18 Ağustos 2019 Pazar

2020 Ekonomik kriz yılı mı

 Küresel piyasalarda 2020 yılına dair kötümserlik kuvvetleniyor; geçtiğimiz hafta tahvil piyasasında art arda yaşanan olumsuz gelişmeler sebebiyle  2020 ekonomik krizi/resesyon beklentileri güçlendi.

 Resesyon indikatörü olarak kabul gören Abd 2 yıllık ve 10 yıllık tahvillerinin getiri eğrisi negatife döndü; bu durum birkaç gün sürüp sona erdiyse de halen iki tahvil getirileri arsındaki fark negatife çok yakın.(%0.08)

-Konu Dışı-

 Normal şartlar altında uzun vadeli tahviller daha riskli oldukları için doğal olarak da daha fazla getiri vaat etmelidirler; bu durumun tersine dönmesi beklentilerde kötüleşmeyi ifade eder.

-Konu Dışı-



 Son beş küresel kriz veya resesyondan (yaklaşık 50 yıllık süreç) 1-1.5 yıl önce Abd'nin 2 yıllık ve 10 yıllık tahvillerinin getiri eğrisi negatife dönmüştür o yüzden 2020 ekonomik krizi senaryolarının konuşulduğu bir ortamda bu durumun tekrarlanması yatırımcıları ürküttü.




2020 ekonomik krizi
Abd 2 yıllık ve 10 yıllık tahvillerinin getiri verim eğrisi


  Abd'de getiri eğrisi tersine döner iken Abd 10 yıllık tahvilleri psikolojik %1.5 seviyesini test etti.(Sene başında Abd 10 yıllık tahvillerinin getirisi %3.5-4 seviyelerine ulaşması bekleniyordu.) Abd 30 yıllık tahvillerinin getirisi tarihinde ilk defa %2'nin altına düştü.



2020 global krizi
Abd 30 yıllık tahvilleri getirisi


 Abd tahvil piyasasında yaşananlar 2020 yılı için güçlü işaret olmasıyla beraber uzun zamandır küresel ölçekte tahvil fiyatlarının realiteden kopmuş olması getiri eğrisinin geçmişte olduğu gibi güçlü bir indikatör olup olmadığı tartışmaya açan bir durumdur; geçtiğimiz hafta dünyada negatif getiri sağlayan tahvillerin büyüklüğü 16 trilyon doları aştı.(Tahvil piyasasının neredeyse çeyreği) Büyük merkez bankalarının 2008 Krizi sonrası politikaları sebebiyle tahvil piyasası ekonomilerin durumunu geçmişte olduğu gibi temsil edemiyor.( Bu durumun sebebi için okumadıysanız Varlık Alım Programları ile alakalı yazdığım şu makaleyi okumanızı tavsiye ederim.-Varlık Alım Programları-)


 Geçtiğimiz hafta Abd tahvil piyasasından küresel ekonominin sağlığı ile alakalı olumsuz veriler gelirken Almanya ekonomisi çeyreklik olarak daraldı, yıllık büyüme ise %0.4 seviyesine geriledi; Çin'de sanayi üretimi 17 yıllık dip yaptı.

 Risk iştahından kaçışı işaret eden(kriz/resesyon beklentisi) altın fiyatları sene başından beri %18 prim yaptı, yine bir diğer güvenli liman Japon yeni dolara karşı %3 prim yaptı; üstelik dolar endeksi de çok güçlü girdiği senede %2'nin üstünde değerlenmiş durumda. Risk iştahı ile güvenli limanlara olan talebi tespit etmek için baz alınan dow Jones/Altın endeksi 2011'den beri sürdürdüğü yükseliş trendini geçen hafta sona erdirdi.



2020 küresel krizi
Dow/Ons altın endeksi

Ekleme: Ekonomik krizde neye yatırım yapılır-Link-


Twitter: Yusuf Yüksel



Facebook: Yusuf Yüksel



(Güncelleme sona erdi.)


Ön not: Bu paylaşımda güncelleme yaptığım zamanlar kolaylık olsun diye son paylaşılan bölümü yazının başına alıyorum ama daha sonra düzenlemeye gidiyorum. Makalelerde şu konulara yer verildi.

