19 Mart 2019 Salı

Fed Ne Yapacak

 Yarın akşam saat 21:00'da Fed'in aralık Mart ayı toplantısı gerçekleşecek, beklenti faizler ile ilgili her hangi bir adım atılmaması ve kısa vadede bilanço normalleşmesi(Fed'in bastığı paraları piyasadan geri çekmesi) konularında herhangi bir adım atılmayacağı yönünde fakat yine de yapılacak açıklamalar piyasa açısından son derece önemli.

 Öncelikle piyasa için önemli kararlar şunlar:


 Faiz kararı:

 Fed'in 2019 yılı boyunca  faiz artırmayacağı konusu şu an ortak görüş haline gelmiş durumda fakat kağıt üzerinde Fed'in 2019 senesi için iki faiz artırımı hedefi mevcut bunun bire düşürülmesi beklenebilir ve bu durum doların değeri açısından olumsuz bir gelişme ortaya çıkaracaktır.

Bilanço Normalleşmesi Kararı:

 Fed daha önce 2019 yılı boyunca bilanço normalleşmesinin devam edeceğini(Aylık piyasadan 50 milyar dolar değerinde para geri çekilecek.) ve 2020 ve sonrası için net bir kararı olmadığını belirtmişti yine yakın zamanda Fed başkanı Powell, Abd senatosunda bilanço normalleşmesi konusunda yakın zamanda net bir plan açıklayacaklarını ifade etmişti yani yarınki ve ilerideki toplantılarda piyasa için çok önemli açıklamalar beklemek mümkün fakat Abd ve dünya ekonomisindeki görünüm ise kuvvetli kararların hata olabileceğini daha doğrusu yapılmış olan hataları kuvvetlendirebileceğini gösteriyor.

Fed'in ve Dünya ekonomisinin Jerome Powell sorunu var


 Öncelikle Fed'in ve Fed başkanlığının dünya ekonomisi için en önemli pozisyon olması sebebiyle dünya ekonomisini Jerome Powell sorunu var; Daha önce birkaç makalede dile getirmiştim yine tekrarlayayım eski Fed başkanı B. Bernanke göreve geldiğinde piyasa ile son derece kuvvetli ve şeffaf bir iletişim politikası izlemeye başlamıştı ardından J. Yallen'ın da bu güçlü bağı sürdürmesi sebebiyle yakın zamana kadar Fed açıklamaları, alınabilecek kararlar kadar piyasada etki uyandırıyordu daha önemlisi Fed'in gerçekleştirdiği her toplantı öncesi alınacak kararlar piyasa tarafında net olarak biliniyordu, Fed'in sürpriz yapması diye bir şey yoktu. Fed başkanı J. Powell da göreve geldiğinde bu iletişim politikasını izledi fakat sürdüremedi daha önemlisi Powell'ın Fed başkanı olabilecek seviyede yetkin olup olmadığı son derece tartışmalı.

fed ne yapacak
Fed ne yapacak


 Eski Fed başkanları da zaman zaman hata yapıyorlardı daha önce makalelerde dile getirmiştim tekrarlayayım, Ben Bernanke 2008 Krizi'nden çıkmak için 1 trilyon doların altında bir meblağda para basmanın krizi sonlandıracağını ummuştu ama gerçekleşme ise ilk planın dört-Beş katı paranın çok daha uzun süre piyasa sürülmesi olmuştu(Diğer büyük merkez bankalarının da devasa desteğine rağmen) ama  yine de Bernanke'nin sorunu teşhisi ve tedavisi hatalı diyemiyoruz. Piyasanın bir türlü gerekli toplanmayı sağlamamasına rağmen ısrarla politikayı devam ettirmek bir kalite ve yetkinlik göstergesidir.

  J. Yellen 2016 yılında Abd'de bir türlü enflasyon ortaya çıkmıyor olmasına rağmen( Enflasyonsuz ortamda faiz artırmak ekonomiyi resesyona sokabilir.) ve J. Yellen'ın: ''Enflasyon neden artmıyor, fikrim yok ama artmalı.'' ifadesini kullanacağı şartlar gerçekleşiyor olmasına rağmen faiz artırım politikaları başlattı, 2016'da Abd'de ekonomisi faiz artırımlarına resesyon gerçekleşecek gibi tepkiler vermesine rağmen Yellen faiz artırımlarını erteledi ama yine de politika değişimine gitmedi çünkü Yellen da Abd ve dünya ekonomisini okuyabilecek yetkinliğe sahipti.

