresel ekonomik kriz ya da resesyon beklenebileceğini gösteriyor fakat 2019'da ekonomi nasıl olur sorusunun cevabı son zamanlarda beklentilere göre daha negatif.

2019 Ekonomik Krizi


 Daha önce bu paylaşımda birçok kurumun ve verinin 2019'da ekonomik kriz yaşanmasını beklemediğine dair veriler paylaşmıştım ancak ilk defa saygın bir kurum 2019 ekonomik kriz yılı olabileceğine dair beklenti ifade etti. J. P. Morgan borsalar, kredi spreadleri, getiri eğrisine göre takip ettikleri bir modele göre 2019'un ekonomik kriz veya resesyon yılı olması ihtimalinin %91 olduğunu belirtti, J.P. Morgan daha önce takip ettikleri bir modele göre 2019'da Abd'nin resesyona girme ihtimalinin %26 olduğunu belirtmişti açıklamada o çalışmaya da yer verildi.

 CNN'de çıkan habere göre Duke Üniversite'sinin Abd'li CFO'larla(Mali işler müdürü) yaptıkları ankete göre CFO'ların %48'i 2019'da Abd'nin resesyona girmesini bekliyor, 2020'nin sonuna kadar Abd'nin resesyona gireceğini bekleyen CFO'ların oranı ise %82. Bunun gibi birçok çalışma son zamanlarda yayınlanmaya başladı özetle Abd'de son bir ayda birden bire resesyon korkusu ortaya çıktı ki bunun ana sebebi ise Fed'tir. Fed'in Abd piyasalarında nispeten kötüleşen fiyatlamaları engellemek için birden bire güvercinleşmesi yatırımcılar tarafından olumlu yorumlanmadı.




 Fed, Abd'de ortaya çıkan kötümser beklentileri düzeltmek için çaba harcıyor diyebiliriz; Fed yöneticileri hafta başından beri piyasaya son derece pozitif mesajlar veriyorlar ki çoğu Powell'ın mesajlarından bile daha güvercin.

Atlanta Fed Başkanı Bostic: 

- Fed nötr faiz oranına yakın.
-İş dünyasında görünüm belirsiz.
Fed faiz artırımına giderken temkinli olmalı hatta gerekirse faiz indirimlerine hazır olmalı.

Saint Louis Fed Başkanı Bullard:

-Fed'in daha fazla faiz artırımı ısrarı Abd'i resesyona sokabilir.

Chicago Fed Başkanı Evans:

- Abd ekonomisi enflasyon baskısı altında değil o yüzden Fed'in bir süre beklemesi iyi olur.

 Bugün açıklanan Fed tutanakları da yine aynı türde mesajlar içeriyor; tutanakların ana teması Fed'in faiz artırmadan bir süre piyasayı izlemesi gerektiği şeklinde.

 J.P. Morgan kötümser olmak için erken olduğunu Fed'in 2015'te olduğu gibi bir sürece girmiş olabileceğini hakkında bir paylaşım yaptı. 2015'te de Fed'in faiz artırımlarına başlayacağını ifade etmesi piyasada resesyon korkularını tetiklemişti ve Fed beklemeye geçmişti ardından Fed'in faiz artırımlarını başlatması piyasada ciddi bir olumsuzluk oluşturmamıştı, J.P. Morgan benzer senaryonun 2019'da da yaşanabileceğini ifade etti.


2019 ekonomi tahminleri
S&P 500 Grafiği

 2015 ile 2019'u benzetmek mümkün ama Fed'in bilanço normalleşmesi durumu değiştiriyor.

  Faiz artırmamak Abd'i resesyondan uzak tuttuğu fikri fazlasıyla iyimser bir fikir, Faizlerin artmaması da şirketlerin borçlanmaya teşvik ettiği için borç yükü üzerinden şirketler üzerindeki riskleri artırıyor. Abd'de özel sektör borç oranının %45'i geçmesi geçmişte resesyonlara sebep olmuş ve şu an oran Abd'de özel sektör borç oranı %45'i geçmiş durumda.



2019 ekonomik kriz
Abd'de özel sektör borçlarının milli hasılaya oranı


 Daha önce kamunun borç yükünün geçmiş krizlerde neredeyse aynı seviyede olduğuna dair bir paylaşım yapmıştım (Bu paylaşımdaki 6. makale) ve şu an Abd'de kamu borç yükü de aşağı yukarı geçmiş krizlerdeki seviyelerde yani faiz artırmamak da aslında Abd'i resesyondan uzaklaştırmıyor sadece gelecek resesyona karşı daha savunmasız hale getiriyor ki İmf geçtiğimiz gün bu noktaya işaret etti; İmf: ''Küresel ekonominin bir sonraki resesyona karşı geçmişe göre daha az hazırlıklı olduğunu belirtti.''

Twitter adresim Yusuf Yüksel


Facebook Adresim Yusuf Yüksel 

(Güncelleme sona erdi.)


Abd verilerine göre 2019 ekonomik kriz senesi mi

(06.01.2019)

 Geçtiğimiz Cuma günü Fed Başkanı Jerome Powell'dan Fed'in ciddi şekilde politikaları değiştirdiği şeklinde yorumlanabilecek açıklamalar geldi, bu açıklamalar bizim ekonomimiz açısından son derece olumlu fakat diğer taraftan Fed Başkanı Powell'ın ifadelerinin doğruluğu şüpheli ve vaatlerini yerine getirip getirmeyeceği şüpheli.

 Öncelikle Fed başkanı Abd ekonomisinin son derece iyi durumda olduğunu ve kesinlikle resesyon beklemediğini ifade etti, en son Fed toplantısında Fed piyasayı rahatlatmak için yine güvercin mesajlar vermeye çalışmıştı ama Fed'in çok hızlı şekilde söylemlerini değiştirmesi resesyon korkularını tetiklemişti; şu an Abd'de küçük yatırımcının düşüncelerini takip edebileceğimiz birçok ortamda  2019 ekonomik krizi hakkında yorumlar yapılıyor, ama öte yandan neredeyse hiçbir saygın kurum 2019 ekonomik kriz riskine ciddi bir ihtimal vermiyor ki 2020'de bile resesyon beklentisi çok güçlü değil yani Fed kendi kendine oluşturduğu resesyon korkusunu ortadan kaldırmaya çalışıyor.


 Fed'in 2019 yılı ekonomik beklentileri halen Abd ekonomisinin çok güçlü olacağı yönünde ki Powell'ın konuşma yaptığı gün Abd'de istihdam artışı 312 bin oldu; beklenti 180 bin civarındaydı buna rağmen Abd'de işsizlik %0.2 arttı ! 

 Daha önce bu konuda birkaç paylaşımda bulunmuştum, bir ekonomide işsizlik %4'ün altına pek düşemez; iş değiştirenler, istihdama yeni katılanlar, iş konusunda seçici olanların oranı bu seviyelerdedir yani işsizlik konusunda %4.0 seviyesine sıfır işsizlik diyebiliriz. Şu an Abd'deki 6.6 milyon civarındaki işsizin 2 milyonu iş değiştirenler, 600 bini istihdama yeni katılanlar, 700 bini ise iş bırakanlardan oluşuyor yani işsizlik oranının yarısından çoğu işini kaybedenler değil, işsizlerin %60'ı makul süre olan 3 aydan kısa süredir işsizler.(Bütün rakamları yuvarladım.)

 Geçen sene başında Abd'de işsizlik oranı %4.1 idi, bunun üzerine 3 milyon kişi daha iş bulmuş ki bu Abd'de geçen seneki iş gücünün    yaklaşık %2'sine denk geliyor ama işsizlik oranı bir sene de sadece %0.2 düşmüş, bu hesaba iş gücüne yeni katılanları da eklemek gerekir  fakat yine de bu rakamların anlamı Abd'de iş gücü piyasası aşırı şekilde sıkılaşmış olduğudur.


2019 ekonomi yorumları
Abd işsizlik oranı

 Üstteki resimde de görüldüğü gibi düzenli iş arayan +20 yaş grubunda işsizlik yok denecek kadar az; çok tercih edilmeyen ve vasıfsız olması beklenen 16-19 yaş grubunda bile istihdam kuvvetleniyor.

