19 Ekim 2020 Pazartesi

CDS nedir

  CDS son zamanlarda piyasaları takip eden herkesin daha yakından takip etmeye başladığı bir veri oldu ve doğal olarak CDS hakkında hatalı bilgiler de artmaya başladı. CDS bir ülkeye dair risk algısını ifade eden en güncel verilerden biridir ve Türkiye'nin CDS primi emsali ülkelere göre son derece yüksektir fakat son zamanlarda Türkiye'nin CDS primi ile alakalı son derece tuhaf yorumlara şahitlik ediyoruz. Türkiye'nin CDS primi emsallerine göre son derece yüksektir ama Türkiye, dünyada CDS primi en yüksek ülke yada en yüksek birkaç ülkeden biri değildir. Buraya geri geleceğim ama öncelikle CDS nedir sorusu için hatırlatma yapmakta fayda var.


CDS nedir


 CDS (Credit Default Swap) Türkçe kredi temerrüt takası olarak çevrilen bir terim. CDS, bir yükümlünün yükümlülüğünü yerine getirememesi durumunda alacaklının hakkını tanzim etmek için var olan bir varlık türüdür yani daha basitçe ifade etmek gerekirse bir nevi sigorta sözleşmesidir. Örneğin bir tahvile yatırım yapan bir yatırımcı bu tahvilin temerrüte düşmesi hatta tamamen iflas etme riskini de almış olur; CDS, bu riski ortadan kaldıran bir varlık türüdür; CDS primi ise bu sigorta işleminin maliyetini ifade eder. Bu yazı yazıldığında Türkiye'nin CDS primi 520 puandı yani Türkiye'nin 5 yıllık tahvilini sigortalamak isteyen bir yatırımcı sigortaladığı meblağın %5.2 kadar bir prim ödeyerek alacağını sigortalayabilmektedir. Ekleme yapayım CDS primi vadelere göre değişir ama ülkelerin CDS priminden söz edilirken yaygın olarak 5 yıllık tahvillerin CDS primi kıyaslamalarda kullanılır.


CDS primi nasıl yorumlanır


 İfade ettiğim gibi CDS primi ülkeye dair risk algısını ifade eder.Risk algısı da her türlü varlık fiyatı üzerinde etkilidir. Risk primi arttıkça insanların varlıklardan beklendiği getiri artmaktadır yani örneğin Türkiye'nin risk primi artıyorsa insanlar tahvillerin veya borsanın daha fazla getiri sunmasını ister fakat tahvil faizlerinin artması çoğu zaman problemleri artıran bir dinamiktir ve CDS primini artırır. Fazlaca ayrıntıya girip yazıyı gereksiz uzatmak istemiyorum ama CDS primi arttıkça ülkede işlerin kötü gitmesi, ülkede işler kötü gittikçe CDS priminin artması ekonomilerde sık sık görülen bir durumdur. 


 Öte yandan son zamanlarda Türkiye'nin CDS primi ile Türk varlıkları arasında orantısal ilişki bekleyen yorumlar da görüyorum ki bu yanlıştır yani CDS'in belli bir seviyesinde Türk lirası veya borsanın seviyesini alıp CDS'teki değişime göre orantısal bir değişim beklemek hatalıdır. Ülkelerin cds puanlarında eğilim/trend genelde ülke varlıklarıyla etkileşim halindedir yani çoğu zaman CDS yükselirse borsalar düşer, yerel para birimi zayıflar ama bu orantısal olmaz. Öte yandan CDS de günün sonunda alınıp satılan bir varlıktır ve üst bir değerlendirmenin sonucu değil, piyasanın arz-talep dengesinin sonucudur bu sebeple ülke varlıkları ile ülkelerin cds puanları her zaman aynı yönlü hareket etmez.