 Jerome Powell'a gelince Aralık ayında küresel ekonomi ve Abd ekonomisindeki  sorunlar ile günümüzdeki sorunlar arasında çok net bir değişim yok, Aralık ayında Jerome Powell, üç faiz artırımı(en az) ve 600 milyar bilanço normalleşmesi planı açıklar iken mart ayında faiz indirimleri ve bilanço normalleşme politikasından geri adım beklentileri mevcut. Fed'in ultra şahinden ultra güvercine üç ay gibi kısa bir sürede geçiş yapmasıyla beraber küresel şartların tekrardan çok yanlış okunmuş olabileceği fikri kuvvetleniyor.

-Küresel ekonominin gücünün en güçlü göstergelerinden petrol fiyatları Abd'nin çok güçlü aşağı çekme çabalarına rağmen geçen seneki fiyatlara dönme eğiliminde.

-Küresel büyümenin öncü göstergesi diyebileceğimiz sanayi metalleri(Bakır, Demir vs. ) fiyatlarında çok güçlü toparlanma var.

-Brexit sorunu bir şekilde çözülecek ve süre azaldı, Abd- Çin ticaret savaşı artık sadece Çin'e değil iki tarafa da ciddi zarar veriyor ve son derece pragmatist bir yönetici olan Trump'ın daha makul bir çerçeveyi hedefleyeceğini tahmin etmek zor değil.

 Yukarıda saydığım sebeplerle küresel ekonominin 2018 kadar iyi olacağını beklemek son derece güç ama 2019 yılı ekonomik kriz ya da resesyon yılı demek çok çok zor o yüzden Fed'in aşırı güvercinleşmesi yakın vadede hatalı bir politikaya dönüşebilir ve Fed politikası bir kere daha doksan derece değiştirebilir.

 Bir diğer Jerome Powell icraatı ise Fed'in varlık fiyatlarına göre para politikası belirlemesi bu tam anlamıyla bir garabet.


Abd ekonomisi- Borsa ilişkisi:




 Fed tutanaklarında Fed yöneticilerinin Abd borsaları özelinde varlık fiyatları sebebiyle kararlar aldığını okuduk ben daha önce böyle bir tutanak görmemiştim; 2008'de de bütün kararlar varlık fiyatları etkisinde gerçekleşiyordu ama o gün Abd ekonomisinin sağlığı= Emlak piyasası denklemi ortaya çıkmıştı bugün böyle bir durum yok.

 2008 Krizi sonrası Abd borsalarının öncüsü S&P 500 800 puan civarında iken günümüzde 3.000 puanı zorladı, zorluyor. 2008 Krizinden günümüze Abd Ekonomisi sadece %50 büyüme performansı göstermişken Abd borsaları %400 civarında prim yaptı; Ekonomik büyüklük ile borsalar arasında bire bir olmasa da çok kuvvetli korelasyon mevcuttur ve Abd borsaları ve etkileşimi sebebiyle dünya borsalarında fiyatlamalar gerçekçi değil ve eninde sonunda bir normalleşme yaşanacak.

 Abd borsaları neden bu kadar güçlü prim yaptı sorusunun cevabı ise varlık alım programlarıdır; (Para Basma) daha önce bu konuda bir çok makale yazmıştım o yüzden buraya linklere boğmayacağım ama Abd ve dünyada basılan devasa paranın(15 trilyon dolar civarında) borsalara aktığını net şekilde görüyoruz ve 2018'in sonunda küresel likidite çok uzun yıllar sonra azalmaya başlayınca borsalarda da normalleşme söz konusu oldu.

 Abd ekonomisi ile borsa ilişkisi ise biraz daha farklı çünkü sıradan bir Abd'li ekonominin ne halde olduğuna borsaların durumuna göre karar veriyor yani borsalar prim yapıyorsa Abd ekonomisi iyidir, borsalar prim yapmıyorsa kötü... Bir ekonomideki halkın ekonomiye güveni harcama eğilimini doğrudan etkilediği için halkın algısı son derece önemlidir fakat sadece halkın eğilimini yönlendirmek için çok hatalı kararlar almak ileride Abd ve dünya ekonomisi için büyük olumsuzluklar doğurur. Reel ekonomi ile varlık fiyatları arasındaki ilişki zayıflarsa bunun ciddi bir sorun olmadığını piyasaya anlatma görevi yine Fed'indir.