1. Makale: 2020 ekonomi kriz/resesyon beklentilerini ifade eden veriler.
2. Makale: 2020 yılında global ekonomik kriz/resesyona yol açabilecek faktörler
3.Makale: 2020 ekonomik kriz senaryoları ve Donald Trump


2020 Ekonomik kriz yılı mı


 2020 ekonomik krizi senaryoları finansal piyasalarda güçlenmeye başladı; Abd-Çin ticaret müzakerelerinin beklentilerin aksine olumsuz sonuçlanmasından beri küresel piyasalarda ekonomik kriz/resesyon fiyatlamaları güçlendi. Çin geçtiğimiz hafta sonu 100 milyar dolardan fazla değerde Abd'den ithal edilen ürüne ek vergi uygulamaya başladı; Abd/ Donald Trump geçmişte Çin'in geçen hafta uygulamaya koyduğu ek vergi yürürlüğe girerse Abd'nin Çin'den gelen bütün ürünlere ek gümrük vergisi uygulayacağını ifade etmişti.

 J.P. Morgan geçtiğimiz günlerde Abd /Donald Trump'ın daha önce tehdit ettiği gibi Çin'den gelen bütün ithal ürünlere ek gümrük vergisi uygulaması durumunda dokuz ay içinde dünya ekonomisinin krize/resesyona gireceğini ifade eden bir rapor yayınladı.

 Öncelikle akla şu soru gelebilir; 2019 değil de neden 2020 ekonomik kriz/ resesyon yılı olsun?



 Bütün ekonomik krizlerin ilk işaretleri krizin başlamasında çok daha önce ortaya çıkmıştır, 2009 Finansal Krizinin ilk işaretleri 2007'de, 2001 Dot Com Krizinin ilk işaretleri ise krizde yaklaşık üç yıl önce ortaya çıkmıştı, Örnekler artırılabilir. 

 2018 Sonbahar'da  ilk defa küresel kriz/resesyon yorumlarıyla karşılaşmıştık ama 2019 yılı için ciddi bir resesyon işareti olarak yorumlanan bir gelişme ile karşılaşmamıştık fakat şu an ise resesyon belirtisi olarak yorumlanabilecek çok sayıda gelişme ile karşı karşıyayız ve beklentiler iyileşmezse 2020'de küresel kriz ihtimali azımsanmayacak kadar güçlü.


 Küresel kriz/resesyon beklentileri güçlendiğinde güvenli liman olarak kabul gören varlıklara olan talep artar.(Japon Yeni, Abd tahvilleri özelinde bütün tahviller, altın vs.) Abd'nin Çin'e ek gümrük vergisi uygulayacağını açıkladığı 10 Mayıs günü bütün dünya tahvilleri için gösterge olan Abd 10 yıllık tahvillerinin getirisi %2.48 seviyesindeydi, geçen sürede Abd 10 yıllıklarının faizi %2.05'e kadar düştü ve şu an %2.12 civarında; Saygın kurumlar Abd 10 yıllık tahvillerinin faizlerinin yıl sonuna kadar %1.75 seviyesine kadar düşebileceğini belirtiyorlar, sene başında Abd 10 yıllık tahvillerinin getirisinin sene sonunda %3.5 seviyelerine gitmesi bekleniyordu !(Tahvillere talep artıkça getirisi düşer.)

 Kriz/resesyon dönemleri Abd dolarının zayıflaması beklenir; 10 Mayıs'tan beri doları negatif etkileyebilecek çok sayıda gelişme olmasına rağmen dolar endeksi(DXY) yakın dönemdeki zirvesinden son derece sınırlı miktarda gevşedi (%1.11) fakat doların gevşemesinin son derece sınırlı olmasına rağmen dolar ile ters orantılı fiyatlanan ve güvenli varlıklara olan talebi simgeleyen Japon yeni %1 .25, Altın ise %4.62 prim yaptı.


2020 Ekonomik Krizi
Ons Altın(10 Mayıs-10 Haziran)


 Küresel ekonominin zayıflaması ile petrole(enerji) olan talep düşer; Abd'nin İran yaptırımları sebebiyle İran'ın küresel petrol piyasasına sağladığı 2-2.5 milyon varil petrol devre dışı kaldı, bu arzı karşılayabilecek tek ülke Suudi Arabistan iken Suudiler böyle bir adım atmayacaklarına dair işaret verdiler yine çok önemli petrol üreticisi olan Venezuela ve Libya'da petrol arzını riske atan gelişmeler oluyor, petrol fiyatlarını yukarıya doğru baskılaması gereken bütün bu etmenlere rağmen Brent petrol 10 Mayıs'tan beri %10 değer kaybederek 63 dolar/varil oldu.

Konu Dışı: Japon yeni geçmişte güvenli liman olarak kabul görmüş olsa da günümüzde bu vasfını sadece geleneksel kabuller sebebiyle sürdürüyor.

 Dünya Bankası geçtiğimiz günlerde 2019 yılı küresel büyüme beklentisini %2.9'dan %2.6'a düşürdü; küresel resesyon dönemlerinde global büyüme %2.5 seviyesine düşer ! J.P. Morgan Global PMI endeksi bir ayda 52.1'den 51.2 seviyesine düştü; 50'nin altı daralmayı işaret eder.

