13 Ocak 2020 Pazartesi

2020 Ekonomik kriz yılı mı

Giriş notu: Bu paylaşımda 2020 ekonomik kriz senaryolar ile doğrudan veya dolaylı olan makaleler bulunmaktadır ve makaleler genelde küresel ekonomi ile alakalıdır. 2020'de Türkiye ekonomisinin nasıl olabileceği ile alakalı makaleler şu linktedir.(2020 Türkiye ekonomisi)


(13.01.20)


 Daha önce bu yazıda 2020 yılına dair güçlü bir iyimserlik olduğunu ve bu iyimserliği bozabilecek faktörlerin neler olduğunu yazacağımı ifade etmiştim. Bu makalenin altındaki yazıda makul bir sebep olmadığı halde piyasadaki güçlü iyimserliği, onun altındaki makalede ise dünyada normalleşmenin artık çok daha zor olduğunu yazmıştım. Bu yazı ise borsaların neden 2020 yılına dair olumlu beklentileri bozabileceği hakkındadır.

  Borsalardan bahsedilince ilk akla gelen soru şudur; borsalar da balon var mı? Eski Fed Başkanı Alan Greenspan'in bu soruya çok güzel bir cevabı vardır: ''Patlayıncaya kadar varlık balonlarının varlığını bilemezsiniz.''  Varlık fiyatları birçok değişken ile beraber fiyatlandığı için ve balon olarak tabir edilen fiyatlamalar çok geniş zamana yayılabildiği için balon ile aşırı değerlenme arasındaki farkı ayırt etmek çok zordur ama geçmiş zamandaki balonlardan varlık fiyatları hangi seviyelere ulaşınca balon olarak yorumlanabileceği hakkında fikir sahibi olabiliriz.

2020 ekonomik krizi

 Geçmiş balonlar bize bir varlığın veya varlık sınıfının popüler olduktan sonra 3 kat prim yapması durumunda dikkatli olunması gerektiğini ve bu prim 5 kata çıktığında ciddi bir risk ortaya çıktığını ifade ediyor. Bir varlığın balon fiyatlama ile 5 katın üzerine çıkması pek mümkün olmuyor. Dünya borsalarının göstergesi olan Abd borsalarına gelince Dot-Com balonu dahil Abd tarihinde 2008'den beri devam eden ralliye denk soluksuz bir yükseliş yok ve artış artık arkasında makul bir hikaye yoksa riskli diyebileceğimiz seviyelere yaklaşmış.

2020 küresel krizi


 Tarihteki en değerli 20 şirketin 15 tanesi 2019 yılında listeye girmiştir. Geriye kalan 5 şirket ise ya en ünlü balonlar ile özdeşleşmiştir veya tamamen kuralsızlık ile bu değere ulaşmıştır.


2020 ekonomik krizi

 2019 yılı ya insanlık için çok müstesna bir yıldır veya 2019'daki fiyatlama da yüzlerce yıl sonra dönülüp bakılabilecek bir fiyatlama biçimi olabilir.

2020 küresel krizi

 Durumu biraz daha net göstermek için ilginç fiyatlamalara dikkat etmek lazım. Dünyadaki en kaliteli ekonomi hangisidir diye sorarsanız bence bu Alman ekonomisidir ve birçok insan da böyle düşünür ama ciddi potansiyel vaat etse de iki Abd şirketinin bütün alman borsası kadar değerli olması potansiyel ile açıklanabilecek bir durum değildir.


2020 ekonomik krizi
Apple+Microsoft'un değeri ile Alman Borsalarının toplam değerinin karşılaştırılması

 Ekonominin işleyişi ile borsaların işleyişi çok farklıdır sadece makro ekonomik gelişmeler üzerinden borsayı takip etmek para kaybetmeyi garanti altına alan bir yöntemdir fakat diğer taraftan borsadaki şirketler ekonominin bir parçasıdır ve ekonomik gelişmelerden tamamen kopması makul değildir. Bu yüzden geçmişten beri borsalar ile ekonomiler arasındaki korelasyon borsa fiyatlamalarında etkilidir ki bunlardan en ünlüsü ekonomik büyüklük ile borsa şirketlerinin toplam büyüklüğü arasındaki ilişkidir. 

 Gösterge borsalar olarak kabul ettiğimiz ABD borsalarında borsaların piyasa değeri büyüklüğünün ABD ekonomisine oranı görülmemiş noktalara ulaşmıştır.

2020 ekonomik krizi
Abd'de borsaların toplam piyasa değeri ile ekonomik büyüklük arasındaki oran



 Söz konusu olan Abd ekonomisi olsa bile bir borsa ile bir ekonomi bize büyük resmi göstermeyebilir ama dünya ekonomisinin büyüklüğü ile dünya borsalarının arasındaki korelasyon da geçmişteki sıkıntılı dönemlerden hemen önceki noktalara yükselmiş.

2020 ekonomik krizi
Dünya borsalarının toplam büyüklüğü ile Dünya ekonomisinin büyüklüğü arasındaki oran

 Konumun dışında ABD ve dünya borsalarının ayrışması ayrıca bir risktir biz Abd borsalarını dünya borsaları için gösterge kabul ediyoruz ama gerçekte ise ciddi bir ayrışma mevcut.

2020 ekonomik kriz
Abd ve dünya borsaları arasındaki ayrışma

 Çünkü dünyada para doğrudan Abd'e akıyor.

2020 ekonomik kriz

 Dünyadaki paranın ısrarla Abd'e akması ve burada bir balon oluşturması ihtimali size hangi tarihi olayı hatırlatır diye sormak isterim? (Tabii ki sadece bir faktör yeterli değil ama kötü bir benzerlik)  -Büyük Buhran-Üstelik bu defa bu süreç en azından Amerikalılara da bir süre fayda sağlamış mı tartışılır.

2020 küresel kriz
Ortalama gelire sahip bir Amerikalı S&P 500'den bir hisse almak için kaç saat çalışmalı

 Son olarak da borsalar neden bu kadar uzun süredir prim yapabilmiş sorusunun cevabı ise 2009'dan beri borsalarda gerçek bir haeketlenme, korku yaşanmamış ama bunun anlamı da risk artışıdır.

2020 ekonomik kriz
VIX(Hareketlilik endeksi, korku endeksi olarak da bilinir) endeksi yıllık ortalaması

 Abd özelinde küresel borsalar bence çok pahallı ve uzun yıllardan beri risk biriktiriyorlar bu bir tarafta fakat diğer tarafta şartlar ise bir borsa krizi ve borsalardan başlayan 2020 ekonomik krizi senaryolarını zayıflatıyor. Bunu daha sonra yazmaya devam edeceğim.

Sitemdeki güncellemelerden haberdar olmak istiyorsanız sağdaki bildirimden abone olabilirsiniz.

Ekleme: Ekonomik krizde neye yatırım yapılır-Link-

Twitter: -Yusuf Yüksel-



Güncelleme burada sona erdi


Borsalarda Aşırı iyimserlik

(09.01.20)


 Daha önce bu başlıkta 2020 yılına girerken yeni yıl için beklentilerin olumlu olduğunu ve bu beklentileri bozabilecek faktörleri yazacağımı ifade etmiştim. Ben planladığım yazıları yazamadan Geçen Cuma Trump'ın emriyle İranlı general Kasım Süleymani'ye suikast gerçekleştirilmesiyle başlayıp bugün yine Trump'ın açıklamalarıyla büyük ihtimal biten süreç 2020'nin büyük belirsizlikler ile başlamasına sebep oldu. Yazmak istediğim konu geçen hafta gerçekleşen olaylar değil ama süreç bize piyasanın çok takmadığı iki olgunun 2020 yılı riskleri arasında olduğunu gösteriyor.

1. Orta Doğu'da İran yaptırımlarıyla başlayan ve bir birine bağlı birçok olayla devam eden gerginlikler piyasanın yok saydığı kadar zayıf riskler değil.

2. 2020 yılı için en büyük risklerden biri Kasım 2020 seçimlerini kazanmak için her şeyi yapabilecek olan Donald Trump'ın seçim kampanyasıdır.

 Konuma dönersem 2020'de beklentileri tersine çevirebilecek faktörlerden ilki Abd özelinde dünya borsalarındaki aşırı iyimserliğin kaybolması olabilir. Neden Abd özelinde derseniz devamlı olarak yazılarımı okuyanlar için sıkıcı bir tekrar oluyor ama yeni okuyucular için ifade etmem şart ABD borsaları dünya borsaları için göstergedir mesela son bir ayda BİST 100’de gerçekleşen rallinin en temel sebebi küresel borsalardaki rüzgardır.

  Geçtiğimiz Cuma günü Kasım Süleymani suikastı gerçekleşmişti ve analizlerde savaş ihtimaline kadar giden yorumlar dile getirilmeye başlamıştı, Amerika ve İran'ın bir birlerine karşı attığı adımlar hafta sonu da devam etti ve Pazartesi Asya Avrupa borsalarında ciddi satışlar geliyordu yine güvenli liman olarak kabul gören varlıklarda ciddi bir ralli var iken Amerika borsalarının açılışıyla görünüm tersine döndü. Dün İran'ın Amerika üstlerine saldırmasıyla piyasalar gece savaş ihtimalini fiyatlamaya başladılar ama sabah gerginliğin azalması ile S&P 500 vadelileri artıya geçmişti ! Özetle Amerika borsaları savaş ihtimali senaryolarında bile ciddi bir satış yemedi ki gerginlik dönemi Abd borsaları rekor seviyelerine yakındı; gerginlik süreci S&P 500'ü zirvesinden sadece %0.71 uzaklaştırdı ve gerginlik sona erdiği gibi S&P 500 tekrar rekor seviyelere döndü.

2020 ekonomik kriz yılı mı
İran gerginliği sürecinde S&P 500

 Daha somut ifade etmek gerekirse savaş senaryolarının fiyatlanmaya başlamasıyla bile Amerika'da yatırımcı hissiyatı aşırı iştahlı olarak kalmaya devam etti.


ekonomik kiriz 2020


 Biraz daha geriden (26 Aralık) bir veri ile açıklamak gerekirse bu sene başında piyasa hissiyatı ile ilgili indikatörlerin %55'i iyimserliği gösteriyordu; bu rakam son 15 yıldaki en yüksek seviye.


2020 küresel krizi

 Abd piyasalarında iyimserlik sürekli olarak kendine bir hikaye üretiyor; geçen sene başlarında 2020 ekonomik kriz yılı olabilir diye borsalar coştu (Varlık alımları yeniden başlayabilir.) Sene sonunda ise Amerika ile Çin'in ticaret anlaşmasına vardığı haberleri ile borsalar tekrar tekrar rekor kırdı.(2019 yılı küresel borsalar için Finansal Kriz'den beri düzeltme yılı hariç en iyi yıl oldu!)