 Bu görüş hatalı olsa yani Abd ekonomisi çok ciddi şekilde varlık fiyatları tehlikesi altındaysa bile Fed'in varlık fiyatları üzerinden politika belirlemesi hatalıdır çünkü olay bir krize/resesyona varacak olsa bile sonsuza kadar suni destekle varlık fiyatları desteklenemez ve erteleme sadece ödenecek bedeli artırır zaten Abd ekonomisi iyi bir iletişim politikasıyla borsalarda yaşanabilecek bir normalleşmeyi kaldırabilecek şekilde iyi  fakat sorun şu ki Fed kötü adam olmak istemiyor ki bu da hatalı. Merkez bankaları sadece politikacıların aleyhine olacak şekilde bağımsız değildir, yeri gelince de olumsuzlukları üstlerine çekmek zorundadırlar.

 Özetle Fed gerçeklikte karşılığını bulamadığımız şekilde yumuşak politikalar izliyor ama dünya ekonomisindeki mevcut gelişmeler bunun sürdürülebilir olduğu konusunda şüphelenmemizi sağlıyor. Fed'in muhtemel kararlarının Türkiye ekonomisine etkileri ile ilgili farklı bir makale yazacağım.

Twitter: Yusuf Yüksel

Facebook: Yusuf Yüksel

11 Ocak 2019 Cuma

Vizyonun önemi: Yahoo'nun Google'ı bir milyon dolara satın almaması

  Günümüzde yatırım, vizyon kelimeleri ile teknoloji ve internet kelimeleri neredeyse eş anlamlı olarak kullanılmaktadır ama ironik şekilde tarihin en vizyonsuz şirketlerin biri belki de en vizyonsuz olanı internetin ilk hakimi olan şirketlerden biri olan Yahoo'dur. Günümüzde ve görülen o ki yakın ve orta gelecekte de uzun vadeli yatırım yapan yatırımcılar internet üzerinde hakimiyet kurmuş olan sitelere yönelecekler mesela bir ankete göre milenyum nesli(18-25 yaş) yatırımlarının %50'sini teknoloji şirketlerine yapıyorlar ama Yahoo örneği bize vizyonun şirketlerin başarısını uzun vadede ekonomik güç, pazar payı vb. birçok faktörden daha fazla etkilediğini gösteriyor.

 1990'larda internet yaygın şekilde kullanılmaya başlamıştı, bu yeni alanın para kazanmak için büyük bir potansiyel taşıdığı tahmin ediliyordu ama doksanların ortalarına kadar bu konuda ciddi başarı sağlamış bir şirket yoktu. Doksanlarda internet siteleri arasındaki mücadele ana sayfa olma, ilk girilen site olma üzerinden gerçekleşiyordu ve Yahoo rakipleri Altavista ve Excite'a fark atmıştı. Bugüne göre çok daha başarısız olsa da ilk yaygın kullanılan arama moturu da Yahoo'nun arama motoruydu; Yahoo, arama motorunun ne kadar önemli bir ihtiyaç olduğunu kavrayamadığı için bunu daha çok kullanıcıların neye ihtiyacı olduğunu kavrama ve Yahoo'ya bu konuda içerik yükleme amacıyla kullanıyorlardı, sitenin kurucuları David Fild ve Jerry Yang internetin ne kadar geniş bir alan olacağı konusunda vizyonları zayıftı ve bu yüzden aranan her şeyin bulanabileceği bir site kurmayı amaçlıyordu. Yahoo'nun çabası başta çok büyük başarı sağladı ve internette ciddi şekilde ilk reklam geliri elde eden site Yahoo oldu. 


Yahoo, Google'ı 1 milyon dolara satın almadı


 Stanford'ta doktora öğrencileri olan Google'ın kurucuları Larry Page ve Sergey Brin bugün kullandığımız Google algoritmasının ilk halini hazırlayıp Yahoo'a bir milyon dolara satmayı teklif ettiler ama o günkü adıyla Pagerank algoritması tam da Yahoo'nun istemediği şeydi, Yahoo bütün kullanıcıları sitesinde tutmak isterken Google ise aksine kullanıcıyı hızla aradığı siteye ulaştırmayı amaçlıyordu ve bu sebeple Yahoo Pagerank'ı sadece bir milyona satın almadı ki sadece bir sene sonra siteye 7 milyon dolar lisans ücreti ödedi.