 J.P. Morgan 2019 birinci çeyrekte %3'ün üstünde büyüyen Abd ekonomisinin(potansiyelin iki katından bile fazla) ikinci çeyrekte %1, üçüncü çeyrekte ise %1.5 büyüyeceğini tahmin etti;  IMF Çin'in 2019 büyüme tahminini %6.2'e, 2020 için ise %6.0'a düşürdü, Çin'in büyüme ivmesi bir psikolojik barajı daha kırması bekleniyor ki bu 2020 ekonomik krizi senaryolarının da dışında önemli bir risk. -Link-


 2019 yılına üç faiz artırımı hedefi  ile giren Fed'in(üstelik 600 milyar dolar da bilanço normalleşmesi hesaplanmıştı.) bu hafta itibariyle 2019 sonuna kadar üç faiz indirimi gerçekleştireceği fiyatlanmaya başladı ki geçtiğimiz hafta Fed başkanı Powell faiz indirimlerine yönelik işaret verdi.

(2. Makale)

Neden 2020'de ekonomik kriz veya resesyon bekleniyor




Son zamanlarda bütün piyasalarda görülen resesyon fiyatlamasının ana sebebi Abd-Çin ticaret müzakerelerinin olumsuz sonuçlanması ve bu sorunun çözülebileceğine olan inancın zayıflamasıdır, yakın zamanda gündemden düşmüş olsa da Brexit görüşmelerinin başarısız olması da 2020 yılının global kriz/resesyon yılı olmasına sebep olabilecek en büyük ikinci risk olarak kabul görüyor ve bu belirsizlik de halen devam etmektedir, bu iki önemli faktörün dışında da 2020 yılı için küresel riskler mevcut. Ekonomide riskler her zaman mevcuttur fakat sorun şu ki geçmişten gelen hatalı kararlar sebebiyle bu riskleri bertaraf edebilecek etmenler zayıflamış durumda ve bu sebeple 2020 yılı ile ilgili kötümserlik güçleniyor.

Not: 2020 ekonomik kriz/resesyon yılıdır demek için erken daha sonra 2020 senaryoları ile ilgili bir makale yazmayı planlıyorum.



 Öncelikle ekonomiyi çok sık takip etmeyenler için şunu ifade etmekte fayda var; Bu yazı daha çok Abd ekonomisine odaklı çünkü küresel krizler her dönem ya Abd'de başlamıştır ya da Abd'e sıçradıktan sonra dünyaya hızla yayılmıştır yine geçmişte bütün krizler Fed'in öncülüğünde sona ermiştir o yüzden 2020 senaryolarında da Abd ekonomisi belirleyici olacaktır. Şu an dünya ekonomisini sürükleyen ekonomik coğrafyalardan Avrupa ve Japonya resesyon kıyısında iken Çin potansiyelinin çok altında bir performans gösteriyor, Abd ise potansiyelinin çok üstünde bir büyüme performansı gösteriyor (Saydığım ülkeler zaten dünya ekonomisinin yaklaşık %80-90'ını temsil ediyor.) fakat son zamanlarda Abd ekonomisinde de yavaşlama sinyalleri mevcut iken olası Bir Abd-Çin ticaret savaşı(mevcut anlaşmazlıkların bir ticari savaşa dönüşmesi) senaryosunda ise bu yavaşlama çok daha kuvvetli olacaktır. Abd'nin ekonomisi ivme kaybetmesi durumunda ise bu ekonomiyi tekrardan toparlamak çok güç olacaktır çünkü;

1. Abd ekonomisi son yıllarda potansiyelin çok üstünde büyümüştür.


2020 ekonomik kriz
Abd GSMH Büyüme Hızı

  Abd'nin yıllık potansiyel büyümesi %1.5 civarındadır; bir ekonomi potansiyelinden fazla büyüyorsa doğal olarak vatandaşlar gelecekte yapması gereken harcamaları öne çekerler; ihtiyaç duymadığı harcamalara yönelirler fakat bunun doğal sonucu ise erkene çekilen tüketimin ileri de gerçekleşmemesi ekonominin potansiyelinin altında büyümesi riskidir. 

