4 Aralık 2018 Salı

2019 EKONOMİK KRİZ SENESİ Mİ

(güncellendi. 04.12.2018)

 Bu paylaşımda 2019 ekonomik krizi senaryoları, 2019'da ekonomik kriz çıkma ihtimali ve 2019'da dünya ekonomisi nasıl olacağına dair paylaşımlar yapıyorum, paylaşımın güncellenmemiş halinde belirtmiştim; elimizdeki veriler halen bize 2019'da ekonomik kriz ihtimalinin düşük olduğunu 2020 ya da 2021'de küresel ekonomik kriz ya da resesyon beklenebileceğini gösteriyor fakat 2019'da ekonomi nasıl olur sorusunun cevabı son zamanlarda beklentilere göre daha negatif.

Küresel Kriz ya da Resesyon ne zaman Başlayacak?



  Modern tarihte yaşanmış bütün krizler ile Fed politikaları ve Abd ekonomisi arasında güçlü bir bağ bulabiliyoruz 1980'lere kadar bunun ana sebebi Abd ekonomisinin dünya ekonomisi üzerindeki kuvvetli etkisi iken son 30 yılda bu durumun ana sebebi Fed dışındaki  büyük merkez bankalarının(Avrupa, İngiltere, Çin, Japonya) küresel çapta etkin olamamaları ve olmak istememeleri ile beraber Abd ekonomisinin halen dünyada ciddi baskınlığının mevcut olmasıdır yani çok uzatmadan-başka bir paylaşım konusu- Fed dünya ekonomisini sürükleyen merkez bankasıdır diyebiliriz o yüzden Abd ekonomisindeki problemler biraz erken ya da biraz geç bütün dünyaya yayılmıştır ve bu sebeple Abd'de yakın zamanda çıkabilecek bir küresel krizin ya da Abd ekonomisindeki bir resesyonun dünyaya yayılacağını tahmin etmek güç değildir.


 Abd ne zaman kriz ya da resesyona girecek?

 1.Abd'de kamu borç stoku ile ekonomik kriz ilişkisi:


  Bu soruya cevap vermek için birçok veri kullanılabilir ama sadece Abd için değil dünya için de krizleri takip etmek için kullanılabilecek en uygun veri kamu, kişi ve kurumların borçlarıdır. Krizlerin birçok farklı sebebi olabilse de yakın tarihte gördüğümüz bütün krizler ile ülkelerdeki borçluluk arasında çok kuvvetli bağ vardır o yüzden bu paylaşımda Abd'de yaşanmış ve yaşanması muhtemel krizleri Abd'de devletin borçları ile açıklama çalışacağım.

2001 yılında (Dot-Com Krizi) Abd ekonomisi resesyona girdi o dönemde;

Abd ekonomisinin büyüklüğü(GSYİH): 10.3 trilyon dolar
Fed faiz oranları: %6
Abd'de kamu borcu: 5.8 trilyon dolar
Abd GSYİH/Abd kamu borcu: %56.3

Konu dışı: Abd'de komu borcu olarak verdiğim rakamlar federal hükumet+ yerel yönetimlerin toplam borcudur o yüzden bazı kaynaklarda farklı rakamlar ile karşılaşabilirsiniz.

Abd'de bir sonraki kriz 2007 yılının sonunda başladı,(Finansal Kriz) o dönemde;

Abd ekonomisinin büyüklüğü: 14.5 trilyon dolar
Fed faiz oranları: %5
Abd'de kamu borcu: 8.9 trilyon dolar
Abd GSYİH/Abd kamu borcu: (%61.3)

 İki krizdeki kamu borç stoku ile faizler beraber incelenince aslında iki dönemde kamu borçlarının ekonomi üzerindeki yükü neredeyse aynıdır.

Abd ekonomisinin bugünkü verileri ise;
Abd ekonomisinin büyüklüğü: 20.4 trilyon dolar
Fed faiz oranları: %2,25
Abd'de kamu borcu: 21.8 trilyon dolar
Abd GSYİH/Abd kamu borcu: (%106,8)

Kabaca bir oranlama yaparsak Abd'de faiz oranları Fed faiz oranları %3 civarlarına ulaşınca kamu borç stokunun ekonomiye yüklediği yük daha önceki krizlerin seviyesine ulaşacak.

 2. Fed faiz artırımları ile ekonomik kriz ilişkisi:


 Fed bilindiği gibi 2008 Krizi'nde çıkmak için faiz oranlarını %0 indirmek ile beraber yüklü miktarda para bastı, bu basılan yüklü para faiz indirimine ek çok ciddi parasal gevşemeye sebep oldu, faiz oranlarının dışında Fed'in varlık alım programlarının(para basma) piyasaya etkisi ölçmek için o günden beri Wu-Xia Shadow Federal Funds Rate istatistiği ile basılan paranın Fed'in faiz oranlarına ek ne kadar daha faiz indirimi etkisi yaptığını ölçülüyor, Fed bastığı paralar ile beraber Fed faiz oranını -%3'e indirmiş kadar para politikasında gevşemeye gitmişti.

2019 Küresel krizi
2019 Global Kriz


 Yani Fed 2008 Krizi sonra faiz oranları -%3'e çekti diyebiliriz.

