27 Mayıs 2020 Çarşamba

2020 Ekonomik krizi

Giriş notu: Bu paylaşımda 2020 ekonomik kriz senaryolar ile doğrudan veya dolaylı olan makaleler bulunmaktadır ve makaleler genelde küresel ekonomi ile alakalıdır. 



2020 ekonomik krizi



  Yatırımcıların ruh halinde ciddi bir değişime şahitlik ediyoruz. Altın düşüyor; borsalar yükseliyor ki neredeyse kriz öncesi seviyelere yaklaştılar; krizlerin doğal sonucu dolara yönelimdir(Yükümlülükler) ve dolar da en azından bir miktar geriliyor/geriledi. Reel ekonomilerden gelen normalleşme haberleri yatırımcıların risk iştahını ciddi şekilde artırdı ama ''Normalleşme'' konusuna girmeden ne kadar normaldik sorusuna cevap vermek faydalı olabilir.

 2020 ekonomik krizi gündemimize girmeden önce 2008 krizi tarihin en büyüğü olmasa da en büyük riski ortaya koyan kriz olarak anılıyordu ve 2008 sonrası da defalarca normalleşme ekonomi gündeminde yer buldu fakat makul bir normalleşmeye bugüne kadar hiç şahit olamadık. Daha önce birçok yazıda dile getirmiştim ama tekrar etmekte fayda var; Avrupa'da 2008 sonrası başlayan destekler hiç sonlandırılamadı, 2020 öncesi de Avrupa'da faizler negatifti ve sürekli olarak devam eden bir teşvik (Varlık alımları) mevcuttu. Japonya'da benzer bir hikaye çok daha uzun süre önce başlamıştı. Çin'de 2008'den beri teşvikler artarken ekonomik büyüme ivmesi durdurulamaz şekilde zayıflıyor; sadece Amerika'da diğer ülkelere kıyasla bir miktar normalleşme söz konusu oldu fakat bu da nispi bir durum Abd'de kendi normallerine hiçbir zaman dönemedi. Alttaki resimde gördüğünüz gibi 2008 sonrası başlayan teşvikler zaman zaman gördüğümüz farklı söylemlerin aksine hiçbir zaman sona erdirilememişti. Dünya ekonomisinin büyüklüğü 80-85 trilyon dolar iken (Kurumlara göre değişiklik gösteriyor.) Abd-Avrupa(İngiltere dahil)-Japonya- Çin ekonomilerin toplam büyüklüğü yaklaşık 70 trilyon dolar yani geriye kalan dünya zaten küresel ekonomide çok sınırlı pay sahibidir ve bahsettiğim gibi bu ülkelerin hepsi henüz 2008'in travmasını atlatamadan 2020 ekonomik krizi ile yüzleştiler.(Abd'e ayrıca değineceğim.)

2020 ekonomik krizi
2008 sonrası merkez bankalarının bilanço büyüklüğü 20 trilyon dolara yükseldi.

 Abd özeline odaklanırsak Abd'de Fed bilançosu 4,5 trilyon dolar seviyesindeyken bir normalleşme çabası gördük; Fed bilançosunu 2,5 trilyon dolar civarına düşürmeyi hedeflerken (Kriz öncesi sadece 800 milyar dolardı.) bilanço 3,7 trilyon dolar seviyelerine düşünce henüz Covid-19 ortaya çıkmamış olmasına rağmen (Eylül 2019) Dünya/Abd ekonomisi bu düzeltmeyi kaldıramamıştı ve Fed tekrardan bilanço büyütmeye başlamıştı.  Bu konudan tamamen uzaklaşalım ve gerçek hayata odaklanalım.

 Son veriye göre Abd'de işsizlik haklarından yararlanma başvurusu Mart ayından beri 40 milyana yaklaştı, 2008 Krizi boyunca bu rakam 9 milyonu bile görmemişti.  Kriz öncesi Abd'de iş gücü piyasasında çok olumlu gelişmeler yaşanıyordu; Abd'de işsizlik oranı %3,5 seviyesine gerilemişti ki zaten %4'ün altı normalde pek mümkün değildir (İş değiştirenler, yeni iş kuranlar, çalışma konusunda motive olmayıp yine de iş arayanlar, sınırlı pozisyonlara talip olanlar) Örneğin kamyon şoförlüğü gibi zahmetine göre getirisi az olan mesleklerde çalışacak insan bulunmuyordu ama ABD'de işsizlik yok denecek seviyeye gerilemiş olsa da halen büyük bir iş gücü potansiyeli atıl bekliyordu. Abd'de iş gücüne katılım oranı 2008 öncesine hiçbir zaman yaklaşamadı ki on senede elde edilen kazanımlar son 1-2 ayda yok oldu.

2020 ekonomik kriz
ABD'de iş gücüne katılım

 Toparlamak gerekirse bu yazıyı çok uzatabilirim ama özetle ifade etmek gerekiyor ki 2020'nin başında bile 2008'e oranlara halen alınacak çok yol vardı ve Covid-19 gündemimize girmemiş olsaydı da şu an gündemimizde 2020 ekonomik krizi büyük ihtimal yer alacaktı. 2018'in sonunda beri dünyadaki bütün veriler (PMI, İmalat vs.) orta-uzun vadede sürekli zayıflamaktaydı yani zamanı biraz daha erken veya geç olabilirdi ama bir krizin ortaya çıkmaması çok olası görülmüyordu daha geçen sene FED '' Sigorta (Öylesine yaptım.) '' ambalajıyla üç faiz indirimi yapmıştı.


 Şunu da eklemek gerekiyor: Piyasalardaki fiyatlamalar, normalleşme değil de büyük merkez bankalarının aldığı önlemler sebebiyle artan devasa likidite kaynaklı olabilir; son senelerde hiçbir reel gelişme piyasaları likiditeye (para basma) dair gelişmeler kadar etkilemiyor; Covid-19 salgınını bile piyasalar Çin'in büyük teşvikler açıklayacağı hikayesiyle rekorlarla karşılamıştı ama bu türlü bir hikaye için de makul olmayan eksiklikler var. O konu hakkında ayrı bir yazı yazmıştım, yazının sonunda konu hakkında makale mevcut.


 Toparlamak gerekirse kriz öncesi bile dünya ekonomisi çok normal değildi. Normalleşme beklentileri için ayrı bir yazı yazacağım.


Piyasalara para mı akıyor





Twitter: Yusuf Yüksel



(23.04.20)



2020 Ekonomik krizi derinleşebilir




 İçinde bulunduğumuz 2020 ekonomik krizine dair beklentiler biraz daha kötümserleşebilir. Bugün Avrupa'dan PMI verileri geliyor ve zaten kötü olan beklentilerin bile çok iyimser tahminler  olabileceğine dair veriler görüyoruz.

  Öncelikle kısa bir hatırlatma yapmak gerekirse PMI şirketlerin yakın gelecekteki beklentileri ifade eden bir ankettir ve eşik değeri 50'dir; 50'nin altı şirketlerin olumsuz beklentilere sahip olduğunu üstü ise iyimserliği ifade eder. Bugün Almanya ve Fransa'nın PMI verileri açıklandı. 

 Fransa markit bileşik satın alma müdürleri endeksi 28,9'dan 11,2'e düştü.(Beklenti 26 !) Hizmet PMI 27,4'ten 10,4'e düştü.

 Almanya 'da bileşik satın alma müdürleri endeksi 35'ten 17,1'e düştü; beklenti 31 idi. Almanya'da da Hizmet PMI çok endeksten bir tık daha kötü.

 Euro bölgesi Markit bileşik satın alma müdürleri endeksi 29,7'den 13,5'e düştü.(Beklenti 25,7) Yine Euro bölgesinde de Hizmet PMI da ekstra bir gerileme var. (11,7)

2020 ekonomik krizi

 Özetle Avrupa'da PMI verilerinde sınırlı gerileme beklenirken çok derin bir gerileme mevcut. Bugün Abd ve Birleşik Krallık'tan da  PMI verileri gelecek ayrıca Abd'den işsizlik başvuruları verisi gelecek. (Veriler ön yayın, asıl rakamlar Mayıs başında açıklanacak; Arada ciddi bir fark olmaz.)



