1 Eylül 2019 Pazar

Arjantin'de Neler Oluyor

Arjantin'de neler oluyor


  Arjantin hükumeti yaşanan ekonomik sıkıntılar sebebiyle bugün  bir kere daha sermaye kontrolleri önlemine başvurmak zorunda kaldı. Alınan kararlar ile ihracat yapan şirketlere dövizlerini Arjantin'e getirme zorunluluğu getirilir iken yerli şirketlerin döviz alması kısıtlandı.(Arjantin'de dolarizasyon %90'lar civarında.)

 Arjantin'deki ekonomik kriz derinleşiyor; Arjantin bize çok uzak bir coğrafya olması ve ekonomik ilişkilerimizin çok sınırlı olmasına rağmen yaşadığı problemler ile bizi de olumsuz etkileyen bir ülke. Türkiye'de ve gelişmekte olan ülkelerde yaşanan ekonomik sıkıntılar Mayıs-2018'de başlamıştı; doların Türk Lirasına karşı çift haneli değer kazandığı Mayıs ayında( Dolar 4 lira direncini aştığı gibi duraksamadan 4.5 seviyelerine ulaşmıştı) yaşananlara sebep olarak birçok olay sayılabilir ama sıkıntıların ilk tetikleyicisi Arjantin'de krizin başlamasıydı. 




  Gelişmekte olan ülkeler uzun yıllardan beri özellikle tahviller konusunda yatırımcıların gözdesiydi  ama istisnalar dışında bütün gelişmekte olan ülkeler krediye bağımlı verimsiz büyüme, yüksek dış borç vb. kötü göstergelere sahipler; yatırımcılar senelerdir bu eksiklikleri görmezden gelmekteydiler fakat  Arjantin'de krizin başlaması yatırımcıların gözünde gelişmekte olan ülkelere karşı bakış açısını ciddi şekilde değiştirmişti, Arjantin şimdi çok güçlü desteklerle bile iflah olmayacak bir ekonomi profili çiziyor.




Arjantin'de neler oluyor


2018'de Arjantin pesosu dolara karşı %100'den fazla değer kaybetti; enflasyon ise %50'nin biraz altında kaldı. Bu durumdan kurtulmak için Arjantin IMF'e başvurdu ve IMF ile Arjantin Arasında tarihin en büyük IMF anlaşması imzalandı.(57 milyar dolar) 2019'da ise Arjantin'de ekonomik durum halen çok sorunlu bir halde; Enflasyon %55'lere ulaştı, Arjantin pesosu dolara karşı sene başından beri %60 değer kaybetti.  Arjantin 5 yıllık tahvillerinin risk primi(CDS) 5.000(%50) seviyesini aştı.(Cds nedir?-Link-


arjantin ekonomik kriz
Arjantin Yıllık Enflasyon


 Daha önce IMF ile ilgili paylaşımda uzunca değinmiştim son yıllarda küresel ekonomideki devrim niteliğindeki değişim sebebiyle IMF artık sorunlu ekonomilere başarılı çözümler sunamıyor; (-Link-) basitçe ifade etmek gerekirse geçmişten beri dünyanın her yerindeki krizlerde tetikleyici ana sebep her ne olursa olsun krizler ekonominin üzerindeki borç yükü üzerinden çıkmaktaydı, 2000 öncesi IMF'e ihtiyaç duyabilecek ülkeler  IMF'nin bile çözüm üretemeyeceği seviyede borçlanamıyordu,  finansman konusunda sorun yaşayan ülkelere IMF bir daha aynı sorunların yaşanmamasını sağlayacak ağır şartlar dayayıp(genelde borçlanma oranı düşürülüyordu) çok uygun maliyetle borç veriyordu ve birçok örnekte bu durum sorunları çözüyordu. 