2019 global kriz
2019 Küresel Krizi

 Şu grafik ise Fed'in bir kriz sonrası gevşemesini tamamladıktan sonra tekrardan sıkılaşmasının grafiği, görüldüğü gibi Fed yakın tarihte her kriz sonrası gevşeme politikası izledikten sonra tekrar sıkılaşmaya başlayıp faiz oranlarını %4 civarında artırması yeni bir kriz ya da resesyonu tetiklemiş; Bir üstte bahsettiğim gölge faiz indirimlerini hesaba katınca Fed şu an faiz oranını son 30 yılda hiç yapamadığı kadar fazla artırabilmiş. Bunun ana sebebi ise Abd ekonomisinin ek bir teşvike ihtiyacı yok iken geçen sene D. Trump'ın uyguladığı vergi indirimleridir, ilerideki yıllarda bu teşviklerin nefret ile anılacağını tahmin ediyorum; Abd'nin maliye politikasının ciddi şekilde devreye girebileceği dönem ilerideki yıllarda Fed'in çözümsüz kaldığı dönem olmalıydı ki o dönem çok uzakta olmayabilir.

Fed faiz artırmazsa Kriz ya da Resesyonu erteleyebilir mi?

 
 Fed'in faiz artırmaması krizi bir miktar daha öteleyecek demek hatalı olmaz ama şu an çok cazip olan borçlanma imkanı sebebiyle Fed faizleri artmazsa bu defa borç stokunun artması da ekonomi üzerindeki yükü artırıyor, Fed politikaları ile kısa vadede ekonomik hareketlilik bir şekilde düzenlenebiliyor ama borç stokunun olumsuz etkisinden kurtulmak çok daha zorlu bir süreç olacaktır.

 Daha önemli sorun ise Abd'nin bir sonraki krizde para basmak dışında herhangi bir çözümü olmayabilir.

1980'lerin sonlarında çıkan ekonomik krizde (Kara Pazartesi) Fed ekonomiyi desteklemek için faiz oranlarını %7 civarında aşağıya çekmiş.

 Yaklaşık 10 sene sonra çıkan krizde (Dot-Com) Fed ekonomik hareketliliği sağlamak için faiz oranını %5 civarında aşağıya çekmişti.

 Yaklaşık 10 sene sonra ortaya çıkan Finansal Kriz'de fed bastığı para ile beraber Faiz oranları %8 aşağı çekti diyebiliriz.

 Son Krizin üzerinden 10 yıldan fazla süre geçti ve Fed'in faiz oranları sadece %2.25 doğal olarak gelecek krizde Fed'in para basmak dışında elinde bir çözüm olmayacak.

 Asıl sorun ise para basmak sorunları belki bir süre erteleyecek belki onu da sağlayamayacak ama kesinlikle sorunları çok ciddi şekilde artıracak.

 Bu senaryo ile ilgili ileride başka bir paylaşım yapmayı planlıyorum.

Twitter adresim Yusuf Yüksel

Facebook Adresim Yusuf Yüksel 


(güncelleme sona erdi.)

 Dünya Ekonomisini Tehdit Eden Büyük Risk


 Geçtiğimiz günlerde Fed başkanı J. Powell, Fed faiz oranının nötr faiz oranına yakın olduğunu belirtti.

Not: ''Nötr faiz oranı'' merkez bankalarının ekonomik hareketliliği olumlu ya da olumsuz etkilemediği denge seviyeye verilen addır.

 Yaklaşık bir ay önce Fed yöneticileri Nötr faiz oranının tahmin edilenden daha yüksek olabileceğini belirtir iken(böyle bir durumda Fed'ten 2020 yılında da çok sayıda faiz artışı beklenirdi) şimdi ise nötr faiz oranının azalmış olacağı anlamına gelen ifadeler kullanılıyor,(2019'da yapılacak faiz artışları sorgulanmaya başladı.) doğal olarak bu ifadelerden birinin yalan olduğu sonucu ortaya çıkıyor, tek çelişki bu durum da değil; Fed başkanı nötr faiz oranına yakınız dedikten bir gün sonra ise Fed tutanaklarında neredeyse bütün üyelerin kademeli faiz artışlarının devam etmesi gerektiğini vurguladığı bilgisine ulaşıyoruz ! Fed faiz oranları gerçekten nötr faiz seviyesine yaklaştı ise hiçbir üyenin belirgin şekilde fikir değiştirmemesi de ilginç.



 Abd ekonomisinde bir ayda çok tuhaf değişiklikler yaşandığını varsayalım ve gerçekten de Fed'in faiz oranlarının nötr faiz oranına yaklaştığını düşünelim, piyasada oluşturulan havanın aksine Fed başkanı Powell, Fed'in daha güvercin politikalar izleyeceği beklentisi oluşturacak bir Abd ekonomisi resmi çizmedi;  Powell ifadelerine göre Fed, Abd'nin önümüzdeki sene %2.5 civarında büyümesini bekliyor ve enflasyon halen kuvvetli. 
2019 yılında ekonomik kriz
2019 ekonomik kriz senesi mi

 Abd, kapasitesinin iki katı büyürken ve enflasyon sorunu devam ederken Fed'in hedefi nötr faiz oranıdır, Fed sıkı para politikası uygulayamaz demek beklentiden çok temennidir, bunun dışında Fed'in sorumluluğu Abd ekonomisini büyütmek değil, fiyat istikrarını sağlamaktır o yüzden normal şartlar altında Fed'in önceliği her zaman enflasyondur.