  Sadece internette ve teknoloji şirketlerinde değil bütün sektörlerde devlerin en büyük zafiyeti başarılı ürünlerin veya fikirlerin şirketleri kısıtlamasıdır, devler sektörlerin çok büyük pazar sahibi olması ve büyük paralar kazanması sebebiyle başarılı fikirlerden vazgeçmekten çekinirler veya yeniliklerin maliyeti onlar için yeni şirketlere göre daha pahalıdır. Örneğin Google'ın maliyeti kurucularına neredeyse hiçbir şey iken Yahoo'nun sahipleri bu fikrin arkasından gitselerdi daha başarılı olma ihtimali yüksek ama garanti olmayan bir fikir için milyarlarca dolardan vazgeçmeleri gerekir bu durum da yeni girişimlerin sektör devlerine karşı en büyük avantajıdır.

 Google,  döneminin ilk arama motoru değildi ama vizyonu ile rakiplerine fark atmaya başardı, devrin bütün internet siteleri daha çok para kazanmayı amaçlar iken(Bir sitede bir linki tıklamamız ile beraber onlarca sitenin açıldığı dönemler) Google sadık takipçi kitlesi edinerek pazardaki payını büyütmeyi amaçlıyordu o yüzden diğer sitelerle karşılaştırılamayacak kadar az reklam yayınlıyordu ve doğal olarak geliri de potansiyeline göre son derece düşüktü. Google, müşteri talebini iyi tespit etmesi sebebiyle internet reklamı sektörüne yenilik getirdi, daha önce internet reklamları ciddi prosedür ve teknik destek gerektirirken Google sıradan bir şirketin veya kişinin rahatlıkla reklam verebileceği alt yapıyı müşterilerine sundu ve rakiplerine fark atmaya başladı.

 Google sektörde hızla yükselince Yahoo bunun kendisini bitireceğini fark etti ve halen sektördü güçlü ve yüksek geliri var iken bir kere daha Google'ı satın almaya çalıştı, Yahoo'nun yeni Ceo'su şirketin altı sene önce bir milyon dolara almadığı arama motoruna 3 milyar dolar teklif etti ama Google'ın kurucuları Larry Page ve Sergey Brin rüzgarın artık arkalarından estiğini fark ettikleri için Yahoo'dan 5 milyar dolar (Yahoo'a yarı yarıya ortak olmak anlamına geliyordu.) talep ettiler; Yahoo, bu fırsatı da kaçırdı ve günümüzde +500 milyar dolar olan şirkete 15 sene önce 5 milyar vermeyi reddettiler. 

Yahoo, Google bir kere daha alabilecek iken almadı


 Yahoo'nun yeni Ceo'su Terry Semel, Google'ı satın alamayınca ortaklığa da yanaşmadı ve o dönem google kadar kaliteli bir algoritmaya sahip İnktomi'ye( Dot-Com Balonu patlayınca değeri 100 kat düşerek 25 milyar dolardan 250 milyon dolara düşmüştü) ve Google ile beraber pazardaki en büyük ikinci arama platformu olan goto.com'u satın aldı fakat bu iki platformu birleştirmek yaklaşık iki sene sürmüştü fakat 2003'te Yahoo ile Google'ın reklam gelirleri aşağı yukarı aynı iken Yahoo'nun entegrasyon süreci boyunca Google'ın geliri Yahoo'nun iki katına çıkmıştı ki geçen yıllarda bu fark daha da arttı.


Yahoo Google'ı 1 milyon dolara satın almadı
Yıllara göre Google ve Yahoo'nun gelirleri

 Yahoo,2005'te İnstagram'dan çok da farklı olmayan Flickr'i satın aldı ama kötü yönetim sebebiyle Flickr, kendisinden 5 sene sonra kurulan ve neredeyse 10 sene sonra popüler olan İnstagram kadar popüler olamadı. 

 2008 Yılında Yahoo artık Google ile mücadele edebilecek bir durumda değildi ve arama moturu piyasasına girmek isteyen Microsoft Yahoo'a 47.5 milyar dolar teklif etti fakat Yahoo bunu kabul etmedi ki şirket seneler sonra bunun onda biri civarında bir fiyata satılacaktı.