 Ekonomik büyüme ivmesi kuvvetlendikçe kendi içinde olumlu bir döngü oluşturur; basitçe açıklamak gerekirse ekonomiler büyüdükçe tüketim artar, bir noktada tüketim talebi karşılayamayacağı için  üretim>istihdam da artar; istihdam edilen insanların hem harcama eğilimi hem de harcama kapasitesi artar ve bu durum da tekrardan tüketim>üretim>istihdam ihtiyacını ortaya koyar ve ekonomi kendi içinde olumlu bir döngüyle büyüme ivmesini artırır. Bir noktadan sonra bu ivme devam edemez ve önce tüketim azalır,ardından üretim ve istihdam düşer; istihdam düştükçe insanların harcama yapma eğilimleri ve kapasiteleri de düşeceği için bu defa da kısır bir döngü ortaya çıkar. Bu sebeple bir ekonomi potansiyelinin ne kadar üstünde performans gösteriyorsa aynı şekilde potansiyelinin o kadar da altında bir performans gösterme baskısı altında kalır.(Baskısı altında kalır, bir gerçekleşme olması şart değil.)

 Geçmiş dönemlere bakınca çoğu kriz ekonominin muhteşem olduğu dönemlerden hemen sonra ortaya çıkmıştır.(1929,2009,2001 vs. ) Alttaki grafikte çok net görüldüğü gibi Abd'de geçmişte her krizden önce işsizlik oranları önce dip yapmış ardından ise kriz gelip işsizlik oranını yakın zamanın zirvesine ulaştırmıştır. Abd'de şu an işsizlik oranları tarihi dip noktadır.


2020 ekonomik kriz
Abd işsizlik oranları

2. Abd ve gelişmiş ülkelerde bir kriz ortaya çıkarsa bu kriz parasal gevşeme ile ortadan kaldırılmaya çalışılır; bu konuda daha önce bir yazı yazmıştım o yüzden tekrara düşmemek için sadece link vereceğim fakat okumadıysanız kesinlikle okumanızı tavsiye ederim; özetle şunu diyebilirim Abd'nin/Fed'in para politikası ile geçmişteki gibi kriz çözebilme kapasitesi yok.(faizler ile) hatta birkaç sene sonra bile böyle bir kapasiteye ulaşması zor. -Link-

 Para politikası tıkandığı noktada devreye maliye politikası girer fakat sorun şu ki Abd'nin mevcut başkanı Donald Trump geçtiğimiz yıl gerçekleştirdiği devasa vergi indirimleriyle ileride ihtiyaç duyulacak teşvikleri büyük oranda kullandı ki vergi indirimlerinin gerçekleştiği dönem Abd ekonomisi zaten iyi bir dönem yaşıyordu sadece popülizm adına ileride çok ihtiyaç duyulacak bir teşvik hiç ihtiyaç duymayan bir ekonomiye sunuldu,  birinci madde de ifade ettiğim ileride ortaya çıkacak sorunların ana sebebi de bu teşvik olacak. Bu yüzden 2020 ekonomik kriz yılı olursa hem Abd hem de dünya bu krize karşı son derece hazırlıksız olacak ve Donald Trump'ın birçok gerçekleştirdiği eylem ile beraber vergi indirimi kararı da ilerideki yıllarda tekrar tekrar hatırlanacak.

3. Daha önce Abd özelinde dünya borsalarının geçmiş dönemler ile kıyaslanamayacak şekilde çok abartılı şekilde prim yaptığına dair paylaşımlar yapmıştım;-Link- şu an Abd borsaları muhtemel 2020 ekonomik krizine/resesyonuna geçmiş dönem verilerine göre çok abartılı bir prim ile giriyor ve bunun doğal sonucu da çok daha büyük bir düzeltme ihtimali ortaya çıkacak.(2020 ekonomik kriz yılı olursa ve Fed bu soruna klasik bir tepki verirse tam aksi senaryo da gerçekleşebilir.)

 Abd'de ekonomik krizler ile borsalar arasında çok güçlü bir bağ vardır hatta Abd halkı için borsalar, Türk halkı için döviz kuru neyse odur. Nasıl ki bizim toplumumuzda reel ekonomiyi yansıtmazsa bile dolar kuru vatandaşın ekonomiye güvenini doğrudan etkiler aynı durum Abd halkı için borsalar özelinde S&P 500 endeksidir. Abd/dünya ekonomisi bir sorun yaşarken borsalarda yaşanabilecek güçlü bir düzeltme sorunları çok daha ciddi hale getirebilir.

Ekleme: Ticaret Savaşları -Link-

(Güncelleme sona erdi.)


(3. Makale)

2020 Ekonomik kriz senaryoları ve Donald Trump


 Daha önce bu paylaşımda gelecek sene küresel kriz yaşanabileceğini işaret eden verileri ve 2020 yılı için küresel ekonominin zayıflıklarına dair makalelere bu paylaşımda yer vermiştim. Bu paylaşım ise 2020 ekonomik kriz yılı olacaksa bunun en önemli sebeplerinden biri olacak Donald trump ile alakalı. Normal şartlar altında ekonomiyi günlük siyaset ile açıklamak pek doğru sonuç vermez ama 2020 senaryolarını Donald Trump'ın siyasi kariyerinden ayırmak zorlaşıyor.

