28 Kasım 2018 Çarşamba

Türkiye Ekonomisi Nasıl Gelişir

 2018 yılı Türkiye açısından zorlu bir yıl oldu, ekonomik sorunlar son zamanlarda şu türde soruları popülerleştirdi ''Türkiye ekonomisi nasıl gelişir'' ya da ''Türkiye ekonomisi neden bu halde'' bu sorulardan önce şu sorunun cevabını bulmak gerekir; Türkiye'de ekonomik problemlerin kaynağı ne?

 Bu soruya çok çok uzun cevaplar verilebilir ama çok basitçe Türkiye ekonomisinin sorunu üretmemek ve üretememektir şeklinde cevap verirsek kesinlikle hata olmaz.


türkiye ekonomisi neden bu halde
Türkiye ekonomisi nasıl gelişir?

 Türkiye'de ekonomik sorunların en temel sebebi enflasyondur, şu paylaşımda daha önce Türk ekonomisinin neden enflasyon ürettiğini ve üretmek zorunda olduğunu açıklamaya çalışmıştım.-Link- Özetle Türkiye ekonomisinin enflasyon üretmesi kaçınılmazdır

Enflasyon sorunu nasıl çözülür?


 Enflasyon basitçe piyasadaki paranın ürünlerden (Mal ve Hizmetler) fazla olmasını ifade eder; basit bir örnekle piyasada 1 lira ve 1 elma varsa elma 1 liradır, piyasadaki para 2 liraya çıkarsa insanlar iki elma alamayacağı için elma 2 lira olur.(Talep Enflasyonu) Bir diğer enflasyon sebebi ise paranın artması değil de piyasadaki ürünlerin azalması sebebiyle ya da ürünlerin maliyetinin arması sebebi ile ürünlerin daha pahalı hale gelmesidir.(Maliyet Enflasyonu)

(Talep enflasyonu nedir? Maliyet enflasyonu nedir? Enflasyonun Faydaları ve zararları, Merkez Bankaları neden enflasyona izin verirler? Merkez bankları enflasyonu nasıl yönetirler?-Link-)

 Merkez bankaları enflasyon ile mücadele ederken ya piyasadaki parayı azaltmalıdır ki kimse bundan mutlu olmaz ya da üretimi artırmalıdırlar yani enflasyon sebebi ne olursa olsun üretimin yetersiz olmasını ifade eder; sorumuza geri dönersek Türkiye neden gelişmiyor sorusunun cevabı enflasyon= yetersiz üretimdir.

Türkiye'nin Üretim Sorunu:

Türkiye'nin üretim sorununu üretmeme ve üretememe olarak ikiye ayırabiliriz.

 Türk ekonomisi neden yeterince üretemiyor?


türkiye ekonomisi neden gelişmiyor
Türkiye ekonomisi neden gelişmiyor
 Öncelikle şunu ifade etmekte fayda var her şeyi üretemeyiz hatta üretmemeliyiz; bu sadece Türkiye için değil dünya için de geçerlidir, üretim kapasitesi Türkiye'den çok daha yüksek olan Abd'de de Trump'ın çok yüksek miktarlarda üretimi Abd'e taşıma rüyası imkansızdır-Link-

 ''Toplu iğneyi bile ithal ediyoruz.'' serzenişine konu olan toplu iğnenin üretiminde en önemli kalemlerden biri ucuz işçilik olduğu için toplu iğne ve benzeri ürünlerde rekabetçi olmak ülkemiz için olumsuz bir durumu ifade eder. 

 Katma değeri yüksek bir ürünü ülkemizde üretip maliyetini artırdıktan sonra pazarda daha az rekabetçi oluyorsak bu üretimin ülkemize sağlayacağı fayda şüphelidir o yüzden üretim mümkün oldukça yerli olmalı ama yerli üretim ile rekabetçilik arasındaki optimum fayda seviyesi hedeflenmelidir.

 Konumuza dönersek Türkiye ekonomisi üretebileceği ürünleri neden üretmiyor sorusunun cevapları arasında girişimcilikle ilgili birçok sebep de sayabiliriz ama  ana problem sermayedir.