 Bir ekonomide istihdam piyasası bu kadar sıkılaşır ise doğal olarak iş gücüne ihtiyaç duyan işletmeler çalışanlara daha cazip imkanlar(öncelikle maaş) sunmak zorunda kalacaktır ki bu durumun hem maliyetleri artırması(maliyet enflasyonu) hem de hanehalkının gelirini artırması(talep enflasyonu) beklenir şu an Fed bize bu resmin değişeceğine dair bir bilgi sunmuyor.

 İstihdam piyasasında aşırı sıkılaşmanın yanında Abd'nin kapasitesinin iki katı büyümesi bekleniyor ve geçen sene başlayan vergi indirimlerinin de etkisi bu seneden itibaren güçlü şekilde hissedilecek.(Abd'de paraya olan talep artacak ki bunun sonucu paranın maliyetinin artması beklenir.) Bu şartlar altında Abd'nin enflasyon baskısı altında kalmaması ve Fed'in faiz artırımlarından vazgeçmesi çok zor ki Fed'in açıklamaları sebebiyle Abd'de ekonomik hareketlilik ciddi şekilde zarar görmezse iki faiz artırımının nasıl yeterli olacağını bile anlamakta zor.

 Fed'in güvercinleşme çabasının tek mantıklı açıklaması Abd borsalarının doğal şekilde düzeltme yaşıyor olması fakat Fed bu düzeltmenin beklenenden daha olumsuz sonuçlar doğurmasından korkuyor olabilir.(bununla ilgili farklı bir paylaşım yapacağım.) Fed faiz artırmayarak uzun süre borsaları destekleyemez, bilanço normalleşmesinden vazgeçmekten bahsediyor ki bunun ekonomik hiçbir açıklaması yok ve etik de değildir; Abd'li yatırımcı borsadan kazandığını sıradan vatandaşla paylaşmıyor ki zararına neden sıradan vatandaş ortak olsun! (Kağıt üzerinde aşırı kazanmayan bir yatırımcı da yok.) Üstelik Fed geçmişte bastığı paraları geri çekmekten vazgeçmesi bile borsalara yeterli destek olamayacaktır, alttaki resimde de görüldüğü gibi Fed borsaları desteklemek istiyorsa para basmalıdır hatta sadece Fed'in para basması bile yeterli olmayabilir.



2019 ekonomik krizi
Büyük merkez bankalarının bilançosu-S&P 500 korelasyonu

 Özetle Abd ekonomisi Powell'ın söylemleri ile açıklanabilecek durumda değil fakat bu durum bizim için olumludur çünkü Abd ekonomisinin dünya ekonomisine etkisi sebebiyle Abd'de mevcut durumun sebebi gerçekten ekonomik zorluklar olsaydı aynı gerekçeler bize de olumsuz şekilde yansıyacağı için Fed'in güvercinleşmesi bizi olumsuz etkilemez ise olumlu da etkilemezdi fakat mevcut durum suni bir ılımlılaşma olduğu için bizim açımızdan olumlu, benzer bir hikaye petrol konusunda da mevcut.-Link-


 Petrol değil ama Fed'in şu an ki söylemleri ile uyumlu şekilde güvercin olması zor ya da Fed'in önünde Abd ekonomisinin göründüğü kadar iyi olmadığını gösteren veriler var; her iki senaryoda da Fed iyimserliğinin çok uzun sürmeyeceği düşünülebilir.


2019 Ekonomiz Krizi mi Fiyatlanıyor

(01.01.2019)

 Önümüzdeki Cuma günü Fed Başkanı Powell'ın konuşması var, Jerome Powell'ın konuşmaları piyasa tarafından çok olumlu karşılanmıyor. Fed, Eski başkan Bernanke ve ardından Yallen dönemi boyunca piyasa ile iletişime son derece önem veriyordu ve bu sağlam iletişim politikası sebebiyle Fed başkanlarının demeçleri kararları kadar kuvvetliydi ama Jerome Powell bu etkinliği sağlayamıyor yine Fed'in politikaları diğer merkez bankalarına göre son derece netti fakat şu an o netliği göremiyoruz.

 Fed, 2019'da iki faiz artırımı yapmayı planlıyor fakat piyasa fiyatlamaları 2019'da faiz artırımı olmadığını fiyatlıyor ve fiyatlamalara göre 2019'da Fed'in faiz indirme ihtimali faiz artırma ihtimalini geçmiş durumda!




2019 ekonomik kriz
Fed'in 2019 tahminleri

 2019 ekonomik kriz veya resesyon senesi değil üstelik Abd ekonomisi ideal büyümesinin iki katı büyüyor fakat buna rağmen Abd'de resesyon ile açıklanabilecek fiyatlamalar görüyoruz piyasa beklentileri ile Fed'in hedefleri arasındaki farkın ileride kapanması beklenir mevcut durum ise Fed ve Powell açısından tam anlamıyla başarısızlık.

 Fed, geçen aylarda borsalarda başlayan olumsuz fiyatlamaları engellemek için öngörülebilirliğini zedeledi ama borsalardaki kötü fiyatlamaları engellemeyi de başaramadı hatta niyetinin aksine borsalardaki kötü fiyatlamaları derinleştirdi. 2019'da ekonomik kriz ihtimali tahminlere göre çok çok düşük olduğu halde ve piyasada en ufak bir resesyon belirtisi yok iken Fed'in gerekliliği şüpheli güvercin adımları resesyon korkusu tetikledi.

 Resesyonu gerektirecek bir veri olmazsa bile resesyon korkusunun reel ekonomideki yansıması gerçek bir resesyona sebep olabilir,  Geçenlerde Allianz'ın baş ekonomisti M. El Arain de bu riske değindi; Abd'de hiçbir veri bunu desteklemiyor iken resesyon ortaya çıkabileceğini belirtti. 

 Abd'de borsalar sıradan hanehalkı için ekonominin göstergesidir, Türkiye'de ekonomide bir sorun olmadığı halde bile Türk Lirası değer kaybetmeye başlasa ardından ekonomiden sorun beklenebilir çünkü Türkiye'de hanehalkı ekonominin ne durumda olduğunu dolar/TL kuru ile takip eder ve adımlarını da buna göre atar; bu durumun benzeri Amerika'da da mevcuttur. Abd'de hanehalkı ekonominin ne durumda olduğunu S&P 500 endeksinden takip eder ve şu an olduğu gibi S&P 500'deki olumsuz fiyatlamalar ekonomide bir sorunu işaret etmezse bile S&P 500'deki güçlü değer kaybı Abd'de beklentileri bozabilmektedir.

    Abd'de son on senede servet artışı ekonomik büyüme ile açıklanamayacak seviyede yüksek ve doğal olarak da bunun bir düzeltmesi olmalı ve olacaktır fakat bu süreç başkan Trump ve  tarafından sekteye uğratılıyor. Trump, S&P 500'deki senelerdir devam eden iyi seyri sahiplenmeye ve devam ettirmeye çalışıyor fakat S&P 500'deki muhteşem rallinin sebebi Trump değil, varlık alım programları idi.-Link- Fed, faizleri sıfıra indirse bile borsadaki kuvvetli ralliyi çılgınca para basmadan sürdüremez, bunun da ekonomik olarak hiçbir mantıklı yanı yok.

 2019'da küresel ekonominin sürükleyicisi Abd olması bekleniyor, diğer bölgelerde olumsuz beklentiler kuvvetli; Önümüzdeki cuma günü Fed Başkanı Powell'ın konuşması sonrası Abd ekonomisinin 2019'da nasıl olacağı konusunda netleşme görülebilir ama tam aksine muğlaklık da devam edebilir çünkü Powell çelişkiye düşme pahasına her konuşmasında nötr mesaj vermeye çalışıyor.

 Abd'deki belirsizlik ile beraber Asya ekonomilerinde ise 2019'da görünüm kötü; Çin'de PMİ ilk defa seneler sonra 50'nin altına düştü.(Gelecek hakkında kötümserlik ifade eder.) Bu durum da Çin ekonomisinin büyümesi konusundaki endişeleri  tekrardan kuvvetlendirecek.(Çin'in büyümemesi de büyümek için çabaları da bizi olumsuz etkiliyor-Link-) 

 Japonya'da ise 10 yıllık tahvillerin getirisi negatife düştü ve bu durum halen son hız devam eden Boj'un 2019 varlık alım programlarının geleceğini merak ettiriyor.