 Amerikalı yatırımcıların aşırım iyimserliğinin ana sebebi Amerika ile Çin arasında 15 Ocak günü imzalanacak olan Faz-1 anlaşmasıdır. Faz-1; Amerika ile Çin arasındaki önemli sorunları çözemiyor, çözülmüş olan sorunların tekrarlanmamasını garanti altına almıyor ve anlaşma sonrası çok daha zorlu müzakereler başlayacak ama Amerika borsaları bu anlaşma haberleri ile defalarca rekor kırdı.

2020 ekonomik krizi

 Faz-1 piyasaları son derece memnun etse de ABD ekonomisine yansımış bir faydası henüz görülmedi. New york Fed'in devamlı olarak güncellediği büyüme tahmini bir aydır aynı seviyede.(%1.2)

 Abd'de ISM Endeksinin (İmalat) bu ay da eşik değer olan 50'nin altında kalsa da bir miktar toplanma göstereceği bekleniyordu ama veri toparlanmanın aksine daralmanın beşinci ayda da devam ettiğini gösteriyor.

2020 global krizi
ISM Manufacturin Endeksi
 Bundan 15-20 yıl önce ISM verisinde bu denli uzun süreli bir daralma sonrası 2020 ekonomik kriz yılı olacak mı yoksa küresel resesyon 2021'de mi başlayacak onu tartışırdık ama Abd ekonomisinde çok uzun yıllardan beri üretimin ağırlığı azaldığı için ISM imalat verisindeki daralma geçmişteki gibi korkuya sebep olmuyor fakat yine de imalat daralırken parti yapan borsalar Abd için de yeni bir şey.


2020 ekonomik krizi

 Abd piyasalarında fiyatlama son derece iyimser iken Bloomberg'te yayınlanan ankete göre Borsa stratejistlerinin 2020'e dair iyimserlikleri son 15 senedeki en düşük seviyede yine borsaların seviyeleri ile yatırımcıların aldıkları pozisyonlar arasında uyumsuzluk var ve bu uyumsuzluk Faz-1 anlaşması haberlerinin tarihi ile örtüşüyor.

2020 ekonomik krizi


 Bu paylaşım Amerika borsalarda düzeltme ihtimali ile ilgili giriş yazısı oldu, daha sonra borsalardaki sorunlar reel ekonomiye neden sıçrar nasıl sıçrar konusu ile ilgili anladığım kadarıyla bir yazı yazacağım. Bir alttaki makale bu makalenin girişidir okumadıysanız okumanızı tavsiye ederim.


*Güncelleme*

(02.01.20)

Küresel Ekonomi Normalleşebilir mi?


2019 Yılı sona erdi. 2020'e girerken Abd ile Çin arasında Ticaret anlaşması gerçekleşeceği haberi sebebiyle piyasalarda risk iştahı son derece yüksek.(Bu en olumsuz senaryoda bile Türkiye'yi destekler.) 15 Ocak günü, Abd ile Çin resmi olarak Faz-1 anlaşmasını imzalayacak. 2020 iyimserliğini bozabilecek unsurlar ile alakalı bir veya birkaç yazı yazmayı planlıyorum ama öncelikle 2019 dünya için nasıl geçti özetlemek istedim.

 Öncelikle 2019 yılı ilginç bir yıl oldu; 2019'un başında küresel ekonominin çok güçlü olacağı senaryoları dile getirilir iken sene bitmeden 2020 ekonomik krizi senaryoları yazılmaya başladı. Küresel ekonomi ve Abd ekonomisine (geçmişteki bütün küresel krizler ya Abd'de başlamıştır ya da Abd'e sıçrayınca küresel hüviyet kazanmıştır yine bütün küresel krizlerin sona ermesi Fed öncülüğündeki politikalar ile gerçekleşmiştir.)  dair beklentiler iyi iken piyasadaki risk iştahı taban seviyelere düşmüştü (Borsalar) ve piyasadaki korku Fed'in de öngörülebilirliğini yerle bir etti dersek hatalı olmaz; Fed, 2019'a üç faiz artırımı+ 600 milyar dolar bilanço normalleşmesi (basılan paraların piyasadan geri çekilmesi) vaadi ile girerken seneyi yüz milyarlarca dolar bilanço artırımı (para basma) + 3 faiz indirimi ile tamamladı yine de yiğidi öldürüp hakkını yemeyelim, sene başında Fed öngörülebilirliğini tamamen kaybetse de daha sonra bu sorunu çözdü ve 2020'e girmeden Fed'in ne yaptığı/ne yapacağı piyasa tarafından çok net olarak biliniyor. 


2020 ekonomik krizi
S&P 500 Korku/Risk İştahı Endeksi

 2019'dan bize kalan en önemli mesaj ise 2018'de sona erdiği iddia edilen 2008 finansal krizinin etkilerinin sona ermediğidir hatta muhtemelen uzun yıllar sonra da sona ermeyecek. Geçen sene küresel ekonominin ana hikayesi küresel normalleşme idi basitçe ifade edersek 2008'deki çok ekstra şartların gerçekleşmesini zorunlu kıldığı ve ileride bir gün normalleşme iddiası ile başlayan küresel likidite bolluğu geçen seneden itibaren yerini normalleşmeye bırakacaktı ama dünya ekonomisinin kabaca %80'nini temsil eden dört büyük merkez bankasından Çin Merkez Bankası hiçbir zaman bir normalleşme iddiasına girmedi; (yapısal sorun) Japonya'daki normalleşme beklentisi en ufak bir girişime bile sebep olmadı; Avrupa Merkez Bankası normalleşmeyi uzun süre erteleyip sadece bir iki ay para basmayı sonlandırdı ardından ise yine son on yıldaki kısır döngüye dönüş gerçekleştirdi; Normalleşme konusundaki en iddialı merkez bankası Fed ise kabaca bir yılda 700 milyar dolar civarında bilançosunu düşürdü; son bir ayda ise bunun 500 milyar dolarını tekrardan piyasaya sürdü !(Fed'in hedefi bilançosunu 2 trilyon dolar civarında azaltmaktı ve bu rakam gerçekleşse bile Fed 10-12 yılda bilançosunu 3 katına çıkarmış olacaktı !)




 Günümüzde büyük merkez bankaları kendi sorumluluk alanında olmayan ve çözme kabiliyetine sahip olmadıkları sorunları hem daha girift hale getiriyorlar hem de küresel ekonomiyi krizden öte problemlere sürüklüyorlar. Çok basit örneklerle ifade edersek;

 Çin sürdürülemez bir yapıyı çıkmazlarını derinleştirerek rehabilite etmeye çalışıyor; Japonya en temelde demografik bir sorun olan durgunluğu 30 yıldır BOJ üzerinden sonlandırmaya çalışıyor ve 30 yıllık hata silsilesini Avrupa adım adım takip edip farklı bir sonuç umuyor. Birçok açıdan ayrışan Abd'de bile artık Fed'in politikaları tek yönlü ve sorun çözme amacı gütmüyor; Japonya, Avrupa ve Çin'in elinde çok fazla alternatif olmaması onları hatalı bir süreçte ısrar etmeye zorluyor ama Abd'de durum farklı...Abd'de geçen sene gerçekleşen faiz indirimleri istihdam, enflasyon, büyüme gibi en temel istatistikler ile değerlendirilince tarihte alınmış bütün Fed kararlarından ayrışıyor! Günümüz dünyasında artık merkez bankaları buldukları her fırsatta ekonomileri daha çok teşvik ederken gerekli şartlarda bile finansal şartları sıkılaştırmıyorlar aslında mantık çok basit ya on binlerce yıllık insanoğlu tecrübesi hatalıdır; ekonomi en temel seviyede keşfettiğimizden beri  para ile olan ilişkimiz yanlıştı ve binlerce yıl boşu boşuna sıkıntıya katlandık ya da son on yılda gerçekleşen olayda bir saçmalık var. 

   Para politikalarındaki saçmalık artık finansal piyasalarda da kendini hissetiriyor; dünya ekonomisine dair beklentiler iyileşirse risk iştahı artıyor çünkü normal olan bu... Dünya ekonomisine dair beklentiler kötüleşirse risk iştahı daha çok artıyor çünkü merkez bankalarının para basması ve bu durumun finansal piyasalarda inanılmaz fırsatlara sebep olması bekleniyor. Somut ifade etmek 2018 yılının hikayesi küresel ekonominin topluca büyümesi, normalleşme ve benzeri olumlu hikayelerdi ve bu hikayenin sonucu küresel borsaların 2008'den beri en kötü senesini geçirmesi olmuştu.(2009'u krizin ilk senesi olduğu için hesaba katmıyorum;2012'de küçük bir küsuratla 2018'den daha kötü) 2019 yılının hikayesi ise yıl sonuna kadar 2020 ekonomik kriz senaryoları olmasına rağmen 2008 Krizi'nin şok fiyatlaması sonrası normalleşme yılını hesaplamaz isek finansal krizden beri borsalar için en iyi sene olmuş. 

2008 sonrası dünya borsaları



 Kısacası fiyatlamalar ve politikalarda artık esas olan anormallik ve yakın vadedeki olumsuzluklardan öte dünya ekonomisinde  normalleşmenin yakın veya uzak gelecekte gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini sorgulatıyor.



(17.12.19)

Dolar Kıtlığı yaşanabilir


 Daha önce Abd'deki likidite sorunu hakkında birkaç yazı yazmıştım. Abd'deki likidite/repo sorununun ikinci dalgası yaklaştıkça sorun ilginç paylaşımların da konusu olmaya başladı. 2020 Ekonomik kriz yılı olacağına dair beklentiler zayıf fakat diğer taraftan 2020'e küçük bir kriz ile girme ihtimalimiz var. Son günlerde Abd'deki repo krizi ile 2008'de iflas eden ve finansal krizin başlangıcı olarak kabul edilen Lehman Brothers'ın iflası arasında bağ kurulup repo sorunundan küresel kriz çıkarımlarına şahit oluyoruz; bu tür yorumlar kötü niyetli değilse fazlasıyla kötümserdir.

