4 Aralık 2019 Çarşamba

2020 Ekonomik kriz yılı mı

Önnot: Bu paylaşımı 2020 ekonomik kriz senaryolar ile doğrudan veya dolaylı olan makaleleri toplamak için kullanıyorum. 



  Küresel piyasalarda uzun süredir devam eden bahar havası bugün Abd Başkanı Trump'ın ''Çin ile anlaşma 2020 seçimlerinin sonrasına kalabilir.'' açıklaması ile bozuldu. Açıklama sonrası borsalarda ciddi satışlar görülürken Abd 10 yıllık tahvillerinin getirisi %1.7'lere gerilerdi, altın bir süredir altında fiyatlandığı kritik 1475 seviyesini aştı. Geçtiğimiz haftalarda Abd ile Çin'in ticaret konusunda anlaşmaya vardığına dair haberler ile riskli varlıklar ralli yapmıştı ve 2020 ekonomik krizi beklentileri ve buna paralel fiyatlamalar zayıflamıştı. Şu an için çok önemli bir fiyatlama yaşanmamış olsa da genel anlamda riskli varlıklar için önemli bir direnç kırıldı diyebiliriz ve bu fiyatlamanın kalıcı olup olmayacağı önemli; şu an Abd borsaları bir miktar gerilemiş olsa da Abd borsalarının geçmişte pek şahit olmadığımız bir trend içinde.

2020 dünya ekonomik krizi


 Trump'tan gelen bu açıklama sürpriz olarak yorumlanabilir; Abd'de de halkın %50'sinden fazlası borsa yatırımcısı ve Abd halkının ekonomi algısı ile borsalar arasında çok güçlü etkileşim var ve dolaylı olarak borsalar ile toplumun siyasal tercihleri arasında da... Seçim öncesi Trump'ın Abd borsalarını destekleme çabası dikkat çekiyordu, Uzun zamandan beri Abd borsalarının her düzeltme denemesinde Trump veya bir Amerikalı yöneticinin Çin ile anlaşmanın sağlandığı veya sağlanmak üzere olduğuna dair açıklarıyla engelleniyordu. Son bir ayda Abd ile Çin arasında anlaşma sağlandığı haberi ile Abd borsaları defalarca rekor kırdı yine aynı haberle piyasalar onlarca defa olumlu fiyatlama yaşandı. 


2020 ekonomik kriz
Trump'ın son günlerdeki borsa tweetleri

Trump'ın bir süredir gerçekleştirdiği açıklamaların aksine Çin'i tekrardan tehdit etmeye başlaması Çin üzerindeki baskıyı artırma amaçlı çünkü Çin ekonomisi şu an zorlu bir dönem yaşıyor olsa da (Çin Ekonomisi 2020) Çin tarafı seçim öncesi Trump ile daha makul bir anlaşma yapabileceklerinin farkında.  15 Aralık gününe kadar Abd ile Çin tarafları arasında bir anlaşma olmaz ise Abd Çin'e yeni bir gümrük vergisi uygulamaya başlayacak ki son bir aydaki iyimserlik önümüzdeki günlerde ciddi şekilde yara alabilir.


2020 Ekonomik kriz senaryoları ve Abd İmalat Sektörü


  Bir süredir piyasalar gelişmeleri olumlu olarak fiyatlamaya son derece yatkın fakat son günlerde kötümserliğin yeniden güçlenmesinde etkili olan bir diğer gelişme ise Abd'de ISM Manufakturing Endeksi bu ay hem eşik değer olan 50'nin altında kalması hem de bir önceki aya göre gerileme kaydetmesi oldu. Abd'de imalat sektörü üst üste dört aydır eşik değerin altında ve imalatın bu kadar uzun süre olumsuz veri üretmesi geçmişte resesyon işareti olarak görülürdü.




ISM Manufakturing Endeksi: Abd’de her ayın ilk günü açıklanan ve bir önceki ayda imalat sektörünün durumu hakkında bilgi veren ankettir. 50’nin üstü imalat sektörünün büyüdüğünü, altı ise küçüldüğünü ifade eder.

 Abd ekonomisi bundan 20 yıl öncesi gibi olsaydı sadece ISM endeksinden yola çıkarak Abd için 2020 ekonomik kriz yılıdır denebilirdi fakat Abd ekonomisinin yaşadığı dönüşüm sebebiyle imalatın ekonominin üzerindeki önemi uzun zamandan beri zayıflıyor fakat ISM verisi günümüzde halen Abd ve dolaylı olarak dünya ekonomisinin ne durumda olduğu konusundan bize sağlam bilgi verir.

2020 ekonomik krizi

 2020 yılına dair küresel resesyon beklentileri şu an için zayıf fakat iyimser olmak da güç. Geçenlerde OECD de küresel görünüm raporunu yayınladı ve rapor IMF, Dünya Bankası gibi önemli kuruluşların raporları ile aynı doğrultuda; OECD de önümüzdeki yıllarda bir küresel resesyon beklemediğini ifade etti fakat önümüzdeki 3 yıl boyunca da OECD dünya ekonomisinin %3 civarı ancak büyüyeceği tahmin etmiş. 2008 öncesi küresel ekonominin %3 civarı büyümesi dünya ekonomisinin resesyonun eşiğinde olduğu şeklinde yorumlanırdı; 2008 sonrası dünyada küresel büyümenin en büyük sağlayıcılarından Çin'in devamlı olarak ivme kaybetmesi ile bu rakam %2-2.5 gibi bir seviyelere geriledi diyebiliriz fakat sonuç olarak küresel ekonomi kötü değilse de iyi de değil. Üstelik bahsettiğim saygın kurumlar neredeyse bir yıldır tahminlerini aşağı yönlü revize ediyorlar ve bu revizyonlar devam ederse 1-2 çeyrek sonra küresel ekonominin görünümü değişir ki bunu basından değil kişisel tecrübeler ile takip etmek gerekir. Profesyonellerin çoğunluğu geçmişte hiçbir resesyonu yeterli süre öncesinden öngöremediler.

2020 ekonomik kriz
Profesyoneller arasında resesyon bekleme ortalaması


*Güncelleme*

Ekleme: Ekonomik krizde neye yatırım yapılır-Link-

Twitter: -Yusuf Yüksel-


(21.11.19)

Fed, 2020 ekonomik kriz yılı olmaması için para mı bastı



 Küresel piyasalarda görünüm çok olumlu, yatırımcılar son derece iyimser ve riskli varlıklar son günlerde ralli yapıyorlar. Piyasalardaki ralli ile Fed'in zorunlu olarak gerçekleştirdiği likidite operasyonları zamanlama olarak denk geldiği için Fed'in son zamanlardaki hamlelerine farklı anlamlar yüklenebiliyor ve 2020 ekonomik kriz yılı olmaması için Fed para bastı, Fed para bastığı için de geçmişte olduğu gibi borsalar realiteden uzak şekilde prim yapıyor şeklinde yorumlar ile karşılaşıyoruz. Örnek vermek gerekirse S&P 500 endeksi Fed'in likidite operasyonunun başladığı 11 Ekim gününden beri birçok olumsuz sebebe rağmen %5 civarında prim yapmış durumda fakat piyasalardaki fiyatlamaların sebebi Fed'in bilanço artışıdır demek için elimizde yeterli veri yok.

2020 ekonomik krizi



 Abd'deki likidite Sorunu

 
Geçtiğimiz Eylül ayında Abd'de ciddi bir likidite sorunu yaşanacağına dair  yorumlar yapılıyordu fakat Fed'ten Ekim ayının başlarında repo piyasasında şok yaşanıncaya kadar (Repo faizleri bir günde %2'den %9'lara yükseldi.) konu hakkında elle tutulur bir açıklama ya da icraat gelmemişti ki bu durum da ayrıca farklı yorumlara sebep olmuştu fakat repo piyasasında şok başlar başlamaz Fed, her gece piyasaya 50-75 milyar dolar civarında likidite sağlamaya başladı ve likidite ihtiyacını karşıladı. 

