20 Kasım 2018 Salı

Dolar Neden Küresel Ticaretin Para Birimi

Not: Bu paylaşımın anlaşılır olması için öncelikle şu paylaşımı okumanızı tavsiye ederim. -Link-

Abd'de Donald Trump'ın başkan olması sonrası izlediği politikalar sebebiyle ülkemizde ve dünyada doların hegemonyası sorgulanmaya başladı, son zamanlarda ülkemizde de ''Dolar Kullanmak zorunda mıyız?'' sorusu kafaları kurcalıyor.

 Dünyada merkez bankalarının rezervlerindeki paranın dağılımı kabaca şu şekilde;

 Dolar                      %65
 Euro                       %20
 Paund                     %5
 Yen                         %5
 Kanada Doları        %2
Avustralya Doları    %2
Yuan                         %1.5
İsviçre Frankı           %0.5'ten az bir miktar 

(rakamları yuvarladım.)

 Öncelikle dolar neden dünya parası olarak tanımlanıyor onu anlamak lazım, ülkeler doları neden rezerv para olarak kullanıyor?





1. Yeterli alternatifin olmaması:


 Günümüzde dolar gibi istikrarlı olabilecek para birimlerinin hiçbiri doların yerini tam olarak doldurabilecek durumda değil.

a-Euro: 

 Dolara en gerçekçi alternatif para birimi eurodur fakat euronun geleceği ilk oluştuğu günden beri sorgulanmaktadır ve euro kullanan ülkeler çok köklü reformlar yapmadığı müddetçe de bu sorgulama devam edecektir; -Link- bunun dışında Avrupa Merkez Bankasının politikaları Fed politikalarına göre çok daha fazla  eleştiriyi hak ediyor.

b- Yuan:

 Çin ekonomik büyüklüğü ile doların doğal alternatifidir ama Çin Merkez Bankası'nın politikaları sebebiyle yuan'ın gerçek bir alternatif olması önümüzdeki çok uzun seneler mümkün değildir.-Link-

c- Paund ya da Yen:

 İngiliz paundu ve Japon yeni de küresel anlamda rezerv para olarak kullanılmaktadır ama her iki para biriminin temsil ettikleri ekonominin büyüklüğü sebebiyle arz edebilecekleri para sınırlıdır, bunun yanında iki ülkenin merkez bankalarının politikaları da Fed'e göre daha kötüdür özellikle Japonya Merkez Bankası'nın politikaları olumsuz anlamda Çin ile yarışır.-Link-

 Avustralya, Kanada, İsviçre gibi ülkelerin ise para arzı kapasiteleri küresel para birimi olmak için yetersizdir.

2. Gelenekler:


 Dolar çok uzun yıllardan beri rezerv para birimi olduğu için dünyadaki birçok değerleme dolar üzerinden yapılır, dünyadaki servet birikiminde doların ciddi yeri vardır bu yüzden dolar küresel anlamda pozisyonunu kaybetmesi en fazla Abd'e zarar verecek olsa da dünyanın geriye kalanını da çok ciddi şekilde olumsuz etkileyecektir, bu sebeple de dünyada Abd dışında birçok ülke doları pozisyonunu kaybetmesini engelleyecektir.

3. Geçmişten Gelen İtibar:


  Dolar 1970'lerin başına kadar(Bretton Woods anlaşmasının sona ermesi) altın karşılığı olacak şekilde basılmıştır ve dünyada karşılığı olan son para birimi olmuştur; Fed, 2008'e kadar diğer merkez bankalarını baz alınca daha kabul edilebilir politikalar izlemiştir. 2008 Krizi, Fed için tarihi bir kırılım olsa da -Link-alternatiflere bakılınca Fed ve dolar halen en itibarlı para birimidir; örnek vermek gerekirse 2008 Krizi sonrası Fed'in bilançosunun(basılan para diyebiliriz)  Abd ekonomisine oranı %20 iken bu oran Avrupa'da %40, Japonya'da ise %100'dür.

4. Altın ve Petrol:


 Günümüzde en önemli iki emtia olan altın ve petrol dolar ile fiyatlanır ve ticareti de genelde dolar ile yapılır bu durum da dolara olan talebi artırır.

5. Küresel Talep:


 Bütün mal ve hizmetlerde olduğu gibi paranın kendisi de arz-talep dengesi ile fiyatlanır; bugün dünyada ticaretin %50 civarında bir kısmı dolar ile gerçekleşiyor o yüzden dünya ticaretinde dolara olan talep devam ettikçe dolar dünyadaki pozisyonunu koruyacaktır.


6. Abd ekonomisinin gücü:


  Bir paranın karşılığı temsil ettiği katma değerdir, biz bir para birimine değer biçerken aslında onun arkasındaki merkez bankasına ve merkez bankasının ait olduğu ekonomiye de değer biçeriz. Abd ekonomisinde de dünyadaki bütün para birimlerinde olduğu gibi ciddi sorunlar olsa da günümüzdeki alternatiflerini göz önünde bulundurduğumuzda Abd ekonomisi hem günümüzde hem de ileride alternatiflerine göre daha fazla güven veriyor.

 Dolar neden sorgulanmaya başladı?


 1. İnsanların doların dünya parası olmasını sorgulamasının en temel sebebi Abd'nin başına Trump gibi bir lider gelmiş olmasıdır; Abd geçmişte de ekonomik gücünü çıkarları için kullanmıştır ama Trump göreve geldiğinden beri bunu sık sık kabaca, mantıksızca ve aleni şekilde gerçekleştiriyor, bu durumda sadece Türkiye'de değil dünyada rahatsızlığa sebebiyet veriyor.

 2. Doların neden rezerv para olduğuna dair birçok sebep saymış olsam da bu durumun en temel sebebi Fed'in çok çok uzun yıllardan beri doları sadece Abd'nin değil dünyanın para birimi gibi yönetmesidir ama 2008'deki varlık alım programları kişisel görüşüm son derece gerekli ve başarılı olsa da Fed'in de herhangi bir merkez bankası gibi umarsızca para basması doların sorgulanmasında önemli yeri vardır.

 Özetle doların mevcut alternatiflerinin çok ciddi bir değişim olmadığı müddetçe güçlü seçenekler olmadığını söyleyebiliriz. Paylaşımın başında verdiğim linki okumadıysanız okumanızı tavsiye ederim, o paylaşım ile beraber bu paylaşımın daha anlaşılır olacağını düşünüyorum.

Twitter adresim Yusuf Yüksel


Facebook Adresim Yusuf Yüksel