 Bir diğer tuhaflık ise Powell konuşması sonrası fiyatlamalarda yaşandı;  Abd ekonomisinde yavaşlama sinyalleri sebebiyle Fed'in yavaşlaması bekleniyor; buna bir anlam yüklenebilir ama Abd'de işler kötü gidecekse nasıl oluyor da borsalar yükselişe geçiyor ? Abd ekonomisi Fed'e geri adım attıracak kadar kötü, Borsalara ralli yaptıracak kadar iyi mi?

  Mevcut durumdan şu çıkarımı yapmak hatalı olmaz: Piyasa geçen sene yediği dayaktan sonra halen normale dönmekte sorun yaşıyor, piyasa kendi işine gelen bir hikaye yazıyor ve gerçekler tamamen farklı olsa da bu hikayeler üzerinde fiyatlama yapmaya devam ediyor, dünya piyasaları geçen senelerde olduğu gibi her zaman yukarı gidemez fakat sorun şu ki Powell başkanlığında Fed'in eskisi kadar yetenekli ve dirayetli olup olmadığı da başka bir sorun ! Powell'ın konuşmasında yer verdiği ''Nötr faiz oranına yakınız'' ifadesini ne eski ne mevcut herhangi bir veri ile onaylamak mümkün değil ve bu durumun açıklaması olarak Fed'in finansal piyasaları desteklemek istemesi dışında bir ihtimalde görünürde yok.
2019 küresel ekonomik krizi
2019 Küresel ekonomik krizi

 Abd borsalarını en iyi takip edebileceğimiz endeks olan S&P 500 doksanlı yıllardan 2008 Krizi'ne kadar 1.500 puan sınırını aşamıyordu, 2008 Krizi'nde S&P 500, 700 puan civarlarına kadar düşmüşken yakın zamanda S&P 500, 3.000 puan seviyesine yaklaştı ama kıramadı, şu an ise düzeltme mi yapacak yoksa ayı piyasası mı yaşanacak merak ediliyor; daha önce S&P 500 özelinde Abd borsalarındaki aşırı anormal fiyatlamalar hakkında çok sayıda paylaşım yaptım merak ediyorsanız şu linkten başlayın ve linkin içindeki linkleri de takip edin fiyatların ne kadar anormal olduğu konusunda bana hak vereceksiniz; S&P 500 dolaylı olarak Abd borsalarını, Abd borsaları ise dolaylı olarak bütün dünya piyasalarını sürüklüyor.-Link- Bunun en temel sebebi ise son on yılda Fed ve diğer büyük merkez bankalarının 0 faiz, aşırı likidite politikaları.(Varlık alım programları)

 Abd borsaları devamlı olarak değerlendiği için doğal olarak yatırımcısını, yatırımcısı üzerinde Abd ekonomisini de olumlu etkiler, yatırımcının serveti artıkça harcama eğilimi ve kapasitesi(krediye ulaşabilme imkanı) artar, bu da ekonomiyi pozitif etkiler.

 Abd'de borsalar ayı piyasına girdiklerinde ortalama zirveden %30 civarında aşağıda dip yaparlar(verdiğim linkten S&P 500'ün nasıl dip yapma süreçleri ile alakalı bir makale var.) Bir yatırımcının servetinde bu büyüklükte erime olursa; Harcama eğilimi ve Harcama kapasitesi düşer (Finansmana ulaşabilme imkanı) bu durumda doğal olarak Abd ekonomisini de olumsuz etkiler.

 Okuduğunuz paylaşımın ikinci makalesinde uzunca anlatmıştım, birçok kuruma göre Abd gelecek yıl ya da ertesi sene ekonomik kriz ya da resesyona girecek, en geç ise üç sene sonra Abd'nin ekonomik kriz ya da resesyona girmesi kesin gibi...

2019- Abd ekonomisi kapasitesinin iki katı büyüyor.
2020- Resesyon Riski %50
2021- Resesyon Riski %80
2022- Resesyon Riski %100 (Oranlar J.P. Morgan çalışması)

 Önümüzdeki dört sene içinde Abd'de borsaların ayı piyasasına girmesi için en uygun sene 2019, önümüzdeki senelerde böyle bir senaryo yaşanırsa çok daha ağır olabilme ihtimali mevcut hatta borsalar ekonomik kriz ya da resesyonu tetikleyebilir.

 Fed ise borsaların ayı piyasasına girmesini engellemek istiyor çözümü ise faiz artırmamak ! (Şu an piyasaya hakim olan ve Fed'in net olarak itiraz etmediği senaryo)

 Üstte önümüzdeki senelerde Abd'de resesyon ya da kriz ihtimalinin kaç olduğunu yazdım.

Abd'de geçmişte de resesyon ve krizler yaşandı, Fed'in bu tür krizlere cevabı ise faiz oranlarını %5 civarında aşağı çekmek olmuştu.

 Fed, faiz oranları şu an %2.25, önümüzdeki ay bir, gelecek sene üç faiz artırımı gerçekleşse bile Fed'in 2020'de faiz oranları %3.25 olacak yani şu an ki en şahin senaryoda bile Fed 2020'de ortaya çıkabilecek bir resesyonu merkez bankası para politikası ile savması mümkün değil o zaman Fed'in ne yapması beklenir ? 