 Normal şartlar altında Facebook+ Google olabilecek bir şirket iken vizyonsuzluk sebebiyle Yahoo 4.8 milyar dolara Verizon'a satıldı.

10 Ocak 2019 Perşembe

Dolar Ne Olur

 Türk Lirası açısından olumlu haberlerin geldiği bir gündeyiz, dün Fed yöneticileri ağız birliği yapmışçasına Fed'in güvercin politikalar izleyeceğini, faiz artırımlarının bir süre duracağını hatta faiz indirimlerine hazır olunması gerektiğini ifade ettiler ki faiz artırımları ''Abd'i resesyona sokabilir.'' ifadesini bile dün duyduk. Akşamki Fed tutanakları da aynı temayı taşıyordu o yüzden bugün Fed Başkanı Powell'dan da aynı doğrultuda açıklamalar beklenebilir. Yine Abd- Çin heyetleri arasındaki ticaret sorunları hakkındaki görüşmelerin sonucu olumlu olarak yorumlandı.

Merkez Bankası Net Döviz Rezervi Ocak 2019

(10.01.2019)

 Merkez bankasının net döviz rezervleri hakkında internet ortamında net bir veri bulmak zor çünkü her haber kaynağı farklı bir bakış açısıyla haberi sunduğu için Merkez Bankasının net döviz rezervi hakkında bilgi bulmak zorlaşıyor. 3 Ocak'ta açıklanan veriye göre Merkez Bankası net döviz rezervi 30.3 milyar dolardı;Bugün açıklanan veriye göre ise Merkez Bankası net rezervi 29.5 milyar dolara düşmüş.  

9 Ocak 2019 Çarşamba

2019 EKONOMİK KRİZ SENESİ Mİ

 Bu paylaşımda 2019 ekonomik krizi senaryoları, 2019'da ekonomik kriz çıkma ihtimali ve 2019'da dünya ekonomisi nasıl olacağına dair paylaşımlar yapıyorum, paylaşımın güncellenmemiş halinde belirtmiştim; elimizdeki veriler halen bize 2019'da ekonomik kriz ihtimalinin düşük olduğunu 2020 ya da 2021'de küresel ekonomik kriz ya da resesyon beklenebileceğini gösteriyor fakat 2019'da ekonomi nasıl olur sorusunun cevabı son zamanlarda beklentilere göre daha negatif.

2019 Ekonomik Krizi


 Daha önce bu paylaşımda birçok kurumun ve verinin 2019'da ekonomik kriz yaşanmasını beklemediğine dair veriler paylaşmıştım ancak ilk defa saygın bir kurum 2019 ekonomik kriz yılı olabileceğine dair beklenti ifade etti. J. P. Morgan borsalar, kredi spreadleri, getiri eğrisine göre takip ettikleri bir modele göre 2019'un ekonomik kriz veya resesyon yılı olması ihtimalinin %91 olduğunu belirtti, J.P. Morgan daha önce takip ettikleri bir modele göre 2019'da Abd'nin resesyona girme ihtimalinin %26 olduğunu belirtmişti açıklamada o çalışmaya da yer verildi.

 CNN'de çıkan habere göre Duke Üniversite'sinin Abd'li CFO'larla(Mali işler müdürü) yaptıkları ankete göre CFO'ların %48'i 2019'da Abd'nin resesyona girmesini bekliyor, 2020'nin sonuna kadar Abd'nin resesyona gireceğini bekleyen CFO'ların oranı ise %82. Bunun gibi birçok çalışma son zamanlarda yayınlanmaya başladı özetle Abd'de son bir ayda birden bire resesyon korkusu ortaya çıktı ki bunun ana sebebi ise Fed'tir. Fed'in Abd piyasalarında nispeten kötüleşen fiyatlamaları engellemek için birden bire güvercinleşmesi yatırımcılar tarafından olumlu yorumlanmadı.

8 Ocak 2019 Salı

Türkiye Ekonomisi Nasıl Gelişir

 Daha önce bu paylaşımda Türkiye nasıl gelişirTürkiye neden gelişmiyor? sorularına Türkiye'nin üretememe(Verimlilik) sorunu üzerinden anladığım kadarıyla cevap vermeye çalışmıştım; bu paylaşım ise Türkiye'nin üretmeme sorunu ile alakalı.

