19 Kasım 2019 Salı

Bir Kuşak Bir Yol Projesi

 Çin'in 2013 yılında duyurduğu Bir Kuşak Bir Yol Projesi( One Belt One Road) 21. yüzyılın en büyük projelerinden biri olmaya aday, projenin 4-8 trilyon dolar civarında bir maliyete ulaşması bekleniyor. Proje 68 ülkeyi, dünya nüfusunun %65'ini, günümüz dünya ekonomisinin ise %40'ını doğrudan bir birine bağlamayı amaçlıyor.


Bir Kuşak Bir Yol Projesi nedir?


 Bir Kuşak Bir Yol projesi; Çin'in tarihi İpek Yolu'nu canlandırma iddiasıdır, Proje Çin'in ekonomik, askeri, diplomatik hedeflerini bir bütün haline gelmiş halidir.

  Çin'in mevcut devlet başkanı Xi Jinping 2013'te devletin başına geçtiğinde Çin'in ekonomik çıkmazlarını çözme iddiasını dile getirmişti. Çin'de iç içe geçmiş Kredi-Emlak Balonu, Çin ekonomisini hatta Çin'in uzun yıllardan beri sağladığı kazanımları çok ciddi şekilde tehdit ediyor ki kişisel görüşüm Çin'in bu sorunu bir bedel ödemeden çözmesi artık mümkün değil, mesele bedelin büyüklüğünün ne olacağıdır. Çin'in ekonomik sorunlarını anlamak için Çin'deki kredi-emlak balonunu anlamak önemli.

  Çin ekonomisi ciddi şekilde inşaat ve kredilere bağlı ve bu sorun ciddi bir çıkmaza dönüşmüş haldedir. Xi Jimping 2013'te bu sorunun daha az hasarla atlatılması için Çin'de tamamen verimsiz bir hale gelen inşaat ekonomisini yurt dışına taşımaya karar verdi böylece kredi-emlak balonunun daha makul bir normalleşme sürecine girmesi planlandı fakat bu süreç Abd'nin başına D. Trump geçmesi ve ardından gelen Ticaret savaşları tartışmalarıyla sekteye uğradı; ticaret savaşlarının Çin ekonomisine verdiği zarar sebebiyle Xi Jimping de geçmişten beri süre gelen verimsiz ekonomik yapıyı devam ettiriyor ama diğer yandan Bir Kuşak Bir Yol projesi ise faaliyete geçmiş durumda.




 Bir Kuşak Bir Yol projesi basitçe devasa bir alt yapı projesidir. Yüzlerce yol, liman, hava limanı, enerji üretim tesisleri, demir yolu ve benzeri tesislerden oluşur. Tarihi İpek Yolu'nun karadan gerçekleşen kısmına bir yol, deniz kısmına ise bir kuşak ismi verilmiş ve bu güzergahtaki ekonomiyi canlandırıp güzergah üzerindeki ülkeleri ekonomik(en azından ekonomik de diyebiliriz.) olarak bir birine daha bağlı hale getirmek amaçlanıyor. Çin projedeki alt yapı tesislerinin yapılmasına çok büyük maddi destek sağlayarak diğer devletleri teşvik ediyor.

 Bir Kuşak Bir Yol projesi kapsamındaki tesislerin yapımında Çin işbirliği halinde olduğu ülkelere finansman konusunda çok büyük katkı sağlıyor o yüzden muhatap ülkeler de(genelde !) projede yer almaktan mutlular.



 Örneğin Pakistan projenin en önemli parçalarından biridir, projeyle birlikte Pakistan tarihinin en iyi büyüme performansını yaşadı. Yakın zamanda küçük bir balıkçı şehri olan ''Gwadar'' günümüzde dünyanın en büyük limanlarından birine sahip oldu, limanın ticaret hacmi yıllık +60 milyar dolardır.(Pakistan'ın bu işten tamamen fayda sağladığını söyleyemeyiz. )

Çin'in Bir Kuşak Bir Yol projesinden çıkarı ne?


  •  Çin'de inşaat sektörünün yavaşlamalı, sektör çok ciddi riskler barındırıyor fakat sektörün yavaşlaması durumunda ise kredi balonunun patlaması riski var. Bu paradokstan çıkış yolu ise Bir Kuşak Bir Yol projesidir. Çin zaten hali hazırda inşaat çarkını döndürmek zorundadır ama Bir Kuşak Bir Yol projesiyle kaynaklar verimsiz alanlara, israfa değil Çin'in stratejik hedeflerine ve verimli alanlara akıtılacaktır.Şu an dünyadaki en büyük 10 inşaat faaliyetinden yedisini Çinliler yürütüyor.