 Bir süredir en kötüyü gördüğümüze dair beklentiler dile getiriliyor; Çin örneği gibi normalleşme sonrası çok hızlı şekilde toparlanma da bir şık ama bu yönde beklentiler veriler geldikçe zayıflıyor. ( Dün Trump'ın dile getirdiği ve sonra düzeltilen virüste ikinci dalga vb. senaryolar hiç olmayacağını var sayarsak) 

 Analistlerin ekonomilerin toparlanma performansı için takip ettiği bir diğer veri ise petrol fiyatları... Sadece ekonominin performansı için değil birçok enerji şirketinin ciddi şekilde zarar görebilmesi hatta iflas edebilmesi ihtimali sebebiyle problem finansal piyasalarının sağlığı açısından da önem arz ediyor ve petroldeki gelişmeler başta borsalar olmak üzere her türlü finansal varlığı yakından ilgilendiriyor. Geçtiğimiz günlerde Abd ham petrolü (WTI) Mayıs kontratları üstüne para verilerek elden çıkarılmıştı; yine geçen Salı WTI'da %50, Brent petrolde %30 civarı değer kaybı görülmüştü. Dün de petrol fiyatlarında güçlü düşüşler görülmesiyle Trump'ın sözlü müdahale gelmişti.

Trump, İran'ı yaklaşık bir hafta önce gerçekleştirdiği tahrik için dün  tehdit etti ! Bu olay daha çok petrol piyasalarının nefes alması için yapılmış bir tehdit olarak yorumlansa da tamamen boş bir tehdit olmayabilir. Abd ile İran'ı askeri olarak kıyaslamak gereksiz, İran'ın Abd'e karşı en güçlü kozu dünya petrol piyasasının kalbi olan Hürmüz Boğazı'nı tehdit edebilme kapasitesi. Ortadoğu petrollerinin yarısı, dünyadaki petrolün ise çok daha uzun üretim maliyeti ile 1/5'i Hürmüz Boğazı'ndan geçer ve normal zamanlar bu bölgenin tehdit edilmesi bile (sigorta maliyetleri) dünyada bir petrol krizini tetikleyebilir fakat şu an sadece petrol tankerlerinde dünyanın yaklaşık 1-2 aylık petrol ihtiyacı (Normal zamanlarda dünyada günlük petrol ihtiyacı 100 milyon varil civarındadır, şu an ise bu rakam 75 milyon varil civarında olması bekleniyor.) hazır halde beklerken Hürmüz Boğazı dünya için normal zamanlardaki gibi alternatifsiz değildir. Seçime krizle girecek olan Trump'ın hem Abd'deki İran nefretinden yararlanmak hem de petrol sorunundan kendi üreticisinin daha az zararlı çıkacağı bir yol bulmak için İran ile sıcak çatışmaya varabilecek şekilde gerginliği yükseltmesi ihtimali değerlendirilmelidir.


2020 ekonomik kriz



 Görülmedik bir kriz olarak yorumlanan 2020 ekonomik krizi için geçmişte görülmedik bir hızla toparlanma beklentisi dile getiriliyor. Gerçekten kriz ''V'' şekilde sona ererse tarihin en büyük krizi olabilir yorumlarına konu olan 2020 ekonomik krizi (Daha net bir isim bile verilemedi.) Resesyona sebep olan krizler arasında piyasaların en hızlı toplandığı kriz olacak. 

2020 ekonomik kriz


 Geçmişteki resesyonlarda piyasalarda ayı piyasası ortalama 22 ay sürmüş iken 2020 ekonomik krizi bazı yorumlara konu olduğu  şekilde piyasalar için sona erdiyse sadece 1 ay sürmüş olacak.



(15.04.20)

Dip beklentisi ve IMF'in 2020 ekonomik krizi raporu



Dün IMF küresel görünümü dair tahminlerini güncelledi. IMF, tahminlerine göre 2020 ekonomik krizi büyük buhrandan beri küresel ekonominin en büyük daralmasına yol açacak yine aynı tahminlere göre Büyük Buhran sonrası ilk defa hem gelişmiş hem de gelişen ülkeler aynı anda daralacak. Daha önce başka kurumlar da küresel ekonomiye dair beklentiler dile getirdiler ama IMF'in raporu ilk defa bütün dünya ekonomilere dair tahminlerin toplu sunulduğu rapor oldu.

 
2020 ekonomik kriz
IMF gelişmiş ülkeler büyüme beklentisi
  Bizim özelimizden bakarsak IMF biz ve benzerimiz ülkelerin de ciddi şekilde zarar göreceğini (Kıyaslama yaparken yerel para birimlerindeki değer kaybı da hesaba katılmalıdır; Reel büyüme,  reel para cinsi olarak ifade edilir.) ama daha hızlı toparlanma gerçekleştireceğini tahmin ediyor.

2020 global kriz



 IMF'nin raporuna bakınca belirsizliklerin IMF'in perspektifinde de çok güçlü olduğunu görüyoruz ve daha olumsuzu bu rapor için iyimserliğin daha hakim olduğunu belirtmek hatalı olmaz. Realiteye dönersek yakın zamana kadar Mayıs ayı ile beraber normalleşmenin başlaması, Haziran ayı ile beraber ise insanların normal hayatına dönebileceği ana senaryoydu. Geçtiğimiz günlerde Fransa karantinayı Mayıs ortasına erteledi; Abd'de Trump ile eyalet valileri arasında kısıtlamaları sona erdirme yetkisi kimde tartışması yaşanıyor (Sorun siyasi olduğu kadar siyaset üstü şekilde yerel-genel yönetim sorunu haline geldi.) ve Abd'de de sorunların ikinci çeyrek ile sona erip ermeyeceği sorgulanıyor.

 Olumlu örnekler de mevcut. IMF'in raporunun ruhu Çin'de yaşanıyor diyebiliriz. IMF'in raporu 2020 ekonomik krizi ''V tipi''(Hızlı dip, hızlı toparlanma) olacak beklentisini işaret ediyor. Çin'deki PMI verileri, ihracat gelişmeleri bunu destekliyor.

2020 ekonomik krizi
Çin satın alma müdürleri Endeksi

  Gelişmiş ülkelere bakınca gelişmeler ''V Tipi'' bir toparlanmayı pek de işaret etmiyor. BOFA'nın küresel ekonomin nabzını tutma konusunda başarılı fon yöneticileri anketine göre yöneticilerdeki hakim beklenti 2020 ekonomik krizi sonrası ''U Tipi'' toparlanma gerçekleşecek.


2020 ekonomik kriz

 Toparlarsak şu an hakim beklenti nispeten yavaş toparlanma ama iyileşmeye dair çok daha net verileri görmezsek beklentiler ve fiyatlamalar bir tur daha kötüleşebilir. İyileşme ne durumda diye sorarsanız olumlu ama yeterliliği tartışılabilir gelişmeler var.

Piyasalar dip yaptı mı


Piyasalar dip yaptı mı sorusu son günlerde daha sık soruluyor. Piyasalar ile reel ekonomi her zaman birlikte hareket etmez; piyasalar hep birkaç adım önden fiyatlama yapar. Piyasalar küresel salgın ile ilgili gelişmeleri takip ediyor. Şu an dünyada salgının merkezi New York ve New York'ta hastalığın zirveye ulaştığına dair veriler geliyor.


2020 ekonomik kriz



Avrupa özeline bakarsak her ülkede hastalığın zirveye ulaştığına dair veriler mevcut. Avrupa'da hastalığın yeni merkezi İspanya olmuş olsa da merkez halen İtalya diyebiliriz ve İtalya'da da neredeyse bütün büyük Avrupa ekonomilerinde olduğu gibi net şekilde salgının yayılması yavaşlıyor. İtalya'da dün son bir ayın en düşük vaka sayısı açıklandı.