 Avrupa'da da olumsuzluklar devam ediyor; Almanya'da küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin yarısı(Almanya ekonomisi kobilere dayalıdır.) 2019'da daralma bekliyor, Fransa'daki sarı yelekli eylemleri ekonomiye zarar vermeye başladı ve İtalya'daki sorunlar, Brexit belirsizliği devam ediyor.

 Özetle 2019'da dünya ekonomisi 2018'e göre daha iyi olmayacak bir görünüm sergiliyor.




2019 Ekonomik Kriz senesi mi


(25.12.2018)

 2019'da doların gücünü koruyabileceği hatta güçlenmeye devam edebileceği senaryoları kuvvetlenmeye başlıyor. Geçen hafta Fed 2019 yılı planlarını açıkladı ve nispeten güvercin bir duruş sergiledi fakat sıkılaşma sürecindeki Fed'in piyasanın çok uzun yıllardan beri karşılaşmadığı şekilde birden bire güvercin politikalar izleme eğilimi piyasada 2019'da ekonomik kriz ya da resesyon yaşanması korkusunu tetikledi; elimizdeki veriler en erken 2020 yılından önce Abd ekonomisinde büyüme kaynaklı ciddi sorun çıkmayacağını gösteriyor olsa da beklentilerdeki bozulma ve Fed'in nispeten güvercin politikalar izleyecek olması sebebiyle doların güç kaybetmesini bekleyebilirdik fakat dolardaki zayıflama sınırlı oldu.



2019 ekonomik krizi
2019 Ekonomik Kriz


 Dolar ile altın geleneksel olarak ters korelasyon içindedir o yüzden altının prim yapması sebebiyle doların değer kaybetmesi beklenir. Şu an altının değer kazanmasının ana hikayesi borsalardaki fiyatlamalar olsa bile dolar ile altın arasındaki doğal korelasyonu göremiyoruz; Altın içinde bulunduğumuz 2018 Aralık  ayında %3.86(şimdilik) değer kazanmış ama dolar endeksi sadece %0.66 değer kaybetmiş; son üç aya baktığımızda altının değer artışı %6'nın üzerinde olduğu halde dolar endeksi de %2'e yakın değer kazanmış yani Abd'de bozulan beklentiler ve Fed politikaları yanında altın fiyatları da dolar yeterince değer kaybetmediğini doğruluyor.

  Normalde haber akışlarının büyük resimde büyük etkisi olmaz ama bugün bu anormallik Abd Hazine Bakanının bankaları sorun olup olmadığı ile alakalı araması, Abd'de hükumetin kapalı olması, Beyaz Saray'da işsiz güçsüz oturan Trump'ın Twitter'da millete saydırdığı bir günde gerçekleşiyor özetle doların ciddi değer kaybetmesi gereken bir haber akışında dolar yeterince değer kaybetmiyor.


 Mevcut durumdan ileriye doğru bakınca Abd'de halen iki faiz artışı ve 2019 yılında çok güçlü büyüme bekleniyor, bunun dışında Fed 600 milyar dolar kadar bilanço küçültme(geçmiş yıllarda basılan dolarların piyasadan geri çekilmesi) yapacak. 


 Doların değerini belirleyen üç an büyük merkez bankasından (Japonya, İngiltere, Avrupa) hiçbiri gelecek sene Fed kadar faiz artırmayacak hatta faiz artıracakları konusunda net bir görünüm yok. Avrupa Merkez Bankası varlık alımı (para basma) programlarını durdurdu, Japonya ve İngiltere merkez bankaları para basmaya devam edecekler özetle terazinin bir tarafındaki para birimi birimi azalmaya(değerlenmeye) devam ederken diğer tarafındaki paralar ise artmaya(değer kaybetmeye) devam ediyorlar ki üstte bahsettiğim anormalliklerin ana sebebi de bu durum.


2019 ekonomik krizi
2019 Ekonomik Kriz

 Bir diğer sorun ise Trump'ın çok düşüncesizce ve gereksiz şekilde geçen sene başlattığı vergi indirimlerinin doğal sonucu olarak önümüzdeki yıl ve yıllar Abd'nin borçlanma ihtiyacı marjinal şekilde artacak ve bu durum da doları pozitif etkiliyor.

(Konu ile doğrudan alakalı değil ama daha önce birçok paylaşımda Fed'in  gelecek büyük krizde çaresiz kalabileceğini anlatmaya çalışmıştım; bu senaryoda normal şartlar altında maliye politikasının Fed'e destek olması beklenir ama Abd bu jokeri tamamen gereksiz bir zamanda ve abartılı bir dozda kullandı, hem optimum fayda sağlanamadı hem de ileride sağlanan fayda diğer sorunların üzerine eklenerek Abdlilerin önüne fatura olarak konacak ve Abdliler hatta bütün dünya Trump'ın vergi indirim kanununu lanetle anacağını tahmin ediyorum.)

 Merkez bankası ve maliye politikalarının dışında Avrupa'da Brexit, seçim, İtalya bütçe sorunu; Japonya ve Çin'de ciddi şekilde ivme kaybeden ekonomi vb. sebep de bu durumu destekliyor. Özetle 2019'da doların değerlenmesi ihtimali kuvvetleniyor.



 Dolar dünya ekonomisi için ideal seviyesinde, doların daha da kuvvetlenmesi ne dünya ne de Abd çıkarına değildir. Daha önce de sık sık dediğim gibi halen 2019 ekonomik kriz ihtimalinin yok denecek kadar düşük olduğu bir yıl fakat öbür tarafta 2019'da dünya ekonomisinin yavaşlayacağı da neredeyse genel kabul görüyor; gelecek sene dünya ekonomisinde görülmesi beklenen nispeten az büyümenin ana sürükleyicisi Abd ve güçlenen dolar Abd ekonomisini de olumsuz etkileyecektir ki bu etki dünyaya da yansıyacaktır. 2019 ekonomik kriz yılı olmasa bile Abd'deki yavaşlama 2020 senaryolarının daha da kötüleşmesine sebep olacaktır ki 2020'de ekonomik kriz ya da resesyon beklentisi neredeyse %50 seviyesinde!

 Doların değerlenmesi genel anlamda ekonomik beklentileri bozan bir faktör 2018 yılı çok kötü bir yıl değildi.(Gelişmekte olan ülkeler hariç) fakat doların değerlenmesi sebebiyle(konu ile ilgili makale aşağıda) varlık değerleri açısında tarihin en kötü yılı olarak görülüyor özetle dolar bir nevi metre olduğu için doların değerlenmesi dünya ekonomisini daha da kötü gösteriyor.

  Yeni bir dolar dalgası Türkiye ve gelişmekte olan ülkeler için 2019 beklentilerini son derece olumsuz etkiler.


(Güncelleme-19.12.2018)


2019 ekonomik kriz yılı mı


 Bank of America Merrill Lynch'in her ay dünyanın her yerinden fon yöneticilerine yaptığı küresel ekonomik görünüm anketinin Aralık sonuçları yayınlandı. Daha önce başka paylaşımlarda bu ankete değinmiştim, bu anketin sonuçları dünyanın her yerinde dikkate alınıyor ve sonuçları küresel ekonominin görünümü hakkında çok kaliteli sonuçlar veriyor.

  Ankete katılan fon yöneticilerinin %53'ü 2019'da ekonomi nasıl olur  sorusuna 2018'den kötü olur cevabı vermiş; en son bu kadar yüksek oranda yöneticinin o bir sonraki sene için olumsuz görüş bildirmesi Finansal Krizden hemen önce olmuş, bu beklentiye paralel olarak 2019 yılında daha düşük enflasyon, şirket karı vb. beklentiler ifade edilmiş.


 Çok yüksek oranda fon yöneticisi 2019 yılının nispeten kötü geçmesini bekliyor olsa da bu durumdan 2019 ekonomik kriz yılıdır sonucunu çıkaramayız çünkü yöneticilerin sadece %9'u 2019'da ekonomik kriz ya da resesyon beklentisini ifade etmiş, 2018'de bile bu oran daha yüksekti. Bu sonuçlar bu paylaşımda daha önce paylaştığım birçok veri ile uyumlu.

  Ankete katılan yöneticiler %39'u portföylerinde İngiltere varlıklarının ağırlığını azaltacağını ifade etmiş,bu oran anket yapılmaya başladığı tarihten beri en yüksek rakam; bu veri bize Brexit'in İngiltere için beklediğimizden daha ağır fatura çıkarabileceğini gösteriyor ve bu durum dolaylı olarak bizi de olumsuz etkileyebilir.