 Abd'de geçtiğimiz ay ortaya çıkan likidite şokunun sebebi Sonbahar'daki vergi ödemeleri sebebiyle insanların çok fazla nakit para talep etmeleriydi fakat Abd'deki likidite sorunu  vergi ödemeleri sona erdikten sonra da devam etti ve  muhtemelen devam edecek. Bu sorunun sebebi olarak birçok şey sayılabilir ama en önemli sebepleri;

  • Fed'in bilançosunun hızla azalması likidite sorununun en önemli sebebidir. Likidite şokundan sonra geçmiş varlık alım dönemlerinde(QE) görülmemiş hızla Fed piyasaya likidite enjekte etti/Bilançosunu büyüttü. Fed'in senelerdir bilanço normalleştirme çabası sebebiyle piyasadan çektiği dolar miktarı 700 milyar dolar iken Ekim'den beri bu paranın %35'inden fazlası tekrardan piyasaya sürüldü.
2020 küresel krizi
Fed'in Bilançosu

  • Amerika bütçe açığının 2019'da 890 milyar dolardan biraz fazla olması bekleniyordu, Bu rakam yıl sona ermeden 1 trilyon doları aştı ve doğal olarak Abd'de tahvil arzı beklenenden de fazla arttı. Abd'de tahvil arzı beklenenden fazla artar iken tahvil fiyatlarının da artması (faizlerin düşmesi) yatırımcıların tahvillere rağbet etmemesini ve nakit paraya yönelmesini sağladı.

  Biraz daha somut ifade etmek gerekirse Abd'de günlük nakit talebi/repo işlemlerinin hacmi 1.5-2 trilyon dolardan 2.5 trilyon dolara yükselir iken bankaların aşkın rezervi (Bankada tutulmak zorunda olan likit paranın üstündeki  toplam likit para) 2.7 trilyon dolardan 1.4 trilyon dolara düştü ve bu daralan makas Sonbahar'da  patladı.


2020 global krizi
Abd'de finansal kurumların aşkın rezervleri 
2020 ekonomik kriz
Abd'de günlük repo işlemleri



  
 Eylül ayında yetersiz dolar likiditesinin sorun olması vergi dönemi olduğu için bekleniyordu, önümüzdeki ay sonu benzer şekilde dolara tekrardan güçlü talep gelecek çünkü uzun zamandan beri dünyada da likidite dolar ile sağlanıyor ve bu da swap yoluyla gerçekleşiyor. Bu swaplar ise teknik sebepler ile yıl başında gerçekleşiyor. Dolara olan talebin fazla anormal artışı doları çok daha maliyetli hale getirebiliyor. Ayrıntıya girmek yazıyı çok uzun hale getireceği için Reuters'ta konu hakkında çıkan makaleyi link veriyorum.(Türkçe kaynak bulamadım.-Link-)



 Fed'in son zamanlarda para bastığı(bilanço genişletme) doğrudur yine Fed'in kendi saygınlığını hiçe sayarak finansal piyasalardaki fiyatları yönlendirme amaçlı hatalı kararlar aldığına da inanıyorum(2019'un başındaki FOMC toplantısı) fakat şu an Fed bir krizi gizlemek, finansal piyasaları deteklemek veya ekonomiye ekstra şekilde teşvik etmek için değil, likidite sorunu sebebiyle para basıyor aradaki farkı daha önce bu başlıkta altlarda kalan ''Fed, para basmaya mı başladı.'' başlıklı yazıda açıklamaya çalışmıştım.(Organik Bilanço Büyümesi) Bunun dışında Fed'in Abd'de resesyondan kaçınmak için QE4'ü başlatıp bunu gizliyor olduğu iddiası tutarsızlıklar var çünkü;

  • Fed'in böyle bir tavırdan çıkarı yoktur. Fed'in resesyon önleme çabası anlaşılır ama gizleme çabası neden olsun? Üstelik bu sorununun çözümünü de zorlaştırır ve atılan adımların etkinliğini çok ciddi şekilde zayıflatır.
  • Borsaların yükselişi Fed'in bilanço büyütmesi sebep oluyorsa aynı gerekçenin daha hızlı prim yapabilen altın, kripto paralar gibi varlıkların çok daha görünür şekilde prim yapmasına sebep olması beklenirdi ki her iki varlık da gözle görülür şekilde değer kaybetti. Bir QE'nin finansal piyasalarda en başta etkileyeceği varlık tahviller olur; tahvillerde de bir QE fiyatlaması görmüyoruz. Yine dolar endeksinde(DXY) QE fiyatlaması göremiyoruz. 
 Kısacası Fed'in bilançosundaki artış Abd borsalarının rallisine denk gelmesi sebebiyle insanların aklına varlık alım programlarını getiriyor fakat borsalar dışında hiçbir varlık çeşidinde bir varlık alım programı işareti yok aksine tam tersi görünüme sahipler. Abd borsalarındaki fiyatlamalar için alttaki linki okumanızı tavsiye ederim.



(14.11.19)

Varlık Alım programlarının Topluma Bedeli


Bu yazıyı aslında varlık alım programları başlığı için yazmıştım ama 2020 veya daha ilerideki muhtemel bir küresel resesyonun sadece ihtimali için bile varlık alımı, faiz indirimi önlemleri alınıyor olduğu için burayı uygun gördüm.

 2020 ekonomik krizi fiyatlamalarının zayıflamasıyla dünya borsalarının piyasa değeri bir haftada 1 trilyon dolar prim yaparak 82.7 trilyon dolara yükseldi. Ben bu yazıyı dün yazmaya başladığımda Abd Başkanı Trump'ın Çin ile ticaret anlaşması yapabiliriz veya yapmayabiliriz ! olarak özetlenebilecek açıklaması sebebiyle Abd borsaları tarihinde ilk defa 3.100'lü seviyelere ulaştı o yüzden borsaların piyasa değeri daha da yükselmiş olabilir.(Konum ile doğrudan alakalı olmadığı için güncelleme gereği duymadım.)

2020 ekonomik kriz

 Geçmişten günümüze büyük merkez bankaları küresel resesyonları parasal gevşeme ile aşmaya çalışırlar. Bu sene  gördüğümüz gibi merkez bankaları artık net bir resesyon görünümü yoksa da çok ciddi parasal gevşeme adımları atabiliyorlar hatta Abd'de olduğu gibi ekonomi rekor seviyedeyken bile net olmayan bir kötüleşme yarın yokmuşçasına birkaç faiz indirimini tetikleyebiliyor. Yakın zamana kadar büyük merkez bankaları küresel resesyon dönemlerinde faizleri indirip kredi/borçlanma imkanını artırarak ekonomilerin tekrar hareketlenmesini sağlarlardı fakat zamanla politika faiziyle bunu yapabilme kabiliyetini kaybettiler ve 2008 sonrası merkez bankası faizleri ile alınan önlemlerin ekonomileri tekrar hareketlendirmek için yetersiz kalmasıyla varlık alım programları yaygın şekilde uygulanmaya başladı. Varlık alım programları borçların ödenememesi>parasal gevşeme>borçlanmanın hızla artması>borçların ödenememesi>daha büyük parasal gevşeme kısır döngüsünü marjinal şekilde arttırdı. Son on yılda dünyada toplam borçluluk %65 civarında artarak 150 trilyon dolardan 260 trilyon seviyelerine geldi. Günümüzde ise artık neredeyse sıfır faiz ortamında da yükümlüler yükümlülüklerini yerine getirmekte zorlanıyor ve helikopter para gibi yöntemlerin uygulanabilirliği üzerinde fikirler beyan ediliyor. Bu süreci çok kısa özetlemek zor ama bu konunun daha iyi anlaşılması için şu iki makaleyi de öncelikle okumanızı kuvvetle tavsiye ederim.