2020 ekonomik kriz

 Salgına dair beklentiler iyileşirken piyasalara/reel ekonomiye destekler artıyor. Abd'de 2.3 trilyon dolar büyüklüğünde yeni bir destek paketi daha hazırlanıyor ki bunun son paket olacağı (Abd ve dünyada) net değil. Bu durum tabii ki finansal piyasaları destekliyor. Bunun dışında alınan önlemler piyasalar üzerindeki baskıyı da azalttı yorumu yapabiliriz. Daha önce başka yazılarda dolar likiditesinin piyasalar üzerinde neden baskı unsuru olduğunu yazmıştım; son önlemlerden sonra dolar likiditesi üzerinde baskı azaldığına dair veriler görüyoruz.


2020 ekonomik krizi
Libor-OIS farkı

 Abd'deki yeni paketin piyasaları çok daha fazla destekleyeceği tahmin edilebilir. (Başka yazı konusu) Şu an piyasalardaki iyimserliğe itiraz edilebilecek birçok nokta olduğuna inanıyorum ama özetle durum budur.







(31.03.20)


2020 Ekonomik krizi sonrası ne olacak



 Piyasalarda satışların biraz zayıflaması sonrası son günlerde 2020 ekonomik krizi ne tür bir kriz olacak konusu daha sık tartışılmaya başladı. Covid-19'un ilk zamanlarında sık sık V tipi kriz (Hızlı dip, hızlı yükseliş) hem reel ekonomiler hem de piyasalar için dillendirilirken şu an U tipi bir süreç daha sık dile getiriliyor; kötümser yorumcular ise  L vb. süreçlerden bahsediyorlar. N. Roubini gibi olayın ısrarla iyimser yorumlandığını krizin I şeklinde olacağını ifade edenler de yok değil ama şu an çok ciddi belirsizlikler içeren mevcut kriz kadar kriz sonrası ne olacağı da bizi ciddi şekilde ilgilendiriyor.

  İçinde bulunduğumuz krizi 2008 Finansal Krizi ile sık sık karşılaştırıyoruz süreç olarak bu iki krizi karşılaştırmak bence çok isabetli olmasa da sonuç da her iki krize de üretilen çözüm tarihte görülmedik finansal teşvikler oldu. Daha önce yazdığım yazılarda geçmişteki hiçbir dönemin 2008 ile kıyaslanmaması gerektiğini ifade ederdim; 2008 Krizi sonrası yapılanlar o güne kadar görülmedik önlemlerdi ve 2020 bize gösterdi ki 2008'de çıtayı düşündüğümüz kadar yukarı dikmemişiz.

  2008 çok büyük bir riskti ama realite de çok da ağır bir kriz olmadı hatta 2008 sonrası alınan önlemler finansal piyasalar için o kadar olumluydu ki yatırımcılar uzun yıllardır kriz senaryolarını benzer önlemlere sebep olacağı beklentisi ile pozitif karşılıyordu.(Borsalar neden büyük çöküş yaşadı)


 Şu an yaşıyor olduğumuz 2020 ekonomik krizi için alınan önlemlerin büyüklüğü sebebiyle eninde sonunda hem reel ekonominin düzeleceğini hem de piyasalarda çok ciddi fırsatların ortaya çıkacağı çıkarımını 2008 tecrübesine dayandırabiliriz ama piyasalar toparlandıktan sonraki sürecin 2008-2018 gibi yatırımcılar açısından muhteşem bir süreç olup olmayacağı tartışılır.

 En baştan başlarsak şu an kavgada yumruk sayılmaz mantığı ile piyasalara akıl almaz şekilde teşvikler veriliyor ki bu normal ama normalleşme sonrası bu teşviklerin akıbeti ne olacak sorusu ileride önemli olacak. Mevcut krize çözüm için öne sürülmüş kararlar Trump gibi makuliyeti son derece tartışılır bir yöneticiye bile ''Krizden sonra alınan önlemleri tekrar değerlendireceğiz.''' açıklaması yaptırdı. Dünya ekonomisinin 50 senelik geçmişini incelesek (Eski Fed Başkanı Volcker'a kadar gider/1987) verilen hiçbir teşvikin makul düzeyde geri alınmadığını görüyoruz yani içinde bulunduğumuz sıkıntıları aştıktan sonra elimizde bir balon bulma ihtimalimiz mevcut ve günümüzde gelişmiş dünyada yöneticilerin balonlara müdahalesi kategorik olarak daha ciddi sorun üretmesi pahasına şişirip sorunları geleceğe ötelemektir. Bu sadece bir ihtimal ama bizi daha fazla ilgilendiren bir sorun ihtimali var.



 2008 sonrası varlık alım programları çok daha kısa ve düşük miktarda planlanmıştı ama finansal piyasalar için mükemmel geçen yaklaşık yedi senelik (Finansal krizin etkileri 2011'de sona erdi.) sürecin bu kadar uzun sürmesinin en önemli sebebi küresel ekonominin yedi sene boyunca deflasyon tehdidi altında olmasıydı ve bu tehdit sebebiyle reel ekonomilerde çok ciddi riskler mevcut olmadığı halde merkez bankaları deflasyon tehdidi sebebiyle teşvikleri sonlandırmadılar ya da sonlandıramadılar.(enflasyon ile büyüme arasındaki ilişkinin bir benzeri deflasyon ile daralma arasında mevcuttur.)


 Bu aralar sıklıkla ifade ettiğim bir mevzu var; küresel ekonomi ciddi bir kabul değişimi sürecinde ve günün gelişmelerini eski kalıplarla yorumlamak bizi hatalı çıkarımlara sürükleyebilir. Haberlerde örneğin Abd'nin trilyonlarca dolar destek paketi hazırladığını okuyoruz ama bunu bire bir 2008 tecrübesi ile eşleştirmek çok makul bir yöntem olmayabilir, bizim gibi insanlar için aslında fark etmeyen ve genellemelerle geçiştirdiğimiz bazı kavramlar arasındaki nüans farkları ciddi belirleyici oluyor.

 Fed 2008'de 800 milyar dolar civarında olan bilançosunu 2018 yılına kadar 4.5 trilyon dolara yükseltti. Biz buna para bastı diyoruz ki çok hatalı bir çıkarım değil.

2020 ekonomik krizi

 Fed şimdi de trilyonlarca dolar para basacak ama bunu geçmişte olduğu gibi varlık alım programları ile yapmayacak, bazı farklı  yöntemlerle ( Belki ileride Fed'in hazineyi fonlaması yasal çerçeveye sokulur) hazineye kaynak aktaracak. Bu sadece Fed için değil bütün büyük merkez bankaları için geçerli. İki yöntem arasında ciddi farklılıklar var.

 Fed varlık alım programları ile piyasadan tahvil alıp para veriyordu ve likiditeyi artırıyordu. Bu yöntem ile bankalar çok ciddi şekilde likiditeye sahip oluyordu ve finansman maliyeti dip yapıyordu ama yok denecek finansman maliyeti sıradan insanları cezbetmeyince (insanların tüketme ihtiyacının olmaması) günün sonunda bu paranın reel ekonomiye istenen şekilde ulaşmasını sağlayamıyordu hatta konumun dışında olsa da ifade etmek gerekir ki bu paranın önemli bir kısmı da istenmeyen tarza ekonomiye faydası tartışmalı bir borçlanmaya sebep olup sorunların birikmesini sağlıyordu.

 Günümüzde sorunlar artık borçlanma teşvik edilerek çözülemiyor; doğrudan insanların cebine para konuyor veya Fed, finansman şartları için attığı adımlarda bankaları pas geçiyor bu sebeple Fed'in basacağı yeni para doğrudan reel ekonomiye ulaşacak arada ciddi farklar var ve yeni dönemde de 2011-2018 arasında olduğu gibi deflasyon riskinin yaşanması pek beklenmiyor hatta güçlü beklenti bu defa ciddi şekilde enflasyon sorununun ortaya çıkmasıdır.