 2008 Krizi'ni tetikleyen Lehman Brothers'ın iflası teknik olarak bankanın birkaç gün likiditeye ulaşamamasından dolayı gerçekleşse de iflasın asıl sebebi Lehman ve Sıradaki birçok bankanın bilançolarının berbat halde olmasıydı. 2008 Krizi konusuna girip konumdan uzaklaşmak istemiyorum o yüzden link bırakıyorum.(2008 Krizi) Konumuza dönersek zayıf da olsa ay sonuna doğru Abd'deki likidite sorununun küresel çapta büyük bir dolar kıtlığına sebep olmasından korkuluyor ki bu 2008 yılını hatırlatıyor. 31 Aralık'ta neden büyük bir şok yaşanabilir konusuna geçmeden önce Abd'deki likidite sorununu özetlemekte fayda var.

 Lehman Brothers'ın batışını sadece likidite sorununa bağlamak mümkün olmasa da Fed, 2008 sonrası bankaları  regülasyonların emrettiği miktarın da üzerinde likidite bulundurmaya teşvik etti. 2008 yılına kadar Abd'de bankalarındaki aşkın rezerv (kuralların dayattığı miktarın üzerindeki likidite) neredeyse sıfır iken geçtiğimiz yıllarda bu rakam 2.6 trilyon dolar seviyesine kadar çıktı. Son yıllarda Fed'in bilanço normalleştirme/azaltma çabasıyla aşkın rezervler hızla azaldı ve repo krizinin yaşandığı Eylül ayında 1.3 trilyon seviyelerinde dibi gördü.

2020 ekonomik kriz
Abd'de aşkın rezervler

 Geçtiğimiz Eylül ayında Abd'deki vergi ödemeleri likidite kıtlığını kriz haline getirdi; Abd'de gecelik repo bir günde %2'lerden %10'lara yükselince Fed anında duruma müdahale edip sorunun derinleşmesini engelledi.


 Abd'de likidite şokunun görünen sebebi Eylül ayındaki vergi ödemeleri olsa da Trump'ın geçtiğimiz yıllarda aldığı vergi indirimi kararlarının bütçeye etkisi yeni yeni görülüyor ve önümüzdeki uzun yıllar boyunca bu etki devam edecek tabii ki bu durum da likiditeye ihtiyacı artırıyor. Abd'de bütçe açığının çok ciddi şekilde artacağı tahmin ediliyor iken son zamanlarda açık beklenenden de fazla arttı ki bunun anlamı tahvil arzının artacağıdır. Abd'de tahvil arzı hızla artar iken tahvil fiyatları da yükselince(faizler düşünce) doğal olarak tahvillere olan talep düştü yani Abd'de likiditeye talebin artmasının en temel sebebi de bütçe açığındaki hızlı artıştır. Toplayacak olursak bir taraftan aşkın rezervler hızla azalır iken diğer taraftan likiditeye talep hızla arttı. Rakamlar ile ifade etmek gerekirse geçtiğimiz yıllarda aracılı repo işlemlerinin hacmi( günlük likidite ihtiyacını ifade eder) 2 trilyon dolara ulaşamaz iken geçtiğimiz aylarda 2.5 trilyon dolar seviyelerine yaklaştı.

2020 global krizi
Aracılı repo işlemlerinin hacmi

 Konuyu teknik ayrıntılar ile boğmaz istemiyorum ama özetle diyebilirim ki Abd'de likidite fazlasıyla var ama dağıtım kanallarında sorun var, bu durum küçük çaplı bir kriz ve birçok yol ile çözülür. Abd'deki likidite sorunundan 2020 ekonomik krizi hatta global felaket senaryoları üretilmesinin sebebi ise şudur;

 Abd dolarının çöküşü çok popüler bir konu olsa da dünya ticaretinde de likiditenin ana kaynağı dolar ve her sene bankaların dolar talebi Aralık ayının sonlarına doğru artıyor yine bütün dünyada likidite ihtiyacı ortaya çıkınca kişi/kurumlar takas (swap) ile gidermeye çalışırlar. Bilmeyenler için basitçe swap işlemlerini ifade etmek gerekirse her para biriminin bankalar arasında ticarette her vade için belli bir faizi vardır.(Libor, Euribor vs.) Örneğin Türk Lirası, Dolar Swap işleminde iki kurum bugünün kuruyla paraları belli bir vade için takas ederler; vade sonunda paralar ilk sahibine döner ama iki taraf da bir birlerine vadenin faizi kadar ek ödeme yaparlar. 

 Bankalar arasındaki swaplarda çoğu zaman dolar takas eden kurum vadenin faizinden (Libor) bir tık fazla likidite primi de elde eder; mesela normal zamanlarda dolar ile diğer rezerv paraları bile takas edince dolar alan taraf likidite primi (onun da piyasası var.) öder. Likidite primi normal zamanlarda 5 ile 20 baz puan arasındadır (%0.05-%0.2) fakat likiditeye ihtiyaç artınca ki bu Aralık ayının sonunda bu hep olur bu rakam ciddi şekilde artar. Bahsettiğim bu prim, 2008'de %3'lere yükselmişti ki Abd dolarını diğer para birimlerine %3 ek maliyet ile takas edilmesi senaryosunda diğer para birimleri ne hale gelir senaryolarına girmeyeceğim.

Kaynak:Reuters


  Yine toparlamak gerekirse geçtiğimiz yıllarda üstteki grafikte de görüldüğü gibi  devamlı olarak Aralık sonunda artan dolar likiditesi ihtiyacı ile Abd'deki likidite kıtlığının çakışması piyasayı geriyor ama Fed şimdiden sorunun büyümemesi için önlem alıyor. Konunun ısrarla kriz senaryolarına bağlanma sebebi ise piyasanın sorundan nemalanmak istemesidir. Bahsettiğim gibi repo sorununu çözmek için onlarca yöntem var ama en basiti piyasaya parayı basmaktır.(QE4) Fed, likidite sorununu devamlı olarak repo piyasasından çözmeye çalışıyor fakat alttaki grafikte de gördüğünüz gibi Fed'in likidite sağlamak için bilançosunu 400 milyar dolara artırdı. 

2020 ekonomik kriz
Fed'in bilançosu


 Fed, likidite sorununu repo yoluyla değilde tahvil yoluyla çözseydi ve buna rağmen yukarıdaki gibi bir grafik görseydik piyasalarda akıl almaz ralliler yaşanırdı; son on yıldaki teşvikler ile tek kelime ile yüzsüzleşen piyasa her bahane ile istediği gibi yine Fed'ten teşvik istiyor. Piyasaya kalırsa merkez bankaları kıyamete kadar para basıp yatırımcıların cebine koymalıdır;bunun hiçbir maliyeti yoktur ve insanlığın binlerce yıllık boşu boşuna devamlı olarak para basmamıştır.

Not: Tekrara düşmemek için güncelleme de yer vermedim ama konu hakkında aşağılarda farklı makaleler de mevcut. Fed'in bilanço artışı neden QE4 değildir sorusu için okumanızı tavsiye ederim.-Varlık alım Programları-


(4.12.19)

Abd ile Çin anlaşması 2020 seçimlerinin sonrasına kalabilir

  Küresel piyasalarda uzun süredir devam eden bahar havası bugün Abd Başkanı Trump'ın ''Çin ile anlaşma 2020 seçimlerinin sonrasına kalabilir.'' açıklaması ile bozuldu. Açıklama sonrası borsalarda ciddi satışlar görülürken Abd 10 yıllık tahvillerinin getirisi %1.7'lere gerilerdi, altın bir süredir altında fiyatlandığı kritik 1475 seviyesini aştı. Geçtiğimiz haftalarda Abd ile Çin'in ticaret konusunda anlaşmaya vardığına dair haberler ile riskli varlıklar ralli yapmıştı ve 2020 ekonomik krizi beklentileri ve buna paralel fiyatlamalar zayıflamıştı. Şu an için çok önemli bir fiyatlama yaşanmamış olsa da genel anlamda riskli varlıklar için önemli bir direnç kırıldı diyebiliriz ve bu fiyatlamanın kalıcı olup olmayacağı önemli; şu an Abd borsaları bir miktar gerilemiş olsa da Abd borsalarının geçmişte pek şahit olmadığımız bir trend içinde.

2020 dünya ekonomik krizi


 Trump'tan gelen bu açıklama sürpriz olarak yorumlanabilir; Abd'de de halkın %50'sinden fazlası borsa yatırımcısı ve Abd halkının ekonomi algısı ile borsalar arasında çok güçlü etkileşim var ve dolaylı olarak borsalar ile toplumun siyasal tercihleri arasında da... Seçim öncesi Trump'ın Abd borsalarını destekleme çabası dikkat çekiyordu, Uzun zamandan beri Abd borsalarının her düzeltme denemesinde Trump veya bir Amerikalı yöneticinin Çin ile anlaşmanın sağlandığı veya sağlanmak üzere olduğuna dair açıklarıyla engelleniyordu. Son bir ayda Abd ile Çin arasında anlaşma sağlandığı haberi ile Abd borsaları defalarca rekor kırdı yine aynı haberle piyasalar onlarca defa olumlu fiyatlama yaşandı. 


2020 ekonomik kriz



Trump'ın bir süredir gerçekleştirdiği açıklamaların aksine Çin'i tekrardan tehdit etmeye başlaması Çin üzerindeki baskıyı artırma amaçlı çünkü Çin ekonomisi şu an zorlu bir dönem yaşıyor olsa da (Çin Ekonomisi 2020) Çin tarafı seçim öncesi Trump ile daha makul bir anlaşma yapabileceklerinin farkında.  15 Aralık gününe kadar Abd ile Çin tarafları arasında bir anlaşma olmaz ise Abd Çin'e yeni bir gümrük vergisi uygulamaya başlayacak ki son bir aydaki iyimserlik önümüzdeki günlerde ciddi şekilde yara alabilir.


2020 Ekonomik kriz senaryoları ve Abd İmalat Sektörü


  Bir süredir piyasalar gelişmeleri olumlu olarak fiyatlamaya son derece yatkın fakat son günlerde kötümserliğin yeniden güçlenmesinde etkili olan bir diğer gelişme ise Abd'de ISM Manufakturing Endeksi bu ay hem eşik değer olan 50'nin altında kalması hem de bir önceki aya göre gerileme kaydetmesi oldu. Abd'de imalat sektörü üst üste dört aydır eşik değerin altında ve imalatın bu kadar uzun süre olumsuz veri üretmesi geçmişte resesyon işareti olarak görülürdü.




ISM Manufakturing Endeksi: Abd’de her ayın ilk günü açıklanan ve bir önceki ayda imalat sektörünün durumu hakkında bilgi veren ankettir. 50’nin üstü imalat sektörünün büyüdüğünü, altı ise küçüldüğünü ifade eder.