1. Merkez Bankaları artık neden  ekonomileri faiz politikalarıyla yönlendiremiyorlar?-Her şeyin balonu-

2 Varlık alım programları nedir?-varlık alım programları-

 Varlık alım programları bütün dünyada çılgınca borçlanmayı tetikledi ki günümüzde gelişmiş ülkelerde insanlar neredeyse yok denecek faizlerle bile borçlarını ödemekte zorlanıyor ama bu sürpriz bir sonuçtur diyemeyiz. Abd örneğinden yola çıkarsak bir ülkede likidite 7 senede 5 kar artarsa doğal olarak borçluluk da anormal artar; Aslında en başta Fed, 1-2 senede likiditeyi ikiye katlamayı (800 milyar dolar) planlamıştı fakat bu miktar ekonomide istenen ivmeyi/enflasyonu/büyümeyi sağlayamadığı için süreç devam ettirildi ve istenen sonuç için 3.5 trilyon dolar para basıldı; bugün o ivme de destek olmadan sürdürülemiyor. Akla şu soru geliyordur;Abd'de 3.5, dünyada ise basılan 20 trilyon dolar nerede ! Negatif faiz ve gelişmiş ülke tahvillerinde...800'den 3.100'lere yükselen S&P 500'te yani finansal piyasalarda; yazının başında bahsettiğim bir haftada serveti 1 trilyon dolar artan insanların hesaplarındadır.(Ayrıntısı yukarıda verdiğim varlık alım programları linkinde...)Peki bu devasa servetin kazanılmasına yol açan kıvılcım nedir? "Finansal Kriz"


 2008 Finansal krizi emlak sektöründe ortaya çıkmış olsa da tahribatın çok büyük olması finansal piyasalardaki akıl tutulması sebebiyle gerçekleşmiştir. İnsanlar bir ev parasıyla şehirler alıp sattılar ve ekonomi dahileri bu işlemlerin oluşturduğu riskleri başkalarına iteleyince oluşan sistematik riski sistemin tamamen yok olması riski ortaya çıkınca kadar göremediler.-Finansal kriz-

 2008 Krizi, kapitalizmin sonunu getirebilecek ölçüde ağır bir krizdi ve sebebi üstteki linkte genişçe anlattığım gibi bankalar ve büyük sermaye idi. Nam-ı diğer Abd'de finansal kriz dönemi halkın Wall Street'i işgal edip cezalandırılmasını talep ettiği %1.(Biz %99'uz Hareketi)

 2008 sonrası %1'e ne oldu sorusuna gelince tabii ki bir yaptırıma uğramadılar, sıradan insanlar 2008'de yaptıkları hatalar sebebiyle evlerinden paralarından olurken %1, Fed'in varlık alımları marifetiyle servetine servet kattı. 2008 sonrası bütün finansal varlıklar değer kazanınca tabii ki Abd'de herkesin serveti arttı ama kaymağı en zengin %1 ve %10 yedi.


Abd'de servet dağılımı


 Abd'de finansal varlıklar değer kazanır iken en zengin %10'luk kesimin borsa+yatırım fonlarındaki payı da artmış.

2020 küresel krizi
Abd'de en zengin %10'luk kesimin borsa+yatırım fonlarındaki payı

  En zengin kesimin finansal varlıklarının son üç senedeki değişimi ile ilgili veri bulamadım ama Fed'in açıkladığı servet dağılımı verisine göre muhtemelen bu oran artmıştır. Fed'in son açıkladığı servet dağılımı verisine göre Abd'deki toplam servetin yaklaşık %65'i en zengin %10'a ait ve bu oran Varlık alım programlarının başlamasından beri güçlü şekilde aralıksız artmış.


2020 global kriz
Abd'de servet dağılımı


 Son on senede en zengin %1'in serveti %90'lık kesim ile kıyaslanabilecek seviyeye gelmiş.


abd'de servet dağılımı 2019
Abd'de servet dağılımı

 İnsanın aklına şu soru da geliyor Peki %90'na ne düşmüş ? Yazının başında ifade ettiğim gibi şu anki sistemin devam ettirilebilmesi için toplumun daha çok harcaması teşvik ediliyor ve sadece gelir ile harcama günümüz dünyasında ekonomilerin büyümesi için kesinlikle yeterli değil. Bu sebeple modern ekonomide Büyüme=Kredilerin artışı denklemi hatalı olmaz.(Başka makalenin konusu) Abd'de zenginlerin borçlanması sistemi devam ettirmek için yeterli değil bu sebeple geniş toplum kesimlerinin de payına borçlanma düşmüş. Abd'de toplam servetin yaklaşık %65'ine sahip %10'luk kesimin toplam borçlulukta payı %28 iken toplam servetin %35'ine sahip %90'lık kesimin toplam borçlulukta payı %72'dir.(2016 verisi ama günümüzde kötüleşme yoksa iyileşme olduğunu sanmıyorum.)





 Özetle her tür olumsuz gelişmeye, küresel resesyona çözüm olarak sunulan parasal gevşeme veya varlık alım programları kurtarıcı değildir. En azından bu yazıyı okuyanlar için...Varlık alım programları çok sınırlı toplum kesimlerine önemli katkılar sağlar iken çoğunluğa sınırlı getiri ve ciddi ekonomik yük olarak dönüyor.


-Güncelleme-

(11.11.19)




Zayıflayan 2020 ekonomik krizi fiyatlaması


 2020 ekonomik kriz veya küresel resesyon fiyatlaması geçen hafta Abd ile Çin arasında devam eden ticaret görüşmelerinin olumlu sonuçlandığı ve iki ülkenin de bir birlerine uyguladıkları ek gümrük vergilerini geri alacağı haberiyle çok güçlü şekilde zayıfladı, daha sonra Trump'tan gelen anlaşma tam olarak sağlanamadı açıklamasının etkisi ise son derece sınırlı oldu.

 Sene başında 2020'e dair beklentiler son derece olumlu iken Trump'ın Çin'e karşı aldığı önlemler küresel resesyon ihtimalini gündeme getirmişti. Konum ticaret savaşları olmadığı için fazla ayrıntıya girmeyeceğim ama kısaca ifade etmek gerekirse sorunun 2020'nin sonlarına kadar (Abd seçimleri) rafa kalkacağını düşünüyorum; en azından Trump'ın temennisi bu yönde gibi...

  Abd-Çin ticaret ilişkisi iki ülkeyi de olumsuz etkiliyor ve bir şekilde  düzene oturtulması gerekir fakat bu sorunla beraber bir de Trump-Çin sürtüşmesi var; Trump'ın soruna yaklaşımı sorunu ne çözebilir ne de iyileştirebilir; Trump, Çin'e karşı ek gümrük vergileri uygulayarak  Abd'nin ekonomik ivmesini yavaşlattı, Çin ekonomisini ise çok ciddi şekilde hırpaladı ki bu süreç bir küresel resesyona bile yol açabilir. Peki sonuçta ne oldu? Abd'nin ithalatı alternatif ülkelere kaydı, maliyetler arttı vs. Abd açısından net bir iyileşme yok, Abd-Çin ticaret sorunu ithalat vergileriyle çözülebilecek bir sorun değil.