Ülkelerin CDS puanları risk kıyaslamasında kullanılabilir mi


 Ülkelerin cds puanları risk algısı kıyaslamasında kullanılabilir mi sorunun cevabına hem evet hem de hayır diyebilirim. Ülkelere dair risk algısını kıyaslamak için kullanabileceğimiz veriler nelerdir diye bir soru sorulursa ilk akla gelen veri ülke kredi notları, ikincisi ise ülkelerin cds puanlarıdır fakat her iki verinin de risk algısını ifade ederken sınırlılıkları vardır. Ülkelerin CDS puanları sonuçta piyasa fiyatlamasıdır ve kredi notu değerlendirmesi kadar profesyonel bir veri değildir ama öte yandan bir ülkenin kredi notu senede 2-3 defa değerlendirilir (Normal şartlar altında)  fakat CDS  her gün hatta her an ülkenin risklerinin fiyatlamasıdır ama bazen de risk görünümündeki değişimden bağımsız yatırımcıların kişisel değerlendirmesidir. Ülkelerin risklerini tanımlamakta bazen kredi notu geride kalır bazen de CDS'in fiyatladığı risk kısa süreli etkisi olan bir gelişmedir daha önemlisi CDS verisinin ülkeleri kıyaslarken ciddi sınırlılıkları vardır.

Ülkelerin CDS puanları


 Yazının başında değinmiştim son zamanlarda Türkiye'nin CDS primi dünyada 3. sırada gibi tuhaf yorumlar o kadar yaygın olarak ifade edildi ki bu bilgiden çıkarımla yazılan analizler okudum fakat bu bilgi doğru değil. Bu yanılgının sebebine gelince tekrar edeyim; Ülkelerin CDS puanı denince akla gelen veri aslında 5 yıllık tahvillerin CDS primidir ama her ülkede ciddi miktarda tahvil ihraç edilemez, bazı ülkeler 5 yıllık tahvil ihraç edemez veya çok az eder bu sebeple de birçok ülkenin 5 yıllık tahvili olmadığı veya yok denecek kadar az olduğu için bunları sigortalamak da mümkün olmaz. Sınırlı miktarda ihraç edilen tahviller sigortalanıyorsa bunun canlı bir piyasası olmadığı için birçok ülke için CDS verisi temin etmek zor olur bu olayın bir kısmı...

 Diğer kısmına gelince insanların CDS verilerine ulaşma imkanı son zamanlarda azaldı; eskiden birçok kaynak ücretsiz olarak CDS verisi yayınlıyordu, günümüzde ise güncel CDS verisini ücretsiz olarak takip edebileceğimiz bir kaynak yok. Ülkelerin CDS verisini biraz gecikmeli olarak yayınlayan tek bir kaynak var ve o kaynak dünyadaki çok sınırlı ülkenin CDS verilerini yayınlıyor ki dikkatsiz araştırmacılar bu veride çok sınırlı ülkenin verilerinin yayınladığını fark etmeyip verinin kapsamını bütün dünya sanıyorlar böylelikle de Türkiye'nin CDS primi dünyadaki en yüksek üçüncü seviye gibi tuhaf bir sonuç ortaya çıkıyordu ki Türkiye'den yüksek risk primine sahip ülkelerin verileri teker teker bahsettiğim kaynakta yer bulamamaya başladığı için şu an Türkiye dünyada risk primi en yüksek olan ülke gibi görünüyor ! fakat böyle bir durum yok. Geriden gelen bir veri olsa da bahsettiğim kaynaktan çok daha fazla ülkeyi kapsayan şu veriyi ülkelerin cds puanlarını kıyaslamak için kullanmak mümkün.(Link)

CDS primi nasıl hesaplanır


 CDS primi, piyasadaki arz talebe ilişkisine göre hareket eder yani yazıda daha önce dile getirdiğim gibi bir değerlendirmeden çok yatırımcının hissiyatını yansıtır günün sonunda risk primini de sigortalanan varlığın değerini de piyasanın hissiyatı etkilediği için CDS primi ile sigortalanan varlığın fiyatları arasında bir kopukluk uzun süreli yaşanmaz.

CDS primi kaç olmalıdır


 CDS primi kaç olmalıdır sorusu da cevabı sürekli olarak değişen bir sorudur;  küresel ekonomik iklim bütün dünyada CDS piyasasını etkilemektedir ve ülkelerin CDS puanları da doğal olarak büyük farklılıklar göstermektedir. Bizim gibi ülkeler için CDS priminin 200 baz puanı geçmesi olumlu değildir gibi genellemeci bir rakam ifade edebilirim. Şu an emsalimiz ülkelerde CDS primleri  200 puanı pek aşmamaktadır.

CDS primi varlık fiyatlarını nasıl etkiler


 Son olarak da CDS primi varlık fiyatlarını etkiler mi? Nasıl etkiler sorusuna cevap vereyim.