 Abd ekonomisi bundan 20 yıl öncesi gibi olsaydı sadece ISM endeksinden yola çıkarak Abd için 2020 ekonomik kriz yılıdır denebilirdi fakat Abd ekonomisinin yaşadığı dönüşüm sebebiyle imalatın ekonominin üzerindeki önemi uzun zamandan beri zayıflıyor fakat ISM verisi günümüzde halen Abd ve dolaylı olarak dünya ekonomisinin ne durumda olduğu konusundan bize sağlam bilgi verir.



2020 ekonomik krizi




 2020 yılına dair küresel resesyon beklentileri şu an için zayıf fakat iyimser olmak da güç. Geçenlerde OECD de küresel görünüm raporunu yayınladı ve rapor IMF, Dünya Bankası gibi önemli kuruluşların raporları ile aynı doğrultuda; OECD de önümüzdeki yıllarda bir küresel resesyon beklemediğini ifade etti fakat önümüzdeki 3 yıl boyunca da OECD dünya ekonomisinin %3 civarı ancak büyüyeceği tahmin etmiş. 2008 öncesi küresel ekonominin %3 civarı büyümesi dünya ekonomisinin resesyonun eşiğinde olduğu şeklinde yorumlanırdı; 2008 sonrası dünyada küresel büyümenin en büyük sağlayıcılarından Çin'in devamlı olarak ivme kaybetmesi ile bu rakam %2-2.5 gibi bir seviyelere geriledi diyebiliriz fakat sonuç olarak küresel ekonomi kötü değilse de iyi de değil. Üstelik bahsettiğim saygın kurumlar neredeyse bir yıldır tahminlerini aşağı yönlü revize ediyorlar ve bu revizyonlar devam ederse 1-2 çeyrek sonra küresel ekonominin görünümü değişir ki bunu basından değil kişisel tecrübeler ile takip etmek gerekir. Profesyonellerin çoğunluğu geçmişte hiçbir resesyonu yeterli süre öncesinden öngöremediler.


2020 ekonomik kriz
Profesyoneller arasında resesyon bekleme ortalaması


*Güncelleme*


(21.11.19)

Fed, 2020 ekonomik kriz yılı olmaması için para mı bastı



 Küresel piyasalarda görünüm çok olumlu, yatırımcılar son derece iyimser ve riskli varlıklar son günlerde ralli yapıyorlar. Piyasalardaki ralli ile Fed'in zorunlu olarak gerçekleştirdiği likidite operasyonları zamanlama olarak denk geldiği için Fed'in son zamanlardaki hamlelerine farklı anlamlar yüklenebiliyor ve 2020 ekonomik kriz yılı olmaması için Fed para bastı, Fed para bastığı için de geçmişte olduğu gibi borsalar realiteden uzak şekilde prim yapıyor şeklinde yorumlar ile karşılaşıyoruz. Örnek vermek gerekirse S&P 500 endeksi Fed'in likidite operasyonunun başladığı 11 Ekim gününden beri birçok olumsuz sebebe rağmen %5 civarında prim yapmış durumda fakat piyasalardaki fiyatlamaların sebebi Fed'in bilanço artışıdır demek için elimizde yeterli veri yok.

2020 ekonomik krizi



 Abd'deki likidite Sorunu

 
Geçtiğimiz Eylül ayında Abd'de ciddi bir likidite sorunu yaşanacağına dair  yorumlar yapılıyordu fakat Fed'ten Ekim ayının başlarında repo piyasasında şok yaşanıncaya kadar (Repo faizleri bir günde %2'den %9'lara yükseldi.) konu hakkında elle tutulur bir açıklama ya da icraat gelmemişti ki bu durum da ayrıca farklı yorumlara sebep olmuştu fakat repo piyasasında şok başlar başlamaz Fed, her gece piyasaya 50-75 milyar dolar civarında likidite sağlamaya başladı ve likidite ihtiyacını karşıladı. 

 Abd'de geçtiğimiz ay ortaya çıkan likidite şokunun sebebi Sonbahar'daki vergi ödemeleri sebebiyle insanların çok fazla nakit para talep etmeleriydi fakat Abd'deki likidite sorunu  vergi ödemeleri sona erdikten sonra da devam etti ve  muhtemelen devam edecek. Bu sorunun sebebi olarak birçok şey sayılabilir ama en önemli sebepleri;

  • Fed'in bilançosunun hızla azalması likidite sorununun en önemli sebebidir. Likidite şokundan sonra geçmiş varlık alım dönemlerinde(QE) görülmemiş hızla Fed piyasaya likidite enjekte etti/Bilançosunu büyüttü. Fed'in senelerdir bilanço normalleştirme çabası sebebiyle piyasadan çektiği dolar miktarı 700 milyar dolar iken Ekim'den beri bu paranın %35'inden fazlası tekrardan piyasaya sürüldü.
2020 küresel krizi
Fed'in Bilançosu

  • Amerika bütçe açığının 2019'da 890 milyar dolardan biraz fazla olması bekleniyordu, Bu rakam yıl sona ermeden 1 trilyon doları aştı ve doğal olarak Abd'de tahvil arzı beklenenden de fazla arttı. Abd'de tahvil arzı beklenenden fazla artar iken tahvil fiyatlarının da artması (faizlerin düşmesi) yatırımcıların tahvillere rağbet etmemesini ve nakit paraya yönelmesini sağladı.

  Biraz daha somut ifade etmek gerekirse Abd'de günlük nakit talebi/repo işlemlerinin hacmi 1.5-2 trilyon dolardan 2.5 trilyon dolara yükselir iken bankaların aşkın rezervi (Bankada tutulmak zorunda olan likit paranın üstündeki  toplam likit para) 2.7 trilyon dolardan 1.4 trilyon dolara düştü ve bu daralan makas Sonbahar'da  patladı.


2020 global krizi
Abd'de finansal kurumların aşkın rezervleri 
2020 ekonomik kriz
Abd'de günlük repo işlemleri



  
 Eylül ayında yetersiz dolar likiditesinin sorun olması vergi dönemi olduğu için bekleniyordu, önümüzdeki ay sonu benzer şekilde dolara tekrardan güçlü talep gelecek çünkü uzun zamandan beri dünyada da likidite dolar ile sağlanıyor ve bu da swap yoluyla gerçekleşiyor. Bu swaplar ise teknik sebepler ile yıl başında gerçekleşiyor. Dolara olan talebin fazla anormal artışı doları çok daha maliyetli hale getirebiliyor. Ayrıntıya girmek yazıyı çok uzun hale getireceği için Reuters'ta konu hakkında çıkan makaleyi link veriyorum.(Türkçe kaynak bulamadım.-Link-)



 Fed'in son zamanlarda para bastığı(bilanço genişletme) doğrudur yine Fed'in kendi saygınlığını hiçe sayarak finansal piyasalardaki fiyatları yönlendirme amaçlı hatalı kararlar aldığına da inanıyorum(2019'un başındaki FOMC toplantısı) fakat şu an Fed bir krizi gizlemek, finansal piyasaları deteklemek veya ekonomiye ekstra şekilde teşvik etmek için değil, likidite sorunu sebebiyle para basıyor aradaki farkı daha önce bu başlıkta altlarda kalan ''Fed, para basmaya mı başladı.'' başlıklı yazıda açıklamaya çalışmıştım.(Organik Bilanço Büyümesi) Bunun dışında Fed'in Abd'de resesyondan kaçınmak için QE4'ü başlatıp bunu gizliyor olduğu iddiası tutarsızlıklar var çünkü;

  • Fed'in böyle bir tavırdan çıkarı yoktur. Fed'in resesyon önleme çabası anlaşılır ama gizleme çabası neden olsun? Üstelik bu sorununun çözümünü de zorlaştırır ve atılan adımların etkinliğini çok ciddi şekilde zayıflatır.
  • Borsaların yükselişi Fed'in bilanço büyütmesi sebep oluyorsa aynı gerekçenin daha hızlı prim yapabilen altın, kripto paralar gibi varlıkların çok daha görünür şekilde prim yapmasına sebep olması beklenirdi ki her iki varlık da gözle görülür şekilde değer kaybetti. Bir QE'nin finansal piyasalarda en başta etkileyeceği varlık tahviller olur; tahvillerde de bir QE fiyatlaması görmüyoruz. Yine dolar endeksinde(DXY) QE fiyatlaması göremiyoruz. 
 Kısacası Fed'in bilançosundaki artış Abd borsalarının rallisine denk gelmesi sebebiyle insanların aklına varlık alım programlarını getiriyor fakat borsalar dışında hiçbir varlık çeşidinde bir varlık alım programı işareti yok aksine tam tersi görünüme sahipler. Abd borsalarındaki fiyatlamalar için alttaki linki okumanızı tavsiye ederim.



(14.11.19)

Varlık Alım programlarının Topluma Bedeli


Bu yazıyı aslında varlık alım programları başlığı için yazmıştım ama 2020 veya daha ilerideki muhtemel bir küresel resesyonun sadece ihtimali için bile varlık alımı, faiz indirimi önlemleri alınıyor olduğu için burayı uygun gördüm.

 2020 ekonomik krizi fiyatlamalarının zayıflamasıyla dünya borsalarının piyasa değeri bir haftada 1 trilyon dolar prim yaparak 82.7 trilyon dolara yükseldi. Ben bu yazıyı dün yazmaya başladığımda Abd Başkanı Trump'ın Çin ile ticaret anlaşması yapabiliriz veya yapmayabiliriz ! olarak özetlenebilecek açıklaması sebebiyle Abd borsaları tarihinde ilk defa 3.100'lü seviyelere ulaştı o yüzden borsaların piyasa değeri daha da yükselmiş olabilir.(Konum ile doğrudan alakalı olmadığı için güncelleme gereği duymadım.)

2020 ekonomik kriz

 Geçmişten günümüze büyük merkez bankaları küresel resesyonları parasal gevşeme ile aşmaya çalışırlar. Bu sene  gördüğümüz gibi merkez bankaları artık net bir resesyon görünümü yoksa da çok ciddi parasal gevşeme adımları atabiliyorlar hatta Abd'de olduğu gibi ekonomi rekor seviyedeyken bile net olmayan bir kötüleşme yarın yokmuşçasına birkaç faiz indirimini tetikleyebiliyor. Yakın zamana kadar büyük merkez bankaları küresel resesyon dönemlerinde faizleri indirip kredi/borçlanma imkanını artırarak ekonomilerin tekrar hareketlenmesini sağlarlardı fakat zamanla politika faiziyle bunu yapabilme kabiliyetini kaybettiler ve 2008 sonrası merkez bankası faizleri ile alınan önlemlerin ekonomileri tekrar hareketlendirmek için yetersiz kalmasıyla varlık alım programları yaygın şekilde uygulanmaya başladı. Varlık alım programları borçların ödenememesi>parasal gevşeme>borçlanmanın hızla artması>borçların ödenememesi>daha büyük parasal gevşeme kısır döngüsünü marjinal şekilde arttırdı. Son on yılda dünyada toplam borçluluk %65 civarında artarak 150 trilyon dolardan 260 trilyon seviyelerine geldi. Günümüzde ise artık neredeyse sıfır faiz ortamında da yükümlüler yükümlülüklerini yerine getirmekte zorlanıyor ve helikopter para gibi yöntemlerin uygulanabilirliği üzerinde fikirler beyan ediliyor. Bu süreci çok kısa özetlemek zor ama bu konunun daha iyi anlaşılması için şu iki makaleyi de öncelikle okumanızı kuvvetle tavsiye ederim.