2020 ekonomik krizi





  Trump daha önce Çin ile ticaret sorunundan yararlanıp milliyetçi oylara oynuyordu ki başarılı da oldu ama Abd-Çin sürtüşmesi artık sıradan Abdlilerin bile hayatını etkilemeye başladı ve doğal olarak bu etkinin siyasi bir bedeli olur; Trump da artık Çin ile kavgasının ona faydadan çok zarar verdiğinin farkında ve onurlu bir geri çekiliş arıyor fakat bu arayışı Çin tarafı da fark etti ve artık talepler konusunda çok daha agresifler. Çinliler , Abd ile anlaşmak için şimdiye kadar karşılıklı olarak uygulanan bütün vergilerin geri alınması talep ediyor.  Abd-Çin ticaret ilişkilerinin açmazlarını açıklamaya çalıştığım linki de buraya bırakıp konuma döneyim.(Ticaret savaşları)



   Abd ile Çin'in anlaşması küresel ekonomi ile akalı belirleyici bir iyileşmeyi beraberinde getirir fakat bunun dışında piyasadaki iyimserliği destekleyen veriler de var.



Reel Sektörden Gelen Olumlu Sinyaller




Abd'de ISM İmalat dışı endeksi Ekim'de beklentilerin üzerinde büyüdü. Endeks, Ekim ayında 52.6'dan beklenti olan 53.5'in de üstünde 54.7'e yükseldi. Hizmet PMI ile birleşik PMI beklentilerin altında kalsa da eşik değer olan 50'nin üstünde kaldılar. Bunun dışında Abd'de istihdam verileri de yüksek gelmeye devam ediyor; General Motors çalışanlarının yaptığı son asrın en büyük grevi ve bazı geçici memurların görevlerinin sonlanması sebebiyle bu ay tarım dışı istihdamın düşük gelmesi bekleniyordu fakat istihdamdaki artış beklenti olan 89 binin çok üzerinde gerçekleşti.(128 Bin) Yine ücretlerde olumlu bir artış var.

 Avrupa'da satın alma yöneticileri birleşik endeksi 50.1'den 50.2'e yükselmesi beklenirken 50.6'a yükseldi Yeni siparişler 49.6 ile eşik değerin altında kalsa da bir önceki aya göre hissedilir bir iyileşme var.(Bir önceki ay 48.7 idi.) Benzer veriler her bölgeden geldi ama J. P. Morgan'ın gelişmiş ülkeler küresel bileşik endeksi gibi kötüleşme gösteren veriler de var.

 Kısacası reel sektörde çok güçlü olmasa da en azından kriz ihtimalini tekrardan düşündürecek veriler var ki büyük merkez bankalarının gevşeme adımlarının etkisi henüz piyasaya yansımadı.(En az 3-6 ay) Bunun üstüne Abd ile Çin'in anlaşacağı beklentisi finansal piyasalarda pozitif yönde güçlü fiyatlamaya sebep oldu.


Finansal Piyasalarda 2019 ekonomik krizi fiyatlaması sona erdi


Altın



Risk iştahının artmasıyla altın fiyatları ciddi değer kaybetti. Abd-Çin anlaşması haberiyle altının ons fiyatı  1.500 dolarlardan 1.450'lere geriledi. Altın fiyatları bundan sonra ne yapabilir sorusu için alttaki videoyu tavsiye ederim.





Borsalar



 Abd-Çin anlaşması haberini borsalar ralli ile karşıladılar. Haber sonrası Abd'deki bütün endeksler tarihi rekorlarını tazelediler. Yine dünya borsalarının piyasa değeri tarihi rekorunu geliştirdi.



2019 ekonomik kriz senesi mi
Bloomberg dünya borsaları piyasa değeri

 Aslında olayın en azından Abd borsaları kısmını(Gösterge olduğu için diğer borsalar için de dolaylı olarak geçerli) 2020 ekonomik krizi fiyatlaması bitti o yüzden borsalar ralli yaptı olarak yorumlamak zor çünkü Abd borsaları kriz senaryolarını da olumlu fiyatlıyordu.(Varlık alım programları başlayabileceği için) Aynen geçen sene faiz artırımlarını olumlu karşılayıp bu sene faiz indirimlerini de olumlu fiyatladığı gibi veya daha geçmişte varlık alım programlarının başlamasını ve sonlanmasını da olumlu karşıladığı gibi... Abd'de şirketlerin hem gelirleri hem de gelir beklentileri dikkat çekici şekilde düşüyor; son verilerden sonra bir değişiklik olur mu bilemiyorum ama Abd'de dördüncü çeyrek büyüme beklentisi %1'in altında ve Abd tarihinde borsalar ilk defa büyüme beklentisi %1'in altında iken rekor kırdı ve son iki haftada bu durum tekrar tekrar yaşandı.

 Abd borsalarındaki rallinin sebebi Abd ile Çin'in karşılıklı olarak bir birlerine uyguladıkları vergileri kaldıracağı haberiydi ve örnek olarak Dow Jones bu haber ile 300 puan prim yaptı; haberin yalanlanmasıyla ise sadece 50 puan geri çekildi! Son on yılda Abd borsaları yatırımcısını hep güldürdü veya treni kaçıranları hep pişman etti; şu an şartlar büyük rallinin başladığı dönem ile benzeştiği için yatırımcılar borsaya fazlaca meyilli fakat bu durum riskleri de beraberinde getiriyor.(Konu hakkında daha geniş bilgi makalenin sonundaki linkte)



 Bununla beraber borsalardaki ralli ile Fed'in bilanço büyütmesi arasında bağ kuruluyor, bu makalenin altında IMF'nin borsaların oluşturduğu risk hakkındaki raporu(IMF'ten Buhran Senaryosu), onun iki altındaki makalede ise Fed'in en azından şimdilik QE/ para basmadığı ile ilgili makaleyi okuyabilirsiniz.(Fed para basmaya mı başladı.)


Tahviller



 Son günlerde değişen beklentilerin bizim için olumsuz yanı ise faizlerin artmasıdır. Risk iştahının artmasıyla yatırımcıların sattığı bir diğer varlık ise tahvillerdir ve tahviller satıldıkça faizleri yükselir. Yazdan beri tahvillerin getirisi hissedilir şekilde arttı.



2020 küresel krizi







 Bütün dünyada gösterge olarak kullanılan Abd 10 yıllık tahvillerinin getirisi psikolojik direnç olan %2 seviyesine yaklaşık iken kriz indikatörü olarak kabul gören(Varlık alım programları sonrası tartışılır) Abd 2 yıllık ile 10 yıllık tahvilleri arasındaki getiri farkı 25 baz puan ile Temmuzdan beri en yüksek seviyeye yükseldi. Yine ekonominin sağlığı açısından yakından takip edilen Abd üç aylık bono/10 yıllık tahvilleri arasındaki getiri farkı 36 baz puan ile 2019'un en yüksek seviyesine çıktı.


 Sonuç olarak fiyatlamalar bize 2020 ekonomik kriz veya resesyon yılı olabilir fiyatlamasının zayıfladığını gösteriyor fakat iyileşme henüz sadece finansal piyasalardaki fiyatlamalarda görülüyor.


*Güncelleme*


30.10.2019



IMF'ten Buhran Senaryosu



 IMF Sonbahar global görünüm ve finansal istikrar raporunu açıkladı. 2020 ekonomik krizi senaryoları eşliğinde ekonomi otoriteleri, siyasiler, ekonomistler ve tabii ki yatırımcılar faiz indirimlerini zaten garanti bir teşvik olarak görüyorlar ve daha ortada bir resesyon yok iken varlık alım programları hatta helikopter para bile fiyatlamalara girmiş durumda. IMF ise raporunda açıkça küresel ekonominin finansal gevşeme sebebiyle  buhrana sürüklenebileceğini ifade etti ve büyük merkez bankalarına artık durun çağrısı yaptı.

