28 Ekim 2018 Pazar

ABD SEÇİMLERİNİN TÜRKİYE'YE ETKİSİ

 Abd seçimlerine on günden kısa süre kaldı, 6 kasım 2018 günü Abd'de Temsilciler meclisi ve Senato seçimleri gerçekleşecek; Anketlere göre çok büyük ihtimal ile Temsilciler meclisi demokratların kontrolüne geçecek iken senato ise cumhuriyetçilerde kalacak, bu durum Abd yönetiminde Trump'ın ağırlığının azalacağı anlamına geliyor ve kuvvetle gerçekleşecek bu durum Türkiye ve daha geniş çerçevede gelişmekte olan ülkeler açısından çok olumsuz bir gelişme olarak yorumlanabilir.

 Abd başkanı Donald Trump 2016 yılında sürpriz bir şekilde başkanlık seçimini kazandı; komplo teorilerinin aksine Trump'ın seçim kazanmasını sağlayan ana faktör demokratların seçim kazanacağı beklentisi sebebiyle seçime katılımın az olmasıydı;  Trump, Abd seçim sistemi etkisiyle azınlık oy ile(%48) Abd başkanı olabildi. Trump'ın başkan olması sebebiyle dolar endeksinde çok hızlı bir ralli gördük ve 2017 yılına dolar endeksi +100 seviyesinde giriş yaptı.

Dolar endeksi; Abd dolarının Abd'nin önemli ticaret ortağı olan ülkelerin yerel para birimlerinden oluşan bir sepete karşı değerlenmesini ifade eden bir endekstir. Dolar endeksinde doların karşılaştırıldığı Sepetinin %57.6'sı Euro, %13.6'sı Japon yeni, %11.9'u İngiliz paundu, %9.1'i Kanada doları, %4.2'si İsveç Kronu, %3.6'sı ise İsviçre frankından oluşur; Çin, Abd'nin en önemli ticaret ortağı olmasına rağmen Çin Merkez Bankası yuanın doğal şekilde değerlenmesine müdahale ettiği için yuan, dolar endeksi hesaplamasında yer almaz. Dolar endeksinde dolar ile karşılaştırılan sepetin +%80'i Avrupa, Japonya, İngiltere  para birimleri ve dolaylı olarak bu üç bölgenin ekonomileridir o yüzden bende karşılaştırma yapar iken bu üç bölgenin ekonomileri ile Abd ekonomisini karşılaştırdım.

2017'den beri İngiltere ve Japonya ekonomileri hiçbir çeyrek %2'lik büyüme sağlayamaz iken Avrupa bölgesi ise hiçbir çeyrek %1'lik büyüme sağlayamadı; Aynı dönemde Abd ekonomisi %4 büyümeye  bile ulaşabilmiş iken hiçbir çeyrek %2'nin altında büyüme gerçekleştirmedi.(dolar endeksinin 100'ü geçtiği 2017 birinci çeyrek hariç)


Abd büyüme rakamları
Abd çeyreklik GSYİH büyüme oranları

Japonya büyüme rakamları
Japonya çeyreklik GSYİH büyüme oranları

birleşik krallık büyüme oranları 2018
Birleşik Krallık GSYİH büyüme oranları

Avrupa bögesi büyüme oranları 2018
Avrupa Bögesi GSYİH büyüme oranları
 Son bir yılda Abd birçok önemli kriz ile anılmış olsa da(K. Kore Krizi, Ticaret savaşları vs.) benzer sıkıntılar Avrupa ve dünya için de geçerli oldu.(Brexit, Abd- Avrupa ticaret savaşı, İtalya Krizi vs.)

 2017 yılından beri Avrupa Merkez Bankası 1.5 trilyon dolar değerinde euro piyasaya sürerken Japonya Merkez Bankası 550 milyar dolar değerinde yen, İngiltere Merkez Bankası ise 150 milyar dolar değerinde  paund piyasaya sürdü; aynı süreçte Abd Merkez bankası ise piyasadan 300 milyar dolar para geri çekti. 2017'den beri Avrupa ve Japonya merkez bankaları negatif faiz oranlarını sabit tutar iken İngiltere Merkez Bankası %0.5 faiz artırımına gitti; Fed ise aynı süreçte faiz oranlarını %1.75 artırdı. Gelecek Projeksiyonlarında Japonya çok kuvvetli şekilde para basmaya devam edecek, Avrupa Merkez Bankası ve İngiltere Merkez Bankasını likidite miktarını sabit tutacak iken fed aylık 50 milyar dolar civarında her ay piyasadan para çekecek.

 Bütün bu faktörlerin Abd dolarını çok ciddi şekilde değerlendirmesi gerekirken aksine bahsi geçen süreçte Abd doları sepete(dolar endeksi sepeti) karşı %5 civarında değer kaybetti, bu garip fiyatlamanın tek sebebi Abd başkanı Donald Trump'tır; Abd seçimlerinde Trump'ın güç kaybetmesi durumunda orta-uzun vadede Abd ekonomisinin bahsi geçen diğer ekonomilere baskınlığı devam etmesi durumunda(devam etmesi bekleniyor.) dolar konusunda Türk ekonomisi ve benzeri ekonomiler çok ciddi şekilde olumsuz etkilenebilir. Dolar endeksinin tarihi zirvesi 2000'li yılların başındaki 120 seviyesidir; o dönemde bile doları destekleyen faktörler bugüne göre çok daha zayıftı.

 Türkiye özelinde doların euro'dan daha değerli olması Türkiye ihracatına ve dolaylı olarak cari açığına ciddi şekilde zarar verebilir çünkü Türkiye'nin ithal ettiği ürünler genelde dolar maliyetli iken ihraç pazarlarında ise euro geçerlidir.

 Sonuç olarak Abd başkanı Donald Trump ile ciddi sorunlar yaşamış olsak da Donald Trump'ın güç kaybetmesi durumunda da Abd ile yaşadığımız sorunlarda bir  yumuşama olmayacak, belki ilişkiler daha öngörülebilir olabilir ama Donald Trump'ın güç kaybettiği bir senaryoda Türkiye ve gelişmekte olan ülkeler ciddi sorunlar ile karşılaşabilir.

Ekleme: Türkiye-Abd krizi sona erdi mi?

Hızlı iletişim için bana Twitter'dan ulaşabilirsiniz. Yusuf Yuksel