 Yaklaşık iki ay önce bütün veriler, raporlar 2020 yılının 2019'dan daha iyi olacağını gösteriyordu fakat Abd ekonomisine odaklanırsak 2020'nin 2019'dan çok da iyi olmayacağı görünüyordu ki her iki sene de 2018'den uzak ara kötü olması bekleniyordu.(Nispi olarak) Reel ekonomi değil de finansal piyasalara dair beklentilerde  -özellikle borsalarda- bu görünüm çok daha net durumdaydı. Abd-Çin ticaret müzakerelerinin beklentilerin aksine birden bire olumsuz sonuçlanması sebebiyle 2020 yılına dair beklentiler hızla bozuldu, finansal piyasalardan başlayan olumsuz fiyatlamalar çok geçmeden reel ekonomilerde de hissedilmeye başladı. Daha önce şu paylaşımda -Ticaret savaşları- Abd ile Çin'in mevcut sorunları çözebilecek makul bir çerçevede buluşmasının çok zor olduğunu anladığım kadarıyla ifade etmeye çalışmıştım fakat müzakere masasının devrilmesi fazlasıyla ilginç bir şekilde oldu.


 Abd-Çin ticaret müzakerelerinin olumsuz sonuçlanmasının en önemli sebeplerinden biri Abd Başkanı Donald Trump'tır ve yaklaşık 1-1.5 aydır dünya ekonomisi Donald Trump kaynaklı olumsuz haberler bombardımanı altında... Donald Trump hiçbir dönem çok makul bir yönetici olmadı ama son zamanlarda geçmişe göre çok daha ağır bir ekonomik sorun haline geldi. Sadece son bir ayda yaşadığımız sorunlar;

-Abd-Çin ticaret müzakereleri olumsuz sonuçlandı.
-Trump birden bire Meksika'ya ek vergi uygulamaya başladı ki ilerleyen dönemde tehdidin boyutu Meksika ekonomisini çökertecek büyüklükteydi.(Sorun çözüldü.)
-Trump, Almanya'yı yaptırımlar ile tehdit etti.
-Körfezde birden bire gerginlik yükseldi.(faili şüpheli olaylar.)

 Bugün basına düşen Trump kaynaklı ''Powell'ı görevden alabilirim.'' gibi onlarca nispeten zayıf haberi listeye hiç dahil etmedim ama Trump'ın 2020 ekonomik krizi senaryolarına açıkça beslediğini ifade etmek yanlış olmaz. Bu durumda da insanın aklına şu geliyor; Donald Trump neyin peşinde?


Fed'in 2019 performansı


 Fed, 2019 yılına en az 3 faiz artırımı ve 600 milyar dolarlık bilanço normalleşmesi(basılan paraların piyasadan geri toplanması) hedefi ile girmiş iken yılın ortasında piyasa fiyatlamaları 2-3 faiz indirimi(Bugün itibariyle dördüncü faiz indirimi de fiyatlanmaya başladı) fiyatlıyor; bilanço normalleşmesi konusu ise gündemden tamamen kalkmış durumda.  Fed'in politikalarındaki marjinal değişimde özellikle Fed Başkanı Powell'ın geçmiş Fed Başkanı Yellen ve Bernanke ile kıyaslanamayacak kadar düşük profilinin de etkisi yadsınamaz ama 2019 tahminlerindeki başarısızlık Fed'e has bir gelişme değil, birçok saygın kurum benzer şekilde tahminlerde başarısız oldu ki bunun ana sebebi hiç beklenmeyen şekilde Donald Trump'ın Abd-Çin ticaret sorunlarını ''ticaret savaşına'' dönüştürmesidir ve Trump elindeki bütün olanaklarla kötümserliği beslemeye çabalıyor.

 Abd ekonomisi çok iyi durumda; Çin ile yaşanan ticari gerginlik olmasaydı büyüme halen potansiyelin çok üzerinde gerçekleşecekti, işsizlik yakın tarihte görülmemiş şekilde dipte ama buna rağmen bu veriler Donald Trump için yeterli olmuyor; geçtiğimiz yıl yüksek performans gösteren ekonomiye hiç ihtiyaç yok iken vergi indirimleriyle mali destek sağladı, bu sene de elinden gelen bütün imkanlar ile Fed'i faiz indirimi yapmaya zorluyor.  Para/maliye politikası sağladığı imkanlar ile ekonomiye maksimum fayda sağlamayı amaçlar bugünkü gibi Abd ekonomisi çok yüksek performans gösterirken büyüme daha çok desteklenmeye çalışılırsa sadece ileride kullanılabilecek önemli destekler bugünden heba edilir; sağlanacak fayda ise nispeten çok az olur; bunu Donald Trump da biliyor fakat kişisel geleceği ülkesinin çıkarlarının önüne koymuş durumda.

