13 Mayıs 2019 Pazartesi

Doğu Akdeniz Sorunu

 Türkiye seçim gündemine kilitlenmişken geçtiğimiz günlerde Türkiye-Abd arasındaki anlaşmazlıklara Doğu Akdeniz sorunu da eklendi; Abd ve birçok ülke geçtiğimiz günlerde Türkiye'nin Doğu Akdeniz'de petrol ve doğalgaz araması çalışmalarından rahatsız oldu.


Doğu Akdeniz Sorununun Kaynağı


 Geçtiğimiz aylarda Türkiye, Lübnan ve Suriye dışında Doğu Akdeniz'e kıyısı olan ülkeler Kahire'de bir araya gelip Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nu kurdular; forumu Abd ve Ab çok güçlü şekilde destekliyorlar; Suriye'nin artık hamisi haline gelmiş olan Rusya da Doğu Akdeniz'de kendi çıkarlarını korumaya çalışması sebebiyle forumun Suriye'yi de tamamen dışladığını iddia etmek zor yine Lübnan sadece İsrail ile küçük ama değerli olma ihtimali yüksek sınırlı bir bölgede anlaşmazlık yaşıyor, geriye sadece Türkiye forumun dışında kalıyor. Forumdaki ülkeler Doğu Akdeniz'i aşağıdaki haritada görüldüğü gibi paylaşmış durumdalar.


doğu akdeniz doğalgaz haritası
Doğu Akdeniz Gaz Forumu paylaşım haritası


  
 Türkiye üstteki paylaşım haritasından memnun olmadığı ve Doğu Akdeniz'de kıyısı olan bütün ülkeler ile sorun yaşadığı için kendi münhasır alanını ilan etti. Uluslararası büyük şirketler Türkiye'nin tezlerini desteklemediği için Türkiye kendi sismik gemisi Fatih ile uzun süredir petrol/doğalgaz araması yapıyordu, yakın zamanda Yavuz sondaj gemisi ile sondaj çalışmalarına başlayacağımızı ilan etmemiz gerginliğe sebep oldu.

Türkiye özellikle haritadaki Calypso(İtalyan Eni şirketi bölgede 220 milyar metreküp doğalgaz buldu) ve Aphrodite(Abd'li Noble Energy'nin bölgede bulduğu doğalgaz'ın 200 milyar metreküp, petrolün ise 3.7 milyar varil olduğu tahmin ediliyor.) bölgelerinde hak iddiaları var.




 Uluslararası deniz hukukuna göre her devlet kendi kıyısından 200 deniz mili(Kıyıdan yaklaşık 360 km) açığa kadar olan denizlerde hak sahibidir. Türkiye'nin Kıbrıs Rum Kesmi'nin hemen yanında bir bölgeye hak iddia etmesi biraz agresif bir talep olarak görülebilir fakat yine aynı Uluslararası deniz hukukuna göre ada devletleri kendi kıyılarından sadece 12 deniz mili(kıyıdan yaklaşık 22 km) öteye hak iddia edebilirler yani şu an çok ciddi miktarlarda petrol ve doğalgaz bulunan Calypso ve Aphrodite bölgelerinde Kıbrıs'ın hak iddia edebilmesi şüpheli iken Türkiye'nin geçerli sebepleri vardır. Yunanistan ve/veya Kıbrıs Rum Kesimi'nin adalardan başlayarak 200 deniz mili mesafede hak sahibi olması demek İtalya'dan güneye doğru Libya'ya bir hat çekip doğusundaki bütün denizlerin Yunanistan ve Güney Kıbrıs'a ait olmasını kabul etmektir.

 Türkiye'nin bir diğer hak iddiası sebebi ise Kuzey Kıbrıs'tır; geçmişte yapılan anlaşmalarda Güney Kıbrıs'ın adanın bütününü temsil edemeyeceği, Türkiye'nin Kuzey Kıbrıs Türk toplumunun haklarının garantörü olmasına rağmen Güney Kıbrıs, kuzeydeki Türklerin haklarını yok sayarak tek taraflı anlaşmalar yapabilmektedir fakat bu durum bu anlaşmaları tartışmaları duruma getirmektedir.

 Türkiye'nin Kıbrıs açıklarında haklı gerekçeler ile hak iddia edebilecek olması tabii ki önemlidir fakat unutulmamalıdır ki  bölge Mısır, İsrail,Lübnan, Suriye'nin de hukuki olarak hak iddia edebileceği bir bölgedir yani Türkiye'nin bölgede söz sahibi veya önemli bir oyuncu olabilmesi için bölge ülkeleri ile anlaşması şart diğer taraftan bölge ülkeleri de bölgenin potansiyelini gerçekleştirebilmek için Türkiye'ye ihtiyaç duymaktadır.(En iyi seçenek)

Doğu Akdeniz Doğalgaz Ve Petrol Potansiyeli


 Doğu Akdeniz'de petrol/doğalgaz araştırmalarının geçmişi çok eski olmasa da dönüt hızlı oldu; bölge özellikle doğalgaz konusunda çok ciddi gelecek vaat ediyor, şimdiden İsrail-Mısır liderliğinde kurulan Doğu Akdeniz gaz Forumu'nun doğalgaz alanında yeni bir OPEC olabileceği senaryoları dile getiriliyor ! Doğu Akdeniz'de şimdiye kadar bulunun doğalgaz miktarı 3.5 trilyon metreküpü aştı ve bölge ülkeleri artık enerji konusunda kendi kendilerine yetiyorlar ve doğal olarak bölgedeki enerji paylaşım, çıkarma tartışmalarının yerini yakın zamanda pazar tartışmaları alacak.