1. Merkez Bankaları artık neden  ekonomileri faiz politikalarıyla yönlendiremiyorlar?-Her şeyin balonu-

2 Varlık alım programları nedir?-varlık alım programları-

 Varlık alım programları bütün dünyada çılgınca borçlanmayı tetikledi ki günümüzde gelişmiş ülkelerde insanlar neredeyse yok denecek faizlerle bile borçlarını ödemekte zorlanıyor ama bu sürpriz bir sonuçtur diyemeyiz. Abd örneğinden yola çıkarsak bir ülkede likidite 7 senede 5 kar artarsa doğal olarak borçluluk da anormal artar; Aslında en başta Fed, 1-2 senede likiditeyi ikiye katlamayı (800 milyar dolar) planlamıştı fakat bu miktar ekonomide istenen ivmeyi/enflasyonu/büyümeyi sağlayamadığı için süreç devam ettirildi ve istenen sonuç için 3.5 trilyon dolar para basıldı; bugün o ivme de destek olmadan sürdürülemiyor. Akla şu soru geliyordur;Abd'de 3.5, dünyada ise basılan 20 trilyon dolar nerede ! Negatif faiz ve gelişmiş ülke tahvillerinde...800'den 3.100'lere yükselen S&P 500'te yani finansal piyasalarda; yazının başında bahsettiğim bir haftada serveti 1 trilyon dolar artan insanların hesaplarındadır.(Ayrıntısı yukarıda verdiğim varlık alım programları linkinde...)Peki bu devasa servetin kazanılmasına yol açan kıvılcım nedir? "Finansal Kriz"


 2008 Finansal krizi emlak sektöründe ortaya çıkmış olsa da tahribatın çok büyük olması finansal piyasalardaki akıl tutulması sebebiyle gerçekleşmiştir. İnsanlar bir ev parasıyla şehirler alıp sattılar ve ekonomi dahileri bu işlemlerin oluşturduğu riskleri başkalarına iteleyince oluşan sistematik riski sistemin tamamen yok olması riski ortaya çıkınca kadar göremediler.-Finansal kriz-

 2008 Krizi, kapitalizmin sonunu getirebilecek ölçüde ağır bir krizdi ve sebebi üstteki linkte genişçe anlattığım gibi bankalar ve büyük sermaye idi. Nam-ı diğer Abd'de finansal kriz dönemi halkın Wall Street'i işgal edip cezalandırılmasını talep ettiği %1.(Biz %99'uz Hareketi)

 2008 sonrası %1'e ne oldu sorusuna gelince tabii ki bir yaptırıma uğramadılar, sıradan insanlar 2008'de yaptıkları hatalar sebebiyle evlerinden paralarından olurken %1, Fed'in varlık alımları marifetiyle servetine servet kattı. 2008 sonrası bütün finansal varlıklar değer kazanınca tabii ki Abd'de herkesin serveti arttı ama kaymağı en zengin %1 ve %10 yedi.


Abd'de servet dağılımı


 Abd'de finansal varlıklar değer kazanır iken en zengin %10'luk kesimin borsa+yatırım fonlarındaki payı da artmış.

2020 küresel krizi
Abd'de en zengin %10'luk kesimin borsa+yatırım fonlarındaki payı

  En zengin kesimin finansal varlıklarının son üç senedeki değişimi ile ilgili veri bulamadım ama Fed'in açıkladığı servet dağılımı verisine göre muhtemelen bu oran artmıştır. Fed'in son açıkladığı servet dağılımı verisine göre Abd'deki toplam servetin yaklaşık %65'i en zengin %10'a ait ve bu oran Varlık alım programlarının başlamasından beri güçlü şekilde aralıksız artmış.


2020 global kriz
Abd'de servet dağılımı


 Son on senede en zengin %1'in serveti %90'lık kesim ile kıyaslanabilecek seviyeye gelmiş.


abd'de servet dağılımı 2019
Abd'de servet dağılımı

 İnsanın aklına şu soru da geliyor Peki %90'na ne düşmüş ? Yazının başında ifade ettiğim gibi şu anki sistemin devam ettirilebilmesi için toplumun daha çok harcaması teşvik ediliyor ve sadece gelir ile harcama günümüz dünyasında ekonomilerin büyümesi için kesinlikle yeterli değil. Bu sebeple modern ekonomide Büyüme=Kredilerin artışı denklemi hatalı olmaz.(Başka makalenin konusu) Abd'de zenginlerin borçlanması sistemi devam ettirmek için yeterli değil bu sebeple geniş toplum kesimlerinin de payına borçlanma düşmüş. Abd'de toplam servetin yaklaşık %65'ine sahip %10'luk kesimin toplam borçlulukta payı %28 iken toplam servetin %35'ine sahip %90'lık kesimin toplam borçlulukta payı %72'dir.(2016 verisi ama günümüzde kötüleşme yoksa iyileşme olduğunu sanmıyorum.)





 Özetle her tür olumsuz gelişmeye, küresel resesyona çözüm olarak sunulan parasal gevşeme veya varlık alım programları kurtarıcı değildir. En azından bu yazıyı okuyanlar için...Varlık alım programları çok sınırlı toplum kesimlerine önemli katkılar sağlar iken çoğunluğa sınırlı getiri ve ciddi ekonomik yük olarak dönüyor.


-Güncelleme-

(11.11.19)




Zayıflayan 2020 ekonomik krizi fiyatlaması


 2020 ekonomik kriz veya küresel resesyon fiyatlaması geçen hafta Abd ile Çin arasında devam eden ticaret görüşmelerinin olumlu sonuçlandığı ve iki ülkenin de bir birlerine uyguladıkları ek gümrük vergilerini geri alacağı haberiyle çok güçlü şekilde zayıfladı, daha sonra Trump'tan gelen anlaşma tam olarak sağlanamadı açıklamasının etkisi ise son derece sınırlı oldu.

 Sene başında 2020'e dair beklentiler son derece olumlu iken Trump'ın Çin'e karşı aldığı önlemler küresel resesyon ihtimalini gündeme getirmişti. Konum ticaret savaşları olmadığı için fazla ayrıntıya girmeyeceğim ama kısaca ifade etmek gerekirse sorunun 2020'nin sonlarına kadar (Abd seçimleri) rafa kalkacağını düşünüyorum; en azından Trump'ın temennisi bu yönde gibi...

  Abd-Çin ticaret ilişkisi iki ülkeyi de olumsuz etkiliyor ve bir şekilde  düzene oturtulması gerekir fakat bu sorunla beraber bir de Trump-Çin sürtüşmesi var; Trump'ın soruna yaklaşımı sorunu ne çözebilir ne de iyileştirebilir; Trump, Çin'e karşı ek gümrük vergileri uygulayarak  Abd'nin ekonomik ivmesini yavaşlattı, Çin ekonomisini ise çok ciddi şekilde hırpaladı ki bu süreç bir küresel resesyona bile yol açabilir. Peki sonuçta ne oldu? Abd'nin ithalatı alternatif ülkelere kaydı, maliyetler arttı vs. Abd açısından net bir iyileşme yok, Abd-Çin ticaret sorunu ithalat vergileriyle çözülebilecek bir sorun değil.

2020 ekonomik krizi





  Trump daha önce Çin ile ticaret sorunundan yararlanıp milliyetçi oylara oynuyordu ki başarılı da oldu ama Abd-Çin sürtüşmesi artık sıradan Abdlilerin bile hayatını etkilemeye başladı ve doğal olarak bu etkinin siyasi bir bedeli olur; Trump da artık Çin ile kavgasının ona faydadan çok zarar verdiğinin farkında ve onurlu bir geri çekiliş arıyor fakat bu arayışı Çin tarafı da fark etti ve artık talepler konusunda çok daha agresifler. Çinliler , Abd ile anlaşmak için şimdiye kadar karşılıklı olarak uygulanan bütün vergilerin geri alınması talep ediyor.  Abd-Çin ticaret ilişkilerinin açmazlarını açıklamaya çalıştığım linki de buraya bırakıp konuma döneyim.(Ticaret savaşları)



   Abd ile Çin'in anlaşması küresel ekonomi ile akalı belirleyici bir iyileşmeyi beraberinde getirir fakat bunun dışında piyasadaki iyimserliği destekleyen veriler de var.



Reel Sektörden Gelen Olumlu Sinyaller




Abd'de ISM İmalat dışı endeksi Ekim'de beklentilerin üzerinde büyüdü. Endeks, Ekim ayında 52.6'dan beklenti olan 53.5'in de üstünde 54.7'e yükseldi. Hizmet PMI ile birleşik PMI beklentilerin altında kalsa da eşik değer olan 50'nin üstünde kaldılar. Bunun dışında Abd'de istihdam verileri de yüksek gelmeye devam ediyor; General Motors çalışanlarının yaptığı son asrın en büyük grevi ve bazı geçici memurların görevlerinin sonlanması sebebiyle bu ay tarım dışı istihdamın düşük gelmesi bekleniyordu fakat istihdamdaki artış beklenti olan 89 binin çok üzerinde gerçekleşti.(128 Bin) Yine ücretlerde olumlu bir artış var.

 Avrupa'da satın alma yöneticileri birleşik endeksi 50.1'den 50.2'e yükselmesi beklenirken 50.6'a yükseldi Yeni siparişler 49.6 ile eşik değerin altında kalsa da bir önceki aya göre hissedilir bir iyileşme var.(Bir önceki ay 48.7 idi.) Benzer veriler her bölgeden geldi ama J. P. Morgan'ın gelişmiş ülkeler küresel bileşik endeksi gibi kötüleşme gösteren veriler de var.

 Kısacası reel sektörde çok güçlü olmasa da en azından kriz ihtimalini tekrardan düşündürecek veriler var ki büyük merkez bankalarının gevşeme adımlarının etkisi henüz piyasaya yansımadı.(En az 3-6 ay) Bunun üstüne Abd ile Çin'in anlaşacağı beklentisi finansal piyasalarda pozitif yönde güçlü fiyatlamaya sebep oldu.