Gelişmiş Ülkelerde Aşırı Riskli Borç Stoğu


 IMF'nin raporunda gelişmiş ülkelerdeki borç stoğunun küresel ekonomi için son derece ciddi risk olduğunu ifade ediyor. IMF'nin tahminine göre 2008 Krizi'nin yarısı büyüklüğünde bir resesyon ortamında gelişmiş ülkelerin özel sektör borcunun kabaca %40'ı zombileşecek.(Şirketler borçlarının faizini bile ödeyemeyecekler.)

Konu Dışı

 Zombi şirket: Borçlarının ana parası bir yana faizini bile ödeyemeyen yani piyasadan silinmesi gereken şirketleri verilen addır; bu şirketler farklı şirketlere, bankalara  vs. yükümlülüklerini yerine getiremeyerek/ geciktirerek veya olmamaları gereken piyasada sağlıklı şirketler ile rekabet ederek kendileri gibi olan şirketlerin artmasını sağlarlar. 

Konu Dışı

 IMF, gevşek finansal ortamın zombi şirketlerin piyasadan silinmesini engellediğini ve sorunun katlanarak arttığını ifade etmiş. Bu durumun sebep olacağı bir krizin 2009'dan bile daha beter olabileceğini öngörmüş.(2009 Krizi; zamanında doğru müdahale ile çözülmesiydi, potansiyeli itibariyle Büyük Buhran'dan bile daha ciddi bir krizdi ve küresel ekonomik sistem tamamen çökebilirdi.) IMF'nin hesabına göre zombileşebilecek özel sektör borcunun toplam büyüklüğü 19 trilyon dolar büyüklüğünde. 19 Trilyon dolar büyüklüğünde gelişmiş ülke(yüksek ratingli) tahvilinin buharlaşması senaryosunda gelişmekte olan ülkelere ne olur sorusuna raporda cevap yok. Bizim hayal gücümüze bırakılmış.

Öngörülemez Risklerin Aşırı Artması


 IMF raporunda aşırı gevşek finansal şartların sorunlu borçlanma ile beraber çok sorunlu yatırımları da beraberinde getirdiğini ifade ediyor. Basitçe ifade etmek gerekirse yukarıda bahsettiğimiz kabaca 20 trilyon dolar büyüklüğünde gelişmiş ülke özel sektör riskli tahvilleri vb. enstrümanları birileri alıyor çünkü gelişmiş ülke tahvillerinin 1/3'ü bir getiri vaat etmiyor hatta vade sonuna kadar bir miktar götürüsü var.(Negatif faiz) Sadece Avrupa'da negatif faiz veya sıfır faiz ortamındaki mevduatın toplam büyüklüğü kabaca 12 trilyon euro. Riski az olan yatırım enstrümanları makul bir getiri sağlamayınca doğal olarak yatırımcılar da daha riskli yatırımlara meylediyorlar.(Aynen Finansal krizde olduğu gibi) 2008 Krizi bankaların aşırı riskli yatırımlarının sonucuydu o yüzden 2008 sonrası bankaların bir daha böyle bir hata yapmaması için önlemler alındı fakat şu an bahsettiğim aşırı gevşek finansal ortam sayesinde gelişmiş ülkelerde özel sektör ne kadar kötü durumda olursa olsun biraz yüksek faiz ile tahvil çıkarınca getiri avına çıkmış yatırımcılar bu riskli tahvillere saldırıyorlar. Yunanistan gibi açıkça iflas eşiğindeki bir ülkenin negatif faiz ile(3 aylık) borçlandığı bir ortamdayız.

 Moody's geçen sene Abd'de emeklilik şirketlerinin 2020'de(Fed politika Faizi %3.5-4 civarına yükselince !) rahatlayacaklarını ifade etmişti fakat görüldüğü gibi Abd ve diğer gelişmiş ülkelerde az riskli varlıkların getirisi, getiri elde etmek zorunda olan(emeklilik şirketleri, Hedge Fonlar, Sigorta şirketleri) yatırımcıların minimum ihtiyaçlarını karşılayacak seviyeye bile çok uzak, yakın zamanda da yakın olmayacak. Bu durum da bu tür şirketleri getiri elde etmek için başta borsalar olmak üzere(Aynı rapor Japonya ve Abd borsalarının çok değerli olduğunu ve bu durumun da ayrıca risk tetiklediğini ifade ediyor.) borsa dışı şirketler hatta emlak gibi likit olmayan varlıklara yatırım yapmasını sağlıyor.

 Rapora dönersek IMF, Emeklilik fonları, Sigorta fonları vb. getiri elde etmek zorunda olan yatırımcıların risk değerlendirmesi yapmadan her türlü getiriye saldırdıklarını ifade ediyor. Örnek vermek gerekirse Arjantin iki sene önce(Üç de olabilir, kontrol etme gereği duymadım.) bir asırlık tahvil çıkarabilecek kadar yatırımcı gözünde az riskli bir ülke iken bugün iki birimlik Arjantin tahvilini sigortalamak(CDS) 1 birim maliyete yükselmiş durumda ! Risk değerlendirmesinin bu kadar kötüleştiği bir dünyada yatırımcılar likit olmayan enstrümanlara sırf getiri için yöneliyorlar ama bir kriz senaryosunda bütün yatırımcılar birden bire likide dönmeye çalışacağı için kriz kendi içinde yeni krizler doğurabilir, ülkeden ülkeye sıçrayabilir. 2008 Krizinin bankalarda başlayıp emlak sektörüne sıçraması gibi.

 Özetle IMF çok itidalli bir dil kullanmak ile beraber 2020 ekonomik krizi bir yana ilerideki yıllarda bir buhranın bile çıkabileceğini ifade eden bir rapor yayınladı.

Ekleme: (Finansal Kriz neden yaşandı)


*Güncelleme*

(28.10.19)

2020 Ekonomik kriz yılı mı



Fed'in Ekim ayı toplantısı (30 Ekim) bu hafta gerçekleşecek. Fed'in bir kere daha faiz indirimi gerçekleştirmesi %90-95 ihtimal ile fiyatlanıyor. S&P 500 yıl başından beri %22,5 prim yaptı, Abd ekonomisi 123 aydır büyüyor, iş imkanları 108 aydır artıyor; bu rakamların hepsi Abd için tarihi rekordur; Abd'de işsizlik %3,5 ile son 50 yılın, çekirdek enflasyon ise %2,4 ile son 11 yılın en iyi seviyesinde bu verilere rağmen çok çok büyük bir sürpriz olmazsa Fed üst üste üçüncü faiz indirimini gerçekleştirecek. Yine aynı Fed bize 2020 ekonomik kriz yılı değil, sadece döngü içi ayarlama yapıyoruz diyor. J. P. Morgan Fed'ten bu hafta döngü içi ayarlamanın sonuna geldik minvalinde bir açıklama bekliyor.

2020'de Küresel Resesyon Beklentisi



 2019'da küresel ekonominin iyi bir yıl geçirmesi beklenirken Trump'ın Çin kararları beklentileri ve gidişatı olumsuz etkilemişti; 2020 ekonomik kriz veya resesyon yılı olacak beklentilerinin en temel sebebi ticaret savaşlarıydı fakat görünen o ki Trump; ticaret savaşlarıyla devşireceği oyun, ticaret savaşlarının ekonomiye verdiği zarar sebebiyle kaybedeceği oydan çok daha az olduğuna emin oldu. Geçtiğimiz aylarda Trump'ın en etkin iletişim aracı olan Twitter'da en fazla kullandığı kelime Çin iken artık Çin listede ilk yirmide bile yer bulamıyor, zirveyi ise ''Demokratlar'' kaptı ! Reuters'ın anketine göre ticaret savaşları gündemi zayıflasa bile resesyon kaygısı devam edecek.