 İsrail, Mısır, Filistin,Ürdün, Kıbrıs çok karmaşık ilişkiler içinde olan ülkeler bu denklemin şu an içinde olmazsa bile Türkiye, Lübnan ve Suriye'yi de eklemek gerekir  ve doğal olarak ilişkiler ağı çok daha fazla karmaşıklaşıyor fakat Doğu Akdeniz gaz forumu gerçekten yeni bir doğalgaz OPEC'i olacaksa bu karmaşaya öncelikle İran ve Katar'ı da eklemek gerekiyor çünkü bu iki ülke bölgenin ve dünyanın en büyük doğalgaz üreticisi ülkeleri ve bunlar olmadan doğalgazda bir dominasyon sağlamak mümkün değil. 

 İsrail; Kıbrıs haricinde ismi geçen bütün ülkeler ile sorunlu, Mısır; İran ve Katar ciddi sorunlar yaşıyor. Türkiye de ismi geçen ülkelerden Lübnan dışında hepsiyle sorunlar yaşıyor özetle Doğu Akdeniz bölge ülkelerini zorunlu olarak bir araya getirmeye sebep olabileceği gibi sorunların daha da derinleşmesine de sebep olabilir. Açıkçası bu karmaşa makale değil ancak kitap ile açıklanabilir.


 Doğu Akdeniz gazı nereden nereye taşınacak


 Doğu Akdeniz gazı ileride başka bölgelere taşınacak ve bunun yönü için Batı-Rusya mücadele ediyor; Rusya, kamu maliyesinin neredeyse yarısını enerji gelirlerinden elde eder o yüzden Avrupa enerji piyasasında kartel konumunu korumak için çok uzun yıllardır mücadele ediyor. Doğu Akdeniz enerji kaynakları Rusya'nın Avrupa'daki kartelini kırabilecek potansiyel sergiliyor bu sebeple Rusya bu enerji kaynaklarını Asya piyasasına yönlendirmek için çaba harcıyor.

 Rus Lukoil Mısır'ın devasa Zohr sahasının %30'unu aldı;  Lübnan'ın Doğu Akdeniz sahası için Novatek, İtalyan Eni ve Fransız Total ile konsorsiyum kurdu; Rus şirketler İsrail'in gazını Mısır'da hazır bulunan LNG terminalleri üzerinden Asya'ya pazarlamanın planlarını kuruyor; Suriye'nin bütün kıyıları zaten Rus şirketlere ait özetle Rusya Doğu Akdeniz'in kendi pazarına alternatif olmaması için çaba gösteriyor.

doğu akdeniz doğalgaz haritası
Doğu Akdeniz Kaynakları güzergah alternatifleri


Türkiye'nin kilit konumu

 Doğu Akdeniz doğalgazı için alternatifler şunlar.

1.Türkiye:


 Türkiye şu an kağıt üzerinde Doğu Akdeniz kaynakları için en cazip ülke konumundadır; zaten hali hazırda Avrupa'ya boru hatlarıyla(en düşük maliyet) bağlıyız ve başarısız TANAP projesi Doğu Akdeniz doğalgazıyla çok önemli bir projeye dönebilir. Türkiye bölgeye çok yakın olması sebebiyle satıcı ülkeler için sadece çok önemli bir taşıyıcı değil aynı zamanda en iyi müşterilerden biri olabilir.(Fiyat) Türkiye ile Kıbrıs arasında sadece 65 km. vardır ki(sorun çözülürse !) bu da bölge kaynaklarının çok daha ucuz ve hızlı şekilde Avrupa'ya taşınabilmesi demektir.

 Türkiye çok cazip bir alternatif olmakla beraber bölge ülkelerinin tamamıyla çok ciddi diplomatik sorunlar yaşıyor olması sebebiyle Doğu Akdeniz kaynaklarının Türkiye güzergahından Avrupa'ya taşınması kuvvetli bir ihtimal değil.

2. Mısır:


 Doğu Akdeniz doğalgazı mevcut konjonktürde çok büyük ihtimal Mısır'a taşınıp Mısır'da zaten kurulu olan LNG terminallerinden dünyaya satılacaktır.


3. Kıbrıs-Girit-Yunanistan:


 Yapılması planlanan East-Med boru hattıyla Doğu Akdeniz doğalgazının Kıbrıs-Girit-Yunanistan üzerinden de taşınması bir ihtimal ama projenin çok masraflı olması(900 km) sebebiyle çok cazip bir alternatif değil.

 Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları Türkiye açısından çok ciddi sorunlara gebe olduğu gibi  yaşadığımız birçok sorunun çözümünde de önemli bir faktör olabilir.

Ekleme-1: Rusya-Batı enerji mücadelesi-Link-
Ekleme-2: Türkiye'de petrol var mı ?-Link-

Twitter: Yusuf Yüksel

Facebook: Yusuf Yüksel

1 yorum:

  1. Doğu Akdeniz sorununa genel bir bakış açısı sunan yazınız için teşekkür ederim. Bu sorunu bizim açımızdan değerlendirdiğimizde Doğu Akdeniz ülkeleriyle yaşadığımız sorunların neredeyse tamamı mevcut yönetimimizin dış politikaya ülke çıkarlarını referans alarak değil, siyasi ideolojisini -yani Siyasal İslam'ı- referans alarak yaklaşmasından kaynaklanıyor. Bu durum bölgedeki manevra kabiliyetimizi sınırlıyor hatta sıfırlıyor. Ülke çıkarlarını gözeten bir diplomasi ile bölge ülkeleri ile işbirliği yaparak bu enerji denkleminden kazanç sağlamak varken yalnız kurt gibi hareket ediyoruz. Beka sorunu söylemiyle belediye seçimi kazanmaya çalışanlar Doğu Akdeniz'de bizi gerçek bir beka sorunu ile karşı karşıya bırakıyor.

    YanıtlaSil