  Bir ülkenin gelişmiş ülkeler sınıfına girebilmesi için yüksek katma değer üretebilmesi gerektiğini bunun da sağlanabilmesi için reformlara ve eğitim kalitesinin artmasına ihtiyaç vardır, bahsettiğim sürecin en az 10-15 sene sürdüğünü göz önüne alınca Türkiye'nin üretememe sorununun yakın zamanda çözülmesi pek mümkün değildir. Türkiye; kalkınma patikasına girse, eğitim kalitesini gerekli seviyeye yükseltse ve yapısal reformları gerçekleştirse bile bu sürecin başarıyla sona ereceğinin de bir garantisi yoktur. Bir ülkede yapısal reformlar yapılsa bile ülkenin ekonomik durumu ileride ülkeyi kalkındıracak jenerasyonun sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılayacak seviyede olmalıdır aksi durumda kalkınma çabasının beyin göçü sebebiyle başarısız sonuçlanması ciddi bir ihtimaldir uzunca bir giriş olsa da basitçe ifade etmeye çalıştığım fikir şu: Gelişmiş bir ülke olmak için  yüksek katma değer üretebilecek bir jenerasyonun şart olması ile beraber mevcut kapasitenin maksimum ölçüde refah sağlaması ayrıca önemlidir ve sürecin başarılı olma ihtimalini kuvvetlendirir; kısacası, Türkiye'nin üretmeme sorununu çözmesi üretememe sorununu çözmesine büyük katkı sağlar.

7 Ocak 2019 Pazartesi

Dünya Borsaları

 2018 yılı finansal piyasalar açısından çok olumsuz bir sene idi, gelişmekte olan ülkeler dışında ciddi sorunlar yaşanmamış olduğu halde tarihteki en büyük krizlerde bile görülmemiş şekilde 2018'de finansal varlıklar değer kaybetti.


dünya borsaları 2019
2018'de Varlık çeşitlerinin %93'ü değer kaybetti.

 Ne 2011-2018 arasında aşırı olumlu süreci ne de 2018 yılında finansal piyasalardaki anormalliğin reel ekonomi ile açıklanamaz; her iki ilginç sürecin açıklaması büyük merkez bankalarının varlık alım programlarıdır.(para basma) (Bakış açımı kanıtlamak için veri sunmayacağım çünkü bu bloğu devamlı takip edenler için sunacağım kanıtlar tekrar olacağı için muhtemelen sıkıcı olacaktır ama bu konuda şüpheniz varsa bu paylaşımdaki eski makalelerde ve makalelerdeki linklerden çok sayıda veri bulabilirsiniz.)

 2018 finansal varlıklar için zorlu bir seneydi ama dünya borsalarında sorunlar 2018'in yazından beri başlamış olduğu halde Abd borsalarında olumsuzluk 2018'in sonuna doğru başladı. 

5 Ocak 2019 Cumartesi

Ticaret Savaşları

 Son günlerde/ aylarda Türk varlıkları için arda arda olumlu haberler geliyor; önce petrol fiyatları ardından Fed'in ekonominin gereği şekilde açıklanamayacak şekilde güvercinleşmesi ( Henüz net değil.) bizim açımızdan son derece olumlu fakat 2019'da küresel ekonomiyi tehdit eden en büyük risk ''Ticaret Savaşları'' ve önümüzdeki hafta Ticaret savaşları ile alakalı önemli gelişmeler yaşanacak.

 Önümüzdeki Pazartesi ve Salı günleri Abd'li bir heyet Çin'de yetkililerle Abd-Çin ticaret anlaşmazlıklarını görüşecekler, G-20 toplantısında Trump ve Xinping görüşmelere doksan gün şans vermek konusunda anlaşmışlardı fakat daha sonra Trump'tan görüşmelerin formalite olduğu anlamına gelebilecek açıklamalar gelmişti.

 Ticaret Savaşları, bugüne kadar Çin ekonomisine ciddi şekilde zarar vermişken Abd tarafına nispeten az zarar veriyordu hatta  ticaret savaşları korkusu sebebiyle ikinci ve üçüncü çeyrekte her iki ülkede de stokların artması sebebiyle özellikle Abd ekonomisi bu durumdan olumlu bile etkilendi fakat sıkıntılar artık Abd ekonomisini de etkilemeye başladı.

