30 Nisan 2019 Salı

Dünya Ekonomisi

  Dünya ekonomisi hakkındaki beklentilerin çok hızlı şekilde iyileştiği bir süreç başlamış olabilir; 2018'de biz ve gelişmekte olan ülkeler için kötü ama dünya için son derece iyimser bir dönem yaşanır iken (finansal piyasalar hariç)  Fed'in anlamsızca piyasaya korku pompalaması sebebiyle 2019 yılının ilk yarısı resesyon korkusuyla geçti ama son veriler piyasalardaki kötümserliğin ortadan kalktığını gösteriyor.


S&P 500 yine rekor kırdı


 Geçen hafta Abd'nin 2019'un birinci çeyrek büyüme verisi açıklanmıştı, beklenti %2.3 büyüme iken gerçekleşme ise %3.2 gibi uçuk bir seviyeydi. Abd'de geleneksel olarak yılın ilk çeyreği nispeten diğer çeyreklere göre zayıf olur o yüzden Abd'de yılın ilk çeyreğinin güçlü olması Abd ve dolaylı olarak dünya ekonomisi hakkındaki olumlu beklentileri kuvvetlendirdi. Geçen hafta Abd verisi çok güçlü iken büyüme verisi ile açıklanan farklı veriler iyi görünümü ciddi şekilde bozuyordu ki sonuç olarak %2.3 beklentinin gerçekleşmesi %3.2 olmasına rağmen veri sonrası DXY(dolar endeksi) güçlenmek yerine zayıfladı fakat bugün açıklanan veriler ise geçen haftaki büyümeyi destekler mahiyette bu durum da S&P 500'ü rekora sürükledi. S&P 500 bütün dünya borsaları için gösterge mahiyetinde olması sebebiyle rekor kırması bütün dünya borsalarını olumlu etkiler.

 Dünya ekonomisi hakkındaki beklentilerin iyileştiğini gösteren bir diğer veri ise korku endeksinin(VIX) aşırı derecede satılıyor oluşu(tarihi rekor kırdı) bunun anlamı piyasa oyuncuları piyasaların istikrarlı olacağını tahmin etmesidir ve doğal olarak bu durum biz ve bizim gibi risk iştahından olumlu etkilenen piyasaları olumlu etkilemesi beklenir.

Not: Mayıs'tan hemen önce borsaların rekor kırması ayrıca temkinli olma sebebidir.(Sell in May and go away)




  Abd ve dünya ekonomisinin iyileşmesi biz ve benzerimiz ekonomileri iyi etkilemesi beklenir iken diğer taraftan beklentiler iyileştikten sonra Fed'in değişen dönemde nasıl bir politika izleyeceği bizim için son derece önemli; güçlü iyimserliğe rağmen piyasa fiyatlaması halen Fed'in 2019'da faiz indireceği yönünde ! Fed'in bir defa daha politikasını doksan derece tersine çevirmesi ihtimal dışı değil.


Petrol Fiyatları


 Dünya ekonomisi hakkında iyimserliğin bizim açımızdan en olumsuz sonucu ise bu durumun petrol fiyatlarını olumlu etkilemesidir; dünyada petrol fiyatlarındaki artışlardan en olumsuz etkilenen ülkelerden biri Türkiye'dir. Petrol fiyatlarındaki her %10'luk artışın Türkiye'ye 3 milyar dolar civarında ek faturaya sebep olur; bunun bir de dolaylı olarak enflasyon, cari açık gibi sorunlarımıza etkisi mevcut. Abd'nin İran yaptırımlarında hiç bir ülkeye muafiyet tanınmaması kararı sonrası(daha geniş bilgi için Link-1) 2019'un ikinci yarısında petrol fiyatı beklentileri 65 dolardan 75 dolar seviyelerine yükseldi. 2019'da petrolün 80 doları aşması sürpriz olur çünkü küresel petrol üretim kapasitesi(özellikle Abd) petrol fiyatları 80 doların üzerine çıkınca çok güçlü şekilde artıyor ama 80 dolar senaryosu da imkansız değil(İran'ın Hürmüz tehdidine hesaba katmıyorum, Hürmüz Boğazı taciz edilirse rakamlar çok farklı seviyelere varabilir.) çünkü;