 Ankete katılan yöneticilere göre küresel ekonomiyi tehdit eden en büyük risk halen ticaret savaşları.

 Ankete katılan yöneticilere göre en popüler işlem(Trade)  çok uzun zamandan sonra doların yükseleceğine yönelik pozisyon almak olmuş, (Long US $)  en son Nisan 2017'de dolar için bu şekilde olumlu beklenti ifade edilmişti, o günden beri çok kısa aralıklar dışında en popüler varlık hep FAANG+BAT hisseleri almaktı; Hem FAANG hem de BAT hisseleri son zamanlarda çok ciddi şekilde değer kaybetmiş olduğu halde onlara olan talebin azalması da ilgi çekici ve yoruma açık. 



2019da ekonomik kriz
2019 Ekonomik Krizi

 Bizim açımız en önemli sonuç ise en popüler  işlemler arasına  gelişmekte olan ülke varlıklarının değer kaybedeceğine dair pozisyon almak da girmiş(Short EM), geçen ay böyle bir eğilim hiç yoktu. 

 Ankette en dikkat çeken noktalardan biri ise fon yöneticilerinin bütün cevaplarından Fed'in şahin politika izleyeceği sonucu çıkarılabilirdi ama bugün -şimdilik- Fed güvercin bir görünüm sergiliyor.




(Yedinci Makale)

15.12.2018

2019 Ekonomik Kriz Senesi mi


Reuters'ın aylık düzenli olarak yaptığı Abd ekonomisinin görünümü anketine göre Abd'de önümüzdeki iki yıl içinde yeni bir resesyon çıkma ihtimali %40'a çıkmış, Bu rakam en son 2008 Krizi'nden yaklaşık bir yıl önce bu seviyelere yükselmiş yani halen 2019 ekonomik kriz senesidir diyemiyoruz ama 2020 hakkındaki beklentiler kötüleşmeye devam ediyor.(bu paylaşımdaki eski makalelerden bu anketi destekleyen bir çok veriye ulaşabilirsiniz.)

 Önümüzdeki hafta Fed'in 2018 yılı son toplantısı gerçekleşecek ve bu toplantıda Fed'in 2019'da atacağı adımlar daha net hale gelebilir; Fed yöneticilerinin henüz güncellenmemiş tahminlerine göre Fed 2019'da üç, 2020'de ise bir faiz artırımı yapacak iken(gelecek hafta da bir adet faiz artırımı var.) piyasa fiyatlamaları şu an 2019'da bir faiz artırımı, 2020'de ise bir faiz indirimini işaret ediyor.


 Abd'de getiri eğrisi (Abd'nin 2 yıllık tahviller ile 10 yıllık tahvilleri arasındaki fark) 0.1 puanın bile altına düşmek üzere getiri eğirisinin terse dönmesi 2019 ekonomik krizine işaret etmeyecek ama bu durum 2020 yılı için resesyon beklentilerini ciddi şekilde kuvvetlendirebilir, Fed'in faiz artırım politikalarını aynı sertlikte sürdürmesi bu ihtimali kuvvetlendirebilir. (Abd'de getiri eğrisi tersine döndükten 10-20 ay sonra tarihte hep resesyon gerçekleşmiş.)

 Kısacası Abd'deki 2019 görünümü önümüzdeki hafta netleşebilir.


2019 ekonomik krizi
2019 Ekonomik Krizi


Abd'deki muhtemel resesyon Türkiye'yi nasıl etkiler?


 Türkiye'nin 2019-2020 planı makro ekonomik göstergelerin düzelmesi ve ekonominin dengelenmesidir o yüzden önümüzdeki iki yıl boyunca ülkemizde ekonomik hareketliliğin yavaş olması bekleniyor küresel bir resesyon ya da ekonomik kriz belki bizim için önümüzdeki iki seneyi çok daha ağır hale getirebilir ama eninde sonunda dünyanın bir resesyon veya kriz yaşaması kaçınılmaz ve biz bundan illa ki olumsuz etkileneceğiz yine yaşanacak bir küresel kriz ya da resesyonun Türkiye'nin makro ekonomik göstergelerinin (cari açık, enflasyon vs.) düzelmesine katkısı olumlu olacaktır o yüzden Abd'de yakın zamanda resesyon yaşanması bizim için-Abd'deki resesyonlar tarih boyunca hep dünyaya sıçramıştır yani Abd'deki resesyona küresel kriz ya da resesyon da diyebiliriz- olumlu yorumlanabilir.

 Abd'deki ekonomik kriz ya da resesyon bizi hatta biraz daha geniş çerçevede gelişmekte olan ülkeleri olumsuz etkileyecektir ama Abd ve diğer büyük ekonomilerin kriz ya da resesyondan çıkmak için atacağı adımlar bizi orta vadede(resesyon sonrası) çok pozitif etkileyebileceği gibi çok ciddi sorunlara da sebep olabilir.-Link-

2. Avrupa varlık alım programını(Para Basma) sona erdirdi


 Avrupa Merkez Bankası yıllardır devam ettirdiği varlık alım programını bu ay ile sona erdirdi, ECB'nin yıllardır devam ettirdiği varlık alım programı ekonominin doğal işleyişini bozdu, borç sorununu çok daha ciddi noktalara sürükledi bununla beraber bugün geldiğimiz noktada ise atılmış olan adımların riskleri yükseltmek dışında bir faydasını da göremiyoruz, Avrupa'da göstergeler halen ciddi şekilde sorunlu o yüzden ECB'nin varlık alım programı başarısız olmuştur diyebiliriz.

Ecb'nin varlık alım programı bitti mi?


 Ecb, varlık alım programını sona erdirdiğini açıkladı ama bizim buna inanmamız için henüz erken olabilir, Avrupa ekonomisinin mevcut göstergeleri Avrupa ekonomisinin iyi olmadığı ve gidişatın daha da olumsuz olacağını gösteriyor; İtalya bütçe tartışmaları ve Brexit gibi ciddi riskleri göz ardı etsek bile yine de Avrupa ekonomisinin ilerideki yıllarda sorun yaşayacağını tahmin etmek zor değil, diğer taraftan Ecb'nin aşırı desteği ile bile ciddi sorun üretmiş ekonomiler Ecb desteği olmadan sorunlarını nasıl çözecek izleyeceğiz.

 Ecb'nin varlık alım programı boyunca üye ülkelerin ekonomileri ile korelasyon içinde ülkelerden varlık alıyordu ama son yıllarda bu korelasyon kaybolmuştu, yakın zamanda varlık alım programlarından aslan payını İtalya alıyordu ve buna rağmen İtalya ekonomisi ciddi şekilde sorunlu, daha önemlisi Avrupa Birliği ile İtalya bütçe açığı %1.6-2.4 arasında bir yerlerde olması beklenen İtalya bütçesi için kavga ederken İtalya'da bankacılık sistemindeki sorunlu kredi oranı %10-15 arasında ! İtalya ekonomisi bu kadar ciddi destekle bu kadar sorunlu kredi üretmiş iken daha zor şartlarda bu oran nerelere yükselecek ? Ciddi bir sorunda sorunun nasıl çözüleceği ciddi soru işareti.

İtalya'daki bankacılık sorunu ciddi bir probleme dönüşürse Kabaca çözümler şudur;

1.Tasarruf- Ekonomi daha da daralır ve borç azalsa da oranı artar.(İtalya'da senelerdir olan şey.)
2. Yapılandırma- Yapılandırmaların etkisinin tasarruftan farklı olmaz.
3. Borç affı-(kağıt üzerinde olan şık, Borç affı gerçekleşirse birçok ülke, kurum, kişi de aynı ayrıcalığı talep edecek ya da kasıtlı olarak ödemeden kaçınacaktır- Ahlaki riziko)

4. Para Basma

2019da ekonomi nasıl olur
2019da ekonomi nasıl olur
  
İtalya Avrupa Birliğindeki (İngiltere dahil edilmezse) en büyük üçüncü ekonomi olduğu için ön plana çıkardım yoksa benzer sorunlar hatta fazlasıyla (Yunanistan) başka ülkelerde de mevcut.

Avrupa'daki sorunlar Türkiye'yi nasıl etkiler?