 Donald Trump, Abd başkanı olmasını sağlayan en önemli faktör Abd halkının Trump ile Trump'a karşı başkanlığı kaybeden Clinton arasında devasa bir oy farkı olduğuna inanmasından dolayı oy vermeye rağbet etmemesidir; Abd'de ve genel olarak gelişmiş ülkelerde halk seçimlere çok rağbet göstermez, toplumun çok büyük bir kısmı apolitiktir; Trump, Abd başkanı olduğu gün Google'da Abd seçimleri nasıl yenilenir sorusu akıl almaz şekilde arandı ama Abd seçim sistemi hiçbir şekilde seçim yenilemeye şans tanımıyor fakat bu durum Trump'ın onaylanma oranının düşük olduğu gerçeğini değiştirmiyor.

 Dünyadaki birçok ülkede olduğu gibi Abd'de halkı politik olarak harekete geçirebilecek en önemli faktör ekonomidir, geçen sene Abd'de gerçekleşen ara seçimlerde Abd ekonomisi potansiyelinin çok üstünde büyüme gösterir iken, işsizlik dipte, borsalar ise tarihi zirvelerdeydi buna rağmen Cumhuriyetçiler(Trump'ın partisi) temsilciler meclisinde çoğunluğu kaybeder iken sınırlı bölgede seçim yapılan senatoda güç kaybettiler, bu seçimler net şekilde Donald Trump'ın 2020 seçimlerinde başkan olmasının zor olduğunu gösterdi çünkü 2020 seçimlerinde Abd ekonomisi bir krizin içinde olmazsa bile nispeten zayıf olması çok kuvvetle muhtemel.

 Türkiye'de toplumun geniş kesiminin ekonomi hakkındaki yorumu dolar kuruna endekslidir, ekonominin gerçekliği ne olursa olsun Türkiye'de dolar kuru yüksekse ve artıyorsa ekonomi kötüdür, dolar düşüyorsa ekonomi iyidir; bu durumun bir benzeri Abd'de borsalar üzerinden gözlenir, Abd'de borsalar yükseliyorsa halk ekonominin iyi olduğuna, düşüyorsa kötü olduğuna hükmeder. Donald Trump da oyun planını bunun üzerine kurmuş görülüyor; Donald Trump devamlı olarak borsaların seviyesi hakkında yorum yapıyor en son bir demecinde: ''Fed faiz artırmasaydı Dow Jones 10 bin puan daha(yaklaşık %40 daha yüksek) prim yapardı.''dedi. Abd ekonomisi çok iyi durumda ama borsalar aşağı yukarı ekonomik aktivite ile bağdaşır bir performans göstermelidir aksi durumda bu bir varlık balonudur  ve her varlık balonu doğal olarak eninde sonunda söner, bir balon ne kadar çok şişer ise o kadar yıkımla söner. Abd'de Dow Jones'a 10 bin puan prim yaptıracak bir ekonomi yok ama Fed gereksiz şekilde ekonomiyi desteklerse(faizler düşerse) bu destek reel sektöre ulaşmayacağı için doğal olarak finansal piyasalara, borsalara akacak ve bu durum da Trump'ın planına göre kendisinin onaylanma oranını yükseltecek, kendi kitlesini seçime gitmeye ikna edecek.(Abd seçimleri onaylanan değil, kitlesini sandığa götürebilen adaylar kazanıyor.)

 Fed faiz indirirse para politikasını doksan derece tersine çevirmiş olacak ve ardından çok büyük ihtimal Donald Trump Çin ile yaşanan ticari gerilimi sona erdirecektir; Trump'ın planına göre bu adımla 2020 beklentileri düzelecektir; Fed ise bir kere daha para politikası doksan derece tersine çeviremeyecek. Bu senaryo tabii ki çok mantıklı değil ama Trump'ın seçime kriz ile girme çabasının başka da bir açıklaması yok.


 Trump'ın oyun planı dünya ekonomisinin uzun süreli selameti açısından kesinlikle olumlu sonuçlar doğurmaz ama kısa vadeli ve pragmatist bir bakış açısıyla Trump'ın eylemlerinden en fazla fayda sağlayacağı ülkelerden biri biz olabiliriz. 

