31 Mart 2020 Salı

2020 Ekonomik kriz yılı mı

Giriş notu: Bu paylaşımda 2020 ekonomik kriz senaryolar ile doğrudan veya dolaylı olan makaleler bulunmaktadır ve makaleler genelde küresel ekonomi ile alakalıdır. 

2020 Ekonomik krizi sonrası ne olacak


 Piyasalarda satışların biraz zayıflaması sonrası son günlerde 2020 ekonomik krizi ne tür bir kriz olacak konusu daha sık tartışılmaya başladı. Covid-19'un ilk zamanlarında sık sık V tipi kriz (Hızlı dip, hızlı yükseliş) hem reel ekonomiler hem de piyasalar için dillendirilirken şu an U tipi bir süreç daha sık dile getiriliyor; kötümser yorumcular ise  L vb. süreçlerden bahsediyorlar. N. Roubini gibi olayın ısrarla iyimser yorumlandığını krizin I şeklinde olacağını ifade edenler de yok değil ama şu an çok ciddi belirsizlikler içeren mevcut kriz kadar kriz sonrası ne olacağı da bizi ciddi şekilde ilgilendiriyor.

  İçinde bulunduğumuz krizi 2008 Finansal Krizi ile sık sık karşılaştırıyoruz süreç olarak bu iki krizi karşılaştırmak bence çok isabetli olmasa da sonuç da her iki krize de üretilen çözüm tarihte görülmedik finansal teşvikler oldu. Daha önce yazdığım yazılarda geçmişteki hiçbir dönemin 2008 ile kıyaslanmaması gerektiğini ifade ederdim; 2008 Krizi sonrası yapılanlar o güne kadar görülmedik önlemlerdi ve 2020 bize gösterdi ki 2008'de çıtayı düşündüğümüz kadar yukarı dikmemişiz.

  2008 çok büyük bir riskti ama realite de çok da ağır bir kriz olmadı hatta 2008 sonrası alınan önlemler finansal piyasalar için o kadar olumluydu ki yatırımcılar uzun yıllardır kriz senaryolarını benzer önlemlere sebep olacağı beklentisi ile pozitif karşılıyordu.(Borsalar neden büyük çöküş yaşadı)


 Şu an yaşıyor olduğumuz 2020 ekonomik krizi için alınan önlemlerin büyüklüğü sebebiyle eninde sonunda hem reel ekonominin düzeleceğini hem de piyasalarda çok ciddi fırsatların ortaya çıkacağı çıkarımını 2008 tecrübesine dayandırabiliriz ama piyasalar toparlandıktan sonraki sürecin 2008-2018 gibi yatırımcılar açısından muhteşem bir süreç olup olmayacağı tartışılır.

 En baştan başlarsak şu an kavgada yumruk sayılmaz mantığı ile piyasalara akıl almaz şekilde teşvikler veriliyor ki bu normal ama normalleşme sonrası bu teşviklerin akıbeti ne olacak sorusu ileride önemli olacak. Mevcut krize çözüm için öne sürülmüş kararlar Trump gibi makuliyeti son derece tartışılır bir yöneticiye bile ''Krizden sonra alınan önlemleri tekrar değerlendireceğiz.''' açıklaması yaptırdı. Dünya ekonomisinin 50 senelik geçmişini incelesek (Eski Fed Başkanı Volcker'a kadar gider/1987) verilen hiçbir teşvikin makul düzeyde geri alınmadığını görüyoruz yani içinde bulunduğumuz sıkıntıları aştıktan sonra elimizde bir balon bulma ihtimalimiz mevcut ve günümüzde gelişmiş dünyada yöneticilerin balonlara müdahalesi kategorik olarak daha ciddi sorun üretmesi pahasına şişirip sorunları geleceğe ötelemektir. Bu sadece bir ihtimal ama bizi daha fazla ilgilendiren bir sorun ihtimali var.



