27 Kasım 2018 Salı

Piyasa Balonları Nasıl Anlaşılır

 Piyasa balonu bir varlığın değerinin çok üzerinde ticaretinin yapılmasına verilen addır, son zamanlarda kripto para birimlerindeki abartılı değer düşüşü ile piyasa balonu konusu tekrardan gündemimize girdi ! Peki piyasa balonları nasıl anlaşılır? Daha önemlisi bir balondan haberdar olduğumuzda bundan yararlanabilir miyiz?



 Eski Fed Başkanlarından Alan Greenspan demiştir ki ''Patlayana kadar varlık balonlarını anlayamazsınız.'' geçmişteki birçok varlık balonu A. Greenspan'in sözlerini onaylıyor ama haklı çıkarıyor demek zor aslında piyasadaki amatörler dahil herkes balonları son derece net şekilde seziyor ama başka bir paylaşımın konusu olacak sebepler ile bunu göz ardı ediyor.

 Bir varlığın fiyatı ne kadar artmalıdır?


 Bir varlığın fiyatı enflasyon(genel anlamda enflasyon ve ürüne olan arz ve talep) ve tüketicilerin gelir artışı ile açıklanabilecek seviyede artmalıdır, bu iki faktör ile açıklanamayacak kuvvetli fiyatlamalar ekonomik balonlardır. Peki insanlar varlık balonlarını nasıl anlarlar ya da nasıl göz ardı ederler örnekler ile açıklayalım;

varlık balonları
Piyasa Balonları nasıl anlaşılır


-İlk büyük piyasa balonu olan 1600'lü yıllarda Hollanda'da yaşanan Lale çılgınlığında en değerli Lale türü ile Hollanda'nın en değerli bölgesinde ev fiyatları aynı fiyatta idi; bir insanın Lale'ye bakıp bu bu ev kadar değerli olamaz demesi için ekonomiye hakim olması gerekmez.

- 1700'lü yıllardaki Güney Denizi Şirketi Balonu ise bugünkü Balonlara daha çok benzerlik gösterir; 1700'lü yıllarda İngiltere Güney Denizi Şirketi'ne kimsenin bilmediği ve ne tür bir fayda sağlayacağı hakkında yatırımcıların bilgi sahibi olmadığı ayrıcalıklar sağladı, bunun ardından şirketin hisselerinde çılgınca bir değer artışı oldu ve tabii ki ardından da balon patladı. Bundan çıkarılacak ders nedir? Bizim anlamadığımız ya da net olarak ölçemediğimiz çok büyük faydalar çoğu zaman düşündüğümüz kadar faydalı olmayabilir ki balon varsa çok büyük ihtimal değildir de... 

Not: Ekonomik balona dönüşen her varlık değersiz değildir, fiyatlaması hatalıdır.

Piyasa Balonları Nasıl oluşur?


Aşama-1:  


İleride piyasa balonu haline gelecek seviyede gelecek vaat eden varlıkları genelde ilk profesyoneller fark ederler ve varlık değerlenmeye başlar ardından ise piyasa oyuncuları varlığa yönelirler, varlığa gelen yüksek talep sebebiyle varlık zirve yapar ardından ise doğal olarak kar realizasyonu sebebiyle ciddi değer kaybı yaşar.

Aşama-2:


 Ciddi potansiyel gösteren varlık dip yapınca doğal olarak ciddi bir taleple çok daha hızlı şekilde değerlenmeye başlar.

Aşama-3:


 Varlık ile alakalı haberler yapılmaya başlar ve varlığın piyasasına  amatör yatırımcı doluşmaya başlar.

-Yakın zamanda Aselsan'nın 45'lere gitmesinden hemen önce...
-Geçen sene Bitcoin özelinde kripto paraların altın devrinden hemen önce...
-Abd'de gayrimenkul fiyatlarının balonunun şişmesinden hemen önce...

 Daha onlarca örnek verilebilir, fiyatların uçuşa geçtiği nokta varlığın medyada yer bulmaya başlamasıdır o yüzden profesyoneller herkesin bahsettiği varlıklardan uzak durulmasını tavsiye eder.