  Ayrıntıya girmiyorum o yüzden üç tane link bırakıyorum. Okumadıysanız okumanızı ısrarla tavsiye ediyorum.






 Bir diğer önemli ayrıntı ise Fed'in bastığı parayı geri çekmek için elinde bu defa tahviller olmayacak; daha önce varlık alım programları ile piyasaya likidite enjekte edilmişti ama ifade ettiğim para istenmeyen bir sonuç ortaya çıkarırsa(mesela enflasyon) Fed aynı şekilde parayı piyasadan geri çekmek için elindeki tahvilleri kullanabilmekteydi ama insanların cebine para koyarsanız onu geri çekmek için kullanılacak olan yöntemler klasik yöntemlerdir.(Faiz)


 Toparlarsak Fed önderliğinde büyük merkez bankalarının yeni dönem müdahale yöntemleri ciddi şekilde enflasyon üretme potansiyeli taşıyor hatta hiper enflasyon bile son zamanlarda dile getirilebilen bir olgu; geriye bakarsak 2018'de deflasyonist ortamın biraz bile zayıflaması biz ve benzerimiz ekonomiler için hızla ekonomik şartların bozulmasını beraberinde getirmişti. Fed'in 2018'de dört faiz artırımı sebebiyle gelişmekte olan piyasalardaki yatırımlar ciddi zarar görürken Arjantin'de kriz başlamıştı. Şu an biz ve benzerimiz ülkeler mevcut süreçten çok ciddi zarar görüyor ki son yıllarda piyasaya sürülen aksi senaryo bence mantıklı değildi, normal olanı yaşıyoruz fakat bu sürecin nereye evrileceği bizim için son derece önemli olacağına inanıyorum. 

 Yine geriye dönersek varlık alım programları sürecinde de hiper enflasyon bir risk olarak kenarda durmaktaydı ama bırakın hiperini normal enflasyonu bile bulamadık; biraz daha zor ama yeni dönemde de enflasyonun olmaması bir şık hatta bizim için son derece pozitif bir şık ama kişisel fikrim bu senaryoda küresel ekonomi için çok çok daha ciddi sorunlu bir dönem başlar. Ayrıntısı altta mevcut.





(27.03.20)

2020 Ekonomik Krizi nasıl atlatılacak


 İçinde bulunduğumuz 2020 ekonomik krizi artık yetkililer tarafından bile açıkça ifade edilmeye başladı. Dün Fed Başkanı Powell ''Resesyonda olabiliriz.'' açıklaması yaptı; malumun ilanı olan bu açıklamalar yapılırken insanlar 2020 ekonomik krizi nasıl atlatılacak sorusuna da cevap arıyor.

 Son günlerde büyük ekonomiler art arda devasa destek paketleri açıklıyor; geçtiğimiz günlerde Amerikan Kongresi 2 trilyon dolar destek paketinde anlaştı yine Almanya'da 750 milyar avroyu aşan destek paketi açıklandı özetle her ülke akıl almaz büyüklükte destek paketleri açıklıyor.

2020 Ekonomik Krizine önlem paketleri yeterli mi


 Büyük Buhran tarihin en büyük krizi olarak kayda geçmiş durumda yine Finansal Kriz tarihteki en riskli kriz olarak kabul ediliyor; 2020 Ekonomik Krizi henüz net bir isim kazanamamış olsa da Büyük Buhran'da ekonomilerin birkaç yıl içinde gördüğü zarar şu an birkaç ay içinde gerçekleşti yine Finansal Krizde ortaya çıkan risklerin çok daha fazlası ile karşı karşıyayız.

 Abd şu an 2 trilyon dolar büyüklüğünde destek paketi açıklamış durumda ama Dünyanın en büyük hedge fon şirketinin kurucusu ve yöneticisi Ray Dalio şu an içinde bulunduğumuz durumu atlatmak için Abd'nin 4, dünyanın ise 12 trilyon dolar destek paketi açıklaması gerektiğini geçtiğimiz günlerde ifade etmişti. Bunun birkaç katı büyüklükte paket ihtiyacı ifade eden saygın kurumlar bile var. Bu rakamlar göze devasa geliyor ama küresel ekonomideki şok düşünülünce rakamlar normalleşiyor. Dün G.Ö. Altınsaç Twitter adresinden paylaşmıştı; Abd, Çin, Avrupa ekonomileri gibi majör ekonomilerin çeyreklik %20-30 daralmasının beklendiği bir ortamda küresel ekonominin (GDP) 1/3'ü gibi bir destek gerekebilir bu da 20-30 trilyon dolar gibi bir rakama tekabül ediyor.

 O zaman soru şu oluyor? Büyük ekonomiler gerçekten çeyreklik olarak %20-30 daralır mı?

 Dün Abd'den bir süredir beklenen İşsizlik haklarından yararlanma başvuruları rakamı geldi. Abd'de bir önceki hafta bu haklardan yararlanmak isteyen kişi sayısı 281 bin iken geçen hafta bu rakam 3,283 milyon artmış. Abd tarihinde böyle hızda bir işsizlik furyası yok.

2020 ekonomik krizi


 Ekonomistler ekonomilerin gerçeklerini yakalamakta zorlanıyor; hatırlarsanız Covid-19 salgını sonrası ekonomistler ilk PMI verileri gelene kadar Çin'deki tahribatı öngörme konusunda komik tahminlerde bulunmuştu; aynı hatalı bakış halen devam ediyor. Abd'de dün işsizlik haklarından yararlanma başvurusu yaklaşık 3.3 milyon iken veri hakkında medyan beklenti 1.5 milyondu. Karşılaştığımız verinin ne kadar olumsuz bir veri olduğunu ifade etmek için şöyle bir kıyaslama yapayım daha önceki en yüksek artış 1982'de görülmüştü ve 685 binlik bir artıştı.

2020 ekonomik krizi

 Veri sonrası J. P. Morgan Abd'nin büyüme(GDP) tahminlerini aşağıya çekti. J. P. Morgan ilk çeyrek büyüme tahminini %4 daralmadan %10'a, ikinci çeyrek büyüme tahminini ise %14 daralmadan %25 daralmaya düşürdü.

  Abd dünyanın en büyük ekonomisi olduğu için Abd'den örnek veriyorum yine toplam ekonomik büyüklüğü Abd ile kıyaslanabilir  olan Avrupa'da geçtiğimiz günlerde PMI verileri gelmişti; Avrupa'da da durum son derece kötü.



  Dünya ekonomisinin şu an ne kadar berbat durumda olduğuna dair onlarca makale yazabilirim ama bu yazıda konum bu değil. Geriye gidelim, birkaç ay önce burada paylaşmıştım; IMF, büyük ekonomilere artık para basmamaları için yakarmıştı.(Varlık alım programı nedir)

 IMF, henüz Covid-19 salgınının yıkımı ortada yokken bile gelişmiş ekonomilere yapısal sorunlara eğilmeleri artık sorunları varlım alım programları ile ötelememeleri çağrısı yapmıştı. IMF demişti ki :'' Büyük bir şok senaryosunda gelişmiş ülkelerde borçların %40'ı zombileşebilir.(Yükümlü borcunun faizini bile ödeyemez.)'' Zombileşen şirketler yükümlülüklerini yerine getiremeyecekleri için doğal olarak sağlıklı şirketler de ciddi sorunlar yaşar; IMF, bir kriz durumunda gelişmiş ülkelerde zombileşebilecek  borç stoku için 19 trilyon dolar tahmininde bulunmuştu. Şu an yaşadığımız şey de tam olarak bu; bilanço krizi.

