20 Ekim 2018 Cumartesi

TÜRKİYE VENEZUELA OLUR MU

(Daha önce başka bir platformda yazdığım bu yazıyı Güncelleyerek buraya taşıdım.)

''Türkiye, Venezuela olur mu?'' sorusu son zamanlarda çok sık karşımıza çıkan bir soru, öncelikle soruya cevap vereyim; Türkiye'nin yaşadığı problemler ile Venezuela'yı şu anki duruma sürükleyen sebepler arasında benzerlik yok o yüzden ''Türkiye, Venezuela olur.'' ifadesini temellendirmek çok zor ve kişisel görüşüm son derece yanlıştır, Venezuela olmaktan kastedilen şey Türkiye'de Venezuela gibi hiper enflasyonun ortaya çıkabilmesi ihtimali ise o da pek mümkün değildir , dünya'da 2000'lerin başından beri çok aşırı kötü yönetilen(kötü değil, aşırı kötü !) ülkeler dışında hiçbir ülkede hiper enflasyon ortaya çıkmamıştır fakat küresel şartlar ilginç şekilde hiper enflasyonun insanlığın başına bela olduğu 1970'li yıllara benzerlik gösteriyor yani Venezuela'nın yaşadığı sorunlar dünyada eskiden olduğu gibi çok daha fazla ülkede görülebilir.

öncelikle Venezuela nasıl bugünkü duruma düştü?

Venezuela, çok eski zamanlardan beri dünyanın en büyük petrol ihracatçıları arasındaydı halen dünyanın en büyük petrol rezervi sahibi ülkesidir. Venezuela ekonomisi sadece petrole dayanmış durumdadır; Venezuela'nın milli hasılasının neredeyse yarısı, ihracatının ise neredeyse tamamı petrol endüstrisi üzerine bina edilmiştir ve bir ekonomide bir sektörün ağırlığı bu kadar yüksek olunca kaçınılmaz olarak bahsi geçen sektördeki dalgalanmalar ülke ekonomisinde tsunami olarak hissedilir. Bununla beraber eski başkan Chavez'in popülist ve tamamen oksimoron politikaları yüzünden petrol fiyatlarının tarihi zirve yaptığı 2014 yılına kadar süren süreç iyi yönetilmemiş, ülke yeterli faydayı görememiştir fakat yine de petrol gelirleri Venezuela'da ultra popülist harcamalarını karşılayabilmiştir.

 Biraz daha açmak gerekir ise çok hızlı bir özetle Venezuela'nın eski başkanı Chavez, ilk iktidar döneminde özellikle fakir halkı destekleyen adımlar ile halkın sevgisini kazandı, daha sonra ise denetimin dışına çıkardığı ve  fon ile ülkenin servetinin çok büyük kısmını verimsiz ve kişisel çıkarları için kullandı; ülke gelirlerinin %50'si Chavez'in hiçbir şekilde kontrol edilemeyen fonuna aitti; bu fon Chavez'in yakın çevresine ve seçim popülizmine akıtılıyordu.

 Petrol endüstrisi Venezuela için son derece önemliydi; Chavez, popülizm etkisi ile sektördeki  yabancıların ülkede çalışamaz hale getirdi ama bu adımı yüzünden petrol endüstrisinin altın döneminde  Venezuela'nın petrol üretimi artmamış hatta azalmıştır, diğer birçok sektörde de benzer sorunlar yaşanmıştır, ülke 2012'de neredeyse her şeyi ithal eden ve tek geliri petrol olan bir ülkeye döndü. Chavez zamanında ülkede bir problem olduğunu iddia etmek zor, ülke ciddi şekilde refah içindeydi ama sistem ise sürdürülemez bir hale getirilmişti; Chavez bolluk devrinde öldü ve yerine varisi Maduro geçti.

2014 yılında Rusya'nın Ukrayna işgali sonrası ise beklenmedik şekilde petrol fiyatları %80'lere varan düşüş yaşayınca ise doğal olarak bütün petrol ihracatçısı ülkeler gibi Venezuela'da çok zor duruma düştü hatta Venezuela için en büyük zorluğu yaşadı diyebiliriz.(petrolün Venezuela ekonomisindeki çok önemli yeri sebebiyle) Petrol fiyatlarındaki dramatik düşüşten sonra Venezuela'nın gelirleri inanılmaz bir hız ile düştü, yıllar içinde tüketim tamamen ithalat yoluyla sağlandığı için dramatik petrol geliri düşüşü sonrası yeterli ithalat yapılamadı yine devletin çok uzun yıllardan beri devam ettiği harcamalar da kaynak yetersizliğin sebebiyle durdu böylece ülkede ciddi siyasi,ekonomik, sosyal problemler baş gösterdi; Maduro, çok zorlu bir dönemde ülkenin başına geçti ama hem kendisinin hem de yönetiminin yönetebilme kabiliyetleri son derece zayıftı. Abd- Venezuela arasındaki sorunlar, Abd'nin Venezuela'ya ambargo uygulaması ile sonuçlanınca Venezuela için kötü günler başladı diyebiliriz; gelirlerde %80 düşüşten sonra ülkenin en büyük ihracat ortağının ambargosu işleri içinden çıkılamaz hale getirdi.(Venezuela, İhracatının %50'sini Abd'e yapıyordu.) Abd, dışındaki dünyanın da yardımlarını da Maduro popülizm uğruna kabul etmeyince Venezuela bugünkü duruma düştü.
 

Türkiye'yi Venezuela kadar büyük bir krize sürükleyecek bir sektörü, ticari ortağı yoktur ; yine Türkiye'de ortaya çıkabilecek bir krizde Türkiye'nin Venezuela gibi dip yapmasını engelleyecek birçok uluslararası kurum ve devlet vardır,Türkiye'nin hiçbir dönem Maduro kadar kalitesiz yöneticileri olduğunu da sanmıyorum. Özetle bugünkü şartlar altında Türkiye, Venezuela olmaz.


Twitter Adresim: Yusuf Yüksel