Finansal Piyasalarda 2019 ekonomik krizi fiyatlaması sona erdi


Altın



Risk iştahının artmasıyla altın fiyatları ciddi değer kaybetti. Abd-Çin anlaşması haberiyle altının ons fiyatı  1.500 dolarlardan 1.450'lere geriledi. Altın fiyatları bundan sonra ne yapabilir sorusu için alttaki videoyu tavsiye ederim.





Borsalar



 Abd-Çin anlaşması haberini borsalar ralli ile karşıladılar. Haber sonrası Abd'deki bütün endeksler tarihi rekorlarını tazelediler. Yine dünya borsalarının piyasa değeri tarihi rekorunu geliştirdi.



2019 ekonomik kriz senesi mi
Bloomberg dünya borsaları piyasa değeri

 Aslında olayın en azından Abd borsaları kısmını(Gösterge olduğu için diğer borsalar için de dolaylı olarak geçerli) 2020 ekonomik krizi fiyatlaması bitti o yüzden borsalar ralli yaptı olarak yorumlamak zor çünkü Abd borsaları kriz senaryolarını da olumlu fiyatlıyordu.(Varlık alım programları başlayabileceği için) Aynen geçen sene faiz artırımlarını olumlu karşılayıp bu sene faiz indirimlerini de olumlu fiyatladığı gibi veya daha geçmişte varlık alım programlarının başlamasını ve sonlanmasını da olumlu karşıladığı gibi... Abd'de şirketlerin hem gelirleri hem de gelir beklentileri dikkat çekici şekilde düşüyor; son verilerden sonra bir değişiklik olur mu bilemiyorum ama Abd'de dördüncü çeyrek büyüme beklentisi %1'in altında ve Abd tarihinde borsalar ilk defa büyüme beklentisi %1'in altında iken rekor kırdı ve son iki haftada bu durum tekrar tekrar yaşandı.

 Abd borsalarındaki rallinin sebebi Abd ile Çin'in karşılıklı olarak bir birlerine uyguladıkları vergileri kaldıracağı haberiydi ve örnek olarak Dow Jones bu haber ile 300 puan prim yaptı; haberin yalanlanmasıyla ise sadece 50 puan geri çekildi! Son on yılda Abd borsaları yatırımcısını hep güldürdü veya treni kaçıranları hep pişman etti; şu an şartlar büyük rallinin başladığı dönem ile benzeştiği için yatırımcılar borsaya fazlaca meyilli fakat bu durum riskleri de beraberinde getiriyor.(Konu hakkında daha geniş bilgi makalenin sonundaki linkte)



 Bununla beraber borsalardaki ralli ile Fed'in bilanço büyütmesi arasında bağ kuruluyor, bu makalenin altında IMF'nin borsaların oluşturduğu risk hakkındaki raporu(IMF'ten Buhran Senaryosu), onun iki altındaki makalede ise Fed'in en azından şimdilik QE/ para basmadığı ile ilgili makaleyi okuyabilirsiniz.(Fed para basmaya mı başladı.)


Tahviller



 Son günlerde değişen beklentilerin bizim için olumsuz yanı ise faizlerin artmasıdır. Risk iştahının artmasıyla yatırımcıların sattığı bir diğer varlık ise tahvillerdir ve tahviller satıldıkça faizleri yükselir. Yazdan beri tahvillerin getirisi hissedilir şekilde arttı.



2020 küresel krizi







 Bütün dünyada gösterge olarak kullanılan Abd 10 yıllık tahvillerinin getirisi psikolojik direnç olan %2 seviyesine yaklaşık iken kriz indikatörü olarak kabul gören(Varlık alım programları sonrası tartışılır) Abd 2 yıllık ile 10 yıllık tahvilleri arasındaki getiri farkı 25 baz puan ile Temmuzdan beri en yüksek seviyeye yükseldi. Yine ekonominin sağlığı açısından yakından takip edilen Abd üç aylık bono/10 yıllık tahvilleri arasındaki getiri farkı 36 baz puan ile 2019'un en yüksek seviyesine çıktı.


 Sonuç olarak fiyatlamalar bize 2020 ekonomik kriz veya resesyon yılı olabilir fiyatlamasının zayıfladığını gösteriyor fakat iyileşme henüz sadece finansal piyasalardaki fiyatlamalarda görülüyor.


*Güncelleme*


30.10.2019



IMF'ten Buhran Senaryosu



 IMF Sonbahar global görünüm ve finansal istikrar raporunu açıkladı. 2020 ekonomik krizi senaryoları eşliğinde ekonomi otoriteleri, siyasiler, ekonomistler ve tabii ki yatırımcılar faiz indirimlerini zaten garanti bir teşvik olarak görüyorlar ve daha ortada bir resesyon yok iken varlık alım programları hatta helikopter para bile fiyatlamalara girmiş durumda. IMF ise raporunda açıkça küresel ekonominin finansal gevşeme sebebiyle  buhrana sürüklenebileceğini ifade etti ve büyük merkez bankalarına artık durun çağrısı yaptı.

Gelişmiş Ülkelerde Aşırı Riskli Borç Stoğu


 IMF'nin raporunda gelişmiş ülkelerdeki borç stoğunun küresel ekonomi için son derece ciddi risk olduğunu ifade ediyor. IMF'nin tahminine göre 2008 Krizi'nin yarısı büyüklüğünde bir resesyon ortamında gelişmiş ülkelerin özel sektör borcunun kabaca %40'ı zombileşecek.(Şirketler borçlarının faizini bile ödeyemeyecekler.)

Konu Dışı

 Zombi şirket: Borçlarının ana parası bir yana faizini bile ödeyemeyen yani piyasadan silinmesi gereken şirketleri verilen addır; bu şirketler farklı şirketlere, bankalara  vs. yükümlülüklerini yerine getiremeyerek/ geciktirerek veya olmamaları gereken piyasada sağlıklı şirketler ile rekabet ederek kendileri gibi olan şirketlerin artmasını sağlarlar. 

Konu Dışı

 IMF, gevşek finansal ortamın zombi şirketlerin piyasadan silinmesini engellediğini ve sorunun katlanarak arttığını ifade etmiş. Bu durumun sebep olacağı bir krizin 2009'dan bile daha beter olabileceğini öngörmüş.(2009 Krizi; zamanında doğru müdahale ile çözülmesiydi, potansiyeli itibariyle Büyük Buhran'dan bile daha ciddi bir krizdi ve küresel ekonomik sistem tamamen çökebilirdi.) IMF'nin hesabına göre zombileşebilecek özel sektör borcunun toplam büyüklüğü 19 trilyon dolar büyüklüğünde. 19 Trilyon dolar büyüklüğünde gelişmiş ülke(yüksek ratingli) tahvilinin buharlaşması senaryosunda gelişmekte olan ülkelere ne olur sorusuna raporda cevap yok. Bizim hayal gücümüze bırakılmış.

Öngörülemez Risklerin Aşırı Artması


 IMF raporunda aşırı gevşek finansal şartların sorunlu borçlanma ile beraber çok sorunlu yatırımları da beraberinde getirdiğini ifade ediyor. Basitçe ifade etmek gerekirse yukarıda bahsettiğimiz kabaca 20 trilyon dolar büyüklüğünde gelişmiş ülke özel sektör riskli tahvilleri vb. enstrümanları birileri alıyor çünkü gelişmiş ülke tahvillerinin 1/3'ü bir getiri vaat etmiyor hatta vade sonuna kadar bir miktar götürüsü var.(Negatif faiz) Sadece Avrupa'da negatif faiz veya sıfır faiz ortamındaki mevduatın toplam büyüklüğü kabaca 12 trilyon euro. Riski az olan yatırım enstrümanları makul bir getiri sağlamayınca doğal olarak yatırımcılar da daha riskli yatırımlara meylediyorlar.(Aynen Finansal krizde olduğu gibi) 2008 Krizi bankaların aşırı riskli yatırımlarının sonucuydu o yüzden 2008 sonrası bankaların bir daha böyle bir hata yapmaması için önlemler alındı fakat şu an bahsettiğim aşırı gevşek finansal ortam sayesinde gelişmiş ülkelerde özel sektör ne kadar kötü durumda olursa olsun biraz yüksek faiz ile tahvil çıkarınca getiri avına çıkmış yatırımcılar bu riskli tahvillere saldırıyorlar. Yunanistan gibi açıkça iflas eşiğindeki bir ülkenin negatif faiz ile(3 aylık) borçlandığı bir ortamdayız.

 Moody's geçen sene Abd'de emeklilik şirketlerinin 2020'de(Fed politika Faizi %3.5-4 civarına yükselince !) rahatlayacaklarını ifade etmişti fakat görüldüğü gibi Abd ve diğer gelişmiş ülkelerde az riskli varlıkların getirisi, getiri elde etmek zorunda olan(emeklilik şirketleri, Hedge Fonlar, Sigorta şirketleri) yatırımcıların minimum ihtiyaçlarını karşılayacak seviyeye bile çok uzak, yakın zamanda da yakın olmayacak. Bu durum da bu tür şirketleri getiri elde etmek için başta borsalar olmak üzere(Aynı rapor Japonya ve Abd borsalarının çok değerli olduğunu ve bu durumun da ayrıca risk tetiklediğini ifade ediyor.) borsa dışı şirketler hatta emlak gibi likit olmayan varlıklara yatırım yapmasını sağlıyor.

 Rapora dönersek IMF, Emeklilik fonları, Sigorta fonları vb. getiri elde etmek zorunda olan yatırımcıların risk değerlendirmesi yapmadan her türlü getiriye saldırdıklarını ifade ediyor. Örnek vermek gerekirse Arjantin iki sene önce(Üç de olabilir, kontrol etme gereği duymadım.) bir asırlık tahvil çıkarabilecek kadar yatırımcı gözünde az riskli bir ülke iken bugün iki birimlik Arjantin tahvilini sigortalamak(CDS) 1 birim maliyete yükselmiş durumda ! Risk değerlendirmesinin bu kadar kötüleştiği bir dünyada yatırımcılar likit olmayan enstrümanlara sırf getiri için yöneliyorlar ama bir kriz senaryosunda bütün yatırımcılar birden bire likide dönmeye çalışacağı için kriz kendi içinde yeni krizler doğurabilir, ülkeden ülkeye sıçrayabilir. 2008 Krizinin bankalarda başlayıp emlak sektörüne sıçraması gibi.