 Fed piyasayı faiz oranları ile piyasayı harekete geçiremeyeceği için büyük ihtimal para basacak, 2008 Krizinde basılan paranın daha %10'u bile piyasadan geri çekilmedi, gelecek sene sonuna kadar ancak Fed'in piyasaya sürdüğü likiditenin %30'u piyasadan geri çekilmiş olacak buna rağmen Fed'in tekrar para basması dünya için ne kadar riskli olduğunu anlatmak çok uzun olacağı için buraya yazamıyorum ama olumlu senaryo Abd'nin de Japonya gibi akıl almaz şekilde borçlanmasıdır, asıl sorun ise şu bir sonraki kriz trende göre Fed faizi sıfır ya da sıfırın altında iken ortaya çıkacak ! -Link-

 Gelecek yıllarda büyük bir ekonomik kriz beklentisi yok, basit bir resesyonla da Abd dolaylı olarak dünya ilerideki yıllardaki sorunları atlatabilir fakat sorun şu atlatamayabilir de... Durumu Abd üzerinden anlatıyorum ki vehamet netleşsin; Japonya ve Avrupa'da durum çok daha sıkıntılı. 

  Özetle dünya ekonomisi üzerindeki en büyük sorun düşünce yapısı sorunudur...Dünyanın her yerinde aynı durum geçerli, ileride çok daha büyük bedel ödemek pahasına ekonomi yönetimleri devamlı olarak sorunları ötelemeye çalışıyorlar ama dünya ekonomisi üzerindeki birçok sorun ötelenemez duruma doğru ilerliyor. Bir sonraki ekonomik krizin tarihin en büyük krizi olacağı beklentisinin kaynağı bu durumdur. 

Umarım bir sonraki kriz 2019 Ekonomik Krizi değildir.

Twitter adresim Yusuf YükselFacebook Adresim Yusuf Yüksel 

(Güncelleme sona erdi.)


Türkiye'de ve Dünyada Ekonomik Anomali Senesi:2018


  2018 yılı Türkiye ekonomisi açısında son derece tuhaf ve zor bir sene oldu; Türkiye seneye rekor büyüme beklentisi ve gerçekleşmeleri ile girip daralma senaryoları ile seneyi tamamlayacak, son zamanlardaki gelişmeler bize 2018'in sadece Türkiye için değil dünya için de çok tuhaf bir sene olduğunu gösteriyor, dünyadaki varlık fiyatlamaları ancak resesyon veya ekonomik kriz ile açıklanabilecek bir performans gösterir iken aksine 2018 genel anlamda dünya ekonomisi için(ülkelere göre ciddi farklılıklar olsa da) iyi bir yıl oldu.


Deutsche Bank'ın çalışmasına göre 2018 yılında dünyadaki varlık çeşitlerinin %90'nın şu an için zararda (dolar bazlı fiyat) 1900 yılından beri hiçbir zaman bu kadar fazla varlığın aynı sene içinde değer kaybetmesi olayı yaşanmamış, geçmişte ekonomik kriz yıllarında bile varlıklar çeşitlerinin en fazla %60-70'i(çok az sayıda istisna var.) aynı sene içinde değer kaybederken çok da kötü bir sene olmayan 2018'de tarihte görülmedik miktarda varlık aynı anda değer kaybetmiş.



2019 ekonomik kriz
2019 Ekonomik Krizi

 2018 yılındaki tuhaf fiyatlamayı 2017 yılında pozitif anlamdaki tuhaf fiyatlamanın düzeltmesi olarak da yorumlayabiliriz; 2017 yılında son asırda en az sayıda varlığın değer kaybettiği sene olmuş, bu durumun iki sebebi var;

- Dolar 2017 yılında çok ciddi şekilde değer kaybetti.
- 2017 finansal şartlar bakımından tarihin en iyi dönemiydi demek hatalı olmaz.

 Bahsettiğim çalışmanın yerel para birimleri ile varlık çeşitlerinin ne kadarının bir seneyi zararda kapattığını gösteren diğer verisi ise bu anormal fiyatlamayı 2017 yılının rahat bir yıl olmasına ya da durumu doların değerinin düşüklüğü ile açıklamayı engelliyor.



2019 küresel ekonomik kriz
2019 global ekonomik kriz

Grafikte de görüldüğü gibi doların etkisi göz ardı edilince 2017 yılının çok aşırı pozitif ayrışması ortadan kalkıyor fakat 2018 yılının bütün büyük ekonomik kriz ya da resesyon yıllarından daha fazla oranda varlık çeşidinin değer kaybettiği yıl olma özelliği değişmiyor.

 Bu ilginç fiyatlamaları tek başına 2019 ekonomik krizi belirtisi olarak yorumlayamayız ama varlık fiyatlarındaki bu aşırı olumsuz durumun 2019 yılı için tahminlerden daha olumsuz beklentilere delil gösterebiliriz.

 Varlık fiyatlarının düşmesi servet erimesine sebep olur, bunun da sonucu;

1. Tüketiciler harcamaya daha az eğilimli olurlar.
2. Tüketicilerin krediye ulaşabilme imkanları azalır, zorlaşır.
3. Mevcut kredilerin tüketici üzerindeki yükü artar.

 Son günlerde Fed'in daha güvercin politika izleyeceği beklentisinin sebebi servet erimesinin Abd'de ekonomik hareketliliği soğutması ihtimalidir; Tüketicilerin serveti erirse harcama yapma kapasiteleri(servet azaldıkça krediye ulaşma imkanı da azalır) ve eğilimleri azalır; bu durum ekonominin yavaşlamasına ve doğal olarak mevcut kredilerin ekonomi üzerinde daha büyük yük olmasına sebep olur, bununla beraber finansman maliyeti de yükseliyorsa(faizler) ekonomik hareketliliğin yavaşlayacağı beklentisi kuvvetlenir; ekonomik hareketlilik yavaşlarsa bu durum da tekrardan varlık fiyatlarını düşürür ve bahsettiğim sorunlar döngüsel olarak devam eder.