  •  Çin'in doğusu ile batısı arasında akıl almaz bir gelişim farkı var, Çin'in batısının gelişmişlik seviyesi Afrika ortalamasının bile altında(Yıllık 2000 doların altında) iken doğu sahilleri ise dünya ortalaması bir gelişmişliğe sahip.(yıllık +9000 dolar) Bu anormal fark proje ile kapanması bekleniyor.


  • Projenin bir diğer önemli faydası ise askeri alandadır.



Bir Kuşak Bir Yol Projesinin Askeri Boyutu


 Bir Kuşak Bir Yol projesinin Çin için önemini açıklarken olayın askeri boyutunu da incelemek gerekir. Günümüzde Çin süper güç olma iddiasındadır fakat Çin ciddi bir sürtüşmede Abd'e karşı çok büyük zafiyet içindedir. Çin'in askeri teknolojisi vs. tabii ki Abd'e göre zayıftır ve bu fark zamanla kapatılabilir ama büyük sorun olası bir sürtüşmede Abd'nin Çin'in ana karasına müdahale etme gereksinimi bile duymayacak olmasıdır. Günümüzde Çin ihracatının %90'nını, enerji ithalatının %80'nini bir yol projesinin geçtiği güzergahtan sağlıyor ve bu bölgede çok güçlü şekilde bir Abd varlığı var iken Çin neredeyse yoktur. Olası bir sürtüşmede Abd bu güzergahı kilitleyerek Çin'i ana karasına müdahale etmeden çok müşkül bir duruma sokabilir. Çin de bu dezavantajın farkında olduğu için Sarı Deniz-Güney Çin Denizi-Hint Okyanusu-Batı Afrika Bölgesinde askeri olarak güçlenmeye çalışıyor ve bunu da çirkin bir şekilde(Kredi Tuzakları) yapıyor dersek yalan olmaz.

Çin'in Kredi Tuzakları:


 Çin, Bir Yol Bir kuşak projesi kapsamında bazı ülkeleri saçma sapan yatırımlar yapmaya teşvik edip ardından yatırımın finansmanı için verilen krediler ödenemez duruma gelince Çin,  muhatap ülkelerden farklı taleplerde bulunmaktadır.

 Çin, Sri Lanka'ya Bir Yol Bir Kuşak projesi kapsamında bir liman ve bir havalimanı inşa etti fakat daha sonra vaat ettiği gemi ve uçakları Sri Lanka'ya göndermedi doğal olarak da Sri Lanka borcunu Çin'e ödeyemedi ardından Çin kendi inşa ettiği limanı askeri üs olarak Sri Lanka'dan 99 yıllığına kiraladı, benzer şekilde yöntemlerle Çin; Pakistan, Cibuti, Myanmar'da da kazanımlar elde etti. Pakistan ekonomisi, Sri Lanka ile benzer sebeplerden dolayı krize sürüklenmiş durumda. Malezya yakın zamanda Çin ile arasında yapılmış 20 milyar dolarlık bir anlaşmayı tek taraflı olarak feshetti, sebep olarak da Çin'in sömürgecilik yaptığını öne sürdü. Filipinler yakın zamana kadar Çin ile çok ciddi sorunlar yaşarken günümüzde Çin'in önemli bir partneri haline gelmiş durumda. Örnekler artırılabilir.

 Çin sadece askeri amaçlarla değil farklı amaçlar için de benzer bir yöntemi kullanıyor. Yakın zamanda Karadağ, Avrupa Birliği'nin tabiriyle hiçbir yerden gelip hiçbir yere giden bir otoban sayesinde çok büyük borç altına girdi, Afrika ülkeleri ciddi şekilde zayıf ekonomiye sahip olmalarına rağmen fuzuli alt yapı yatırımları sebebiyle (Stadyum, Heykel, Yol vs.) Çin'den ödeyemeyecekleri şekilde borçlanıyorlar ve ardından Çin, bu tür ülkelerden madenler, limanlar, ekonomik imtiyazlar vs. talep ediyor. Benzer hikayeler Orta Asya'da da mevcut.