 2008 sonrası varlık alım programları çok daha kısa ve düşük miktarda planlanmıştı ama finansal piyasalar için mükemmel geçen yaklaşık yedi senelik (Finansal krizin etkileri 2011'de sona erdi.) sürecin bu kadar uzun sürmesinin en önemli sebebi küresel ekonominin yedi sene boyunca deflasyon tehdidi altında olmasıydı ve bu tehdit sebebiyle reel ekonomilerde çok ciddi riskler mevcut olmadığı halde merkez bankaları deflasyon tehdidi sebebiyle teşvikleri sonlandırmadılar ya da sonlandıramadılar.(enflasyon ile büyüme arasındaki ilişkinin bir benzeri deflasyon ile daralma arasında mevcuttur.)


 Bu aralar sıklıkla ifade ettiğim bir mevzu var; küresel ekonomi ciddi bir kabul değişimi sürecinde ve günün gelişmelerini eski kalıplarla yorumlamak bizi hatalı çıkarımlara sürükleyebilir. Haberlerde örneğin Abd'nin trilyonlarca dolar destek paketi hazırladığını okuyoruz ama bunu bire bir 2008 tecrübesi ile eşleştirmek çok makul bir yöntem olmayabilir, bizim gibi insanlar için aslında fark etmeyen ve genellemelerle geçiştirdiğimiz bazı kavramlar arasındaki nüans farkları ciddi belirleyici oluyor.

 Fed 2008'de 800 milyar dolar civarında olan bilançosunu 2018 yılına kadar 4.5 trilyon dolara yükseltti. Biz buna para bastı diyoruz ki çok hatalı bir çıkarım değil.

2020 ekonomik krizi

 Fed şimdi de trilyonlarca dolar para basacak ama bunu geçmişte olduğu gibi varlık alım programları ile yapmayacak, bazı farklı  yöntemlerle ( Belki ileride Fed'in hazineyi fonlaması yasal çerçeveye sokulur) hazineye kaynak aktaracak. Bu sadece Fed için değil bütün büyük merkez bankaları için geçerli. İki yöntem arasında ciddi farklılıklar var.

 Fed varlık alım programları ile piyasadan tahvil alıp para veriyordu ve likiditeyi artırıyordu. Bu yöntem ile bankalar çok ciddi şekilde likiditeye sahip oluyordu ve finansman maliyeti dip yapıyordu ama yok denecek finansman maliyeti sıradan insanları cezbetmeyince (insanların tüketme ihtiyacının olmaması) günün sonunda bu paranın reel ekonomiye istenen şekilde ulaşmasını sağlayamıyordu hatta konumun dışında olsa da ifade etmek gerekir ki bu paranın önemli bir kısmı da istenmeyen tarza ekonomiye faydası tartışmalı bir borçlanmaya sebep olup sorunların birikmesini sağlıyordu.

 Günümüzde sorunlar artık borçlanma teşvik edilerek çözülemiyor; doğrudan insanların cebine para konuyor veya Fed, finansman şartları için attığı adımlarda bankaları pas geçiyor bu sebeple Fed'in basacağı yeni para doğrudan reel ekonomiye ulaşacak arada ciddi farklar var ve yeni dönemde de 2011-2018 arasında olduğu gibi deflasyon riskinin yaşanması pek beklenmiyor hatta güçlü beklenti bu defa ciddi şekilde enflasyon sorununun ortaya çıkmasıdır.

  Ayrıntıya girmiyorum o yüzden üç tane link bırakıyorum. Okumadıysanız okumanızı ısrarla tavsiye ediyorum.






 Bir diğer önemli ayrıntı ise Fed'in bastığı parayı geri çekmek için elinde bu defa tahviller olmayacak; daha önce varlık alım programları ile piyasaya likidite enjekte edilmişti ama ifade ettiğim para istenmeyen bir sonuç ortaya çıkarırsa(mesela enflasyon) Fed aynı şekilde parayı piyasadan geri çekmek için elindeki tahvilleri kullanabilmekteydi ama insanların cebine para koyarsanız onu geri çekmek için kullanılacak olan yöntemler klasik yöntemlerdir.(Faiz)