 Türkiye ekonomisinde Avrupa ekonomisinin çok önemli payı vardır; İhracatımızın %60-70'i, ülkemize gelen Doğrudan yatırımların ve sıcak paranın çok büyük kısmı Avrupa'dan gelir o yüzden Avrupa'daki sorunlar bizi de çok olumsuz etkileyebilir.

 Fed'in 2017'den beri bilanço küçültmesi(basılan paraların geri çekilmesi) ve  Faiz artırımları sebebiyle ülkemizde dolara ulaşmak geçmişe göre nispeten zorlaşmıştı ki biz bunu euro ile telafi ediyorduk, Euro'nun da artmayacak olması ileride bizi olumsuz etkileyecek. 

 Kısacası 2019 beklentileri kötüleşiyor ama 2019'da Ekonomik Kriz ihtimali halen zayıf, 2020'e dikkat etmek gerekir.




(Altıncı makale)


Küresel Kriz ya da Resesyon ne zaman Başlayacak?



  Modern tarihte yaşanmış bütün krizler ile Fed politikaları ve Abd ekonomisi arasında güçlü bir bağ bulabiliyoruz 1980'lere kadar bunun ana sebebi Abd ekonomisinin dünya ekonomisi üzerindeki kuvvetli etkisi iken son 30 yılda bu durumun ana sebebi Fed dışındaki  büyük merkez bankalarının(Avrupa, İngiltere, Çin, Japonya) küresel çapta etkin olamamaları ve olmak istememeleri ile beraber Abd ekonomisinin halen dünyada ciddi baskınlığının mevcut olmasıdır yani çok uzatmadan-başka bir paylaşım konusu- Fed dünya ekonomisini sürükleyen merkez bankasıdır diyebiliriz o yüzden Abd ekonomisindeki problemler biraz erken ya da biraz geç bütün dünyaya yayılmıştır ve bu sebeple Abd'de yakın zamanda çıkabilecek bir küresel krizin ya da Abd ekonomisindeki bir resesyonun dünyaya yayılacağını tahmin etmek güç değildir.


 Abd ne zaman kriz ya da resesyona girecek?

 1.Abd'de kamu borç stoku ile ekonomik kriz ilişkisi:


  Bu soruya cevap vermek için birçok veri kullanılabilir ama sadece Abd için değil dünya için de krizleri takip etmek için kullanılabilecek en uygun veri kamu, kişi ve kurumların borçlarıdır. Krizlerin birçok farklı sebebi olabilse de yakın tarihte gördüğümüz bütün krizler ile ülkelerdeki borçluluk arasında çok kuvvetli bağ vardır o yüzden bu paylaşımda Abd'de yaşanmış ve yaşanması muhtemel krizleri Abd'de devletin borçları ile açıklama çalışacağım.

2001 yılında (Dot-Com Krizi) Abd ekonomisi resesyona girdi o dönemde;

Abd ekonomisinin büyüklüğü(GSYİH): 10.3 trilyon dolar
Fed faiz oranları: %6
Abd'de kamu borcu: 5.8 trilyon dolar
Abd GSYİH/Abd kamu borcu: %56.3

Konu dışı: Abd'de komu borcu olarak verdiğim rakamlar federal hükumet+ yerel yönetimlerin toplam borcudur o yüzden bazı kaynaklarda farklı rakamlar ile karşılaşabilirsiniz.

Abd'de bir sonraki kriz 2007 yılının sonunda başladı,(Finansal Kriz) o dönemde;

Abd ekonomisinin büyüklüğü: 14.5 trilyon dolar
Fed faiz oranları: %5
Abd'de kamu borcu: 8.9 trilyon dolar
Abd GSYİH/Abd kamu borcu: (%61.3)

 İki krizdeki kamu borç stoku ile faizler beraber incelenince aslında iki dönemde kamu borçlarının ekonomi üzerindeki yükü neredeyse aynıdır.

Abd ekonomisinin bugünkü verileri ise;
Abd ekonomisinin büyüklüğü: 20.4 trilyon dolar
Fed faiz oranları: %2,25
Abd'de kamu borcu: 21.8 trilyon dolar
Abd GSYİH/Abd kamu borcu: (%106,8)

Kabaca bir oranlama yaparsak Abd'de faiz oranları Fed faiz oranları %3 civarlarına ulaşınca kamu borç stokunun ekonomiye yüklediği yük daha önceki krizlerin seviyesine ulaşacak.

 2. Fed faiz artırımları ile ekonomik kriz ilişkisi:


 Fed bilindiği gibi 2008 Krizi'nde çıkmak için faiz oranlarını %0 indirmek ile beraber yüklü miktarda para bastı, bu basılan yüklü para faiz indirimine ek çok ciddi parasal gevşemeye sebep oldu, faiz oranlarının dışında Fed'in varlık alım programlarının(para basma) piyasaya etkisi ölçmek için o günden beri Wu-Xia Shadow Federal Funds Rate istatistiği ile basılan paranın Fed'in faiz oranlarına ek ne kadar daha faiz indirimi etkisi yaptığını ölçülüyor, Fed bastığı paralar ile beraber Fed faiz oranını -%3'e indirmiş kadar para politikasında gevşemeye gitmişti.

2019 Küresel krizi
2019 Global Kriz


 Yani Fed 2008 Krizi sonra faiz oranları -%3'e çekti diyebiliriz.

2019 global kriz
2019 Küresel Krizi

 Şu grafik ise Fed'in bir kriz sonrası gevşemesini tamamladıktan sonra tekrardan sıkılaşmasının grafiği, görüldüğü gibi Fed yakın tarihte her kriz sonrası gevşeme politikası izledikten sonra tekrar sıkılaşmaya başlayıp faiz oranlarını %4 civarında artırması yeni bir kriz ya da resesyonu tetiklemiş; Bir üstte bahsettiğim gölge faiz indirimlerini hesaba katınca Fed şu an faiz oranını son 30 yılda hiç yapamadığı kadar fazla artırabilmiş. Bunun ana sebebi ise Abd ekonomisinin ek bir teşvike ihtiyacı yok iken geçen sene D. Trump'ın uyguladığı vergi indirimleridir, ilerideki yıllarda bu teşviklerin nefret ile anılacağını tahmin ediyorum; Abd'nin maliye politikasının ciddi şekilde devreye girebileceği dönem ilerideki yıllarda Fed'in çözümsüz kaldığı dönem olmalıydı ki o dönem çok uzakta olmayabilir.


Fed faiz artırmazsa Kriz ya da Resesyonu erteleyebilir mi?

 Fed'in faiz artırmaması krizi bir miktar daha öteleyecek demek hatalı olmaz ama şu an çok cazip olan borçlanma imkanı sebebiyle Fed faizleri artmazsa bu defa borç stokunun artması da ekonomi üzerindeki yükü artırıyor, Fed politikaları ile kısa vadede ekonomik hareketlilik bir şekilde düzenlenebiliyor ama borç stokunun olumsuz etkisinden kurtulmak çok daha zorlu bir süreç olacaktır.

 Daha önemli sorun ise Abd'nin bir sonraki krizde para basmak dışında herhangi bir çözümü olmayabilir.

1980'lerin sonlarında çıkan ekonomik krizde (Kara Pazartesi) Fed ekonomiyi desteklemek için faiz oranlarını %7 civarında aşağıya çekmiş.

 Yaklaşık 10 sene sonra çıkan krizde (Dot-Com) Fed ekonomik hareketliliği sağlamak için faiz oranını %5 civarında aşağıya çekmişti.

 Yaklaşık 10 sene sonra ortaya çıkan Finansal Kriz'de fed bastığı para ile beraber Faiz oranları %8 aşağı çekti diyebiliriz.

 Son Krizin üzerinden 10 yıldan fazla süre geçti ve Fed'in faiz oranları sadece %2.25 doğal olarak gelecek krizde Fed'in para basmak dışında elinde bir çözüm olmayacak.

 Asıl sorun ise para basmak sorunları belki bir süre erteleyecek belki onu da sağlayamayacak ama kesinlikle sorunları çok ciddi şekilde artıracak.

 Bu senaryo ile ilgili ileride başka bir paylaşım yapmayı planlıyorum.


(Beşinci makale)


 Dünya Ekonomisini Tehdit Eden Büyük Risk


 Geçtiğimiz günlerde Fed başkanı J. Powell, Fed faiz oranının nötr faiz oranına yakın olduğunu belirtti.

