24 Aralık 2018 Pazartesi

Kara Çarşamba ve George Soros

 1990'ların başında dünya ekonomisi daha önce görülmedik bir manipülasyona şahitlik etmişti, çok da büyük bir serveti olmayan George Soros dünyanın en büyük merkez bankalarından birinin karşısında çok cesaretli adımlar atmıştı daha ilginci George Soros çok sınırlı servetiyle İngiltere Merkez Bankası'nı alt edebilmişti.


 Kara Çarşamba'nın bize öğrettiği en önemli ders ise merkez bankalarının bağımsızlığının önemi ve tamamen entegre olmamış yapıların ortak ekonomik yapıya geçemeyecekleri, bu tür yapıların kısa vadede sağladığı faydalar için ekonomik bağımsızlıktan vazgeçilmemesi gerektiğidir.


Kara Çarşamba'ya giden süreç


 Avrupa Birliği; Euro Birliği öncesi ticareti kolaylaştırma ve haksız rekabeti önleme, istikrar sağlama vb. sebeplerden dolayı 1979'da Exchange Rate Mechanism'i (ERM) uygulamaya başlamıştı, uygulamanın kurallarından biri herhangi bir ülkenin para birimini %6'dan daha fazla devalüe edememesi idi; uygulama birçok fayda sağlamış olsa da merkez bankaları için çok ciddi sorunlara yol açıyordu ve Avrupa ekonomilerinde anormal büyüme, enflasyon ve faiz oranlarının ortaya çıkmasına yol açıyordu.

 Birleşik Krallık'ta en uzun süre başbakanlık yapmış olan Demir Leydi lakaplı Margaret Thatcher görev süresi boyunca tek para birimine karşı oldu hatta çok uzun süre devam eden başbakanlık kariyerini sona erdiren en önemli faktörlerden biri tek para birimine hazırlık olan ERM'e katılmayı reddetmesiydi; M.Thatcher'ın ERM'e katılmayı reddetmesi ve İngiltere ekonomisindeki sorunlarında etkisi ile 1991'de parti kongresinde yerini ERM'nin çok kuvvetli destekçilerinden John Major'e bıraktı.


 Demir Leydi ERM'nin Birleşik Krallık ekonomisini felakete sürükleyeceğinin farkında idi, Birleşik Krallık ekonomisi o dönem ciddi şekilde ivme kaybetmişti diğer yandan enflasyon ise düşük büyüme ivmesine göre yüksekti.(%2'nin altına gerilemiş büyüme, %7'nin üzerinde enflasyon) bu sebeple Birleşik Krallık'ın öncelikle resesyona girip enflasyonu düşürmesi, ardından ise faizleri düşürüp ekonomiyi rayına oturması gerekiyordu.




black wednesday
Kara Çarşamba

 John Major, başbakan olduğunda Birleşik Krallık ekonomisi resesyona girmişti, İngiltere Merkez Bankası'nın(BOE) faizleri indirmesi gerekirken ERM sebebiyle BOE böyle bir adım atamıyordu hatta bunun aksine kendiliğinden değer kaybeden sterlini desteklemek için BOE devamlı olarak döviz rezervini sterlini desteklemek için satıyordu.


George Soros'un Manipülasyona Başlaması


 Boe'nin mevcut politikasının sürdürülemez olduğu, sterlinin eninde sonunda çok ciddi değer kaybedeceği belliydi ama zaman net değildi. Ünlü spekülatör ya da durumu ifade etmek için daha doğru kelime olabilcek manipülatör George Soros burada devreye girdi. Ağustos 1992'de George Soros sterlinin düşeceğine dair pozisyon almaya başlamıştı, diğer yandan G. Soros ulaşabildiği bütün fonlar ve bankalardan en yüksek maliyetten sterlin alıyordu amacı sterlin değer kaybedince borcunu çok daha ucuz bir şekilde ödemekti. Ağustos ayının sonunda G. Soros'un sterlin karşıtı pozisyonların değeri 1.5 milyar dolara ulaşmıştı.