 Toparlarsak Fed önderliğinde büyük merkez bankalarının yeni dönem müdahale yöntemleri ciddi şekilde enflasyon üretme potansiyeli taşıyor hatta hiper enflasyon bile son zamanlarda dile getirilebilen bir olgu; geriye bakarsak 2018'de deflasyonist ortamın biraz bile zayıflaması biz ve benzerimiz ekonomiler için hızla ekonomik şartların bozulmasını beraberinde getirmişti. Fed'in 2018'de dört faiz artırımı sebebiyle gelişmekte olan piyasalardaki yatırımlar ciddi zarar görürken Arjantin'de kriz başlamıştı. Şu an biz ve benzerimiz ülkeler mevcut süreçten çok ciddi zarar görüyor ki son yıllarda piyasaya sürülen aksi senaryo bence mantıklı değildi, normal olanı yaşıyoruz fakat bu sürecin nereye evrileceği bizim için son derece önemli olacağına inanıyorum. 

 Yine geriye dönersek varlık alım programları sürecinde de hiper enflasyon bir risk olarak kenarda durmaktaydı ama bırakın hiperini normal enflasyonu bile bulamadık; biraz daha zor ama yeni dönemde de enflasyonun olmaması bir şık hatta bizim için son derece pozitif bir şık ama kişisel fikrim bu senaryoda küresel ekonomi için çok çok daha ciddi sorunlu bir dönem başlar. Ayrıntısı altta mevcut.




Twitter: Yusuf Yüksel


(27.03.20)

2020 Ekonomik Krizi nasıl atlatılacak


 İçinde bulunduğumuz 2020 ekonomik krizi artık yetkililer tarafından bile açıkça ifade edilmeye başladı. Dün Fed Başkanı Powell ''Resesyonda olabiliriz.'' açıklaması yaptı; malumun ilanı olan bu açıklamalar yapılırken insanlar 2020 ekonomik krizi nasıl atlatılacak sorusuna da cevap arıyor.

 Son günlerde büyük ekonomiler art arda devasa destek paketleri açıklıyor; geçtiğimiz günlerde Amerikan Kongresi 2 trilyon dolar destek paketinde anlaştı yine Almanya'da 750 milyar avroyu aşan destek paketi açıklandı özetle her ülke akıl almaz büyüklükte destek paketleri açıklıyor.

2020 Ekonomik Krizine önlem paketleri yeterli mi


 Büyük Buhran tarihin en büyük krizi olarak kayda geçmiş durumda yine Finansal Kriz tarihteki en riskli kriz olarak kabul ediliyor; 2020 Ekonomik Krizi henüz net bir isim kazanamamış olsa da Büyük Buhran'da ekonomilerin birkaç yıl içinde gördüğü zarar şu an birkaç ay içinde gerçekleşti yine Finansal Krizde ortaya çıkan risklerin çok daha fazlası ile karşı karşıyayız.

 Abd şu an 2 trilyon dolar büyüklüğünde destek paketi açıklamış durumda ama Dünyanın en büyük hedge fon şirketinin kurucusu ve yöneticisi Ray Dalio şu an içinde bulunduğumuz durumu atlatmak için Abd'nin 4, dünyanın ise 12 trilyon dolar destek paketi açıklaması gerektiğini geçtiğimiz günlerde ifade etmişti. Bunun birkaç katı büyüklükte paket ihtiyacı ifade eden saygın kurumlar bile var. Bu rakamlar göze devasa geliyor ama küresel ekonomideki şok düşünülünce rakamlar normalleşiyor. Dün G.Ö. Altınsaç Twitter adresinden paylaşmıştı; Abd, Çin, Avrupa ekonomileri gibi majör ekonomilerin çeyreklik %20-30 daralmasının beklendiği bir ortamda küresel ekonominin (GDP) 1/3'ü gibi bir destek gerekebilir bu da 20-30 trilyon dolar gibi bir rakama tekabül ediyor.

 O zaman soru şu oluyor? Büyük ekonomiler gerçekten çeyreklik olarak %20-30 daralır mı?

 Dün Abd'den bir süredir beklenen İşsizlik haklarından yararlanma başvuruları rakamı geldi. Abd'de bir önceki hafta bu haklardan yararlanmak isteyen kişi sayısı 281 bin iken geçen hafta bu rakam 3,283 milyon artmış. Abd tarihinde böyle hızda bir işsizlik furyası yok.