 2019 bizim için zor bir yıl olacak ama dünya için de zor bir yıl olabilir; kişisel görüşüm 2019'un dünya ekonomisi için de zorlu bir yıl olması, bizim açımızdan 2019'u daha sancılı hale getirebilir ama uzun vadede ise bizim açımızdan daha olumlu olur.-Link-


Twitter adresim Yusuf Yüksel 

Facebook Adresim Yusuf Yüksel


(Güncelleme Sona erdi.)

Neden Büyük Bir Kriz Bekleniyor


Bu paylaşımda daha önce 2019 Ekonomik Krizi senaryolarını, ekonomik kriz ihtimalini yazmıştım; bu güncelleme ise 2019 yılı ya da daha ileride neden büyük bir kriz beklentisi olduğununa dair.


 Son zamanlarda küresel çapta büyük bir krizden sık sık söz ediliyor, bu krize birçok gerekçe sunulsa da en temel sebep 2008 krizi sonrası küresel çapta anormal şekilde artan borçluluk oranlarıdır. Son 10 yılda dünyadaki borçluluk oranı %50 arttı, borçluluğun doğası gereği borcun pozitif etkisi (verimliliğe etkisi dışında !) kadar borcun negatif etkisi olmalıdır (kişi, şirket, ülke fark etmez.) bu yüzden son 10 yılda küresel çapta kullanılan devasa borç nasıl anormal idi ise aynı şekilde devasa bir zorluk dönemi bizi bekliyor diyebiliriz. biraz daha açayım.



 Bir ekonomi ne kadar büyümelidir? 


 Bir ekonominin normal büyüme seyrine etki edecek iki etmen vardır.
1.Demografi
2.Verimlilik


 Normalde bir ekonominin büyüklüğü nüfustaki değişim ve verimlilik etkisinde değişim gösterir, her iki faktörde de değişimler en az 15-20 yıl sürer ama ekonomi yönetimleri, insanlar bu kadar sabırlı değillerdir o yüzden ilerideki refahı, gelecekte bedel ödeme pahasına geriye çekerler, merkez banklarının görevi ise bu süreci optimum fayda seviyesinde yönetmektir.link

 Bir insan ile bir ülkenin ekonomik büyümesi farklı değildir; ülke ekonomisi insanların ekonomisinin birleşiminden oluşur, normalde bir insanın ekonomisi nasıl büyür? Daha fazla gelir elde ederek bir insanın bir değişim yaşamadan daha fazla gelir elde etmesi daha verimli hale geldiği anlamına gelir; toplumda da durum aynıdır. tekrar insana dönüyoruz;

- 3.000 lira geliri olan bir insan 150.000 liralık bir ev alacak bunun için aylık 1.000 liralık bir fedakarlık yapabilirse 150 ayda evi alabilir; ev almak isterken aynı kişi ayda 750 lira da kira ödüyorsa barınma ihtiyacının 150 ayda bahsettiğim insana maliyeti 1.750*150 liradır.

- Kişi için diğer yöntem ise finansman bulup evi hemen almak ve kira yükünden kurtulmaktır; dünyadaki normal kredi oranlarına göre 150 binlik bir ev 150 aylık finansman ile 200 bine civarında bir fiyata alınabilmektedir ve bu senaryoda bahsettiğin insanın aylık maliyeti 1.750'nın altında olacak ve yine bahsettiğim insanın borcu onun gelirine hiçbir dönem ekstra bir yük olmayacaktır, üstelik yine bahsettiğim insanın serveti de ciddi şekilde artacaktır.


 İnsanlar sadece ev almak için değil tatil için de harcama yaparlar ve bunun için de borçlanan insanlar mevcuttur peki bunun doğal sonucu nedir? İleride kazanacağımız parayı bugün harcayıp ileri de daha az harcarız.

 Günümüz dünyasına geri dönüyorum son on yılda artan devasa borca karşılık ülkelerin verimliliği ne kadar arttı? Bu devasa borcu finanse edip kara geçmek bir yana sadece borcu finanse edecek verimlilik artışı dünyada var mı? yok. O zaman insanlık gelecekteki tüketimini son on yılda geriye çekti ve normal olarak da ileride aşağı yukarı(aşırı borçlanma için 2011 yılı da milat olarak gösterilebilir.) 10 yıl son on yılda fazladan tükettiği kadar eksik tüketim yapacak diyebiliriz; son on yılda deli gibi borçlandığımız için   ileride aşağı yukarı yine 10 yıl deli gibi tüketim kısacağız. 

-Tarihler net değil-

Yani kısaca nasıl ki insanlar kredi sayesinde normale göre daha fazla tüketmiştir doğal olarak da ileride bu kredilerin ödemesi vakti normale göre daha az tüketecektir.

 Şöyle bir durumda akla gelebilir insanlık neredeyse kırk yıldır yaptığı gibi borçların bedellerini ödemek yerine daha fazla borçlanarak döngünün başına dönebilir?