2 Ocak 2019 Çarşamba

Büyük Buhran

 Büyük Buhran; modern tarihin en büyük ekonomik krizidir,1929'da başlayan kriz İkinci Dünya Savaşı'na kadar devam etmiş ve İkinci Dünya Savaşı'nın da en önemli ekonomik sebebi olmuştur.

Büyük Buhran'ın Nedenleri


1. Abd'nin alacaklarını altın olarak tahsil etme ısrarı


Birinci Dünya Savaşı sona erdikten sonra geriye Avrupa'da büyük bir yıkım bırakmıştı, savaştan nispeten az zarar görerek çıkan Abd, dünya üzerinde geriye kalan son sağlam büyük ekonomi idi. Birinci Dünya Savaşı sonrası Abd büyük yara alan Avrupa ve dünya ekonomisinin kreditörü haline geldi, Abd alacaklarını altın olarak tahsil etmek istiyordu fakat dünyada bu ticareti gerçekleştirebilecek altın veya altın üretimi mevcut değildi; bu durum ileride Abd'nin alacaklarını tahsil edememesine yol açacaktı.

 Abd'nin altın ısrarı yüzünden Altın devamlı olarak değer kazanıyordu ve doğal olarak Abd'nin alacaklı olduğu ülkelerin paraları değer kaybeder iken dünyadaki altın kaynaklarını kontrol eden Birleşik Krallık'ın para birimi sterlin aşırı değer kazanıyordu bu durum yıllar içinde Avrupa ekonomilerinin rekabet gücünü eritti ve Avrupa ekonomilerinin yıldan yıla daha sıkıntılı hale gelmesine yol açtı, bunun da doğal sonucu olarak dünyadaki bütün yatırımcılar(altınları ile beraber) Abd'e yatırım yapmaya başladılar.

büyük buhran
Enflasyona göre düzeltilmiş altın fiyatları


Özetle Abd alacaklılarının tavuklarını kesip onlardan yumurta bekliyordu.

* Son yıllarda dünya ekonomisine damga vuran varlık alım programlarının en önemli sebebi dönemin Fed Başkanı B. Bernanke'nin 1929 Bunalımı'nda yapılan hataların tekrarlanmamasını istemesiydi; Büyük Buhran'da üretim vardı, tüketim vardı ama ticaret için para yoktu, B. Bernanke ne olursa olsun dünyanın bu çelişkiye düşmemesi için ne gerekirse yaptı.-Link-

2. Abd Başkanı Hoover


 Abd Başkanı Hoover sorunun ciddiyetini anlamaktan uzaktı ve kriz dönülmez seviyeye yükselinceye kadar kamunun soruna müdahale etmemesi konusunda ısrarcı oldu oysa ki İskandinav ülkelerinde sosyal demokrasiler krizin ilk yıllarında kamu desteği ile krizi atlatmayı başarmışlardı, Abd'de de kamunun ekonomiye müdahale etmeme tabusu olmasaydı 1929 Buhranı o kadar da ağır olmayabilirdi.


 büyük buhran sonuçları
Herbert C. Hoover

 3. Bankacılık veya borsa regülasyonlarının oluşmuş olmaması

 
 Bugün dünya ekonomilerinin sağlığı için bankalara, borsalara getirilmiş olan kuralların neredeyse tamamı Büyük Bunalım tecrübesinden alınan derslerdir, Büyük Bunalım öncesi bu kuralların olmaması çok büyük sorunlara yol açmıştı, Abd'de kriz sonrası binlerce banka iflas etmişti, borsalarda inanılmaz hatalar yapılmıştı.

4. Abd ekonomisinin çok sınırlı sayıda şirketin kontrolünde olması


 Kriz dönemi Abd ekonomisinin yarısı yaklaşık 200 şirketin kontrolündeydi, doğal olarak bu şirketlerde ortaya çıkan sorunlar ülke ekonomisini doğrudan etkilemişti.