 Öncelikle şuradan başlamak gerekiyor; Fed'ten sınırsız tahvil alma vaadi geliyor, Avrupa Merkez Bankası abartılı tahvil alımları vaat ediyor, Japonya'dan Çin'den benzer açıklamalar var. Bunlar piyasalardaki bazı sorunları çözer ama para basarak sorun çözme dönemi üstte bahsettiğim sebepten ve günümüz şartları sebebiyle artık bir çözüm değil. Ayrıntısı şurada kesinlikle okumanızı tavsiye ederim. (Fed'in para basması sorunları çözer mi)

 Günümüz şartlarında artık para basma ne finansal piyasalar ne de ekonomiler için bir çözüm değildir. Çözüm insanların cebine para koyma, şirketlerin borçları ödeyebilir hale getirmedir. Buna helikopter para diyoruz (helikopter para nedir) ve artık bunun sistematik hale geleceği bir dönemde olma ihtimalimiz çok yüksek. Çok ciddi şekilde yontulması gerekiyor olsa da dünyadaki yeni durumu açıklayan terim artık şudur.(Modern para teorisi)


2020 Ekonomik Krizi için devasa paketlerin kaynağı


 İfade ettiğim gibi şu an bütün dünyada hükumetler devasa destek paketleri açıklıyorlar; tabii soru şu oluyor? Kaynak nerede? Bu sorunun cevabını üstte link olarak verdim; herhangi bir kaynak yok, dünya içinde bulunduğu krize çok hazırlıksız yakalandı bu yüzden bütün devletler olmayan kaynağı merkez bankalarına ürettirecekler.(Para basma) 

 Senelerdir varlık alım programları ile finansman maliyeti yok denecek seviyeye getirildiği halde tüketim istenen seviyeye yükselmezken borçluluk artık yok denecek finansman maliyeti ile bile sürdürülemez hale geldi. Sırada insanların tüketmesi için doğrudan cebine para koyma yöntemi var ya da giderlerini azaltma.(Borç silme) Covid-19 şokunun hızı bunu değerlendirmek için zaman da vermiyor.

 Gelişmiş ülkelerde özellikle reel sektör bahsettiğim gibi aşırı borçlu durumda, toptancı finansman desteği sadece batağı büyütüyor devletler yaşaması gereken veya destekleye yaşayabilecek şirketleri kurtaracaklar ama şirketler için bu süreç bu defa 2008 gibi suçun ödüllendirilmesi olmayacak. Devasa şirketler kamulaştırılacak veya kamu şirketlere ortak olacak.

 İflas eşiğinde olmayan ama mevcut şok sebebiyle iflasa sürüklenen şirketler doğrudan(banka aracısız) merkez bankalarına borçlanabilecekler.(Fed bunun için mekanizma kurdu.) Tabii ki bir üstte bahsettiğim durum bu şirketler için de geçerli olacak gibi.

 Bunun dışında şu an dünya ekonomisi anormal şekilde küçülürken(devletlerin vergi gelirleri düşecek) hazinelerin gideri anormal şekilde büyüyor.(Sağlık harcamaları, salgın önlemleri vs. vs.) Gelişmiş ülke bütçeleri anormal seviyede baskı altında olacak.

 Toparlarsak 2020 kapitalizm için yeni bir eşik olacak gibi; uzun yıllardır sürekli olarak daha fazla destekle sürdürülen sistem tıkanmış durumda ve bütün sorunlar devletlere aktarılıp merkez bankaları kaynakları ile sorunlar tek bir kaynakta çözülmeye çalışılacak.(Kamu bütçesi) Bunun da doğal sonucu devasa bütçe açıkları olacak; yakın gelecekte gelişmiş ülkelerde bütçe açığının çift hanelere ulaşması çok olası diye düşünüyorum hatta kötümser senaryolarda bayağı büyük rakamlar mümkün.

 Tabii ki şu itirazlar gelecektir mesela birçok ülkede merkez bankasının bütçeyi doğrudan finanse etmesi kanunen mümkün değil; bu doğru ama uzun yıllardır bu durum dolaylı olarak zaten gerçekleştiriliyor ve mevcut durumda ya kanunların değişmesi ya da benzer arka kapı yöntemlerinin uygulanması son derece olası olduğunu düşünüyorum aslında bahsettiğim durumun örneği zaten dünyada var. Japonya'da son zamanlarda kamu tahvillerinin yaklaşık %70'ini BOJ (Japonya Merkez Bankası) alıyor. Japonya'nın ulusal borcunun yaklaşık %50'sinin alacaklısı BOJ.

2020 ekonomik krizi

 Nordea bu sene Fed'in bilançosunun 7-7.5 trilyon dolara yükselmesini bekliyor; kötümser senaryoda bu rakam 13 trilyon dolara yükselebileceği ifade edilmiş. İsmi ne konulursa konulsun bu paranın önemli bir kısmı Abd hazinesini desteklemek için kullanılacak demek hatalı olmaz.

2020 ekonomik kriz


 Akla şu soru geliyor? Bizde para basabilir miyiz ya da biz de para basacak mıyız? Bu ayrı bir makale konusu ama daha önemlisi Avrupa nasıl para basacak olmalı diye düşünüyorum. Yakında bunu yazmayı planlıyorum.

Ekleme: Avrupa Birliği Dağılabilir mi


(20.03.20)

2020 ekonomik krizi



2020 ekonomik kriz yılı olacak beklentisi artık saygın kurumlar tarafından bile ifade edilmeye başladı. Küresel kriz beklemeyen pek fazla kurum yok ama en iyimser beklentilere sahip kurumlar bile 2020'nin son yıllardaki en kötü yıl olacağını ifade ediyor mesela Fitch 2020 yılı küresel büyüme tahminini %2.5'ten %1.3'e çekti. Fitch'in diğer kurumlara göre iyimser beklentisi gerçekleşse bile bu rakam 1982'den beri küresel ekonominin en zayıf büyümesini işaret edecek.(Finansal kriz hariç)





 Öncelikle dünya için en kötümser senaryodan başlamak gerekirse bize vaat edildiği gibi birkaç ay içinde Covid-19 sorununun  dünyada tamamen kontrol altına alınacak önermesi ne kadar doğru ? Mesela Çin en başta berbat bir yönetim ile sorunun çok büyük yayılım sağlamasını sağlamıştı ve daha sonra çok başarılı şekilde sorunu kontrol altına aldı. Dün Çin'de şöyle olumlu bir haber geldi: '' Çin'de hiçbir lokal vaka yok, dün itibariyle 34 yeni vakanın tamamı yurt dışında virüs kapıp Çin'e dönüş yapanlar.'' Bu haber hastalığın kontrol altına alınması konusunda çok olumlu bir haber ama aynı zamanda ciddi bir soruna da işaret ediyor ! Bir ülkede doğru kararlar ile sorun çözülse bile hayatın normale dönüp dönemeyeceği tartışmalı çünkü artık herkesin bildiği gibi sadece birkaç gün birkaç vakanın tespiti yapılamazsa bile vaka sayısı yüzlere ulaşabiliyor ve sorunu lokal olarak çözen ülkeler sürekli olarak salgının dış kaynaklı olarak tekrar patlaması riski ile karşı karşıya olacaklar bu sebeple Covid-19 için geçerli bir tedavi bulunmayana kadar sorunun temelli olarak kontrol altına alınabilmesi çok kolay değil, en azından hayatın normale dönmesi zor olacak.

 Covid-19 ilk Çin'de görülmüştü ve beklenti başta Çin olmak üzere dünya ekonomisinin bu salgın sebebiyle ciddi zarar görmesi, ikinci çeyrek itibariyle ise salgının küresel ekonomiye verdiği zararın önemli miktarda telafi edilmesiydi fakat salgın Çin ile sınırlı kalamadı ve salgının yeni kaynağının Avrupa olması, salgının çok daha geniş bir coğrafyaya yayılım göstermesi ile küresel ekonomiye dair beklentiler kötümserleşti. Şu an için birçok kurum 2020'nin belki 2008 kadar değil ama seksenlerden beri en kötü yıl olmasını bekliyor. Küresel resesyon da artık şıklar arasında, birçok büyük ekonominin resesyona girmesi ise beklentiler arasında.