 Japonya ve Avrupa ekonomileri resesyonun kıyısındalar, Çin'in güçlü ivme kaybı devam ediyor ve veriler bize geriye güçlü kalan tek büyük ekonomi olan Abd'nin de zayıflayacağını işaret ediyor.   Abd'de tüketici güveni bu ay da beklentilerin (96.0) altında açıklandı (95.5) ve eşik değer olan 100'ün altında kaldı. Tüketici güveninin nasıl seyredeceği hakkında ön işaret olan tüketici hissiyatı endeksi ise tüketici güveninin daha da kötüleşebileceği işaret ediyor.

2020 ekonomik krizi
Michigan Tüketici Hissiyatı Endeksi İle Abd tüketici güveni Endeksi arasındaki fark

 Yukarıdaki grafikte görüleceği gibi Abd'de tüketici güveni ile tüketici hissiyatı arasındaki fark resesyonlardan önce bugün olduğu gibi açılıyor ve ardından resesyon gerçekleşiyor.

 Goldman Sachs düzenli olarak Abdli Ceo'lar ile yaptığı ekonomiye olan güven anketine göre Ceo'ların ekonomiye olan güveni finansal krizden beri en kötü seviyede geçmişteki resesyonlardan önce görülmüş olan seviyelerde.

2020 ekonomik kriz senesi mi
Ceo'ların ekonomiye olan güveni 2008'den beri en düşük seviyede

 Makalenin başında Abd ekonomisinin rekorlar kırdığını belirtmiştim ama geçmiş veriler bize ekonominin olması gerektiğinden fazla iyi olması, bir noktadan sonra aynı hızda kötüleşmeyi beraber getirdiğini gösterir ve şu an  öyle bir noktada olabilir. Abd'de tüketici güveni/işsizlik oranı rasyosu geçmiş krizlerden hemen önce görülen zirve noktada.

2020 küresel kriz
Abd'de Tüketici güveni/ İşsizlik oranı rasyosu

  Küresel beklentisi sadece Abd'de var olan bir beklenti değil; J. P. Morgan'ın anketine göre Asyalı Ceo'lara göre 6-12 ay içinde küresel ekonomi için gördükleri en yüksek risk global resesyon riski olan ifade edilmiş. 

 Gelecek ile ilgili sorun sadece güven anketleriyle sınırlı da değil, bir yanda 2020 ekonomik krizi senaryoları konuşurken diğer yandan küresel ekonomi de zayıflıyor. Dünyadaki diğer ekonomiler ile etkileşimi çok yüksek olması sebebiyle Güney Kore'nin ihracatı küresel ekonominin sağlığı ile alakalı indikatör olarak kabul görür. Güney Kore'nin yıldan yıla ihracatı geçmiş kriz dönemlerinde olduğu gibi çift haneli daralmış.(Alttaki grafik bize  varlık fiyatlarının geçmiş dönemlerin aksine küresel ekonomiden nasıl ayrıştığını da gösteriyor.)

2020 ekonomik krizi
Güney Kore'nin ihracatı ile MSCI World hisselerinin hisse başı geliri

  IMF, 2019 yılının büyüme açısından finansal krizden beri en kötü yıl olacağını açıkladı; J. P. Morgan, 2020'nin 2019'dan da daha kötü bir yıl olmasını beklendiğini ifade etti. J. P. Morgan'a göre küresel ekonomi 2020'de %2.5 büyüyecek, küresel ekonomi sağlıklı dönemlerinde %3.5 civarı büyür.




(21.10.19)


Fed Para mı Basmaya Başladı



Uzun zamandır bu başlıkta 2020 ekonomik kriz veya küresel resesyon olabileceğini işaret eden paylaşımlar yapıyorum. 2020'de veya daha ileri bir tarihte gerçekleşebilecek bir resesyona büyük merkez bankalarının geçmişte olduğu gibi politika faizleriyle müdahale edebilme kapasiteleri olmadığı için (Her Şeyin Balonu) küresel resesyon ile ilintili her gelişme varlık alım programlarını (QE/Para basma) gündeme getiriyor. 


Varlık alım programlarının yeniden başlaması Türkiye ve dünya ekonomisi için çok önemli değişimleri de beraberinde getireceği için en az küresel resesyon kadar büyük merkez bankalarının bu soruna müdahale şekilleri ekonomilerin gidişatı üzerinde belirleyici olacak. 

(Konu Dışı) 

-Makale fazla uzamaması için varlık alım programları nedir? Türkiye için neden son derece önemlidir konularını atlıyorum. Konu hakkında daha önce şu başlıkta makaleler yazmıştım okumanızı tavsiye ederim. (Varlık Alım Programları


- Varlık alım programları finansal piyasalar için de en belirleyici faktörlerden biri yazının daha anlaşılır olabilmesi için şu makaleyi de okumanızı tavsiye ederim.(Ekonomik Krizde neye yatırım yapılır



(Konu Dışı) 



Japonya varlık alımlarını hiç sonlandırmadı, Çin'in para arzı 2008 öncesi bile devamlı olarak artıyordu ve 2008 sonrası ivme kuvvetlendi ve artmaya devam ediyor. Avrupa Merkez Bankası 2018'in bitimi gibi varlık alımlarını durdurdu fakat birkaç ay içinde tekrardan aylık 20 milyar avro büyüklüğünde varlık alımına başladı ve geriye sadece Fed kaldı. Fed'in de aylık 60 milyar dolar değerinde hazine bonosu alacağını ilan etmesi Fed de para basmaya başladı yorumlarını beraberinde getirdi. 

Fed para basmaya mı başladı 



Daha önce yine bu başlıkta Abd'de vergi ödemeleri sebebiyle çok ilginç şekilde(aşırı para arzına rağmen) likidite sorunu yaşandığını ve Fed'ten müdahale gelmezse doların anormal değerlenebileceğini ve Abd tahvillerinin getirilerinin belirgin şekilde artacağını ifade etmiştim. Fed, likidite sıkışıklığının ilk göstergesi olan gecelik repoda anormallikler yaşanmasıyla soruna müdahale etti ve her gece piyasaya 50-75 milyar dolar likidite sağladı. Şu an sorunun kaynağı vergi ödemeleri olsa da geçen sene gerçekleşen vergi indirimlerinin yol açacağı bütçe açığı daha uzun süre benzer sıkışıklığa sebep olacak, bu nedenle Fed gecelik önlemler yerine daha öngörülebilir şekilde likidite sorununu çözmeye karar verdi. Fed aylık repo ile piyasadaki sıkışıklığa müdahale edecek. Her akşam gecelik 60 milyar dolar değerinde repo almak ile bir defada 60 milyar dolarlık bir aylık bono almanın para arzına etkisi aynıdır veya bunu 8.5 ay boyunca devam ettirmenin… Yani Fed 8.5*60 milyar dolarlık repo almasının sonucu bilançosu sadece 60 milyar dolar artar; bu ayrıntıya değinmeden konuyu değerlendiren kaynak ya kötü niyetlidir ya da bilgisi zayıftır. Fed’in bu işlemleri tabii ki bilançosunu artıracak fakat bu artış sınırlıdır. 



2020 ekonomik kriz
Fed'in Bilançosu



  Hem zaten Fed yeni bir QE(Varlık alım programı) başlatacaksa bunu neden piyasadan gizleme gereği duysun sorusunun cevabı yok.(Etkinlik !) Powell, yeni bir varlık alım program başlatmadıklarını daha önemlisi Japonya’nın hatalarını düşmeyeceklerini ifade ki bu bizim için kesinlikle olumsuz(çocuklarımız için değil) bir açıklamadır. 