 Çin, Abd'nin İkinci Dünya Savaşı sonrası sorun yaşayan ülkelere borç verip ülke üzerinde etkinliğini artırma taktiğini açıkçası çok daha çirkin bir yolla günümüzde gerçekleştiriyor, Bir Yol Bir Kuşak projesi de bazı coğrafyalarda bunun kılıfı haline gelmiş durumda.


Bir Yol Bir Kuşak Projesi Ve Türkiye:


 Bir yol Bir Kuşak projesinin kara etabının altı koridorundan biri Türkiye'den geçmekte o yüzden bu proje Türkiye'ye çok ucuz maliyetle mevcut alt yapıyı geliştirme imkanı sağlayabilir, Proje Türkiye'nin jeopolitik  avantajlarını kuvvetlendirebilir diğer yandan Avrupa pazarında önemli bir rakibimiz olan Çin'in Avrupa'ya daha kolay ulaşması bizim açımızdan önemli bir dezavantaj olacaktır.

 Zaman zaman Çin'in bazı ülkelere yaptığı gibi Türkiye'ye de kredi tuzağı kurabileceği ifade ediliyor ki kişisel görüşüm bu çok abartılı bir bakış... Çin'in böyle bir kapasitesi olduğunu düşünmüyorum üstelik Çin'in Türkiye üzerinde böyle bir çabaya girmesini gerektiren bir çıkarı da yok.(En azından kısa- orta vadede)

Bir Yol Bir Kuşak Projesinin Muhtemel Sonuçları:


 Çin'in büyük bir iddia ile gerçekleştirmeye çalıştığı bu projenin istenen seviyede başarıya ulaşacağını düşünmüyorum kişisel görüşüm bu proje Çin'in emlak balonunu sorunu için ürettiği bir çözüm fakat başarılı olması durumunda Asya- Avrupa ekonomisi ciddi şekilde güçlenecek iken Amerika doğal olarak geriye düşecek, Çin'in bir diğer önemli rakibi(Benzer ekonomik yapıya sahip) Hindistan ekonomik olarak yalnızlaşacak.(Proje ekonomik olarak Hindistan'ı tecrit ediyor.) 


 Birçok ekonomik sıkıntı yaşayan ve batının artık ciddi şekilde ekonomik olarak sıkıştırdığı Rusya önemli bir ticaret koridoru haline geleceği için Çin'in Rusya üzerinde etkinliği ciddi şekilde artacak.

 En önemlisi ise Çin'in büyük iddiası Avrupa pazarında çok daha güçlü hale gelmek fakat projenin ucundaki Avrupa'nın bunu ne kadar talep ettiği önemli ! Pazarlamacı kapıya kadar geliyor diye hiç kimse sunulan her şeyi olmak istemez, fiyat çok cazip olsa bile ! Bu sebeple bir yol bir kuşak projesi başarılı olursa Avrupa'nın da Çin üzerinde etkinliği artacaktır.



(Hindistan Çin'e neden çok önemli bir ekonomik alternatif-Link-)

Twitter: Yusuf Yüksel 

2 yorum:

  1. 50 yıl sürecek olan projeyi çinin inşaat ekonomisinin kötü olmasına bağlamak ve bu devasa projeyi sadece ekonomik olarak yorumlamak. biraz zayıf oldu. yeni küreselciler, insanı kontrol edebilmek, ulusal devletler üzerindeki güçlerin planları, biden in abd seçimini kazanacak olması, kapitalizmin çökertilecek olması daha neleeer neleer... kaldı ki 2050 de tamamlanması öngörülüyor projenin. çok zayıf analiz ... bu sadece ekonomik değil çok farklı açılardan da yaklaşmalı bu olaylara... mesela azerbaycanın karabağı kurtarmasının ve kimsenin buna dokunmamasının nedenlerinden birinin bu proje sahipleri bunu istediği için olduğunu düşünmekle de başlayabiliriz. İyi günler.

    YanıtlayınSil
  2. ''Yeni küreselciler, insanı kontrol edebilmek, ulusal devletler üzerindeki güçlerin planları, biden in abd seçimini kazanacak olması, kapitalizmin çökertilecek olması'' gibi olgular inandığım ve inanabileceğim şeyler değil. Saygılar.

    YanıtlayınSil