2020 ekonomik krizi



 Covid-19'un Çin ile sınırlı kalamaması sebebiyle 2020'e dair küresel beklentiler de değişti, daha önce ilk çeyrek itibariyle dip ve ardından hızlı toparlanma senaryosu ikinci çeyrek itibariyle dip ve ardından hızlı toparlanma senaryosuna dönüştü. J. P. Morgan'a göre Abd 2020'nin ikinci çeyreğinde %14 daralabilir !


türkiye ekonomisi 2020

 J.P. Morgan'a göre Abd'de işsizlik (şu an ~%3.5) sene içinde %6'nın üzerine çıkacak ve seneyi %5'in üstünde tamamlayacak. Aynı haberde J. P. Morgan Abd'nin 2020'i %1.5 daralma ile tamamlayacağını beklendiğini ifade etti.

 Deutche Bank dünya ekonomisinin 2020 ikinci çeyrekte %10-15 daralabileceğini tahmin ettiğini açıkladı ki bu rakam 2. dünya savaşından beri en kötü çeyreklik performans olacak.

 Şu an için genel kabul gören senaryo 2020'nin ilk iki çeyreğinin çok kötü olacağı ve üçüncü çeyrekle beraber hızla normalleşme gerçekleşeceği şeklinde. Raporlar 2020'nin üçücü çeyreği ile beraber üretim ve tüketimin hızla normalleşeceğini ama ilk iki çeyrekte hizmet sektörlerinin gördüğü zararın telafi edilemeyeceğini gösteriyor. 


 Özetle 2020 ekonomik krizi artık saygın kurumlar tarafından bile kabul edilmiş oldu.


(06.03.20)

Fed Pandoranın Kutusunu Açtı




 Fed dün piyasa beklentisi doğrultusunda olağanüstü faiz indirimi kararı aldı. ( 50 baz puan) Daha geçen hafta Fed, Abd ekonomisinin iyi olduğunu ve gelecek toplantı (18 Mart) için faiz indirimi gereğinin olmadığını ifade ederken bir haftada kararından uzaklaşıp acil toplantı ile faiz indirimi kararı aldı. Şimdiye kadar Fed'in acil toplantıları hiçbir zaman istenen sonucu vermedi.

2020 ekonomik kriz

 Karar sonrası basın karşısına çıkan Powell piyasayı tatmin edemedi ve fiyatlamalar karar sonrası yatırımcıların daha iyimser olduğunu değil tam aksine paniklediğini gösterdi. Süper Salı sonrası piyasayı rahatsız eden aday Sanders'ın zayıflaması, faiz indirimi etkisi ve dün coronavirüs salgınına rağmen Abd'den gelmeye devam eden pozitif veriler sayesinde en azından borsalar için fiyatlamalar şimdilik karmaşık ama kararın etkisinin ne olduğuna karar vermek için şu an erken olabilir. Geçmişte de acil faiz indirimleri öncelikle piyasaları olumlu etkilemişti ama buna gerek duyulmuş olmasının etkisi ise daha uzun vadede piyasaları çok olumsuz etkilemişti.


2020 ekonomik krizi

 Karar sonrası basının karşısına geçen Fed Başkanı Powell piyasayı tatmin edemedi. Fed kararı Amerika ekonomisinde muhtemel bir zayıflama, talep sorunu için aldıysa neden acil indirim geldi? Ne tür bir talep sorunu hiçbir veriye yansımadan 10 gün bekleyemeyecek kadar acil olabilir? Fed bunu coronavirüs salgını sebebiyle aldıysa doğal olarak yorumcular da ''Ben de bel fıtığı var, faiz indirimi iyi gelir mi?'' diye kararla dalga geçer. Fed'in bu kararı sadece borsaları desteklemek için almadığına inanmak istiyorum ama bu duruma makul bir izahat öne sürmek mümkün değil. Fed'in faiz indirmek için makul gerekçeleri vardı ama borsaları öncelemediğini düşünmek gittikçe zorlaşıyor. Fed'in gerekçeleri için Şant Manukyan'ın alttaki kısa videosunu izlemenizi tavsiye ederim.


 Abd borsalarında yaşanabilecek sorunlar mevcut konjonktürde işleri çok daha karmaşık hale getirebilir (Ayrıntısı burada) ama Fed'in borsalara karşı olan tutumunun sadece sorun engellemek amaçlı olduğuna inanmak gittikçe zorlaşıyor.



 Kararın alınma süreci ise tam anlamıyla garabet... Bir haftadır piyasaları desteklemek için G-7 merkez bankaları başkanları görüşmesi hikayesi gündemdeydi ve çok önemli kararlar alınması bekleniyordu, toplantı gerçekleşti ve sonra gelen faiz indirimi furyasından belli ki toplantıda açıklanmasa da bu yönde kararlar alınmış ama sorun burada başlıyor. Covid-19'un sorun oluşturduğu ekonomiler tabii ki önlem alır ama buna verilecek küresel tepki toplantısını merkez bankası başkanları mı yapar? Sorun para politikası sorunu mudur? Neden devlet başkanları, maliye bakanları, sağlık bakanları değil de merkez bankası başkanları? Merkez bankalarının görev tanımında böyle bir şey var mıdır? Merkez bankaları kendi görev kapsamı içindeki politikalarda ne kadar başarılıdırlar da böyle işlere burunlarını sokuyorlar? Sorular uzayıp gidiyor ama her türlü sorunu merkez bankalarına daha karmaşık hale getirmesi trendi devam ediyor. Alttaki video daha çok Türkiye'deki yöneticilere yönelik bir eleştiri ama bu bütün dünya için geçerli... Kesinlikle dinlemenizi tavsiye ederim.


 Akıllardaki soru şu: Şimdi ne olacak? Fed'in kararının piyasalardaki muhtemel etkileri bu yazının konusu değil ama şunu net ifade edebilirim ki Fed'in hamlesi gerçekliğe uysun veya uymasın insanların aklanın bir kenarına resesyon ihtimalini koymasını sağlayacaktır ve uzun süre her türlü olumsuzluk gelişmede bu yöndeki senaryolar yatırımcı eğilimini etkileyecektir. Krizler mi yatırımcıların ekonomiye olan güvenini yok eder yoksa yatırımcı güveni zayıflayınca mı kriz çıkar sorusunun cevabı yok ama rahatlıkla söyleyebiliriz ki korkular ortaya çıktı mı yatırımcıyı teskin etmek kolay değil örnek ile ifade etmek gerekirse Fed'in finansal kriz öncesi ilk acil faiz indirimi 2007'de gelmişti ama kriz 2009'dan hemen önce yaşanmıştı fakat süreç boyunca resesyon beklentisi en azından ana akım medyada olmasa da dillendiriliyordu yine Fed bir taraftan halka sorun yok mesajı verirken 2007'de bile resesyona çözümler arıyordu !


 Durumun diğer yanında ise şu var; Coronavirüs salgını korkulduğu kadar ciddi ekonomik sorunlara sebep olmayabilir ama küresel ekonomi aşırı borçluluk ve varlık balonları sebebiyle son derece kırılgan (Ayrıntısı başka makalelerin konusu) yani salgın probleminin çözümü resesyon senaryolarını rafa kaldırmayabilir. Covid-19 bir iğne olsa da sorun balonda... En iyimser senaryolarda ise şu an alınan aşırı önlemlerin akıbeti küresel ekonominin sağlığı için önemli olacak. Ben en son hangi teşvikin ihtiyaç ortadan kalktıktan sonra geri alındığını hatırlamıyorum.