(4. Makale)

Osaka Görüşmeleri


Geçtiğimiz hafta G-20 Osaka toplantısı sonrası ''Ticaret Savaşları'' korkularının yatışması sebebiyle 2020 yılına dair beklentilerde iyileşme yaşandı/ yaşanıyor. Daha önce 2020 ekonomik krizi senaryoları ile Donald Trump'ın seçim kampanyası arasında bağ kurmuştum, kategorik olarak her türlü komplo teorisine karşı olsam da Donald Trump'ın kendi kişisel siyasi kariyeri için Abd-Çin ticaret müzakereleri vb. birçok faktörü kullanarak Fed'i reel ekonominin gereği olarak yorumlanamayacak adımlar atmaya zorladığını ifade etmiştim. -Bu makalenin altında konu hakkında makale mevcut, ayrıntılar için o yazıyı okumanızı tavsiye ederim.- 

Abd-Çin liderlerinin tekrardan ticaret müzakerelerine dönmesi 2020 yılına dair beklentileri olumlu şekilde etkilemesi bekleniyor, 2020'e dair olumsuz beklentilerin tek sebebi muhtemel bir Abd-Çin Ticaret Savaşı olmasa da en önemli etmen iki ülke arasındaki ticaret gerginliğidir. Kategorik olarak komplo teorilerine karşıyım fakat 2020 yılına dair kriz/resesyon senaryolarında Donald Trump'a pay biçmemek çok zor. 2019 yılı başında dünya ekonomisine dair beklentiler olumlu iken Abd-Çin ticaret müzakereleri bütün beklentilerin aksine anlaşma sağlanamadan sonlandı ki daha önce ifade ettiğim gibi ''2020 ekonomik krizi'' senaryolarının ortaya çıkmasına sebep olan en önemli sebep bu olaydır. Abd-Çin ticaret görüşmelerinde iki ülkeyi de memnun edebilecek bir çerçeve bulmak imkansız (Şurada uzunca anlatmaya çalıştım-Ticaret Savaşları-) ama çok uzun süre devam eden müzakereler sonucunda iki ülke makul bir çerçevede anlaştılar; bu makul çerçeve benim değil birçok Abd'li  yetkilinin ifadesiydi ama tam anlaşma imzalanacak iken müzakere masası Trump tarafından devrildi; Peki şu an tekrar müzakere edilebilecek/koparılabilecek ne tür bir taviz olabilir? Bir değişiklik olmayacak ise neden dünyayı krize sokabilecek bir sürece  gerek duyuldu? Abd tarafı müzakerelerden istediğini alamadıysa neden daha önce görüşmeler için son derece olumlu ifadeler kullandı? Sorularının cevabı yok. Trump, yaklaşan 2020 seçimlerine çok daha iyi bir ekonomik ortamda girmek istiyor fakat istediği desteği Fed'ten alması zor.




10-11 Temmuz 2019 Jerome Powell'ın Kongre Sunumu


 Fed'in bu ay gerçekleştireceği komite toplantısında faiz indirimi gerçekleştirmesine kesin gözüyle bakılıyor fakat ticaret savaşları gündemi ortadan kalkarsa yılın kalan kısmında Fed'in hızla gevşemesi senaryosu gerçekleşme ihtimali zayıflıyor; Donald Trump'ın beklentileri kötüleştirip Fed'i gevşemeye zorlama ardından normalleşip çok daha teşvik edici bir ekonomik ortam oluşturma köylü kurnazlığı şimdilik Fed'e takılıyor. 

 Fed, 2019'a çok güçlü bir parasal sıkılaşma tahmini ile girmişti; sene başında en az üç faiz artırımı ve 600 milyar dolar bilanço normalleşmesi(piyasaya sürülen paraların geri çekilmesi) gerçekleştireceği vaat eden Fed, önce Abd borsalarındaki güçlü satışlar, ardından da ticaret savaşları/resesyon korkuları sebebiyle faizleri sabit tutma yönünde karar almıştı. Şu ana bilanço normalleşmesi rafa kalkmış iken piyasa Fed'ten yıl sonuna kadar 2-3 faiz indirimi bekliyor fakat Osaka görüşmeleri sonrası fiyatlamalar Fed'in hızlı gevşeme senaryosu hakkında şüpheleri işaret ediyor.