Not: ''Nötr faiz oranı'' merkez bankalarının ekonomik hareketliliği olumlu ya da olumsuz etkilemediği denge seviyeye verilen addır.

 Yaklaşık bir ay önce Fed yöneticileri Nötr faiz oranının tahmin edilenden daha yüksek olabileceğini belirtir iken(böyle bir durumda Fed'ten 2020 yılında da çok sayıda faiz artışı beklenirdi) şimdi ise nötr faiz oranının azalmış olacağı anlamına gelen ifadeler kullanılıyor,(2019'da yapılacak faiz artışları sorgulanmaya başladı.) doğal olarak bu ifadelerden birinin yalan olduğu sonucu ortaya çıkıyor, tek çelişki bu durum da değil; Fed başkanı nötr faiz oranına yakınız dedikten bir gün sonra ise Fed tutanaklarında neredeyse bütün üyelerin kademeli faiz artışlarının devam etmesi gerektiğini vurguladığı bilgisine ulaşıyoruz ! Fed faiz oranları gerçekten nötr faiz seviyesine yaklaştı ise hiçbir üyenin belirgin şekilde fikir değiştirmemesi de ilginç.



 Abd ekonomisinde bir ayda çok tuhaf değişiklikler yaşandığını varsayalım ve gerçekten de Fed'in faiz oranlarının nötr faiz oranına yaklaştığını düşünelim, piyasada oluşturulan havanın aksine Fed başkanı Powell, Fed'in daha güvercin politikalar izleyeceği beklentisi oluşturacak bir Abd ekonomisi resmi çizmedi;  Powell ifadelerine göre Fed, Abd'nin önümüzdeki sene %2.5 civarında büyümesini bekliyor ve enflasyon halen kuvvetli. 
2019 yılında ekonomik kriz
2019 ekonomik kriz senesi mi

 Abd, kapasitesinin iki katı büyürken ve enflasyon sorunu devam ederken Fed'in hedefi nötr faiz oranıdır, Fed sıkı para politikası uygulayamaz demek beklentiden çok temennidir, bunun dışında Fed'in sorumluluğu Abd ekonomisini büyütmek değil, fiyat istikrarını sağlamaktır o yüzden normal şartlar altında Fed'in önceliği her zaman enflasyondur.

 Bir diğer tuhaflık ise Powell konuşması sonrası fiyatlamalarda yaşandı;  Abd ekonomisinde yavaşlama sinyalleri sebebiyle Fed'in yavaşlaması bekleniyor; buna bir anlam yüklenebilir ama Abd'de işler kötü gidecekse nasıl oluyor da borsalar yükselişe geçiyor ? Abd ekonomisi Fed'e geri adım attıracak kadar kötü, Borsalara ralli yaptıracak kadar iyi mi?

  Mevcut durumdan şu çıkarımı yapmak hatalı olmaz: Piyasa geçen sene yediği dayaktan sonra halen normale dönmekte sorun yaşıyor, piyasa kendi işine gelen bir hikaye yazıyor ve gerçekler tamamen farklı olsa da bu hikayeler üzerinde fiyatlama yapmaya devam ediyor, dünya piyasaları geçen senelerde olduğu gibi her zaman yukarı gidemez fakat sorun şu ki Powell başkanlığında Fed'in eskisi kadar yetenekli ve dirayetli olup olmadığı da başka bir sorun ! Powell'ın konuşmasında yer verdiği ''Nötr faiz oranına yakınız'' ifadesini ne eski ne mevcut herhangi bir veri ile onaylamak mümkün değil ve bu durumun açıklaması olarak Fed'in finansal piyasaları desteklemek istemesi dışında bir ihtimalde görünürde yok.
2019 küresel ekonomik krizi
2019 Küresel ekonomik krizi

 Abd borsalarını en iyi takip edebileceğimiz endeks olan S&P 500 doksanlı yıllardan 2008 Krizi'ne kadar 1.500 puan sınırını aşamıyordu, 2008 Krizi'nde S&P 500, 700 puan civarlarına kadar düşmüşken yakın zamanda S&P 500, 3.000 puan seviyesine yaklaştı ama kıramadı, şu an ise düzeltme mi yapacak yoksa ayı piyasası mı yaşanacak merak ediliyor; daha önce S&P 500 özelinde Abd borsalarındaki aşırı anormal fiyatlamalar hakkında çok sayıda paylaşım yaptım merak ediyorsanız şu linkten başlayın ve linkin içindeki linkleri de takip edin fiyatların ne kadar anormal olduğu konusunda bana hak vereceksiniz; S&P 500 dolaylı olarak Abd borsalarını, Abd borsaları ise dolaylı olarak bütün dünya piyasalarını sürüklüyor.-Link- Bunun en temel sebebi ise son on yılda Fed ve diğer büyük merkez bankalarının 0 faiz, aşırı likidite politikaları.(Varlık alım programları)

 Abd borsaları devamlı olarak değerlendiği için doğal olarak yatırımcısını, yatırımcısı üzerinde Abd ekonomisini de olumlu etkiler, yatırımcının serveti artıkça harcama eğilimi ve kapasitesi(krediye ulaşabilme imkanı) artar, bu da ekonomiyi pozitif etkiler.

 Abd'de borsalar ayı piyasına girdiklerinde ortalama zirveden %30 civarında aşağıda dip yaparlar(verdiğim linkten S&P 500'ün nasıl dip yapma süreçleri ile alakalı bir makale var.) Bir yatırımcının servetinde bu büyüklükte erime olursa; Harcama eğilimi ve Harcama kapasitesi düşer (Finansmana ulaşabilme imkanı) bu durumda doğal olarak Abd ekonomisini de olumsuz etkiler.

 Okuduğunuz paylaşımın ikinci makalesinde uzunca anlatmıştım, birçok kuruma göre Abd gelecek yıl ya da ertesi sene ekonomik kriz ya da resesyona girecek, en geç ise üç sene sonra Abd'nin ekonomik kriz ya da resesyona girmesi kesin gibi...

2019- Abd ekonomisi kapasitesinin iki katı büyüyor.
2020- Resesyon Riski %50
2021- Resesyon Riski %80
2022- Resesyon Riski %100 (Oranlar J.P. Morgan çalışması)

 Önümüzdeki dört sene içinde Abd'de borsaların ayı piyasasına girmesi için en uygun sene 2019, önümüzdeki senelerde böyle bir senaryo yaşanırsa çok daha ağır olabilme ihtimali mevcut hatta borsalar ekonomik kriz ya da resesyonu tetikleyebilir.

 Fed ise borsaların ayı piyasasına girmesini engellemek istiyor çözümü ise faiz artırmamak ! (Şu an piyasaya hakim olan ve Fed'in net olarak itiraz etmediği senaryo)

 Üstte önümüzdeki senelerde Abd'de resesyon ya da kriz ihtimalinin kaç olduğunu yazdım.

Abd'de geçmişte de resesyon ve krizler yaşandı, Fed'in bu tür krizlere cevabı ise faiz oranlarını %5 civarında aşağı çekmek olmuştu.

 Fed, faiz oranları şu an %2.25, önümüzdeki ay bir, gelecek sene üç faiz artırımı gerçekleşse bile Fed'in 2020'de faiz oranları %3.25 olacak yani şu an ki en şahin senaryoda bile Fed 2020'de ortaya çıkabilecek bir resesyonu merkez bankası para politikası ile savması mümkün değil o zaman Fed'in ne yapması beklenir ? 

 Fed piyasayı faiz oranları ile piyasayı harekete geçiremeyeceği için büyük ihtimal para basacak, 2008 Krizinde basılan paranın daha %10'u bile piyasadan geri çekilmedi, gelecek sene sonuna kadar ancak Fed'in piyasaya sürdüğü likiditenin %30'u piyasadan geri çekilmiş olacak buna rağmen Fed'in tekrar para basması dünya için ne kadar riskli olduğunu anlatmak çok uzun olacağı için buraya yazamıyorum ama olumlu senaryo Abd'nin de Japonya gibi akıl almaz şekilde borçlanmasıdır, asıl sorun ise şu bir sonraki kriz trende göre Fed faizi sıfır ya da sıfırın altında iken ortaya çıkacak ! -Link-

 Gelecek yıllarda büyük bir ekonomik kriz beklentisi yok, basit bir resesyonla da Abd dolaylı olarak dünya ilerideki yıllardaki sorunları atlatabilir fakat sorun şu atlatamayabilir de... Durumu Abd üzerinden anlatıyorum ki vehamet netleşsin; Japonya ve Avrupa'da durum çok daha sıkıntılı. 