Fed bu işlemleri ‘’Organik Bilanço Büyümesi’’ terimiyle açıklıyor yani Fed piyasayı hareketlendirmek, enflasyon üretmek için para basmıyor; piyasanın hareketliliğini olumsuz etkileyen deflasyonist sıkışıklığı engellemeye çalışıyor. Bu durum geçmişte olduğu gibi başta altın olmak üzere varlık fiyatlarını yükseltmez, doları olumsuz etkilemez. 

Ne zamanki Fed ,bonolor yerine tahvillere yönelir o zaman bizim için olumlu senaryo başlar ama bahane olmasına rağmen Fed’in QE’den kaçınması bizim için olumsuz bile sayılır.

(Güncelleme Sona Erdi.)


(6.10.19)

2020 Ekonomik Kriz Beklentileri Ve Zayıflayan Küresel Üretim



2020 ve sonrası için küresel ekonomiye dair beklentiler kötüleşiyor yakın zamana kadar 2020 ekonomik kriz yılı olacak beklentisi daha çok haber akışı etkisinde iken son zamanlarda küresel resesyon beklentileri daha çok verilerden besleniyor. Geçtiğimiz hafta ISM manufacturing Endeksi(Satın alma yöneticileri endeksi) 47.8’e düşerek Haziran 2009’dan beri(Finansal Kriz) en düşük seviyeye geriledi. 

ISM Manufakturing Endeksi: Abd’de her ayın ilk günü açıklanan ve bir önceki ayda imalat sektörünün durumu hakkında bilgi veren ankettir. 50’nin üstü imalat sektörünün büyüdüğünü, altı ise küçüldüğünü ifade eder. 


ISM verisinin bu hafta nispeten önemli olmasının sebebi sürpriz bir şekilde dünyanın her yerinden ekonomilerin zayıfladığını işaret eden verilerin gelmesiydi; geçtiğimiz hafta Birleşik Krallık, İtalya, Güney Kore, Endonezya, Güney Afrika vb. Birçok ülkede de PMI verileri 50’nin altındaydı.


ISM verisi Abd’de büyüme ile çok çok güçlü korelasyon gösterdiği için önemlidir ve veri bize Abd’de büyümenin ciddi şekilde zayıflayabileceğini işaret ediyor. 




2020 ekonomik krizi
Abd'de büyüme ile ISM endeksi korelasyonu


Türkiye İçin En Olumlu Senaryo 


ISM verisi sonrası tarım dışı istihdam verisi de beklentilerin altında kaldı(136 bin) ki beklenti nispeten zayıftı(145 bin) ve bu durum sonrası Fed’in bu ay da faiz indirimine gideceği beklentisini  güçlendirdi. Uzun zamandır alakalı veya alakasız birçok olay Abd ve dünyada bir kriz yaşanmamasına rağmen abartılı parasal gevşeme/varlık alım programlarının yeniden başlamasına (para vasma) gerekçe olarak sunuluyordu, komplo teorilerinden hoşlanmam ama ısrarla tekrar edilen bu tahmin/beklenti süsü verilmiş haber akışının güçlü sermaye etkisindeki medyanın büyük sermayenin çıkarları doğrultusunda geniş toplum kesimlerinin aleyhine ekonomi yönetimlerine baskı kurmayı amaçladığını düşünüyorum ve tabii ki bu fikir tamamen hatalı olabilir fakat diğer yandan bu senaryo en azından kısa vadede Türkiye için olabilecek en olumlu senaryoydu, Abd’deki likidite sorunu bu senaryoyu ciddi şekilde güçlendirmişti fakat küresel resesyon işaretleri arttıkça bu senaryonun yaşanabilme ihtimali de zayıflıyor.



Abd’deki Likidite Sıkışıklığı



Bu başlıktaki bir önceki makalede Abd ekonomisinin ilginç bir görünüm sergilediğini açıklamaya çalışmıştım. Fed’in bilançosu(Basılan para diyebiliriz) son yıllarda inanılmaz şekilde artmış olmasına rağmen Abd’de vergi ödemeleri ciddi bir likidite sıkışıklığı ve buna bağlı olarak ilginç bir görünümü beraberinde getirmişti; Fed bu soruna piyasanın likidite ihtiyacını karşılayarak çözmeye çalışıyor (Fed gecelik 50-75 milyar dolar piyasaya likidite sağlıyor.) fakat sorun şu an Abd’deki vergi ödemeleri kaynaklı olsa da uzun vadede geçen sene gerçekleşen vergi indirimlerinin yol açtığı ve uzun yıllar devam edecek bütçe açığındaki güçlü artış sebebiyle sorun aylar hatta yıllar sürebilir bu sebeple Fed’in çok ciddi şekilde yeni bir bilanço artırımına gitmesi kuvvetle muhtemel.(Abd ekonomisindeki gelişmelerden bağımsız) Abd’deki likidite sorununu çözülmesi için gereken meblağ kısa vadede 200-400 milyar dolar. Fed’in 2008 Krizi sonrası daha sonra normalleşme iddiasıyla başlattığı varlık alım programları Fed’in bilançosunu 700 milyar dolar civarında azaltmasıyla sona ermişti ama ne kısa vadede ne de uzun vadede normalleşme çok mümkün görülmüyor.



Konumuza dönersek Fed’in resesyon gerçekleşmeden para basma ihtimali ortaya çıkmıştı ki bu senaryonun en fazla fayda sağlayacağı ülkelerden biri Türkiye idi ama resesyona dair işaretler arttıkça bizim için iyimser senaryolar zayıflıyor.


36 yorum:

  1. Bu güzel yazınız için teşekkürler. Bir sonraki yazınızı bekliyorum.

    YanıtlaSil
  2. Kriz anında altın gümüş süper pirim yapar die düşünüyorum sayın hocam

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok sayıda belirsizlik var ama her kriz hem de sonrasında altın çok ciddi şekilde getiri sağlayabilir; finansal krizde altın fiyatları 700 dolardan 1900 dolar civarına yükseldi.

      Sil
  3. Bir sorum olacak hocam, küresel bir krizde altını fiziki bulundurmak mı yoksa banka hesaplarında bulundurmak mı bizleri daha sağlam bir ortamda bulunmamızı sağlar. Cevabınız için şimdiden teşekkürler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Altını fiziki olarak bulundurma gereksinimi klasik bir krizden fazlasını gerektirir.

      Sil
  4. Klasik bir kriz den fazlasını ben görüyorum ve sizin de değerli yorumlarınızı merak ediyorum.Klasik bir kriz mi çıkar yoksa büyük bir kriz mi çıkar.Çünkü Kur savaşları bana çok daha inandırıcı geliyor. Bu konu hakkında objektif bir makaleniz daha doyurucu olur. iyi geceler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Gelecek kriz şu an belirsiz ama çok zorlu olabileceğini gösteren işaretler var fakat buna rağmen işlerin insanların varlıklarını fiziksel olarak bulundurmasını gerektirecek kadar kötüleşeceğini tahmin etmiyorum.

      Sil
    2. Ağzınıza sağlık, inşallah o durumlara düşmeyiz.

      Sil
  5. Yanıtlar
    1. Çok iyi bir çalışma tebrik ediyorum.
      Dünya tarihindeki krizleri makro düzeyde bir suni güncelleme, silkelenme, zincirden kotu halka veya halkalarin atılması olarak görüyorum. Korkutucu yani bu işi yönetecek gücün veya güçlerin hep aynı grup olmasıdır.

      Sil
  6. Bütün senaryoları yazabilir misiniz:
    1)Fed faiz indirdi,TCMB indirdi;
    2)Fed indirmedi TCMB indirdi;
    ^)TCMB agresif faiz indirimi yaptı,FED yapmadı...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Fed'in muhtemel hamlelerinin Türkiye'ye etkileriyle alakalı bir yazı ile bu paylaşımı güncelleyeceğim.