 Uzun zamandır devam eden Fed'in güçlü faiz indirimi fiyatlamaları G-20 Toplantısı sonrası zayıflama eğilimine girmiş durumda; G-20 toplantısı öncesi 1.420 dolar civarında olan ons altın fiyatı 1.400'ün üstünde kalmakta zorlanıyor; Abd 10 yıllık tahvillerinin getirisi %2'nin altına düşmüştü fakat tekrardan %2.1 ile geçen ay ile aynı  seviyelere yükseldi; Dolar endeksi Fed'in güçlü gevşeme mesajı verdiği 19 Haziran toplantısı sonrası bütün kayıplarını geri topladı; geçen hafta açıklanan Abd tarım dışı istihdam artışı beklentilerin çok üzerinde gelmesi sonucu(Beklenti 165 bin iken 224 bin kişi istihdam edilmiş; bu veri Abd'de geçtiğimiz Haziran'da açıklanan Mayıs verisinin istisnai olabileceğini Abd'de istihdam artışının halen ekonominin ihtiyaç duyduğu seviyenin çok üstünde olduğunu gösteriyor.)



2020 ekonomik krizi
Abd tarım dışı istihdam 2019


 Abd'de istihdam zaten çok iyi seviyelerde ve teorik olarak daha aşağısı pek mümkün olmayan %3.5-4 bandında; Abd'nin bu ivmeyi koruması için ortalama aylık 160-180 bin yeni istihdama ihtiyacı var ki 2019'da bu rakama ulaşılmış; üstelik bir miktar ivme kaybı da Abd ekonomisi için bir sorun teşkil etmeyecektir. Fed'in güçlü istihdam verisi sebebiyle ve değişen küresel konjonktür etkisi ile(Ticaret Savaşları) faiz indirimi konusunda daha sabırlı olması ihtimali son günlerde dillendiriliyor ve fiyatlamalara etkisini gösteriyor.

Ekleme: Abd'de iyimser verilere rağmen Fed'ten güçlü faiz indirimi beklentisi doğuran açıklamalar geldi.

18 yorum:

  1. Bu güzel yazınız için teşekkürler. Bir sonraki yazınızı bekliyorum.

    YanıtlaSil
  2. Kriz anında altın gümüş süper pirim yapar die düşünüyorum sayın hocam

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok sayıda belirsizlik var ama her kriz hem de sonrasında altın çok ciddi şekilde getiri sağlayabilir; finansal krizde altın fiyatları 700 dolardan 1900 dolar civarına yükseldi.

      Sil
  3. Bir sorum olacak hocam, küresel bir krizde altını fiziki bulundurmak mı yoksa banka hesaplarında bulundurmak mı bizleri daha sağlam bir ortamda bulunmamızı sağlar. Cevabınız için şimdiden teşekkürler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Altını fiziki olarak bulundurma gereksinimi klasik bir krizden fazlasını gerektirir.

      Sil
  4. Klasik bir kriz den fazlasını ben görüyorum ve sizin de değerli yorumlarınızı merak ediyorum.Klasik bir kriz mi çıkar yoksa büyük bir kriz mi çıkar.Çünkü Kur savaşları bana çok daha inandırıcı geliyor. Bu konu hakkında objektif bir makaleniz daha doyurucu olur. iyi geceler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Gelecek kriz şu an belirsiz ama çok zorlu olabileceğini gösteren işaretler var fakat buna rağmen işlerin insanların varlıklarını fiziksel olarak bulundurmasını gerektirecek kadar kötüleşeceğini tahmin etmiyorum.

      Sil
    2. Ağzınıza sağlık, inşallah o durumlara düşmeyiz.

      Sil
  5. Yanıtlar
    1. Çok iyi bir çalışma tebrik ediyorum.
      Dünya tarihindeki krizleri makro düzeyde bir suni güncelleme, silkelenme, zincirden kotu halka veya halkalarin atılması olarak görüyorum. Korkutucu yani bu işi yönetecek gücün veya güçlerin hep aynı grup olmasıdır.

      Sil
  6. Bütün senaryoları yazabilir misiniz:
    1)Fed faiz indirdi,TCMB indirdi;
    2)Fed indirmedi TCMB indirdi;
    ^)TCMB agresif faiz indirimi yaptı,FED yapmadı...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Fed'in muhtemel hamlelerinin Türkiye'ye etkileriyle alakalı bir yazı ile bu paylaşımı güncelleyeceğim.

      Sil
  7. Yusuf Bey kalitwli bir yazı olmuş.
    Bitmesini istemedim doğrusu.samimi olarak söylüyorum.
    Daha önce bahsetmiştiniz.krizler gwnelde on yıllık periyotlar şeklinde oluyor.bunu neyle açıklayabiliriz.
    Benim aklıma borca dayalı kalkınma geliyor.siz ne diyorsunuz.sizin pencerenizde bakarak ne görüyorsunuz.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ben de sizin gibi düşünüyorum. Sistem döngüler halinde kriz üretiyor.

      Sil

Yusuf yuksel