  Özetle dünya ekonomisi üzerindeki en büyük sorun düşünce yapısı sorunudur...Dünyanın her yerinde aynı durum geçerli, ileride çok daha büyük bedel ödemek pahasına ekonomi yönetimleri devamlı olarak sorunları ötelemeye çalışıyorlar ama dünya ekonomisi üzerindeki birçok sorun ötelenemez duruma doğru ilerliyor. Bir sonraki ekonomik krizin tarihin en büyük krizi olacağı beklentisinin kaynağı bu durumdur. 

Umarım bir sonraki kriz 2019 Ekonomik Krizi değildir.


(Dördüncü Makale)


Türkiye'de ve Dünyada Ekonomik Anomali Senesi:2018


  2018 yılı Türkiye ekonomisi açısında son derece tuhaf ve zor bir sene oldu; Türkiye seneye rekor büyüme beklentisi ve gerçekleşmeleri ile girip daralma senaryoları ile seneyi tamamlayacak, son zamanlardaki gelişmeler bize 2018'in sadece Türkiye için değil dünya için de çok tuhaf bir sene olduğunu gösteriyor, dünyadaki varlık fiyatlamaları ancak resesyon veya ekonomik kriz ile açıklanabilecek bir performans gösterir iken aksine 2018 genel anlamda dünya ekonomisi için(ülkelere göre ciddi farklılıklar olsa da) iyi bir yıl oldu.


Deutsche Bank'ın çalışmasına göre 2018 yılında dünyadaki varlık çeşitlerinin %90'nın şu an için zararda (dolar bazlı fiyat) 1900 yılından beri hiçbir zaman bu kadar fazla varlığın aynı sene içinde değer kaybetmesi olayı yaşanmamış, geçmişte ekonomik kriz yıllarında bile varlıklar çeşitlerinin en fazla %60-70'i(çok az sayıda istisna var.) aynı sene içinde değer kaybederken çok da kötü bir sene olmayan 2018'de tarihte görülmedik miktarda varlık aynı anda değer kaybetmiş.



2019 ekonomik kriz
2019 Ekonomik Krizi

 2018 yılındaki tuhaf fiyatlamayı 2017 yılında pozitif anlamdaki tuhaf fiyatlamanın düzeltmesi olarak da yorumlayabiliriz; 2017 yılında son asırda en az sayıda varlığın değer kaybettiği sene olmuş, bu durumun iki sebebi var;

- Dolar 2017 yılında çok ciddi şekilde değer kaybetti.
- 2017 finansal şartlar bakımından tarihin en iyi dönemiydi demek hatalı olmaz.

 Bahsettiğim çalışmanın yerel para birimleri ile varlık çeşitlerinin ne kadarının bir seneyi zararda kapattığını gösteren diğer verisi ise bu anormal fiyatlamayı 2017 yılının rahat bir yıl olmasına ya da durumu doların değerinin düşüklüğü ile açıklamayı engelliyor.



2019 küresel ekonomik kriz
2019 global ekonomik kriz

Grafikte de görüldüğü gibi doların etkisi göz ardı edilince 2017 yılının çok aşırı pozitif ayrışması ortadan kalkıyor fakat 2018 yılının bütün büyük ekonomik kriz ya da resesyon yıllarından daha fazla oranda varlık çeşidinin değer kaybettiği yıl olma özelliği değişmiyor.

 Bu ilginç fiyatlamaları tek başına 2019 ekonomik krizi belirtisi olarak yorumlayamayız ama varlık fiyatlarındaki bu aşırı olumsuz durumun 2019 yılı için tahminlerden daha olumsuz beklentilere delil gösterebiliriz.

 Varlık fiyatlarının düşmesi servet erimesine sebep olur, bunun da sonucu;

1. Tüketiciler harcamaya daha az eğilimli olurlar.
2. Tüketicilerin krediye ulaşabilme imkanları azalır, zorlaşır.
3. Mevcut kredilerin tüketici üzerindeki yükü artar.

 Son günlerde Fed'in daha güvercin politika izleyeceği beklentisinin sebebi servet erimesinin Abd'de ekonomik hareketliliği soğutması ihtimalidir; Tüketicilerin serveti erirse harcama yapma kapasiteleri(servet azaldıkça krediye ulaşma imkanı da azalır) ve eğilimleri azalır; bu durum ekonominin yavaşlamasına ve doğal olarak mevcut kredilerin ekonomi üzerinde daha büyük yük olmasına sebep olur, bununla beraber finansman maliyeti de yükseliyorsa(faizler) ekonomik hareketliliğin yavaşlayacağı beklentisi kuvvetlenir; ekonomik hareketlilik yavaşlarsa bu durum da tekrardan varlık fiyatlarını düşürür ve bahsettiğim sorunlar döngüsel olarak devam eder.

 2019 bizim için zor bir yıl olacak ama dünya için de zor bir yıl olabilir; kişisel görüşüm 2019'un dünya ekonomisi için de zorlu bir yıl olması, bizim açımızdan 2019'u daha sancılı hale getirebilir ama uzun vadede ise bizim açımızdan daha olumlu olur.-Link-


(Üçüncü Makale)


2019'da Ekonomik Kriz beklentisinin sebebi



Bu paylaşımda daha önce 2019 Ekonomik Krizi senaryolarını, ekonomik kriz ihtimalini yazmıştım; bu güncelleme ise 2019 yılı ya da daha ileride neden büyük bir kriz beklentisi olduğununa dair.


 Son zamanlarda küresel çapta büyük bir krizden sık sık söz ediliyor, bu krize birçok gerekçe sunulsa da en temel sebep 2008 krizi sonrası küresel çapta anormal şekilde artan borçluluk oranlarıdır. Son 10 yılda dünyadaki borçluluk oranı %50 arttı, borçluluğun doğası gereği borcun pozitif etkisi (verimliliğe etkisi dışında !) kadar borcun negatif etkisi olmalıdır (kişi, şirket, ülke fark etmez.) bu yüzden son 10 yılda küresel çapta kullanılan devasa borç nasıl anormal idi ise aynı şekilde devasa bir zorluk dönemi bizi bekliyor diyebiliriz. biraz daha açayım.



 Bir ekonomi ne kadar büyümelidir? 


 Bir ekonominin normal büyüme seyrine etki edecek iki etmen vardır.
1.Demografi
2.Verimlilik


 Normalde bir ekonominin büyüklüğü nüfustaki değişim ve verimlilik etkisinde değişim gösterir, her iki faktörde de değişimler en az 15-20 yıl sürer ama ekonomi yönetimleri, insanlar bu kadar sabırlı değillerdir o yüzden ilerideki refahı, gelecekte bedel ödeme pahasına geriye çekerler, merkez banklarının görevi ise bu süreci optimum fayda seviyesinde yönetmektir.link

 Bir insan ile bir ülkenin ekonomik büyümesi farklı değildir; ülke ekonomisi insanların ekonomisinin birleşiminden oluşur, normalde bir insanın ekonomisi nasıl büyür? Daha fazla gelir elde ederek bir insanın bir değişim yaşamadan daha fazla gelir elde etmesi daha verimli hale geldiği anlamına gelir; toplumda da durum aynıdır. tekrar insana dönüyoruz;

- 3.000 lira geliri olan bir insan 150.000 liralık bir ev alacak bunun için aylık 1.000 liralık bir fedakarlık yapabilirse 150 ayda evi alabilir; ev almak isterken aynı kişi ayda 750 lira da kira ödüyorsa barınma ihtiyacının 150 ayda bahsettiğim insana maliyeti 1.750*150 liradır.

- Kişi için diğer yöntem ise finansman bulup evi hemen almak ve kira yükünden kurtulmaktır; dünyadaki normal kredi oranlarına göre 150 binlik bir ev 150 aylık finansman ile 200 bine civarında bir fiyata alınabilmektedir ve bu senaryoda bahsettiğin insanın aylık maliyeti 1.750'nın altında olacak ve yine bahsettiğim insanın borcu onun gelirine hiçbir dönem ekstra bir yük olmayacaktır, üstelik yine bahsettiğim insanın serveti de ciddi şekilde artacaktır.