 Özetle IMF çok itidalli bir dil kullanmak ile beraber 2020 ekonomik krizi bir yana ilerideki yıllarda bir buhranın bile çıkabileceğini ifade eden bir rapor yayınladı.

Ekleme: (Finansal Kriz neden yaşandı)


*Güncelleme*

(28.10.19)

2020 Ekonomik kriz yılı mı



Fed'in Ekim ayı toplantısı (30 Ekim) bu hafta gerçekleşecek. Fed'in bir kere daha faiz indirimi gerçekleştirmesi %90-95 ihtimal ile fiyatlanıyor. S&P 500 yıl başından beri %22,5 prim yaptı, Abd ekonomisi 123 aydır büyüyor, iş imkanları 108 aydır artıyor; bu rakamların hepsi Abd için tarihi rekordur; Abd'de işsizlik %3,5 ile son 50 yılın, çekirdek enflasyon ise %2,4 ile son 11 yılın en iyi seviyesinde bu verilere rağmen çok çok büyük bir sürpriz olmazsa Fed üst üste üçüncü faiz indirimini gerçekleştirecek. Yine aynı Fed bize 2020 ekonomik kriz yılı değil, sadece döngü içi ayarlama yapıyoruz diyor. J. P. Morgan Fed'ten bu hafta döngü içi ayarlamanın sonuna geldik minvalinde bir açıklama bekliyor.

2020'de Küresel Resesyon Beklentisi



 2019'da küresel ekonominin iyi bir yıl geçirmesi beklenirken Trump'ın Çin kararları beklentileri ve gidişatı olumsuz etkilemişti; 2020 ekonomik kriz veya resesyon yılı olacak beklentilerinin en temel sebebi ticaret savaşlarıydı fakat görünen o ki Trump; ticaret savaşlarıyla devşireceği oyun, ticaret savaşlarının ekonomiye verdiği zarar sebebiyle kaybedeceği oydan çok daha az olduğuna emin oldu. Geçtiğimiz aylarda Trump'ın en etkin iletişim aracı olan Twitter'da en fazla kullandığı kelime Çin iken artık Çin listede ilk yirmide bile yer bulamıyor, zirveyi ise ''Demokratlar'' kaptı ! Reuters'ın anketine göre ticaret savaşları gündemi zayıflasa bile resesyon kaygısı devam edecek.


 Japonya ve Avrupa ekonomileri resesyonun kıyısındalar, Çin'in güçlü ivme kaybı devam ediyor ve veriler bize geriye güçlü kalan tek büyük ekonomi olan Abd'nin de zayıflayacağını işaret ediyor.   Abd'de tüketici güveni bu ay da beklentilerin (96.0) altında açıklandı (95.5) ve eşik değer olan 100'ün altında kaldı. Tüketici güveninin nasıl seyredeceği hakkında ön işaret olan tüketici hissiyatı endeksi ise tüketici güveninin daha da kötüleşebileceği işaret ediyor.

2020 ekonomik krizi
Michigan Tüketici Hissiyatı Endeksi İle Abd tüketici güveni Endeksi arasındaki fark

 Yukarıdaki grafikte görüleceği gibi Abd'de tüketici güveni ile tüketici hissiyatı arasındaki fark resesyonlardan önce bugün olduğu gibi açılıyor ve ardından resesyon gerçekleşiyor.

 Goldman Sachs düzenli olarak Abdli Ceo'lar ile yaptığı ekonomiye olan güven anketine göre Ceo'ların ekonomiye olan güveni finansal krizden beri en kötü seviyede geçmişteki resesyonlardan önce görülmüş olan seviyelerde.

2020 ekonomik kriz senesi mi
Ceo'ların ekonomiye olan güveni 2008'den beri en düşük seviyede

 Makalenin başında Abd ekonomisinin rekorlar kırdığını belirtmiştim ama geçmiş veriler bize ekonominin olması gerektiğinden fazla iyi olması, bir noktadan sonra aynı hızda kötüleşmeyi beraber getirdiğini gösterir ve şu an  öyle bir noktada olabilir. Abd'de tüketici güveni/işsizlik oranı rasyosu geçmiş krizlerden hemen önce görülen zirve noktada.

2020 küresel kriz
Abd'de Tüketici güveni/ İşsizlik oranı rasyosu

  Küresel beklentisi sadece Abd'de var olan bir beklenti değil; J. P. Morgan'ın anketine göre Asyalı Ceo'lara göre 6-12 ay içinde küresel ekonomi için gördükleri en yüksek risk global resesyon riski olan ifade edilmiş. 

 Gelecek ile ilgili sorun sadece güven anketleriyle sınırlı da değil, bir yanda 2020 ekonomik krizi senaryoları konuşurken diğer yandan küresel ekonomi de zayıflıyor. Dünyadaki diğer ekonomiler ile etkileşimi çok yüksek olması sebebiyle Güney Kore'nin ihracatı küresel ekonominin sağlığı ile alakalı indikatör olarak kabul görür. Güney Kore'nin yıldan yıla ihracatı geçmiş kriz dönemlerinde olduğu gibi çift haneli daralmış.(Alttaki grafik bize  varlık fiyatlarının geçmiş dönemlerin aksine küresel ekonomiden nasıl ayrıştığını da gösteriyor.)

2020 ekonomik krizi
Güney Kore'nin ihracatı ile MSCI World hisselerinin hisse başı geliri

  IMF, 2019 yılının büyüme açısından finansal krizden beri en kötü yıl olacağını açıkladı; J. P. Morgan, 2020'nin 2019'dan da daha kötü bir yıl olmasını beklendiğini ifade etti. J. P. Morgan'a göre küresel ekonomi 2020'de %2.5 büyüyecek, küresel ekonomi sağlıklı dönemlerinde %3.5 civarı büyür.




(21.10.19)


Fed Para mı Basmaya Başladı



Uzun zamandır bu başlıkta 2020 ekonomik kriz veya küresel resesyon olabileceğini işaret eden paylaşımlar yapıyorum. 2020'de veya daha ileri bir tarihte gerçekleşebilecek bir resesyona büyük merkez bankalarının geçmişte olduğu gibi politika faizleriyle müdahale edebilme kapasiteleri olmadığı için (Her Şeyin Balonu) küresel resesyon ile ilintili her gelişme varlık alım programlarını (QE/Para basma) gündeme getiriyor. 


Varlık alım programlarının yeniden başlaması Türkiye ve dünya ekonomisi için çok önemli değişimleri de beraberinde getireceği için en az küresel resesyon kadar büyük merkez bankalarının bu soruna müdahale şekilleri ekonomilerin gidişatı üzerinde belirleyici olacak. 

(Konu Dışı) 

-Makale fazla uzamaması için varlık alım programları nedir? Türkiye için neden son derece önemlidir konularını atlıyorum. Konu hakkında daha önce şu başlıkta makaleler yazmıştım okumanızı tavsiye ederim. (Varlık Alım Programları


- Varlık alım programları finansal piyasalar için de en belirleyici faktörlerden biri yazının daha anlaşılır olabilmesi için şu makaleyi de okumanızı tavsiye ederim.(Ekonomik Krizde neye yatırım yapılır



(Konu Dışı) 



Japonya varlık alımlarını hiç sonlandırmadı, Çin'in para arzı 2008 öncesi bile devamlı olarak artıyordu ve 2008 sonrası ivme kuvvetlendi ve artmaya devam ediyor. Avrupa Merkez Bankası 2018'in bitimi gibi varlık alımlarını durdurdu fakat birkaç ay içinde tekrardan aylık 20 milyar avro büyüklüğünde varlık alımına başladı ve geriye sadece Fed kaldı. Fed'in de aylık 60 milyar dolar değerinde hazine bonosu alacağını ilan etmesi Fed de para basmaya başladı yorumlarını beraberinde getirdi. 

Fed para basmaya mı başladı 



Daha önce yine bu başlıkta Abd'de vergi ödemeleri sebebiyle çok ilginç şekilde(aşırı para arzına rağmen) likidite sorunu yaşandığını ve Fed'ten müdahale gelmezse doların anormal değerlenebileceğini ve Abd tahvillerinin getirilerinin belirgin şekilde artacağını ifade etmiştim. Fed, likidite sıkışıklığının ilk göstergesi olan gecelik repoda anormallikler yaşanmasıyla soruna müdahale etti ve her gece piyasaya 50-75 milyar dolar likidite sağladı. Şu an sorunun kaynağı vergi ödemeleri olsa da geçen sene gerçekleşen vergi indirimlerinin yol açacağı bütçe açığı daha uzun süre benzer sıkışıklığa sebep olacak, bu nedenle Fed gecelik önlemler yerine daha öngörülebilir şekilde likidite sorununu çözmeye karar verdi. Fed aylık repo ile piyasadaki sıkışıklığa müdahale edecek. Her akşam gecelik 60 milyar dolar değerinde repo almak ile bir defada 60 milyar dolarlık bir aylık bono almanın para arzına etkisi aynıdır veya bunu 8.5 ay boyunca devam ettirmenin… Yani Fed 8.5*60 milyar dolarlık repo almasının sonucu bilançosu sadece 60 milyar dolar artar; bu ayrıntıya değinmeden konuyu değerlendiren kaynak ya kötü niyetlidir ya da bilgisi zayıftır. Fed’in bu işlemleri tabii ki bilançosunu artıracak fakat bu artış sınırlıdır. 



2020 ekonomik kriz
Fed'in Bilançosu



  Hem zaten Fed yeni bir QE(Varlık alım programı) başlatacaksa bunu neden piyasadan gizleme gereği duysun sorusunun cevabı yok.(Etkinlik !) Powell, yeni bir varlık alım program başlatmadıklarını daha önemlisi Japonya’nın hatalarını düşmeyeceklerini ifade ki bu bizim için kesinlikle olumsuz(çocuklarımız için değil) bir açıklamadır. 

Fed bu işlemleri ‘’Organik Bilanço Büyümesi’’ terimiyle açıklıyor yani Fed piyasayı hareketlendirmek, enflasyon üretmek için para basmıyor; piyasanın hareketliliğini olumsuz etkileyen deflasyonist sıkışıklığı engellemeye çalışıyor. Bu durum geçmişte olduğu gibi başta altın olmak üzere varlık fiyatlarını yükseltmez, doları olumsuz etkilemez. 

Ne zamanki Fed ,bonolor yerine tahvillere yönelir o zaman bizim için olumlu senaryo başlar ama bahane olmasına rağmen Fed’in QE’den kaçınması bizim için olumsuz bile sayılır.

(Güncelleme Sona Erdi.)