2020 ekonomik krizi


 Ekonomistler ekonomilerin gerçeklerini yakalamakta zorlanıyor; hatırlarsanız Covid-19 salgını sonrası ekonomistler ilk PMI verileri gelene kadar Çin'deki tahribatı öngörme konusunda komik tahminlerde bulunmuştu; aynı hatalı bakış halen devam ediyor. Abd'de dün işsizlik haklarından yararlanma başvurusu yaklaşık 3.3 milyon iken veri hakkında medyan beklenti 1.5 milyondu. Karşılaştığımız verinin ne kadar olumsuz bir veri olduğunu ifade etmek için şöyle bir kıyaslama yapayım daha önceki en yüksek artış 1982'de görülmüştü ve 685 binlik bir artıştı.

2020 ekonomik krizi

 Veri sonrası J. P. Morgan Abd'nin büyüme(GDP) tahminlerini aşağıya çekti. J. P. Morgan ilk çeyrek büyüme tahminini %4 daralmadan %10'a, ikinci çeyrek büyüme tahminini ise %14 daralmadan %25 daralmaya düşürdü.

  Abd dünyanın en büyük ekonomisi olduğu için Abd'den örnek veriyorum yine toplam ekonomik büyüklüğü Abd ile kıyaslanabilir  olan Avrupa'da geçtiğimiz günlerde PMI verileri gelmişti; Avrupa'da da durum son derece kötü.



  Dünya ekonomisinin şu an ne kadar berbat durumda olduğuna dair onlarca makale yazabilirim ama bu yazıda konum bu değil. Geriye gidelim, birkaç ay önce burada paylaşmıştım; IMF, büyük ekonomilere artık para basmamaları için yakarmıştı.(Varlık alım programı nedir)

 IMF, henüz Covid-19 salgınının yıkımı ortada yokken bile gelişmiş ekonomilere yapısal sorunlara eğilmeleri artık sorunları varlım alım programları ile ötelememeleri çağrısı yapmıştı. IMF demişti ki :'' Büyük bir şok senaryosunda gelişmiş ülkelerde borçların %40'ı zombileşebilir.(Yükümlü borcunun faizini bile ödeyemez.)'' Zombileşen şirketler yükümlülüklerini yerine getiremeyecekleri için doğal olarak sağlıklı şirketler de ciddi sorunlar yaşar; IMF, bir kriz durumunda gelişmiş ülkelerde zombileşebilecek  borç stoku için 19 trilyon dolar tahmininde bulunmuştu. Şu an yaşadığımız şey de tam olarak bu; bilanço krizi.

 Öncelikle şuradan başlamak gerekiyor; Fed'ten sınırsız tahvil alma vaadi geliyor, Avrupa Merkez Bankası abartılı tahvil alımları vaat ediyor, Japonya'dan Çin'den benzer açıklamalar var. Bunlar piyasalardaki bazı sorunları çözer ama para basarak sorun çözme dönemi üstte bahsettiğim sebepten ve günümüz şartları sebebiyle artık bir çözüm değil. Ayrıntısı şurada kesinlikle okumanızı tavsiye ederim. (Fed'in para basması sorunları çözer mi)

 Günümüz şartlarında artık para basma ne finansal piyasalar ne de ekonomiler için bir çözüm değildir. Çözüm insanların cebine para koyma, şirketlerin borçları ödeyebilir hale getirmedir. Buna helikopter para diyoruz (helikopter para nedir) ve artık bunun sistematik hale geleceği bir dönemde olma ihtimalimiz çok yüksek. Çok ciddi şekilde yontulması gerekiyor olsa da dünyadaki yeni durumu açıklayan terim artık şudur.(Modern para teorisi)


2020 Ekonomik Krizi için devasa paketlerin kaynağı


 İfade ettiğim gibi şu an bütün dünyada hükumetler devasa destek paketleri açıklıyorlar; tabii soru şu oluyor? Kaynak nerede? Bu sorunun cevabını üstte link olarak verdim; herhangi bir kaynak yok, dünya içinde bulunduğu krize çok hazırlıksız yakalandı bu yüzden bütün devletler olmayan kaynağı merkez bankalarına ürettirecekler.(Para basma) 

 Senelerdir varlık alım programları ile finansman maliyeti yok denecek seviyeye getirildiği halde tüketim istenen seviyeye yükselmezken borçluluk artık yok denecek finansman maliyeti ile bile sürdürülemez hale geldi. Sırada insanların tüketmesi için doğrudan cebine para koyma yöntemi var ya da giderlerini azaltma.(Borç silme) Covid-19 şokunun hızı bunu değerlendirmek için zaman da vermiyor.