      Sil
  7. Yusuf Bey kalitwli bir yazı olmuş.
    Bitmesini istemedim doğrusu.samimi olarak söylüyorum.
    Daha önce bahsetmiştiniz.krizler gwnelde on yıllık periyotlar şeklinde oluyor.bunu neyle açıklayabiliriz.
    Benim aklıma borca dayalı kalkınma geliyor.siz ne diyorsunuz.sizin pencerenizde bakarak ne görüyorsunuz.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ben de sizin gibi düşünüyorum. Sistem döngüler halinde kriz üretiyor.

      Sil
  8. Teşekkürler emeğinize sağlık

    YanıtlaSil
  9. Merhaba. Öncelikle emek harcayıp hazırladığınız, üniversitede işletme iktisat bölümü öğrencileri için ders mahiyetindeki değerli çalışmalarınız için kendi adıma çok teşekkür ederim. Ben İktisadi ve İdari Bilimler, İşletme mezunuyum. Sonra kamu yönetimi ve hukuk ve en son kamu yönetiminde y.lisans yapmak kısmet oldu. Sizin düşüncenizi merak ettiğim bir konu var. Belki daha önce bahsetmiş olabilirsiniz. Aynı konuda vaktinizi alıyorsam kusuruma bakmayın. Yukarıda değindiğiniz konular ışığında ve diğer değişkenlerin sabit kaldığını varsayarak(ceteris paribus), mevcut durumda varsayım olarak piyasada 1 trilyon dolar basılı kağıt para var iken 1 ons altın bin dolar ise ve QE tekrarlanır ve 1 trilyon dolar daha basılır ise yeni durumda bir ons altının iki bin dolar olabileceğini (benzer şekilde, en azından kısa dönemde piyasadaki miktarının artırılması zor veya mümkün olamayan emtialar için ani ve yüksek fiyat artışları) düşünmek, beklemek uygun yaklaşım olur mu? Bu şekilde, 2020 küresel kriz ve altını olanlar için fırsat düşüncesinde olanların yaklaşımı (bazıları altında 5-10 kat fiyat artışları olabileceğini iddia ediyor) sizce ne derece gerçekci bir yaklaşım. Değerli zamanınız ve paylaştığınız bilgiler çok teşekkür ederim... Aydın C.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar Aydın Bey,

      Aslında konu hakkında bir yazım var yeni Qe de varlık fiyatlarının abartılı artması(Özellikle altın ve ikinci dalgada borsalar) benim için sürpriz olmaz.

      Sil
  10. Yani aslında yapılması gereken piyasaları biraz soğutmak, yavaşlatmak. Şu anda freni patlamış gibi gidiyor dünya. Bu da sanırım, insanlar aldıkları borcu ödemeyi reddetmek suretiyle bir şeylerden kısmayı göze almıyorlar. Yani bu borçların ödenebilmesinin tek yolu var, gelir belli gider belli ise, giderin bir kısmını azaltıp, azar azar borç kapamaya dönmesi gerekiyor ki, borçlar azalsın. Mesela az arabaya binerek, az sıklıkla telefon değiştirerek, az yiyerek lakin bu kısır döngüye girmiş durumda. Bunu kırmak da faizi yükseltip biraz harcamaları kısmakla olması gerekiyor. İlaç alıp hastalığı gidermek ve biraz yorgun düşmek yerine, ilaç almayı istemeyip yorgun düşmek istemeyip ölümü istiyoruz o zaman...

    YanıtlaSil
  11. Yusuf hocam bı bakabilirmsnz yorumunuz nedir ??

    https://www.bloomberght.com/fed-faiz-kontrolunu-yine-kaybediyor-2237896

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Haberi okudum da şu an bir sorun olduğuna emin değilim. Aralık'ta Fed erken müdahale etmezse ikinci dalga bekleniyor.

      Sil
  12. Hocam yine müthiş bir yazı .. aslında tüm dünyada olup biteni (büyüyememeyi daralmayi küçülmeyi ) en iyi anlatan kısım

    Abd'de toplam servetin yaklaşık %65'ine sahip %10'luk kesimin toplam borçlulukta payı %28 iken toplam servetin %35'ine sahip %90'lık kesimin toplam borçlulukta payı %72'dir.(2016 verisi ama günümüzde kötüleşme yoksa iyileşme olduğunu sanmıyorum.)

    Daralmayi küçülmeyi engelliyecek büyümeyi ivmelendircek olan kesim borca batmış adam tüketemiyoo geliri gelirleri yetmiyor hadi harciyayim dicsk buda kredi-borç yaratiyor ve istenilen etki küresel olarak gerçekleşmiyor ..

    Dünya da bol para dönemi bitti ucuz para dönemi bitti tüm insanlığın artq iktisat yapma zamanı geldi ..
    Asıl fragman 2020 de
    Büyük gosterjm ABD seçimleri bittikten sonra ki 2021 ocağa çok ilginç şeyler yaşayacağız .. bundan eminim

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Mantık bedeli ne olursa olsun sorunlara gerçek çözümler üretmeyi gerektirir ama bol para döneminin bittiğine emin değilim. Son on yılda basılan 20 trilyon dolar sa fragman olabilir.

      Sil
  13. Sistemin resetlenmesi gerekir tekrar Qe pek mantıklı sonuçlar doğurmaz .. kısır döngü sikisikliginda dewam eder ..
    Onlarda bunun farkında ama bizler hanehalkı karteller şirketler zombi şirketler bı beklenti içinde olduğumuz için böyle düşünüyoruz ..
    İstediğimizi verseler beklenti yi karsisalar napcaklar 100trilyon mu bascaklar iyi bassinlar bu sefer basar basmaz bu devran başlar başlamaz biter .. çünkü basacaklari miktar ne olursa olsun dünya borcluluk oranının altında kalıcak 260tr$ ..
    Eeee yine gemi yürümucek hocam değil mi

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Söylediğiniz tabii ki doğru ama bedeli yüksek olsa da ötelenebilecek sorunlar hep öteleniyor

      Sil
  14. Sonuç ep eksi faiz olur herhalde :)
    Bir yandan basarken diğer taraftan eksi. Faizle parayi yicekler . Bastıkları ni hooop ordan toplucaklar durum yine kendi kendisini yiyen yılana döner demi Yusuf bey
    Kendi kendini yiyen yılana

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok net anlamadım ama Merkez Bankaları negatif faizleri bankaları kredi vermeye zorlamak için kullanıyorlar, sonra da kötü kredilerin artmasına hayret ediyorlar.

      Sil
  15. Düşüncelerinizi ilk defa okudum. Takibe fazlasıyla değer diye düşünüyorum. Sıkışmış kapitalist sistemde 8-10 senelik peryodlarla ortaya çıkan resesyon / ekonomik kriz döngüsünün büyük kapital sahiplerinin menfaatine daha ne kadar sürdürülebileceğini merak ediyorum. Akabinde yaşanacak global buhran sırasında hangi varlıklarda durmamızı önerirsiniz ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kriz/resesyon dönemlerinin başında ne oldiğunu anlayıp altına yönelmek geçmişte hep çok karlı oldu fakat ana belirleyici faktör büyük merkez bankalarının atacağı adımlar olacaktır. İlk makalenin sonundaki linkte soruya biraz daha ayrıntılı cevap vermeye çalışmıştım.

      Sil
  16. siz de video çekseniz okumak zor ouyor

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Video çekmek beceri istiyor, tatilde bile altından kalkamadım fakat bu işten anlayan bir yardımcı bulursam içerik desteği sağlayabilirim.

      Sil