1. Mevcut durumda petrol fiyatları üzerinde Suudi Arabistan'ın etkinliği çok ciddi şekilde arttı; Abd'nin İran yaptırımlarında yeni hedeflerine ulaşması durumunda İran'ın üretim kapasitesinin neredeyse 2/3'ünü Suudi Arabistan karşılayacak ve Opec'in muhtemel yeni bir ihtiyaç durumunda yeniden kapasitesi artırabilme imkanı neredeyse hiç yok. Venezuela veya Libya'da sorunların artması vb. senaryolarda petrol arzının artırılması ihtiyacı ortaya çıkabilir. İran'ın petrol üretiminin neredeyse 2/3'ünü karşılayacak olan Suudi Arabistan'ın bunu gerçekleştirmekte ne kadar istekli olacağı ayrıca tartışmalıdır; Suudi Arabistan hükumeti İran'dan nefret ettiği için İran aleyhine gelişmelere destek vermesi beklenebilir ama diğer yandan yakın zamanda tarihin en büyük halka arzına hazırlanan (Aramco) Suudi Arbistan'ın petrol arzı üzerinden Aramco halka arzı sürecini desteklemek istemesi mümkün.


dünya ekonomisi 2019
Opec üretim kapasitesi


2. Opec Abd'e güvenmekte daha temkinli olabilir; Kasım ayında yine İran yaptırımları sebebiyle dünya ekonomisinin de desteğiyle petrolde 100 dolar senaryoları konuşulur iken  Abd yine Opec'ten petrol arzını artırması istemişti. Yaptırımlara birkaç gün kala Abd, İran'ın neredeyse bütün büyük müşterilerine muafiyet sağlar iken kendisi petrol üretimini düşen petrol fiyatlarına rağmen yarım milyon artırmıştı ! Petrol üzerindeki spekülasyon sebebiyle bütün dünyada  petrol stokları da artmış olduğu için Opec petrol fiyatlarının 100 dolarlara gitmesini umar iken birden bire 50 dolar seviyesi ile karşılaşmıştı ! Bu durum bizim için son derece olumlu olsa da Opec'in Abd'den aynı kazığı bir daha yememek için temkinli olacağını tahmin edebiliriz.



Avrupa'dan kötü veriler gelmeye devam ediyor

 Dün açıklanan Avrupa bölgesi güven endeksi yine düşüş kaydetti ve endeks üst üste 10 ay düşüş kaydederek rekor kırdı. Dünya ekonomisinde net şekilde toparlanma görülürken bizim de ekonomik olarak içinde bulunduğumuz Avrupa bölgesi bu iyimserliğin dışında kalınca biz iyimserlikten tam olarak faydalanamıyoruz. Bunun reel ekonomi için olumsuz olmasının yanında bize dolar üzerinden etkisi mevcut. Dolar endeksi 98 seviyesine tırmanmış durumda ve daha da yükselebileceği ifade ediliyor, euro/dolar paritesinin 1 seviyesine düşebileceği ifade ediliyor. Abd'de resesyon korkuları bile doları zayıflatmadı; doların zayıflaması için Avrupa'nın toparlanması gerekir.

dünya ekonomisi 2019

Abd'nin İran yaptırımları-Link-


Twitter: Yusuf Yüksel

Facebook: Yusuf Yüksel




-Güncelleme sona erdi-

(22.03.2019)


 Fed Neden Korkuyor

 Geçtiğimiz Çarşamba Fed'in Nisan toplantısı gerçekleşti, toplantı öncesi piyasa Fed'ten son derece güvercin açıklamalar bekliyordu ama Fed beklentilerden de çok daha fazla güvercin açıklamalar yaptı.

 Öncelikle şunu belirtmekte fayda var, bu yazı en olumsuz senaryo hakkında değil; daha önce yıllardır devam eden abartılı mali teşvik politikalarının ileride ciddi sorunlara sebep olabileceğine dair birkaç yazı yazmıştım, 2008 Krizi sonrası ileride normalleşme vaadiyle büyük merkez bankaları çok güçlü gevşeme politikaları izlemişti, dün Fed'in de normalleşme politikasını rafa kaldırması sonrası ilerleyen yıllardan Dünya ekonomisi çok ciddi sorunlarla karşılaşabilir.