  Türkiye'nin enflasyon ve dolaylı olarak üretim sorununu çözmek için ihtiyaç duyacağı sermaye trilyon dolar ile ifade edilecek bir büyüklüktür, biz bu kadar büyük sermayeye bir kaç yöntem ile ulaşabiliriz.

a-Yerli sermaye:


Ülke halkının sermayesi ile ülkemize yatırım yapmak finansman açısından daha tercih edilebilir bir yöntemdir ama ülkemizde enflasyon sorununun çözümü için gerekli üretimi sağlayabilecek yatırımları finanse edebilecek büyüklükte servet birikimi yok; bunun dışında Türkiye'de yeri sermaye başlı başına bir sorun çünkü insanımız bizden zengin veya fakir ülkelerin vatandaşlarına oranla daha az tasarruf ediyor, bir diğer sorun ise tasarruf edip parasını mevduatta değerlendiren yatırımcının sermayesi ülke ekonomisine yeterli seviyede destek olamıyor çünkü döviz ya da TL mevduatı fark etmeksizin yerliler ortalama 1-2 vadeli mevduat yatırımı yapıyorlar iken bir yatırım için girişimcilerin ihtiyaç duyduğu krediler 60-120 ay vadelidir yani özetle hem tasarrufumuz az hem de olan tasarrufumuz da yatırım için yeterince verimli değil çünkü bankalar yerli sermayeden yararlanamayınca doğal olarak uzun vadeli yabancı sermayeye yöneliyorlar.

b-Yabancı sermaye: 


 Dış borç ülke ekonomileri için olumsuzdur ama yatırım için alınan dış borcun ülke ekonomisine ciddi zarar vereceğini söylemek bence hatalı olur buna rağmen şu an ki finansman maliyetleri(faiz) yapılan yatırımların kar edebilme kapasitesi çok sınırlıdır; daha normal zamanlarda da enflasyon/üretim yetersizliği sorunu çözebilecek miktarda borç bulabilme imkanımız yoktur; Türkiye'de dış borçların milli hasılaya oranı %50'i aştığı dönemler ekonomimiz sorun yaşamaya başlıyor, trilyon dolar civarında bir sermayeye ulaşabilme ihtimalimiz borçlanma yoluyla yoktur.

c-Doğrudan yabancı yatırımlar:


 Doğrudan yabancı yatırımların artması Türkiye'deki sorunların ciddi şekilde azalmasına katkıda bulunur, Doğrudan yatırımlar;

- Cari açığı düşürür, finansmanını kolaylaştırır.
- Enflasyonu düşürür.
- İşsizliği düşürür.
- Ucuza teknoloji transferi sağlar.

 Türkiye'de yabancı yatırımlar şu an 15 milyar dolar seviyesine düşmüştür ki en iyi döneminde bu rakam 25 milyar doları birazcık üstüne ulaşabilmiştir, en iyi zamandaki  rakamı ikiye katlar isek bile realitede bu yatırımların bizim sorunlarımızı çözmesi mümkün değildir.

 Türkiye yerli-yabancı finansman kapasitesini sonuna kadar kullansa yabancı yatırımlar yağmaya başlasa ve üretim eksiğini karşılayacak kadar sermaye ihtiyacını karşılayacak miktarda Türkiye'ye para aksa ve girişimcilik ile ilgili sorunlar çözülürse Türkiye'nin temel ekonomik sorunları yine de çözülmez çünkü girişimcilik ve sermaye yetersizliği Türkiye'nin küçük sorunlarıdır, Türkiye ekonomisinin büyük sorunu üretmemek değil üretememektir.


bir ülke nasıl gelişir
Türkiye ekonomisi nasıl düzelir
 Ülkemizde 100 birim ihracat için 70-80 birim ithalat yapılmaktadır, bu oran 50 gibi makul bir seviyeye düşse Türkiye'nin ekonomik sorunlarının en temek sebeplerinden biri olan cari açık sorunu ciddi şekilde azalır, peki bu oran nasıl 50'lere düşer?

- Eğitim
- Araştırma ve Geliştirme

Eğitim:

Daha önce ülkelerin gelişim süreçleri hakkında çok sayıda çok sayıda makale yazdım, geçenlerde Almanya'nın gelişimi hakkında yazdığım makalede eğitime hiç değinmedim hata ile ilgili bir gün sonra ancak dönüt aldım çünkü ülkelerin gelişimi ile eğitim o kadar iç içe bir kavram ki makaleye okuyanlar ''Yoğurt beyazdır.'' gibi bir bilgiyi bulamayınca eksikliğini hissetmiyorlar.

 Bir ülke nasıl gelişir? Ülke Ekonomisi nasıl büyür? sorularına sadece ''Eğitim ile...'' diye cevap versek yeterli olur, daha önce gelişim süreçlerine değindiğim Güney Kore, Almanya özelinde bütün Avrupa, İkinci Dünya Savaşı yıkımı sonrası Japonya gibi bütün örnekler bize, bizden çok çok daha zor şartlar altındaki ülkelerin eğitim kalitesini artırmayı başararak kalkındıklarını gösteriyor, Türkiye ekonomisi nasıl gelişir? ya da daha geniş kapsamlı bir ülke nasıl gelişirsorusunun cevabı bu kadar basitse peki gelişmemiş ülkeler gelişmemeyi nasıl başarıyorlar?