 2020 ekonomik kriz yılı mı? Ana akım medya hiçbir zaman bu soruya evet demez ana akım medya 2020 ekonomik kriz yılı oldu der. Geçmişte hep öyle oldu. Bunun dışında belli mecralar ise her zaman bu soruya evet şeklinde cevap verir ve ardından da ben demiştim der ! Resesyonların geldiğini onlarca veri gösterir ama şok anını tahmin edebilecek bir indikatör yoktur. Küresel resesyon senaryoları yatırımcılara, girişimcilere çok önemli fırsatlar sunar diğer taraftan çok ciddi şekilde riskler de barındırır ve böyle anlarda en iyi tavsiye sizin kendi içinizin sesinizi dinlemenizdir.

50 yorum:

  1. Bu güzel yazınız için teşekkürler. Bir sonraki yazınızı bekliyorum.

    YanıtlayınSil
  2. Kriz anında altın gümüş süper pirim yapar die düşünüyorum sayın hocam

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Çok sayıda belirsizlik var ama her kriz hem de sonrasında altın çok ciddi şekilde getiri sağlayabilir; finansal krizde altın fiyatları 700 dolardan 1900 dolar civarına yükseldi.

      Sil
  3. Bir sorum olacak hocam, küresel bir krizde altını fiziki bulundurmak mı yoksa banka hesaplarında bulundurmak mı bizleri daha sağlam bir ortamda bulunmamızı sağlar. Cevabınız için şimdiden teşekkürler.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Altını fiziki olarak bulundurma gereksinimi klasik bir krizden fazlasını gerektirir.

      Sil
  4. Klasik bir kriz den fazlasını ben görüyorum ve sizin de değerli yorumlarınızı merak ediyorum.Klasik bir kriz mi çıkar yoksa büyük bir kriz mi çıkar.Çünkü Kur savaşları bana çok daha inandırıcı geliyor. Bu konu hakkında objektif bir makaleniz daha doyurucu olur. iyi geceler.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Gelecek kriz şu an belirsiz ama çok zorlu olabileceğini gösteren işaretler var fakat buna rağmen işlerin insanların varlıklarını fiziksel olarak bulundurmasını gerektirecek kadar kötüleşeceğini tahmin etmiyorum.

      Sil
    2. Ağzınıza sağlık, inşallah o durumlara düşmeyiz.

      Sil
  5. Yanıtlar
    1. Çok iyi bir çalışma tebrik ediyorum.
      Dünya tarihindeki krizleri makro düzeyde bir suni güncelleme, silkelenme, zincirden kotu halka veya halkalarin atılması olarak görüyorum. Korkutucu yani bu işi yönetecek gücün veya güçlerin hep aynı grup olmasıdır.

      Sil
  6. Bütün senaryoları yazabilir misiniz:
    1)Fed faiz indirdi,TCMB indirdi;
    2)Fed indirmedi TCMB indirdi;
    ^)TCMB agresif faiz indirimi yaptı,FED yapmadı...

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Fed'in muhtemel hamlelerinin Türkiye'ye etkileriyle alakalı bir yazı ile bu paylaşımı güncelleyeceğim.

      Sil
  7. Yusuf Bey kalitwli bir yazı olmuş.
    Bitmesini istemedim doğrusu.samimi olarak söylüyorum.
    Daha önce bahsetmiştiniz.krizler gwnelde on yıllık periyotlar şeklinde oluyor.bunu neyle açıklayabiliriz.
    Benim aklıma borca dayalı kalkınma geliyor.siz ne diyorsunuz.sizin pencerenizde bakarak ne görüyorsunuz.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Ben de sizin gibi düşünüyorum. Sistem döngüler halinde kriz üretiyor.

      Sil
  8. Teşekkürler emeğinize sağlık

    YanıtlayınSil
  9. Merhaba. Öncelikle emek harcayıp hazırladığınız, üniversitede işletme iktisat bölümü öğrencileri için ders mahiyetindeki değerli çalışmalarınız için kendi adıma çok teşekkür ederim. Ben İktisadi ve İdari Bilimler, İşletme mezunuyum. Sonra kamu yönetimi ve hukuk ve en son kamu yönetiminde y.lisans yapmak kısmet oldu. Sizin düşüncenizi merak ettiğim bir konu var. Belki daha önce bahsetmiş olabilirsiniz. Aynı konuda vaktinizi alıyorsam kusuruma bakmayın. Yukarıda değindiğiniz konular ışığında ve diğer değişkenlerin sabit kaldığını varsayarak(ceteris paribus), mevcut durumda varsayım olarak piyasada 1 trilyon dolar basılı kağıt para var iken 1 ons altın bin dolar ise ve QE tekrarlanır ve 1 trilyon dolar daha basılır ise yeni durumda bir ons altının iki bin dolar olabileceğini (benzer şekilde, en azından kısa dönemde piyasadaki miktarının artırılması zor veya mümkün olamayan emtialar için ani ve yüksek fiyat artışları) düşünmek, beklemek uygun yaklaşım olur mu? Bu şekilde, 2020 küresel kriz ve altını olanlar için fırsat düşüncesinde olanların yaklaşımı (bazıları altında 5-10 kat fiyat artışları olabileceğini iddia ediyor) sizce ne derece gerçekci bir yaklaşım. Değerli zamanınız ve paylaştığınız bilgiler çok teşekkür ederim... Aydın C.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar Aydın Bey,

      Aslında konu hakkında bir yazım var yeni Qe de varlık fiyatlarının abartılı artması(Özellikle altın ve ikinci dalgada borsalar) benim için sürpriz olmaz.

      Sil
  10. Yani aslında yapılması gereken piyasaları biraz soğutmak, yavaşlatmak. Şu anda freni patlamış gibi gidiyor dünya. Bu da sanırım, insanlar aldıkları borcu ödemeyi reddetmek suretiyle bir şeylerden kısmayı göze almıyorlar. Yani bu borçların ödenebilmesinin tek yolu var, gelir belli gider belli ise, giderin bir kısmını azaltıp, azar azar borç kapamaya dönmesi gerekiyor ki, borçlar azalsın. Mesela az arabaya binerek, az sıklıkla telefon değiştirerek, az yiyerek lakin bu kısır döngüye girmiş durumda. Bunu kırmak da faizi yükseltip biraz harcamaları kısmakla olması gerekiyor. İlaç alıp hastalığı gidermek ve biraz yorgun düşmek yerine, ilaç almayı istemeyip yorgun düşmek istemeyip ölümü istiyoruz o zaman...

    YanıtlayınSil
  11. Yusuf hocam bı bakabilirmsnz yorumunuz nedir ??

    https://www.bloomberght.com/fed-faiz-kontrolunu-yine-kaybediyor-2237896

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Haberi okudum da şu an bir sorun olduğuna emin değilim. Aralık'ta Fed erken müdahale etmezse ikinci dalga bekleniyor.

      Sil
  12. Hocam yine müthiş bir yazı .. aslında tüm dünyada olup biteni (büyüyememeyi daralmayi küçülmeyi ) en iyi anlatan kısım

    Abd'de toplam servetin yaklaşık %65'ine sahip %10'luk kesimin toplam borçlulukta payı %28 iken toplam servetin %35'ine sahip %90'lık kesimin toplam borçlulukta payı %72'dir.(2016 verisi ama günümüzde kötüleşme yoksa iyileşme olduğunu sanmıyorum.)

    Daralmayi küçülmeyi engelliyecek büyümeyi ivmelendircek olan kesim borca batmış adam tüketemiyoo geliri gelirleri yetmiyor hadi harciyayim dicsk buda kredi-borç yaratiyor ve istenilen etki küresel olarak gerçekleşmiyor ..

    Dünya da bol para dönemi bitti ucuz para dönemi bitti tüm insanlığın artq iktisat yapma zamanı geldi ..
    Asıl fragman 2020 de
    Büyük gosterjm ABD seçimleri bittikten sonra ki 2021 ocağa çok ilginç şeyler yaşayacağız .. bundan eminim

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Mantık bedeli ne olursa olsun sorunlara gerçek çözümler üretmeyi gerektirir ama bol para döneminin bittiğine emin değilim. Son on yılda basılan 20 trilyon dolar sa fragman olabilir.