 İnsanlar sadece ev almak için değil tatil için de harcama yaparlar ve bunun için de borçlanan insanlar mevcuttur peki bunun doğal sonucu nedir? İleride kazanacağımız parayı bugün harcayıp ileri de daha az harcarız.

 Günümüz dünyasına geri dönüyorum son on yılda artan devasa borca karşılık ülkelerin verimliliği ne kadar arttı? Bu devasa borcu finanse edip kara geçmek bir yana sadece borcu finanse edecek verimlilik artışı dünyada var mı? yok. O zaman insanlık gelecekteki tüketimini son on yılda geriye çekti ve normal olarak da ileride aşağı yukarı(aşırı borçlanma için 2011 yılı da milat olarak gösterilebilir.) 10 yıl son on yılda fazladan tükettiği kadar eksik tüketim yapacak diyebiliriz; son on yılda deli gibi borçlandığımız için   ileride aşağı yukarı yine 10 yıl deli gibi tüketim kısacağız. 

-Tarihler net değil-

Yani kısaca nasıl ki insanlar kredi sayesinde normale göre daha fazla tüketmiştir doğal olarak da ileride bu kredilerin ödemesi vakti normale göre daha az tüketecektir.

 Şöyle bir durumda akla gelebilir insanlık neredeyse kırk yıldır yaptığı gibi borçların bedellerini ödemek yerine daha fazla borçlanarak döngünün başına dönebilir?

 Mümkündür ama merkez bankalarının borcu öteleme konusunda şapkadan yeni bir tavşan çıkarmamaları koşuluyla bu ihtimal çok zayıflamıştır. link

 Resim bu kadar netken neden bütün krizler sürpriz olmuştur ya da neden ekonomik krizlerden bahseden ekonomistler ana akım medyada yer bulamaz, çoğu ''Dr. Tesla'' muamelesi görür?


 Bunun da üç sebebi var;

- Ekonomik krizler, dar boğazlar ekonominin doğal bir parçasıdır yani borçların ciddi yer tuttuğu bir ekonomi ki dünyadaki bütün ekonomiler artık böyledir doğal olarak bahsettiğim zorlukları yaşamalıdır ama yatırımcılar negatif düşünceleri duymaya meraklı değillerdir ana akım medyada arz-talep dengesine göre çalıştığı için izleyicinin sevmeyeceği düşünceleri çok yoğun ve ısrarlı şekilde yayınlayamaz... Galatasaray'ın büyüklüğünü öğrenmek için doğru adres FB tv değildir.

- Elinizde Türk Lirası varsa Türk lirasının değer kazanacağı senaryolara daha düşkün olursunuz, elinizde hisse varsa hisseler hakkındaki her veriyi pozitif yorumlamaya daha açık olursunuz aynı durum meslekler için de geçerlidir; örneğin İnşaat sektörü -2016'yı bile dahil edebiliriz-  2017'den beri ciddi zorluklar içinde ve yatırım olarak ciddi bir getirisi, cazibesi yok ama 2019'un arefesinde halen inşaat sektörünün yatırım açısından ne kadar cazip olduğunu anlatan birçok yorum görüyoruz ve yorum sahiplerinin hepsi inşaatçı ! Bu yorumlar kötü niyetli değildir -hepsi- nasıl ki bizim elimizdeki varlığa göre algımız şekilleniyor mesleklerde de aynı durum geçerlidir, ekonomistlerin gelirleri de finans dünyası ile bağlantılı olduğu için onlar da sektörlerindeki sorunları görmemeye , inkar etmeye, saklamaya meyillidirler.

- Üstte bahsettiğim borç döngüsünün doğal bir sonucu olarak genelde büyük krizler ekonominin zirve yaptığı dönemlerden hemen sonra ortaya çıkmıştır ve böyle dönemlerde olumsuz görüş bildirmek zordur.

(İkinci Makale)

2019 Ekonomik Krizi



   J.P. Morgan, geçenlerde yaptığı bir açıklamada takip ettikleri bir modele göre 2019 yılında Abd'de resesyon çıkma ihtimali %30'muş, bu ihtimal 2020'de %60'a, 2021'de %80'e yükselirken  önümüzdeki üç senede resesyon yaşanmaması durumunda 2022'de Abd'nin resesyona girmesi kesin olarak hesaplanmış. Bu modele göre önümüzdeki sene Abd'de resesyon ihtimali düşüktür gibi iyimser bir sonuç çıkarılabilir fakat farklı sonuç çıkarmak da çok zor değil.




2019 küresel kriz ihtimali
2019 Küresel kriz ihtimali

 Daha önce Bank Of America Merrill Lynch'in dünyadaki fon yöneticileri ile yaptığı küresel görünüm anketi ile ilgili şu paylaşımı yapmıştım. (Link) Bahsi geçen ankete katılan fon yöneticiler dünyanın her yerindeler ve 600 milyar dolar değerinde varlık yönetiyorlar,  onların görüşleri küresel akıllı paranın düşüncesidir diyebiliriz; Ankete katılan yöneticilerin %84'ü küresel ekonomide olumlu havanın son aşamasında olduğumuzu belirtmişler, en son 2007 Aralık'ta buna yakın bir oranda(%74) böyle bir görüş bildirilmiş ki doğru bir tespit olmuş. İki çalışmadan 2019 küresel ekonomik kriz senesi değil sonucu çıkabilir ama resesyon 2019'a yetişmez sonucu da çıkabilir; buna destekleyecek birçok örnek verebilirim ama zaten benzer süreci biz de yaşıyoruz; 2017'de, 2018'in zor geçeceğinin resmi net olarak görülüyordu-görmek isteyene- ama zorlukların yaşanmaya başlaması aşağı yukarı bir sene sürdü. 

Abd yaşanan krizler genelde bütün dünyayı etkiler çünkü küresel ekonomiye yön veren beş merkez bankası vardır; bunlardan Çin küresel oyuncu olmanın gereklerini yerine getirmiyor, Japonya kendi sorunlarını aşamıyor, İngiltere nispeten küçük ve bencil iken Avrupa ise birlik olamıyor o yüzden  küresel ekonomiyi yönlendiren merkez bankası çok uzun yıllardan beri Abd Merkez Bankası(Fed) bu sebeple de Abd'de çıkan  sorunlar istisnasız bütün dünyayı etkiliyor/etkiledi.

 Sadece iki rapordan Abd resesyona girecek tespiti yapmak tabii ki hatalı olur o yüzden Abd'i resesyona sürükleyebilecek ihtimalleri inceleyelim. Yakın tarihte Abd'de resesyonların ana sebepleri;

- Fed politikaları
- Borsa şokları
-Petrol fiyatları


 Daha önce Abd'i resesyona sokmuş olan her faktör şu an sorun işaretleri veriyor, bunların hepsi ile alakalı daha önce paylaşımlar yapmıştım, onların linklerini vereceğim.

-Fed politikaları: (Link)
- Borsa şokları: (Link)
-Petrol fiyatları: (Link)

 Bu bizim olumsuz senaryomuz yani gelecek sene beklentiler doğrultusunda iyi bir sene olmayabilir. 

 Olumlu senaryo ise şu gelecek sene Abd ve dünya ekonomisi için iyi bir sene olabilir ama bu senaryoda da dünyada birçok sorun çıkacağını şimdiden görmeye başladık.

 Bundan tam bir yıl önceye gidiyorum; Fed'in üç faiz artırımı planı vardı ama piyasa iki faiz artışı fiyatladı; Fed üç değil dört artış yaptı/yapacak, Fed öngörülebilir olmaya önem veriyor olmasaydı beşinci faiz artırımı bile gerekli ve mümkündü. Bir sene daha geriye gidiyorum Fed faiz artırımlarına başlayacağını ve bilanço küçülteceğini açıkladı; piyasa yine bunun mümkün olmadığını fiyatladı ama Fed planını eksiksiz uyguladı. Günümüze geri geliyorum; Fed, gelecek sene üç adet faiz artırımı planlıyor ama piyasa 1-2 faiz artırımı fiyatlıyor, Fed'in planından sapmasının tek yolu resesyon ki o iyi bir senaryo olmayacak, olumlu senaryo  ise gelecek sene bizim için çok daha zor bir küresel konjonktür anlamına geliyor.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yusuf yuksel