42 yorum:

  1. Bu güzel yazınız için teşekkürler. Bir sonraki yazınızı bekliyorum.

    YanıtlaSil
  2. Kriz anında altın gümüş süper pirim yapar die düşünüyorum sayın hocam

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok sayıda belirsizlik var ama her kriz hem de sonrasında altın çok ciddi şekilde getiri sağlayabilir; finansal krizde altın fiyatları 700 dolardan 1900 dolar civarına yükseldi.

      Sil
  3. Bir sorum olacak hocam, küresel bir krizde altını fiziki bulundurmak mı yoksa banka hesaplarında bulundurmak mı bizleri daha sağlam bir ortamda bulunmamızı sağlar. Cevabınız için şimdiden teşekkürler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Altını fiziki olarak bulundurma gereksinimi klasik bir krizden fazlasını gerektirir.

      Sil
  4. Klasik bir kriz den fazlasını ben görüyorum ve sizin de değerli yorumlarınızı merak ediyorum.Klasik bir kriz mi çıkar yoksa büyük bir kriz mi çıkar.Çünkü Kur savaşları bana çok daha inandırıcı geliyor. Bu konu hakkında objektif bir makaleniz daha doyurucu olur. iyi geceler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Gelecek kriz şu an belirsiz ama çok zorlu olabileceğini gösteren işaretler var fakat buna rağmen işlerin insanların varlıklarını fiziksel olarak bulundurmasını gerektirecek kadar kötüleşeceğini tahmin etmiyorum.

      Sil
    2. Ağzınıza sağlık, inşallah o durumlara düşmeyiz.

      Sil
  5. Yanıtlar
    1. Çok iyi bir çalışma tebrik ediyorum.
      Dünya tarihindeki krizleri makro düzeyde bir suni güncelleme, silkelenme, zincirden kotu halka veya halkalarin atılması olarak görüyorum. Korkutucu yani bu işi yönetecek gücün veya güçlerin hep aynı grup olmasıdır.

      Sil
  6. Bütün senaryoları yazabilir misiniz:
    1)Fed faiz indirdi,TCMB indirdi;
    2)Fed indirmedi TCMB indirdi;
    ^)TCMB agresif faiz indirimi yaptı,FED yapmadı...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Fed'in muhtemel hamlelerinin Türkiye'ye etkileriyle alakalı bir yazı ile bu paylaşımı güncelleyeceğim.

      Sil
  7. Yusuf Bey kalitwli bir yazı olmuş.
    Bitmesini istemedim doğrusu.samimi olarak söylüyorum.
    Daha önce bahsetmiştiniz.krizler gwnelde on yıllık periyotlar şeklinde oluyor.bunu neyle açıklayabiliriz.
    Benim aklıma borca dayalı kalkınma geliyor.siz ne diyorsunuz.sizin pencerenizde bakarak ne görüyorsunuz.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ben de sizin gibi düşünüyorum. Sistem döngüler halinde kriz üretiyor.

      Sil
  8. Teşekkürler emeğinize sağlık

    YanıtlaSil
  9. Merhaba. Öncelikle emek harcayıp hazırladığınız, üniversitede işletme iktisat bölümü öğrencileri için ders mahiyetindeki değerli çalışmalarınız için kendi adıma çok teşekkür ederim. Ben İktisadi ve İdari Bilimler, İşletme mezunuyum. Sonra kamu yönetimi ve hukuk ve en son kamu yönetiminde y.lisans yapmak kısmet oldu. Sizin düşüncenizi merak ettiğim bir konu var. Belki daha önce bahsetmiş olabilirsiniz. Aynı konuda vaktinizi alıyorsam kusuruma bakmayın. Yukarıda değindiğiniz konular ışığında ve diğer değişkenlerin sabit kaldığını varsayarak(ceteris paribus), mevcut durumda varsayım olarak piyasada 1 trilyon dolar basılı kağıt para var iken 1 ons altın bin dolar ise ve QE tekrarlanır ve 1 trilyon dolar daha basılır ise yeni durumda bir ons altının iki bin dolar olabileceğini (benzer şekilde, en azından kısa dönemde piyasadaki miktarının artırılması zor veya mümkün olamayan emtialar için ani ve yüksek fiyat artışları) düşünmek, beklemek uygun yaklaşım olur mu? Bu şekilde, 2020 küresel kriz ve altını olanlar için fırsat düşüncesinde olanların yaklaşımı (bazıları altında 5-10 kat fiyat artışları olabileceğini iddia ediyor) sizce ne derece gerçekci bir yaklaşım. Değerli zamanınız ve paylaştığınız bilgiler çok teşekkür ederim... Aydın C.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar Aydın Bey,

      Aslında konu hakkında bir yazım var yeni Qe de varlık fiyatlarının abartılı artması(Özellikle altın ve ikinci dalgada borsalar) benim için sürpriz olmaz.

      Sil
  10. Yani aslında yapılması gereken piyasaları biraz soğutmak, yavaşlatmak. Şu anda freni patlamış gibi gidiyor dünya. Bu da sanırım, insanlar aldıkları borcu ödemeyi reddetmek suretiyle bir şeylerden kısmayı göze almıyorlar. Yani bu borçların ödenebilmesinin tek yolu var, gelir belli gider belli ise, giderin bir kısmını azaltıp, azar azar borç kapamaya dönmesi gerekiyor ki, borçlar azalsın. Mesela az arabaya binerek, az sıklıkla telefon değiştirerek, az yiyerek lakin bu kısır döngüye girmiş durumda. Bunu kırmak da faizi yükseltip biraz harcamaları kısmakla olması gerekiyor. İlaç alıp hastalığı gidermek ve biraz yorgun düşmek yerine, ilaç almayı istemeyip yorgun düşmek istemeyip ölümü istiyoruz o zaman...

    YanıtlaSil
  11. Yusuf hocam bı bakabilirmsnz yorumunuz nedir ??

    https://www.bloomberght.com/fed-faiz-kontrolunu-yine-kaybediyor-2237896

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Haberi okudum da şu an bir sorun olduğuna emin değilim. Aralık'ta Fed erken müdahale etmezse ikinci dalga bekleniyor.

      Sil
  12. Hocam yine müthiş bir yazı .. aslında tüm dünyada olup biteni (büyüyememeyi daralmayi küçülmeyi ) en iyi anlatan kısım

    Abd'de toplam servetin yaklaşık %65'ine sahip %10'luk kesimin toplam borçlulukta payı %28 iken toplam servetin %35'ine sahip %90'lık kesimin toplam borçlulukta payı %72'dir.(2016 verisi ama günümüzde kötüleşme yoksa iyileşme olduğunu sanmıyorum.)

    Daralmayi küçülmeyi engelliyecek büyümeyi ivmelendircek olan kesim borca batmış adam tüketemiyoo geliri gelirleri yetmiyor hadi harciyayim dicsk buda kredi-borç yaratiyor ve istenilen etki küresel olarak gerçekleşmiyor ..

    Dünya da bol para dönemi bitti ucuz para dönemi bitti tüm insanlığın artq iktisat yapma zamanı geldi ..
    Asıl fragman 2020 de
    Büyük gosterjm ABD seçimleri bittikten sonra ki 2021 ocağa çok ilginç şeyler yaşayacağız .. bundan eminim

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Mantık bedeli ne olursa olsun sorunlara gerçek çözümler üretmeyi gerektirir ama bol para döneminin bittiğine emin değilim. Son on yılda basılan 20 trilyon dolar sa fragman olabilir.

      Sil
  13. Sistemin resetlenmesi gerekir tekrar Qe pek mantıklı sonuçlar doğurmaz .. kısır döngü sikisikliginda dewam eder ..
    Onlarda bunun farkında ama bizler hanehalkı karteller şirketler zombi şirketler bı beklenti içinde olduğumuz için böyle düşünüyoruz ..
    İstediğimizi verseler beklenti yi karsisalar napcaklar 100trilyon mu bascaklar iyi bassinlar bu sefer basar basmaz bu devran başlar başlamaz biter .. çünkü basacaklari miktar ne olursa olsun dünya borcluluk oranının altında kalıcak 260tr$ ..
    Eeee yine gemi yürümucek hocam değil mi

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Söylediğiniz tabii ki doğru ama bedeli yüksek olsa da ötelenebilecek sorunlar hep öteleniyor

      Sil
  14. Sonuç ep eksi faiz olur herhalde :)
    Bir yandan basarken diğer taraftan eksi. Faizle parayi yicekler . Bastıkları ni hooop ordan toplucaklar durum yine kendi kendisini yiyen yılana döner demi Yusuf bey
    Kendi kendini yiyen yılana

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok net anlamadım ama Merkez Bankaları negatif faizleri bankaları kredi vermeye zorlamak için kullanıyorlar, sonra da kötü kredilerin artmasına hayret ediyorlar.

      Sil
  15. Düşüncelerinizi ilk defa okudum. Takibe fazlasıyla değer diye düşünüyorum. Sıkışmış kapitalist sistemde 8-10 senelik peryodlarla ortaya çıkan resesyon / ekonomik kriz döngüsünün büyük kapital sahiplerinin menfaatine daha ne kadar sürdürülebileceğini merak ediyorum. Akabinde yaşanacak global buhran sırasında hangi varlıklarda durmamızı önerirsiniz ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kriz/resesyon dönemlerinin başında ne oldiğunu anlayıp altına yönelmek geçmişte hep çok karlı oldu fakat ana belirleyici faktör büyük merkez bankalarının atacağı adımlar olacaktır. İlk makalenin sonundaki linkte soruya biraz daha ayrıntılı cevap vermeye çalışmıştım.

      Sil
  16. siz de video çekseniz okumak zor ouyor

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Video çekmek beceri istiyor, tatilde bile altından kalkamadım fakat bu işten anlayan bir yardımcı bulursam içerik desteği sağlayabilirim.

      Sil
  17. ABD Repo hadisesini durdurmak için

    Sadece 1 ayda 500 milyar $ basacak!

    2008 Krizine kadar 200 yılda 900 milyar $ basmıştı 🤷‍♂️

    Buna rağmen $/TL’nin düşmesini de beklemiyorum

    Ayrıntılar YouTube’da Dünyanın haberi 36. Bölümde

    Bu linkte izleyebilirsiniz👇
    https://youtu.be/xpvvj7iABTA

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Para basma işleminin repo ya da tahvil üzerinden gerçekleşmesinin sonuçları arasında ciddi farklılıklar var.

      Sil
  18. Hocam 2.dalga başlamış :)

    YanıtlaSil
  19. Yusuf bey selamlar altın için kısa orta ve uzun vadede ne düşünüyorsunuz

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Şu an hem kısa hem de uzun vadede altına karşı olumluyum.

      Sil