 Normal şartlar altında bir varlığı sigortalama maliyeti satın alanın üzerinde iken tahvillerde veya borçlanmalarda bunu pek göremiyoruz. (Normal şartlarda !) Örneğin bir banka döviz cinsi borçlanacak diye düşünelim; maliyeti libor (Borçlanmanın dolar cinsi olduğunu varsayalım)+ CDS+ makul bir kar olarak gerçekleşiyor yani birçok borç veren sigorta maliyetini borçlananın üzerine bırakıyor, buna paranın güncel maliyetini(Libor) ekleyip üstüne bir kar istiyor özetle CDS primi çoğu zaman bir maliyet olarak borçlanan kişi/kuruma dönüyor.

Libor: Libor, doların bankalar arasındaki işlemlerdeki faizidir. bankalar genelde sabit bir maliyetle değil, değişken libor faizi ile borçlanırlar.

 Tahvillere gelince CDS primleri arttıkça tahvilin maliyeti artar bu da tahvile satış getirip faizlerini artırır bu sebeple de CDS primi borçlanan kişi/kuruma yine bir maliyete dönüşür fakat bu genel geçer durum bir kural değildir. Örneğin geçenlerde Sendikasyonlar ile ilgili bir yazı yazmıştım ve o yazıda Türkiye'nin risk algısındaki bozulmanın sendikasyonlar kredilerine çok çok sınırlı yansıdığını/yansıyabileceğini açıklamaya çalışmıştım.(Ayrıntı için) Neden böyle bir şey olmuş olabilir sorusuna cevap vermek gerekirse  yakın zamanda haberlere konu olan bir başka olay negatif getirili tahvillerin büyüklüğünün yeniden 16 trilyon dolar seviyesini aşmasıydı dünyada onlarca trilyonluk varlık bir getiri bulamazken yatırımcıların risklere yaklaşımı da doğal olarak değişiyor.



















Twitter: Yusuf Yüksel 

16 yorum:

  1. cds in çok hızlı yükseldiği veya düştüğü dönemlerde cds dolarla bir doğru orantı gösterir mi, veya bu şekilde orantılı hareket eden başka bir faktör var mıdır(enflasyon, cari açık)?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Cds ile dolar kuru bire bir olmazsa da korelasyon içindedir. neredeyse her türlü makroekonomik gösterge döviz kurlarını etkiler ama özellikle enflasyonun döviz kuru ile güçlü bağı vardır.

      Sil
  2. Cds 500 olduğunda 10 milyon dolar borç aldık diyelim yıllık 100 Bin dolar sadece cds için ücret ödeyeceğiz yoksa 500 Bin dolar mı veya dolar değil de TL almış olsaydık 100 Bin TL mi ödeyecektik

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. 10 milyon borç için 500 cds ile 500bin usd ödersin + faizi..
      tl için cds yok, tr.nin tl ödeyememe gibi bir sorunu olamayacağından.

      Sil
  3. cds primleri hangi bankada yaptırılıyor hangi bankalar yetkili.Yabancı yatırımcılar türkiyeye yatırım yaparken mecbur sigortalıyorlar mı ? .Bu primlerin fiyatı yanş cds lerin al sat ile mi belirleniyor.türkiyedeki bir yatırımcı yabancı bir ülkede yatırım yaparken sigortalıyormu aynı şekil de..

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Cds konusunda yetkili bir banka yok. Yatırımcılar için bir mecburiyet yok. Fiyat arz talep ile belirleniyor ve her ülkede cds var.

      Sil
  4. Merhaba Yusuf Bey,

    Su an, Turkiye CDS orani, zaten iflas durumundaki Venezuela ve Arjantin'den sonra en yuksek durumda. Bu durum, Turkiye Cumhuriyeti Hazinesinin daha onceden sattigi, doviz cinsinden Eurobondlari ciddi bir risk altina atar mi? Bu Eurobond sahipleri, yatirdiklari ana parayi kaybederler mi? CDSin bu kadar yuksek olmasi, Turkiye tarihinde gorulmemis, ve doviz Eurobond yatirimcisi olarak endise duymalimiyiz.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Öncelikle Türkiye'nin CDS'leri kendi emsali olabilecek ülkelere göre çok yüksek olsa da Venezuela ve Arjantin ardından en yüksek CDS'e sahip ülke değiliz; sorunun muhtevasını ilgilendirmiyor olsa da belirtmek istedim. CDS, yatırımcının gözünde ülkenin ne kadar riskli olduğunu ifade eder ama bunun doğrudan etkisi yeni tahvil ihraçları gerçekleştikçe görülür.