 Konumuza dönersek 2018 Aralık ayında Fed, 2019 yılı için 3-4 faiz artırımı vaat etmiş ve daha önce ilan edilmiş yıllık 600 milyar dolar tutarında bilanço normalleşmesi politikasını sürdüreceğini belirtmişti, sadece üç ay içinde 2019'da Fed faiz artırmaktan vazgeçti, önümüzdeki ay itibariyle bilanço normalleşmesi(basılan paraların geri toplanması) yeni bir planla azalmaya başlayacak ve önümüzdeki Eylül ayında ise bilanço normalleşmesi sona erecek. Fed'in çok kısa bir zamanda aşırı şahinden aşırı güvercine dönüşen politikaları makul gerekçelerle açıklamak zor.



Küresel Ekonomi
Dünya Ekonomisi


 Fed'in hızla değişen politikasında Abd Başkanı Donald Trump'ın Fed'e yaptığı atamaların da etkisi mevcut, (Fed'e atama yapılacak çok sayıda pozisyon var.)  Fed politikalarındaki değişikliğe gösterilen en temel gerekçe ise resesyon korkusu... Fed'in hızla politika değiştirmesini gerektiren şartlar net olarak oluşmamışken hızla politika değiştirmesi resesyon korkuları besler daha önemlisi mevcut şartlarda bir resesyona karşı atılacak en makul adım parasal gevşeme değildir.

 Abd'de başlayan ve daha sonra dünyaya yayılan son üç krize bakınca üç krizde de faiz oranları çok farklı seviyede olsa da borçluluğun ekonomi üzerindeki baskısı neredeyse aynı seviyedeydi yani biraz daha basit ifade edersek her üç krizde de borç oranı ile dönemin faiz oranları çarpınca aşağı yukarı aynı rakamlara ulaşılıyor, bunun anlamı yakın zamanda krizlerin/resesyonların sebepleri farklı farklı olsa da krizleri genelde borçluluk tetiklemiş ve borç maliyeti kadar borç oranı da ekonomiler açısından sorunlara sebep oluyor.

  Gevşek para politikaları ekonomi üzerindeki borç çevirme maliyetini aşağı çeker ama diğer yandan gevşek para politikaları borçluluğu teşvik ettiği için ekonominin üzerindeki borç yükünü artırır; ekonomi yönetimleri açısından borç maliyetini düşürmek kolay iken(Faiz kararı) borçluluk oranı sorununu çözmek çok daha karmaşık ve zorludur. Abd'de resesyon riski kuvvetlendi ise Fed'in ekonomik hareketlilik makul seviyenin çok üstünde iken mali teşvik verme çabası hem istenen ölçü de fayda sağlamaz.(İhtiyaç sınırlıdır) hem de muhtemel resesyona ekonominin daha dirençsiz girmesini sağlar.( Resesyona girmeden önce ekonomi ne kadar sıkılaşmış ise o kadar gevşeme/ekonomik hareketliliği hızla düzeltme marjı olur.) Yani Fed'in politika değişikliğini resesyon korkusuna bağlamak zor.

 Saygın ekonomistler Fed'in çok marjinal değişimini deflasyon korkusuna bağlıyor. ''Deflasyon'' piyasadaki mal ve hizmetlerinin fiyatlarının düşmesine denir, enflasyonun büyümeyi teşvik etmesi gibi deflasyon da ekonomik daralma beklentilerini kuvvetlenir.