  Gelişmenin yöntemi gerçekten basittir ama yöntemin uygulanması için aynı cevabı veremeyiz, modern tarihte çok az sayıda ülke gelişmiş ülke sınıfına atlayabilmiştir.

 Eğitim, toplumların ekonomik gelişimi için olmazsa olmazdır ama toplumun eğitim seviyesini artırmanın önünde iki ciddi engel vardır.

1. Toplumun eğitim seviyesini artırmak en az 10-15 sene sürer.
2. Genel anlamda ekonominin geleceği hakkında plan yapılmadan bir eğitim seferberliğinin sonuç verme ihtimali yoktur ya da çok zayıftır.

 Basit bir örnekle ülkemizde bir eğitim seferberliği başladı ve hükumet bütçenin %30'unu önümüzdeki 10 yıl boyunca eğitime harcamaya karar verdi? 10 yıl sonra ne olur?

 Ülkemiz daha fakir bir ülke olur, muhtemelen eğitim seviyemiz artmaz belki düşer çünkü bir ülkede eğitim seviyesi artırılacaksa bununla beraber ülkeyi kalkındıracak yeni jenerasyonun ihtiyaç duyacağı alt yapı ve ekonomik şartlar da hazırlanmalıdır yani 10 sene sonra yeni bir Apple üretebilecek mühendisler yetiştireceksek gelecekteki mühendislerin Apple seviyesine yükselteceği şirketler hazır olmalıdır ya da Google'a alternatif yazılımlar üretebilecek yazılımcı yetiştiriyorsak ülke ekonomisinin ve şirketlerinin Google ile rekabet edebilecek maaşları çalışanlara sunabilecek kapasitesi olması gerekir yoksa Hindistan gibi başka milletlerin refahını artırmaya hizmet ederiz yani kısacası asıl zorluk yeni bir jenerasyon yetiştirmek kadar süreci planlamaktır.

Türkiye ekonomisi nasıl büyür
Ülke Ekonomisi nasıl büyür


2.Araştırma ve Geliştirme:


 Ekonomik gelişimin önündeki bir diğer  önemli engel ise ülkemizde araştırma ve geliştirmeye hak ettiği değerin verilmemesidir, bu sıkıntı sadece gelişmeye engel değil hatta mevcut gelişmişliğimizi bile riske atacak bir durumdur.

 Hükumetin bütçede bu sene araştırma ve geliştirmeye ayırdığı pay 13 milyar lira civarında bir rakamdır; dolar olarak ifade edilirse 2-3 milyar dolar arasında bir rakama tekabül ediyor, son yıllarda da bu rakam hep miktar olarak bu seviyelerdeydi, hükumetin ar-ge'ye ayırdığı pay sürekli olarak artsa da halen milli hasılanın %1'ine bile ulaşamamıştır; bu oran Abd'de %3 civarında, rakamsal olarak 400-500 milyar dolar civarında bir payı ifade ediyor. Avrupa'da Ar-ge için ayrılan pay %2 civarında 300-400 milyar dolar civarında bir rakamı ifade ediyor yani bizden çok daha ileride olan ülkeler hem miktar hem de oran olarak bizden çok daha fazla araştırma ve geliştirmeye önem veriyorlar. 

 Özel sektörde durum çok daha vahim, geçen sene İso 500'deki- İstanbul'un en büyük 500 şirketi- şirketlerin yarısından sadece biraz fazlası bütçelerinde Ar-ge'ye pay ayırmış; İso 500 için Türkiye'nin en büyük 500 şirketi demek hatalı olmaz, bu firmalar dünya ile yarışıyorlar! Parasına kıyıp ar-geye para harcayan firmaların araştırma ve geliştirme için ayırdıkları pay %0.5 civarında ! Yani Türkiye'de dünya ile mücadele eden firmaların hiç biri ülkemizde katma değer konusunda bir sorun olduğunu düşünmüyor desek hatalı olmayız.

 Peki bu emeklerin geri bildirimi nasıl olmuş? İhracat edilen ürünler arasında düşük teknolojili ürün oranı %60 iken yüksek teknoloji ürünlerinin oranı %3-4 yani fiyat rekabeti yapmadığı müddetçe çoğu firmamız pazarında çok güçlü değil, firmalarımızın çok sayıda alternatifi var. 

 Dünyadaki büyük şirketlerde Araştırma ve geliştirmeye ayrılan pay %10'lara kadar ulaşıyor, Türkiye'deki büyük şirketlerde böyle bir kaygı olmadığı gibi gerçek anlamda dünya ile yarışabilecek şirketlerin de ortaya çıkmasını engelliyorlar.

Twitter adresim Yusuf Yüksel

Facebook Adresim Yusuf Yüksel