1929 bunalımı
Büyük Buhran


Büyük Buhran nasıl başladı


 1920'de Abd dışındaki dünya ekonomilerindeki sorunlar sebebiyle dünyadaki bütün sermaye Abd'e akmaya başlamıştı, Abd'de büyük bir refah yaşanıyordu ve bir noktadan sonra tasarruflar borsalara akmaya başlamıştı, bu durum kendi kendini besleyen bir balona döndü. 1920'lerde 68 puan seviyesinde olan The Dow 1929'da 380 puanlara ulaşmıştı;(%500-600) devamlı olarak yukarı giden bu borsa sayesinde Abd'de herkes parasıyla veya ulaşabildiği kredilerle hisse alıyordu. İnsanlar hiçbir araştırma yapmadan sadece hisse alıyorlardı ve hissenin değerlenmesini bekliyorlardı.


büyük buhran nedenleri
The Dow 1920-1929

 
Ekim 1929'da The Dow'un (Bugünkü Dow Jones) şişebilecek kapasitesi kalmamıştı ve hisselerde değer  kayıpları başladı, 24 Ekim günü Kara Perşembe yaşandı, yaklaşık bir hafta içinde The dow 328 puanda 230 puana düştü, dört bin civarında banka iflas etti, binlerce yatırımcının serveti yok oldu.

  Abd'deki kriz çok kısa sürede dünyaya yayıldı ve bütün dünyada ciddi bir işsizlik furyası baş gösterdi. Büyük Buhran döneminde dünyada üretim %40, ticaret hacmi ise %65 düştü.

 Abd'de Büyük Bunalım'ın faturası başkan Hoover'a kesildi, ardında gelen Roosevelt büyük bir iddia taşısa da Büyük Buhran'a getirdiği çözümlerin gerçekten etkili olup olmadığı bugün de tartışma konusudur ama 1930'ların sonunda Almanya'da yaşanan ekonomik bunalım nazileri iktidara taşıdı ve devrin Alman yöneticileri krizin ana sebebinin likidite sorunu olduğunu anlamışlardı; Almanlar takas ekonomisine dönerek(devletler arasında !) krizden çıkan ilk büyük ekonomi olmuştu. Almanya, İkinci Dünya Savaşı'nı başlatınca savaş ekonomisi sebebiyle bütün dünyada üretim normale dönmüştü ve kriz ortadan kayboldu.

  Günümüzde karşılıksız olarak ifade edebileceğimiz şekilde para basılmasının en önemli sebeplerinden biri altın karşılığı para basmanın 1800'lerin sonlarından başlamak üzere 1970'li yıllara kadar yol açtığı sorunlardır ama bunların en dikkat çekici olanı Büyük Buhran'dır.

 Otoritelerin karşılıksız para basabilmesi günümüz dünyasında bir gereklilik olarak ortaya çıkmış olsa da artık günümüzde bu gereklilik çok rahat şekilde suistimal edilmektedir, ekonomi yönetimleri çok yetersiz gerekçelerle sadece mevcut sorunları ötelemek için umarsızca para basabilmektedir ve eninde sonunda  ötelenen sorunlar ile yüzleşilecek olması kaçınılmaz bir gerçektir.

Karşılıksız para basma-Link-

Twitter adresim Yusuf Yüksel

Facebook Adresim Yusuf Yüksel 

Tüik Enflasyon Oranlarını Çarpıtabilir Mi

 Ülkemizde her ay Enflasyon oranlarının açıklanması sonrası ''Türkiye'de Gerçek enflasyon  oranı kaç?'' sorusu sorulmaya başlıyor.

  Tüik'in enflasyon hesaplama yöntemi, sık sık enflasyon sepeti ile ilgili düzenlemeleri eleştiriye açık olabilir ama anladığım kadarıyla Tüik'in neden enflasyonda manipülasyon yapmadığını, yapamayacağını ve Tüik böyle bir adım atarsa bir fayda sağlamayacağını  bu sebeple böyle bir adım atmayacağını anlatmaya çalışacağım.

  Öncelikle şunu ifade etmekte fayda var, Tüik'e en fazla gelen eleştirilerin başında şu var: '' Her şeye zam gelirken enflasyon nasıl düşüyor?'' Enflasyonun %25 küsurdan %20 küsura düşmesi piyasadaki ürünlerin ucuzladığı anlamına gelmez bunun anlamı piyasadaki ürünlerin fiyatının daha az arttığıdır, bir sene önceye göre ürünlerin ucuzlaması demek enflasyonun 0'ın altında gelmesidir.

Yusuf yuksel