24 Kasım 2018 Cumartesi

Gelişmiş Ülkelerde Emeklilik Sistemi Çökebilir

 2018 yılı Gelişmekte olan ülke varlıkları açısından kötü bir yıl oldu ve önümüzdeki senelerde de bu olumsuzluklar büyük ihtimal artarak devam edecek, gelişmekte olan ülkelerde yaşanan sorunların en temel sebeplerinden biri gelişmiş ülkelerin son on yılda izledikleri ekonomi politikalarıdır, daha önce birçok paylaşımda konuya değinmiştim büyük merkez bankaları varlık alım programları ile oluşan likiditenin gelişmekte olan piyasalara akmasını özellikle teşvik etti ki -kaynak bulamıyorum, ismi karıştırıyor olabilirim, hatalıysam düzeltin- zamanında Tony Blair bir açıklamasında artırılan aşırı likiditenin bedelini gelişmekte olan ülkeler ödeyecek demişti, şu an için haklı çıktı. 

  Gelişmekte olan ülkelerdeki sorunların asıl sorumlusu tabii ki kamu, özel sektör, hanehalkı fark etmeksizin gelişmekte olan ülkelerde aşırı borçlanan yükümlülerdir fakat mevcut sorunların ortaya çıkacağını gelişmiş ülke ekonomi yönetimleri de biliyordu ve süreçte -şimdilik- gelişmekte olan ülkelere destek oldular demek zor, gelişmiş ülkeler son on yılda gelişmekte olan ülkelere bedel ödetmek pahasına para bastılar, finansal ortamı rahatlattılar ama gelişmekte olan ülkelerin ahı gelişmiş ülkelerde kalmayacak demek yanlış olmaz.


 Son on yıldaki finansal ortam birçok paylaşımda bahsettiğim çok ciddi olumsuz sonuçların hiçbirine neden olmazsa bile uzun vadede gelişmiş ülkelere emeklilik sistemi üzerinden sorun çıkaracak ama son günlerde duyduğumuz Fed'in daha güvercin politikalar izleyeceği ve Ecb'nin normalleşmeyi erteleyeceği haberleri(geriye kalan büyük merkez bankalarından Japonya Ve Çin merkez bankaları hali hazırda piyasayı kuvvetli şekilde destekliyor, İngiltere Merkez Bankası ise genelde Fed ve Ecb'e uyumlu politikalar izler.) doğru ise gelişmiş ülkelerin emeklilik sistemi orta ve uzun vadede daha da ciddi problemler üretecek demektir ki bu sistemin bazı ülkeler için çökmesi kesinlikle çok abartılı bir öngörü değil.

 Emeklilik sistemi çok kabaca mevcut çalışanların emeklilerin masrafları karşılaması ve geriye kalan paranın ise uzun vadeli olarak değerlendirilmesi üzerine kuruludur, sistemin sorun üretebilmesi ihtimali sebebiyle emeklilik fonlarının yatırım tercihleri üzerinde ciddi sınırlamalar vardır, bu fonların büyük riskler almaları engellenmiştir, biraz daha basitçe ifade edersek kurallar emeklilik fonlarının tahviller gibi çok düşük riskli varlıklara yatırım yapmasını sağlamaya amaçlamıştır.

 2011 yılı sonrası büyük merkez bankalarının politikaları sebebiyle tahvile yatırım yapmak cazibesini kaybetmişti ki bu da emeklilik fonlarının ciddi şekilde sıkıntı yaşamasına sebep oldu, bu sene tahviller biraz daha cazip hale gelebilecek gibi bir hava oluştu ama son günlerde çıkan haberler doğru ise uzun süre daha tahviller cazip olamayacak.

 Geçen sene Moody's emeklilik fonlarının 2020 yılı itibari ile rahatlayacağını ifade ediyordu ama son günlerde piyasa beklentisi doğru ise bu bir kaç sene daha mümkün olmayacak. Daha önce Japonya'da emeklilik sisteminin ilerideki yıllarda ciddi sorun yaşayacağına anlatmaya çalışmıştım, bugün Japonya'da emeklilik sistemi %40 civarında(400 milyar dolar) açık veriyor ve toplumdaki yaşlı insan oranı %20, önümüzdeki 30 yılda yaşlı oranı 2'e katlanacak ve Japonya'nın çok katı göçmen politikası var, Avrupa'da da durum çok farklı değil. 

 Hem göçmen politikası hem de demografik durumu Japonya ve Avrupa'ya göre çok daha iyi olan Abd'de emeklilik fonlarının varlıklarının yükümlülüklerine oranı %70 civarında, varlıklar ile yükümlülükler arasında 1.5 trilyon dolar civarında fark var. 

 Devlete ait emeklilik fonlarının varlıklarının yükümlülüklerin  oranı %90'nın üzerinde olması beklenir, Abd'deki en büyük 100 kamu emeklilik fonundan sadece 15 tanesi bu standardı karşılıyor; diğer yandan aynı oranın %60'ın altında olmaması gerekir ki  en büyük 100 emeklilik fonunda 26 tanesi için bahsettiğim oran %60'ın altında ve faizlerin düşük olması bu resmi daha da kötü hale getirecek.(Rakamlar 2018 1. çeyreğe ait, daha güncel veri bulamadım.)

 Özetle önümüzdeki yıllarda gelişmiş ülkelerde sosyal güvenlik sistemi çok ciddi sorunlara sebep olacak, yakın vadede değil ama uzun vadede dünya ekonomisinin en ciddi problemi arasında demografi ve ülkelerin sosyal güvenlik yükü olacak. Bugün bir şey olmaz mantığı ile çılgınca para basmaya itiraz etmeyen insanlar bunun bedelini 30 yıl sonra emeklilik maaşlarında kesinti ile ödeyecekler. Yakın vadede ise Avrupa'da emeklilik maaşları ve yaşlılara sağlanan sosyal yardımlar tartışmaya açıldı bile ! Şu an Avrupa'da emekliler zaten hali hazırda kendi ülkelerine göre nispeten az refaha sahipler bu fark açılacak.

Twitter adresim Yusuf Yüksel

Facebook Adresim Yusuf Yüksel