 Daha önce birçok makalede Abd'de ekonomik durumun şu an çok iyi olduğunu, istihdam rakamlarının daha da iyileşme vaat ettiğini açıklamaya çalışmıştım fakat abd ekonomisinde bu kadar iyimser görünüme rağmen yine de enflasyon da kötüleşme mevcut, diğer majör ekonomilere bakınca enflasyon görünümü Abd'den de kötü. Yakından takip etmeyenler için hatırlatmak da fayda var, 2008 Krizi sonrası bir çok aşırı mali teşviklere rağmen(Varlık Alım Programları) bir türlü sonlanmayan deflasyon riski sebebiyle majör ekonomiler neredeyse 7-8 senelik bir durgunluk sürecine girdi ki bu kadar uzun devam eden bir durgunluk dönemi neredeyse kriz kadar ekonomiler açısından olumsuz bir durum, Fed bunun tekrarlanması riskine karşı çok güçlü önlem almaya çalışıyor ki daha önce birçok makalede değinmeye çalıştığım Fed'in çelişkileri bu bakış açısıyla mantıklı şekilde açıklanabilir.

 Bu paylaşım daha çok dünya ekonomisi hakkında oldu, Fed kararlarından sonra Türk varlıkları neden gelişmekte olan ülke varlıkları rallisine katılmadı, gelişmekte olan ülke varlıkları neden beklentiler seviyesinde prim yapmadı ve Türk Lirasındaki değer kaybı hakkında anladığım kadarıyla ayrı bir makale yazacağım.

4 yorum:

  1. Hocam tekrar yazılarınızı görmek mutluluk verici.
    FED bildiğim kadarıyla, enflasyonu takip ediyorum, henüz kayda değer artış yok, olması durumunda faiz artışını hızlandırabilirim demişti.
    Hocam anlamakta zorluk çektiğimiz konu, büyük bir parasal genişleme olmuş, ABD'de ticari faaliyet canlı, ve sürekli ötelenen bir faiz düşürme programı var.
    ABD doları çakılacak diyen bazı ekonomistler, FED faiz arttırırsa ekonomik faaliyet çok yavaşlar, ekonominin ve borç stoğunun artan faizi kaldıracak mecali yok sözleri aklıma geliyor.
    Siz bunlara itibar etmiyorsunuz anladığım kadarıyla, zaten bunları diyenlerden Peter Schiff aynı zamanda altın fonu yöneticisi, yani tarafsız olmadığı muhakkak.
    Ancak adamın, ABD ekonomisi 2008 dönemi kadar borçlu ve insanlar 2008 öncesi kadar varlık sahibi değil (mesela ev sahipliği oranı) diyordu.
    Bir diğer konu, sizin çok güzel bahsettiğiniz, büyük yatırım fonlarının temsil ettikleri muazzam mevduatları çok uzun vadede enflasyona karşı erezyondan korumak için gerçekçi faiz oranlarına ihtiyaç duyuyorlar (yanlış anlamadıysam) yani FED'in faizleri arttırmaması aslında bireysel emeklilik fonlarının reel anlamda değer kaybına uğramasına da neden olmuyor mu?
    Özellikle şüpheci bazı ekonomistlerin, ABD'de bile enflasyon rakamlarının aşağı yönlü makyajlandığı iddialarında az da olsa gerçeklik varsa.
    Son olarak, çok güzel bir diğer yazınızda, olası bir global krizde, zaten düşük olan faiz oranları nedeniyle ekonomiye can verecek aşağı yönlü faiz hareket alanı olmaması nedeniyle de dünyanın çok kırılgan olduğu anlamını çıkarmıştım.
    Özetlemek gerekirse, yazılarınızdan şu anlamı çıkartabilir miyim;
    "Dünyada işler uzun vadeli bir bakış açısı ile pek parlak değil, trendler sürdürülebilir değil ama Dünya çok büyük bir Sistem olduğu için bir anda felaket olmaması, yani sistemin kötü sinyallere rağmen krizsiz belki birkaç yıl bile devam etmesi mümkün"
    Yazılarınızda ABD ve Dünya için felaket senaryoları yazan ekonomistlere mesafeli yaklaştığınızı görüyorum, yanılıyor muyum hocam?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Haklısınız, gidişatın sürdürülemez olduğundan ve bir faturanın önümüze geleceğinden eminim diyebilirim ama fatura ne kadar ağır olacak çok net değil diye düşünüyorum.

      Sil
  2. Çok uzun zamandır yazmıyordunuz geri dönmenize çok sevindim ilgiyle takip ediyorum.

    YanıtlaSil

Yusuf yuksel