      Sil
  5. Benim kaynagim burada: http://www.worldgovernmentbonds.com/sovereign-cds/ CDS tabii ki an itibari ile degisiyor, ancak Venezuela ve Arantin'den sonra, Turkiye ile Pakistan en yuksek gorunuyor. Rusya tarafindan isgal edilen Ukrayna ve darbe yasayan Misir'in CDS orani bile daha dusuk. Bu durumda, Turkiye Cumhuriyeti Hazinesi'nin daha once sattigi Eurobond'lari odeyememe (ana para ve/veya kupon) riski sizce ciddi bir seviyede degil midir?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Kaynağın o site olduğunu tahmin etmiştim çünkü Google da arayınca ilk çıkan site linkini verdiğiniz site ama sitede de gördüğünüz gibi yakın zamanda haberlere konu olmayan ve bilgiye ulaşmanın kolay olduğu büyük ülkeler dışındaki ülkeler hakkında bilgi yok.

      Türkiyenin risk primi çok yüksek ama temerrüt apayrı bir olay.

      Sil
    2. CDS almanin nedeni, temerrut riskine karsi yapilan bir sigorta degil midir? BU durumda, Turkiye'nin CDS orani zaten temerrut riskini birebir yansitan bir gosterge oluyor, degil mi?

      'Turkiye'nin risk primi cok yuksek, ama temerrut riski yoktur' mu diyorsunuz? Ozellikle Turkiye Cumhuriyeti'nin, devlet (hazine) olarak, temerrut riskinin detaylari hakkinda onereceginiz kaynaklar var midir?

      Sil
  6. Cds primi temerrüt riskini kabaca yansıtır. Türkiye gibi ülkelerde risk primi 150-200'ü geçmisse bu bir sorundur ama bunu yatırımcı iflas bekliyor diye yorumlamak hatalı olabilir. Temerrüt riski ortaya çıkarsa cds piyasasında hacim sıfıra yaklaşır maliyetler %100'lere yakınsar kimse iflas etmesini beklediği varlığı %5-10 maliyetle sigortalamaz.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Eger CDS piyasasinda maliyet %100 e cikarsa, o zaman zaten borc temerrute dusmus demektir, oyle degil mi?

      Eger CDS primi bu konuda iyi bir gosterge degil ise, o zaman, ozellikle Turkiye Cumhuriyeti devleti'nin (hazine) yabanci para cinsinden olan borcunun, temerrut riskini anlatan her hangi bir kaynak var midir acaba?

      Sil
    2. Başta kredi değerlendirme kuruluşları olmak üzere birçok kurum bu konuda rapor yayınlıyor. CDS primi yatırımcının risk değerlendirmesine göre getiri beklentisi.

      Bu arada ben borcumu ödemiyorum seklinde bir temerrüt sekli yok; temerrüte düşen kisi, kurum, ülkeler örneğin tahvil ödemelerinin %10'unu ödemez ve cds bunu da hesaba katar.

      Sil
  7. Tabii ki, degerlendirme kuruluslari rapor yayinlar, ancak bunlar pek guncel degildir. Turkiye'nin son bir kac hafta icinde yasadigi ekonomik gercekler (ornek, doviz kur oynakligi, yabanci yatirim cikisi, vb) ortada. Ben, Turkiye'nin doviz borcu temerrut riski hakkinda sizin guncel fikrinizi sormustum.

    Doviz cinsi, ulke tahvili temerrut riskinde, %10 gibi bir rakam hakikaten gercekci olabilir mi? Eger bir ulke, doviz dis borcunda temerrute dustugunu acikliyorsa, bu en azindan %53,5 (Yunanistan ornegi), veya daha gercekci olarak %75 (Arjantin) seviyesinde olmaz mi?

    Siz, bu konuda CDS'in kaba bir gosterge oldugunu soylediniz. Benim sorum: Peki bu temerrut riskini, guncel olarak, CDS seviyesinden daha net yansitan, her hangi bir veri var midir?

    Tesekkur ederim.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Olduğunu sanmıyorum. Güncel gelişmeler ve raporlar dikkate alınmalıdır.

      Sil