 Soros, büyük hamlesini yapmak için bir sebep kolluyordu, Dönemin Almanya Merkez Bankası Helmut Schlesinger'in Birleşik Krallık ya da Sterlin ile alakası olmayan ''Sorun yaşayan para birimleri için ayrıcalık sağlamayacağız.'' açıklaması George Soros'un beklediği haberdi.



george soros kara çarşamba
 George Soros

 Gece Avrupa piyasaları kapalı iken Soros ulaşabildiği bütün kaynaklardan borç alıp sterlin satmaya başladı, gündüze kadar George Soros'un sattığı sterlin miktarı 10 milyar dolar seviyesine ulaşmıştı; bu büyük satış tabii ki bütün yatırımcı ve kurumların da isteyerek veya istemeyerek Soros'u takip etmesi ile sonuçlandı.


Kara Çarşamba


 George Soros'un sterlinin düşeceğine yönelik pozisyon almaya başlamasının üzerinden daha bir ay geçmeden 16 Eylül 1992 günü sabahı İngiltere'de kaos hakimdi; Boe Başkanı sabah erkenden John Major'u arayıp acilen faiz artırması gerektiğini bildirdi ama bu adım John Major için siyasi intihar olacaktı; Britanya ekonomisinin resesyonda olması yetmiyormuş gibi bir de Boe yüklü faiz artırımı yapmak zorundaydı. John Major, durumun vahametini anlayamamıştı o yüzden Boe Başkanı'nın isteğini reddetti.

george soros black wednesday
John Major

 Boe, (İngiltere Merkez Bankası) sabah piyasa açılmadan 1 milyar sterlin, piyasa hemen açıldıktan sonra 2 milyar sterlin almak için piyasaya döviz verdi ama kaosu durduramadı, öğleden sonra Boe faizleri %10'dan 12'e çıkardı ama sterlin değer kaybetmeye devam ediyordu, akşam son bir deneme olarak faizler 3 puan daha yükseltilerek %12'den %15'e çıkarıldı, üstelik piyasaya 27 milyar sterlin değerinde döviz daha sürüldü ama yine de kaos önlenemedi. 

 Ertesi gün sabahı Britanya teslim olmuştu. 17 Eylül sabahı Birleşik Krallık erm'den çıktı; sterlin birkaç gün  içinde Alman markına karşı %15, Abd dolarına karşı %25 değer kaybetti. George Soros bir günde net 1 miyar dolar civarında para kazanıp Birleşik Krallık'ı erm'den çıkarmıştı. Bu manipülasyon ile soros her Britanyalıdan 15 $ civarında para çarpmış oldu.


black wednesday
Kara Çarşamba

Kara Çarşamba'nın sonuçları


İngilizlerin Kara Çarşamba olarak adlandırdıkları bu olay aslında Ak Çarşamba olarak yorumlamaya daha müsait çünkü yaşanan kriz Birleşik Krallık'ın ekonomisine orta vadede çok pozitif yansımıştır; Birleşik Krallık Ekonomisi resesyondan çıkmış ve 16 yıl sürecek Aralıksız büyüme performansı sergilemiştir, daha önemlisi ''Black Wednesday'' Birleşik Krallık'ın ilerideki yıllarda Euro Birliği hatasına düşmesini engelleyen en önemli faktörlerden biri olmuştur; bugün Avrupa'nın majör ekonomilerinden herhangi birinin iki binli yılların başına dönme imkanı olursa Euro Birliği hatasına düşeceğini sanmıyorum.-Link-

 Yine bu olay bize merkez bankalarının mutlak hakimiyetinin ekonomiler için ne kadar hayati olduğunu gösteriyor, koskoca İngiltere Merkez Bankası elindeki araçları tam kullanamayınca ortalama bir spekülatöre karşı bile mücadeleyi kaybetmişti.

Twitter: Yusuf Yüksel

Facebook: Yusuf Yüksel

1 yorum:

Yusuf yuksel