      Sil
  13. Sistemin resetlenmesi gerekir tekrar Qe pek mantıklı sonuçlar doğurmaz .. kısır döngü sikisikliginda dewam eder ..
    Onlarda bunun farkında ama bizler hanehalkı karteller şirketler zombi şirketler bı beklenti içinde olduğumuz için böyle düşünüyoruz ..
    İstediğimizi verseler beklenti yi karsisalar napcaklar 100trilyon mu bascaklar iyi bassinlar bu sefer basar basmaz bu devran başlar başlamaz biter .. çünkü basacaklari miktar ne olursa olsun dünya borcluluk oranının altında kalıcak 260tr$ ..
    Eeee yine gemi yürümucek hocam değil mi

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Söylediğiniz tabii ki doğru ama bedeli yüksek olsa da ötelenebilecek sorunlar hep öteleniyor

      Sil
  14. Sonuç ep eksi faiz olur herhalde :)
    Bir yandan basarken diğer taraftan eksi. Faizle parayi yicekler . Bastıkları ni hooop ordan toplucaklar durum yine kendi kendisini yiyen yılana döner demi Yusuf bey
    Kendi kendini yiyen yılana

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Çok net anlamadım ama Merkez Bankaları negatif faizleri bankaları kredi vermeye zorlamak için kullanıyorlar, sonra da kötü kredilerin artmasına hayret ediyorlar.

      Sil
  15. Düşüncelerinizi ilk defa okudum. Takibe fazlasıyla değer diye düşünüyorum. Sıkışmış kapitalist sistemde 8-10 senelik peryodlarla ortaya çıkan resesyon / ekonomik kriz döngüsünün büyük kapital sahiplerinin menfaatine daha ne kadar sürdürülebileceğini merak ediyorum. Akabinde yaşanacak global buhran sırasında hangi varlıklarda durmamızı önerirsiniz ?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Kriz/resesyon dönemlerinin başında ne oldiğunu anlayıp altına yönelmek geçmişte hep çok karlı oldu fakat ana belirleyici faktör büyük merkez bankalarının atacağı adımlar olacaktır. İlk makalenin sonundaki linkte soruya biraz daha ayrıntılı cevap vermeye çalışmıştım.

      Sil
  16. siz de video çekseniz okumak zor ouyor

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Video çekmek beceri istiyor, tatilde bile altından kalkamadım fakat bu işten anlayan bir yardımcı bulursam içerik desteği sağlayabilirim.

      Sil
  17. ABD Repo hadisesini durdurmak için

    Sadece 1 ayda 500 milyar $ basacak!

    2008 Krizine kadar 200 yılda 900 milyar $ basmıştı 🤷‍♂️

    Buna rağmen $/TL’nin düşmesini de beklemiyorum

    Ayrıntılar YouTube’da Dünyanın haberi 36. Bölümde

    Bu linkte izleyebilirsiniz👇
    https://youtu.be/xpvvj7iABTA

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Para basma işleminin repo ya da tahvil üzerinden gerçekleşmesinin sonuçları arasında ciddi farklılıklar var.

      Sil
  18. Yusuf bey selamlar altın için kısa orta ve uzun vadede ne düşünüyorsunuz

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Şu an hem kısa hem de uzun vadede altına karşı olumluyum.

      Sil
  19. Hocam konuşuyorduk margin debt yazınızda bakın Fed bekle gör veri felan beklemedi .. yaz ayını değil bahar ayini bile beklemedi :))


    Pat diye indirdi hemde 50baz .. indirmeyecegi faiziin sinyalini vermezdi cuma akşamı

    Parasal genişleme geliyorrrr bağıra bağıra sessiz çığlık ..

    Aksiyon alın alınız aldiriniz .. yoksa milletimiz yine artan şişen fiyatlar altında ezilecekkk ..

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Parasal genişleme pek enflasyonist olmaz muhtemelen ! Deflasyon önleme amaçlı olur. Henüz Powell ne dedi dinlemedim ama biz konuştuğumuzdan beri mevzu bayağı farklılaştı. Powell'ın piyasaya karşı koyabilecek iradesi olduğunu sanmıyorum ki şu an tamamen hatalı da degil diye düşünüyorum.

      Sil
  20. 10gun önce aldığım arabanin sıfırı 130bin di..
    Bugün güncelleme oldu 149bin .. sizinnd dedignz deflasyon bir kaç ülkede biz Almanya'da yada Amerika'da yaşamıyoruz Türkiye de yaşıyoruz burda vsrlik fiyatları nsiser buda enflasyonist bir ortam yaratır.. ilk basta yaratmaz eed ama bunun sebebi herkesin faiz indirimleri ile paraya erisebilmeleri .. örnek 2018 kur şokumuz

    Neyse bakalım izleyelim daha faiz indirimleri bitmedi Mart ortasi Fed birdsha indirecek ..

    Ve varlık balonları ni ozaman birdsha konusruz..

    Altını takipte kalın
    Asıl fırtına gümüş artmaya başladığında altın fırtınası baslicak ..

    Neyse

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Nispi olarak yorumlanır. Bahsettiğiniz gibi birçok coğrafyada %3 enflasyon yatırımcıları şok eder biz de %15 bile büyük etki uyandırmaz. Şu an yaşanıyor olan sınırlı kriz tedarik kaynaklı bir enflasyonist sorun veya kur kaynaklı anormal bir maliyet enflasyonu ortaya çıkarmaz ise dinyada olduğu gibi bizde de nispi olarak enflasyon konusunda olumlu sonuçlar doğurur.

      Sil
  21. Herşeyin anlamı özeti yazının bu kısmında ..

    (( Kararın alınma süreci ise tam anlamıyla garabet... Bir haftadır piyasaları desteklemek için G-7 merkez bankaları başkanları görüşmesi hikayesi gündemdeydi ve çok önemli kararlar alınması bekleniyordu, toplantı gerçekleşti ve sonra gelen faiz indirimi furyasından belli ki toplantıda açıklanmasa da bu yönde kararlar alınmış ama sorun burada başlıyor.))

    Ekonomik olarak en güçlü 7 ülke toplanmis ve karar almışlar yok yaa bizde yedik asıl alinan ilerde olacak kararlar ne yapılacağı orda 7 ülke merkez bankaları na söylendi ..

    Ortak bir bildiri şeklinde açıklama çok komik oluyor milleti keriz yerine koyuyorlar..

    Parasal genişleme geliyor hemde büyük merkez bankaları eliyle o kadar belliki

    Hiçbir iktidar hiçbir MB baskani küresel çöküşü kendi dönemlerinde yaşamak yaşatmak istemez elinden geldiğince ötelemek ister ..

    Bu toplantı olsun bu Trump olsun lagarde boj olsun hepsi birlikte çökmüş. Sistemi yüzdürmek için sorunları krizleri cokusleri para basıp. Oteleyeceklrr benden sonraki ne yapıyorsa yapsın. ..

    Yusuf hocam veri felan bekle gör yalan sistematik. Kriz döngüsü içerisindeyiz parasal genişleme ile otelencek ..

    Sonra parasal sistem kökten degisirmi dolar yerine molar mı olur onu oturur tüm devlet başkanlari Birlesmis milletler gbi bir oturumda günlerce oturum yapıp konuşurlar sonra dünyaya açıklarlar ..

    Ama önce ilkin bas bas paraları Leyla'ya bidaha mi gelicez dünyaya yasiyacaz ..

    O yüzden kovayı dolduralim hepimiz etkilencez ..

    Sağlıcakla

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. QE'nin bir daha aynı verimlilikle sorunları öteleyeceği konusunda şüphelerim var.

      Sil