 Mümkündür ama merkez bankalarının borcu öteleme konusunda şapkadan yeni bir tavşan çıkarmamaları koşuluyla bu ihtimal çok zayıflamıştır. link

 Resim bu kadar netken neden bütün krizler sürpriz olmuştur ya da neden ekonomik krizlerden bahseden ekonomistler ana akım medyada yer bulamaz, çoğu ''Dr. Tesla'' muamelesi görür?


 Bunun da üç sebebi var;

- Ekonomik krizler, dar boğazlar ekonominin doğal bir parçasıdır yani borçların ciddi yer tuttuğu bir ekonomi ki dünyadaki bütün ekonomiler artık böyledir doğal olarak bahsettiğim zorlukları yaşamalıdır ama yatırımcılar negatif düşünceleri duymaya meraklı değillerdir ana akım medyada arz-talep dengesine göre çalıştığı için izleyicinin sevmeyeceği düşünceleri çok yoğun ve ısrarlı şekilde yayınlayamaz... Galatasaray'ın büyüklüğünü öğrenmek için doğru adres FB tv değildir.

- Elinizde Türk Lirası varsa Türk lirasının değer kazanacağı senaryolara daha düşkün olursunuz, elinizde hisse varsa hisseler hakkındaki her veriyi pozitif yorumlamaya daha açık olursunuz aynı durum meslekler için de geçerlidir; örneğin İnşaat sektörü -2016'yı bile dahil edebiliriz-  2017'den beri ciddi zorluklar içinde ve yatırım olarak ciddi bir getirisi, cazibesi yok ama 2019'un arefesinde halen inşaat sektörünün yatırım açısından ne kadar cazip olduğunu anlatan birçok yorum görüyoruz ve yorum sahiplerinin hepsi inşaatçı ! Bu yorumlar kötü niyetli değildir -hepsi- nasıl ki bizim elimizdeki varlığa göre algımız şekilleniyor mesleklerde de aynı durum geçerlidir, ekonomistlerin gelirleri de finans dünyası ile bağlantılı olduğu için onlar da sektörlerindeki sorunları görmemeye , inkar etmeye, saklamaya meyillidirler.

- Üstte bahsettiğim borç döngüsünün doğal bir sonucu olarak genelde büyük krizler ekonominin zirve yaptığı dönemlerden hemen sonra ortaya çıkmıştır ve böyle dönemlerde olumsuz görüş bildirmek zordur.

(Güncelleme sona erdi.)

2019 Global Ekonomik Kriz Yılı Mı


Daha önce 2019 yılında küresel ekonomik kriz çıkma ihtimalini, küresel kriz çıkarsa nereden ve nasıl çıkabileceğini bu paylaşımda açıklamaya çalışmıştım, bugün son veriler ile paylaşımı güncellemek istedim.

   J.P. Morgan, geçenlerde yaptığı bir açıklamada takip ettikleri bir modele göre 2019 yılında Abd'de resesyon çıkma ihtimali %30'muş, bu ihtimal 2020'de %60'a, 2021'de %80'e yükselirken  önümüzdeki üç senede resesyon yaşanmaması durumunda 2022'de Abd'nin resesyona girmesi kesin olarak hesaplanmış. Bu modele göre önümüzdeki sene Abd'de resesyon ihtimali düşüktür gibi iyimser bir sonuç çıkarılabilir fakat farklı sonuç çıkarmak da çok zor değil.




2019 küresel kriz ihtimali
2019 Küresel kriz ihtimali

 Daha önce Bank Of America Merrill Lynch'in dünyadaki fon yöneticileri ile yaptığı küresel görünüm anketi ile ilgili şu paylaşımı yapmıştım. (Link) Bahsi geçen ankete katılan fon yöneticiler dünyanın her yerindeler ve 600 milyar dolar değerinde varlık yönetiyorlar,  onların görüşleri küresel akıllı paranın düşüncesidir diyebiliriz; Ankete katılan yöneticilerin %84'ü küresel ekonomide olumlu havanın son aşamasında olduğumuzu belirtmişler, en son 2007 Aralık'ta buna yakın bir oranda(%74) böyle bir görüş bildirilmiş ki doğru bir tespit olmuş. İki çalışmadan 2019 küresel ekonomik kriz senesi değil sonucu çıkabilir ama resesyon 2019'a yetişmez sonucu da çıkabilir; buna destekleyecek birçok örnek verebilirim ama zaten benzer süreci biz de yaşıyoruz; 2017'de, 2018'in zor geçeceğinin resmi net olarak görülüyordu-görmek isteyene- ama zorlukların yaşanmaya başlaması aşağı yukarı bir sene sürdü. 

Abd yaşanan krizler genelde bütün dünyayı etkiler çünkü küresel ekonomiye yön veren beş merkez bankası vardır; bunlardan Çin küresel oyuncu olmanın gereklerini yerine getirmiyor, Japonya kendi sorunlarını aşamıyor, İngiltere nispeten küçük ve bencil iken Avrupa ise birlik olamıyor o yüzden  küresel ekonomiyi yönlendiren merkez bankası çok uzun yıllardan beri Abd Merkez Bankası(Fed) bu sebeple de Abd'de çıkan  sorunlar istisnasız bütün dünyayı etkiliyor/etkiledi.

 Sadece iki rapordan Abd resesyona girecek tespiti yapmak tabii ki hatalı olur o yüzden Abd'i resesyona sürükleyebilecek ihtimalleri inceleyelim. Yakın tarihte Abd'de resesyonların ana sebepleri;

- Fed politikaları
- Borsa şokları
-Petrol fiyatları


 Daha önce Abd'i resesyona sokmuş olan her faktör şu an sorun işaretleri veriyor, bunların hepsi ile alakalı daha önce paylaşımlar yapmıştım, onların linklerini vereceğim.