Aşama-4:

 Çok sayıda amatörün doluştuğu hisselerde abartılı değerlenme kaçınılmazdır ve kazananlar artıkça daha fazla amatör varlığa yönelir yani bir nevi kar topu etkisi oluşur, kar topu büyüdükçe riskte artar.

Dördüncü Aşamayı üçe ayırabiliriz;

a- Coşku : Bir balonda küçük yatırımcının kendini Warren Buffet hissettiği dönemdir, sadece birinden duyarak yaptığı yatırım ile yılların fişek yatırımcısı gibi konuşur.

b- Açgözlülük : Aslında birçok balon yatırımcısına ciddi karlar vaad eder (Buraya geri döneceğim) ama yatırımcılar makul seviyelerden bile çıkmak istemeyebilirler.

c-Vesvese: Bütün yatırımcılar balonlarda zirveye yakın sorunu hissetmeye başlarlar, fiyatlar hergün servete servet katmaktadır ama bu kadarı yatırımcıya bile fazladır. (Btc +15.000)

d-Yeni Paradigma: Balonlar zirveye ulaştığında yatırımcı gerçeklik ile bağını koparmaya başlar demek hatalı olmaz.

- Btc 20.000 dolara ulaştığında ciddi şekilde grafiklerle orta vadede 1 milyon dolara nasıl gideceği açıklanıyordu.(Elliott'un başım üzerinde yeri var ama ekonomi hakkında bilgisi sadece kafasına estiği gibi 5 çizgi çizmek olup bir de dahice bir buluş yaptığını sananların ağzına kürek ile vurasım var.)

 - Aselsan'ın 45'lere gittiği günlerde İnvesting forumunda sene sonu 100 diyenler kötümserdi ! Hisse ağır satış yedikten sonra ise binlerce kişi aynı şeyi soruyordu ''Açığa satış ne demek? ''

Aşama-5:


 Çoğu balon sönmeye başladıktan sonra(Yatırımcının inkar aşaması) gördüğü yoğun taleple eski gücünü kaybetse de yatırımcıya son bir zarar ya da kardan zarar ile çıkış imkanı sunar ve ardından büyük çöküş gelir; genelde çok hızlı bir dip yaşanır ya da zaman ve fiyatlama konusunda simetrik bir değer kaybı yaşanır.


Lale Çılgınlığı
Lale Balonu

Güney Deniz Şirketi Çılgınlığı
Güney Denizi Şirketi Balonu

Aşama-6:


 Piyasa balonu; varlığın fiyatının normal değerin de altına düşmesine kadar sönmeye devam eder. Örneğin yakın zamanda Aselsan'ın ideal fiyatı 30 lira iken hisse fiyatı 45 lirayı aşmış ardından ise hisse fiyatları 20 liranın da altına düşmüştür.

Bir varlık balonu ne kadar şişer?


 Bütün yatırımcılar balonlara bilinçsiz şekilde yatırım yapmazlar, bazı yatırımcılar balonların ciddi getiri vaat ettiğini bilir ve buna göre bilinçli şekilde balona yatırım yaparlar.

 Küresel çaptaki balonlar şimdiye kadar başlangıç noktalarına göre(Başlangıç noktası için varlığın medyada popüler olduğu dönem ya da ilk satış yediği dip baz alınabilir.) en az %300, medyan %500, en fazla ise %800 civarında prim yapmışlar.

Tayland Balonu(Güney Asya Krizi)- %300
Nikkei Balonu(Japonya resesyona girmeden önce)- %400
Çin Balonu(2008 Krizi öncesi)-%400
Altın Balonu(Petrol Krizleri Dönemi)-%500
Kripto Para Balonu- %500
Abd Emlak Balonu(2008 Krizi öncesi)-%600
Dot-Com Balonu(Dot-Com Krizi öncesi)-%700

 (Bütün rakamları aşağı yuvarladım.)


Twitter adresim Yusuf Yüksel 

Facebook Adresim Yusuf Yüksel