2000 sonrası küresel likidite abartılı şekilde arttı, 2011'de ise likidite bir defa daha akıl almaz şekilde arttı bu durum hem geçmişe göre çok daha hatalı borçlanmayı mümkün kıldı ki dolaylı olarak krizlere zamanında müdahale etme imkanını zayıflattı hem de ekonomilerin yapısını köklü şekilde değiştirdi. Günümüzde gelişmiş veya gelişmekte olan ülkeler fark etmeksizin her ülke geçmiş ile kıyaslanamayacak şekilde büyümek için krediye ihtiyaç duyuyor ve geçmişten farksız şekilde krizler yine borçluluk sebebiyle ortaya çıkıyor; klasik IMF çözümleri ise sorunları çözme konusunda geçmişe göre son derece başarısız. Örnek ile basitçe ifade etmek gerekirse Yunanistan Borç Krizi'nde IMF ve Avrupa Birliği duruma müdahale ettiler ve Yunanistan'a ciddi şekilde destek sağladılar, bunun karşılığında ise Yunanistan'a borçlarını azaltmasını dayattılar; aradan geçen 7 sene içinde Yunanistan devasa miktarda borç ödedi ama bu süreçte ekonomisi de yarı yarıya küçüldü ! Günümüzde Yunanistan'ın borcunun Yunan ekonomisinin büyüklüğüne oranı 2011'deki seviyenin üstünde ! Yunanistan'ın diğer önemli göstergeleri de 2011'den daha kötü! Aksi senaryoda ise borçlanma teşvik edilip ülkeyi krize sokan sebepler desteklenecekti özetle günümüz ekonomilerinde büyüme-borç ilişkisi çok sorunlu bir paradoks haline gelmiş durumdadır ve Yunanistan'ın yaşadıklarının benzeri hikayeler IMF'nin son zamanlarda müdahalede bulunduğu birçok ülkede yaşandı.

 Son yıllardaki başarısız örneklerden ders alan ! IMF Arjantin'de toplumun da ihtiyaçlarını da  önemseyen bir programı hükumete tavsiye etti fakat sorun şu ki yeterince sert olmayan önlemler Arjantin ekonomisinin toparlanmasını öteledi ki bu da başka bir sorunu tetikledi; halk mevcut hükumete olan desteğini çekti ve geçtiğimiz günlerde gerçekleşen seçimde muhalif/ IMF karşıtı lider seçimleri kazandı ve IMF ile devam eden süreci sekteye uğratacak açıklamalarda bulundu tabii ki bu durum da yatırımcıların bir dalga daha Arjantin'den kaçmasına sebep oldu. Arjantin hükumeti bu kargaşayı sonlandırmak için bir kere daha sermaye kontrolleri önlemine başvurdu ama bu durumun da geçmişte olduğu gibi istenen sonucu vermesi çok zor görünüyor.


 Sermaye kontrollerinden bahsetmişken eklemekte fayda var; Türkiye sabit kur rejimine geçebilir mi? -Link-


Twitter: Yusuf Yüksel 




Facebook: Yusuf Yüksel 


10 yorum:

  1. Çok güzel bir yazı, teşekkürler

    YanıtlaSil
  2. Teşekkürler hocam benim sizden bir yorum ricam olacak.Popülizm ve ahbap-çavuş kapitalizminin yarattığı krizler, o krizleri yaratan hükümetlerin değişmesi sonucunda her zaman kısa süreli de olsa krizin derinleşmesine neden olmakta mıdır?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bunun için net bir cevap olmadığını düşünüyorum çünkü durumun yaşandığı ülkeye göre bahsettiğiniz sonucun ortaya çıkması mümkün ama tam tersi örnekler de mevcut.

      Sil
  3. Hocam, Yunanistan'ı anlatırken, alternatif senaryonuz gözümden kaçmadı :)
    "Aksi senaryoda ise borçlanma teşvik edilip ülkeyi krize sokan sebepler desteklenecekti."
    Tam tamına içinde bulunduğumuz duruma benziyor.
    Çok zor bir noktada gibiyiz, Yunanistan'da 7-8 yıllık sıkıntılara rağmen borç rasyonunun daha da kötüye gitmesi, bizim başımıza gelebileceklerin habercisi gibi...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Türkiye'de çok uzun zamandır ihtiyaç ile gereklilikler çakışıyor.

      Sil

Yusuf yuksel