-Fed politikaları: (Link)
- Borsa şokları: (Link)
-Petrol fiyatları: (Link)

 Bu bizim olumsuz senaryomuz yani gelecek sene beklentiler doğrultusunda iyi bir sene olmayabilir. 

 Olumlu senaryo ise şu gelecek sene Abd ve dünya ekonomisi için iyi bir sene olabilir ama bu senaryoda da dünyada birçok sorun çıkacağını şimdiden görmeye başladık.

 Bundan tam bir yıl önceye gidiyorum; Fed'in üç faiz artırımı planı vardı ama piyasa iki faiz artışı fiyatladı; Fed üç değil dört artış yaptı/yapacak, Fed öngörülebilir olmaya önem veriyor olmasaydı beşinci faiz artırımı bile gerekli ve mümkündü. Bir sene daha geriye gidiyorum Fed faiz artırımlarına başlayacağını ve bilanço küçülteceğini açıkladı; piyasa yine bunun mümkün olmadığını fiyatladı ama Fed planını eksiksiz uyguladı. Günümüze geri geliyorum; Fed, gelecek sene üç adet faiz artırımı planlıyor ama piyasa 1-2 faiz artırımı fiyatlıyor, Fed'in planından sapmasının tek yolu resesyon ki o iyi bir senaryo olmayacak, olumlu senaryo  ise gelecek sene bizim için çok daha zor bir küresel konjonktür anlamına geliyor.

(Güncelleme Burada Sona erdi.)


2019 Ekonomik Krizi


2019 Yılının çok zor bir sene olacağını gösteren işaretler artıyor, zor bir dönem olmanın dışında dünya çapında 2019 Ekonomik Krizi'ne sebep olabilecek riskler de mevcut; Bu paylaşım yakın zamanda dünya üzerinde ciddi sıkıntıları tetikleyebilecek iki ülke hakkında.

2018 yılı gelişmekte olan ülkeler için çok zor bir yıl oldu; bütün gelişmekte olan ülkeler ciddi sorunlar yaşadı ama Türkiye ve Arjantin bu süreçte çok ciddi şekilde negatif ayrıştı, Güney Afrika resesyona giren ilk büyük gelişmekte olan ülke oldu. Bu üç ülke dünya ekonomisinde ve ticaretinde nispeten az pay aldıkları için küresel bir sorun üretmediler. Gelişmekte olan ülkeler şimdilik küresel bir problem üretmemiş olsalar da bir birlerini olumsuz olarak etkiliyorlar, Türkiye ve Arjantin bir birleriyle çok zayıf ticari ilişkisi olan iki ülke olmalarına rağmen bir birlerini son aylarda çok olumsuz etkilediler ya da Türkiye'nin yaşadığı sorunlar kendisi ile çok da alakadar olmayan Endonezya, Brezilya, Hindistan, G.Afrika gibi birçok ülkede ciddi şekilde hissediliyor, 2018 senesi için küresel ekonomik kriz senesi tanımlaması yapamazsak da sorunların bir iki ülkeye daha sıçraması durumunda gelişmekte olan ülkeler için 2018 ya da 2019 ekonomik kriz yılı olarak anılabilir.   

 Gelişmekte olan ülkeler arasında ise Hindistan barındırdığı risklerle gelişmekte olan ülkelerdeki sıkıntıları küresel boyuta taşımaya aday; Türkiye, G. Afrika, Arjantin toplam 1.6 trilyon dolar  yıllık milli gelir sahibi iken Hindistan'ın milli geliri 2.6 trilyon dolar ve dünyanın en büyük 10 ekonomisi arasında; bir üstteki paragrafta da bahsettiğim sebepler dolayısıyla muhtemel bir Hindistan krizi, Hindistan ile de sınırlı kalmayacaktır.

  Hindistan'ı riskli hale getiren ana sebep ise bankacılık sistemindeki sorunlar, her geçen sene sorunlu kredi oranı artıyor. 2009 yılında %2,5 civarlarında olan sorunlu kredi oranı 2018'de %12'lere yaklaştı ve halen artmaya devam ediyor;herhangi bir sektörde yaşanan problemler ülkenin bankacılık sistemine zarar vermesi sebebiyle böyle bir durum yaşanmış olsaydı sorunun çözümü nispeten kolay olurdu ama Hindistan'da sorunlu krediler neredeyse bütün sektörlere yayılmış durumda.

 Bankalar baskı altında oldukları bu dönemde bir de küresel şartlar sebebiyle faiz artırmak zorunda kalıyorlar ki faiz artırımları yeterli de olamıyor; Hindistan Rupi'si yıl başında beri %13 civarında değer kaybetti. Yani basitçe özetlersek;

-Bankacılık sistemi ciddi şekilde sıkıntı içinde sorunlu kredi oranı %12'e yaklaşmış ve sorun bütün sektörlere yayılmış.

- Bankalar hem enflasyon hem de küresel şartlar sebebiyle faiz artırmak zorunda, bu durum da bankaların gelirleri azalır (faizler artar iken bankaların karlılığı düşer.) iken sorunlu kredilerin artmasına zemin hazırlıyor; bunun dışında Hindistan ekonomisinin büyüme performansı düşüyor, yerel para birimi değer kaybediyor.

- Hindistan'ın bankacılık sistemindeki sorunlu kredilerin miktarı 200-250 milyar dolar seviyesine ulaşmış durumda.

 Hindistan'ın bankacılık sektörünün sıkıntıları dışında reel sektörde de zor bir döneme girebilir çünkü Hindistan dünyanın en büyük üçüncü petrol ithalatçı ülkesi, gelecek sene petrol fiyatlarının %25 artması bekleniyor(İran yaptırımları sebebiyle) beklentiler gerçekleşirse bu durum dünyada en fazla Hindistan'ı olumsuz etkileyecek çünkü Hindistan ekonomik büyüklüğüne göre petrol ithalatında dünyada ilk sıradaki ülke ; yerel para biriminin değer kaybetmeye devam etmesi ise(devam edecek gibi duruyor) Hindistan için petrol faturasını artıracak. 

 Hindistan'ın bahsettiğim kendine has problemleri dışında bütün gelişmekte olan ülkeleri risk altına sokan diğer sıkıntılar tabii ki Hindistan için de geçerli, tekrara düşmemek için sadece link vereceğim; Daha önce gelişmekte olan ülkelerin neden problemler ile karşılaştıklarını, süreci ve muhtemel sonuçları birkaç paylaşımda yazmıştım.- Link ve içindeki linlerden paylaşımlara ulaşabilirisiniz-


Gelişmekte olan ülkelerdeki problemler, gelişmiş ülkelere sıçrayacak ise köprü vazifesi görecek olan ülkenin Hindistan olma ihtimali yüksek ve bu durum 2019 Ekonomik Krizi'ne sebep olabilir.

 Dünya ekonomisi için ciddi risk oluşturan diğer ülke ise İtalya; İtalya'da kamu borcunun milli hasılaya oranı %130, bu Avrupa ortalamasının %50 civarında üzerinde, ülkede 2008 Krizi'nin etkileri halen sona ermiş değil. 

 2008 yılında kamu borcunun milli hasılaya oranı %100 iken geçen 10 yılda bu oran %30 arttı ama bu dönemde ne çift haneli işsizlik sorunu çözülebildi ne de ülke 2008 öncesi milli hasıla büyüklüğüne ulaşabildi; bu başarısızlıklar da tabii ki halkta huzursuzluklara sebep olunca ne yazık ki yönetime popülistler getirildi.Yeni yönetim ülkede hiçbir sorun yokmuş gibi halen daha çok borçlanma planları yapıyor ve bu durum İtalya ile Avrupa arasında soruna sebep oluyor, yakın zamanda benzer senaryo Yunanistan'da yaşanmıştı; sorunlu ekonomiye sahip halk popülistleri yönetime getirip sorunları daha da zor hale getirmişti.-Bu konuda daha önce yazılar yazdığım için bazı noktaları atlıyorum.-

 İtalya'nın problemlerinin temelinde bankacılık sistemi var; ülkede sorunlu kredi oranı %15 civarında ve bankalar bu sorunu negatif faizler ile ürettiler ! Bu oran Gelişmiş ülkelerdeki ve büyük ekonomilerdeki en yüksek oran.

 Bir diğer problem ise Avrupa Merkez bankası, varlık alım programını bu sene sona erdirecek ve bu durum en fazla İtalya'yı zora sokacak, Varlık alım miktarının azaltılması şimdiye kadar İtalya'yı nispeten az etkilemişti çünkü İtalya'nın payı yakın zamanda hiç düşmemişti ama bu durum sona eriyor.


2019 ekonomik kriz
2019 Ekonomik Krizi
 Özetle İtalya bankacılık sistemi %15 civarında sorunlu kredi üretti, bu durum gerçekleşirken Avrupa Merkez Bankasının faiz oranları negatif idi ve ciddi miktarda İtalyan varlığı alıyordu, önümüzdeki sene hem faizlerin normalleşmesi ihtiyacı mevcut hem de varlık alımı(para basma) sona erecek, bu zorlu süreci ise oy peşinde koşan popülistler yönetecek. İtalyan yetkililer şimdiden Avrupa Para Birliğinden ayrılmaktan söz ettiler. 

 İtalya'daki problemleri ve Avrupa para birliğinin problemleri daha önce iki paylaşımda uzunca anlatmıştım, anlattığım kısımları okuduğunu varsayarak atladım, bahsettiğim iki paylaşımımı okumadıysanız okumanızı kuvvetle tavsiye ederim çünkü özellikle İtalya'daki problemler diğer iki paylaşım okunmadan net olarak anlaşılamayacağını düşünüyorum. alttaki linklerden paylaşımları okuyabilirsiniz.

İtalya'da neler oluyor?

Avrupa Para Birliği dağılabilir mi?

  İtalya ve Hindistan; önümüzdeki yılı kriz senesine çevirebilecek potansiyel sahibi iki ülke, bir diğeri ise Çin; Çin hakkında daha önce ayrı bir paylaşım yaptığım için onu bu paylaşıma eklemedim, okumadıysanız ona da şu linkten ulaşabilirsiniz. ( link )

 Sonuç olarak 2019 Ekonomik Krizi ekonomi tarihine girebilir, daha önce dünyanın böyle bir krize hazır olmadığı ile ilgili bir paylaşım yapmıştım. Okumadıysanız onu da okumanızı tavsiye ederim. 2019 Ekonomik Krizi




Hızlı iletişim için bana Twitter'dan ulaşabilirsiniz. Yusuf Yuksel