 Gelişmiş ülkelerde özellikle reel sektör bahsettiğim gibi aşırı borçlu durumda, toptancı finansman desteği sadece batağı büyütüyor devletler yaşaması gereken veya destekleye yaşayabilecek şirketleri kurtaracaklar ama şirketler için bu süreç bu defa 2008 gibi suçun ödüllendirilmesi olmayacak. Devasa şirketler kamulaştırılacak veya kamu şirketlere ortak olacak.

 İflas eşiğinde olmayan ama mevcut şok sebebiyle iflasa sürüklenen şirketler doğrudan(banka aracısız) merkez bankalarına borçlanabilecekler.(Fed bunun için mekanizma kurdu.) Tabii ki bir üstte bahsettiğim durum bu şirketler için de geçerli olacak gibi.

 Bunun dışında şu an dünya ekonomisi anormal şekilde küçülürken(devletlerin vergi gelirleri düşecek) hazinelerin gideri anormal şekilde büyüyor.(Sağlık harcamaları, salgın önlemleri vs. vs.) Gelişmiş ülke bütçeleri anormal seviyede baskı altında olacak.

 Toparlarsak 2020 kapitalizm için yeni bir eşik olacak gibi; uzun yıllardır sürekli olarak daha fazla destekle sürdürülen sistem tıkanmış durumda ve bütün sorunlar devletlere aktarılıp merkez bankaları kaynakları ile sorunlar tek bir kaynakta çözülmeye çalışılacak.(Kamu bütçesi) Bunun da doğal sonucu devasa bütçe açıkları olacak; yakın gelecekte gelişmiş ülkelerde bütçe açığının çift hanelere ulaşması çok olası diye düşünüyorum hatta kötümser senaryolarda bayağı büyük rakamlar mümkün.

 Tabii ki şu itirazlar gelecektir mesela birçok ülkede merkez bankasının bütçeyi doğrudan finanse etmesi kanunen mümkün değil; bu doğru ama uzun yıllardır bu durum dolaylı olarak zaten gerçekleştiriliyor ve mevcut durumda ya kanunların değişmesi ya da benzer arka kapı yöntemlerinin uygulanması son derece olası olduğunu düşünüyorum aslında bahsettiğim durumun örneği zaten dünyada var. Japonya'da son zamanlarda kamu tahvillerinin yaklaşık %70'ini BOJ (Japonya Merkez Bankası) alıyor. Japonya'nın ulusal borcunun yaklaşık %50'sinin alacaklısı BOJ.

2020 ekonomik krizi

 Nordea bu sene Fed'in bilançosunun 7-7.5 trilyon dolara yükselmesini bekliyor; kötümser senaryoda bu rakam 13 trilyon dolara yükselebileceği ifade edilmiş. İsmi ne konulursa konulsun bu paranın önemli bir kısmı Abd hazinesini desteklemek için kullanılacak demek hatalı olmaz.

2020 ekonomik kriz


 Akla şu soru geliyor? Bizde para basabilir miyiz ya da biz de para basacak mıyız? Bu ayrı bir makale konusu ama daha önemlisi Avrupa nasıl para basacak olmalı diye düşünüyorum. Yakında bunu yazmayı planlıyorum.

Ekleme: Avrupa Birliği Dağılabilir mi


(20.03.20)

2020 ekonomik krizi



2020 ekonomik kriz yılı olacak beklentisi artık saygın kurumlar tarafından bile ifade edilmeye başladı. Küresel kriz beklemeyen pek fazla kurum yok ama en iyimser beklentilere sahip kurumlar bile 2020'nin son yıllardaki en kötü yıl olacağını ifade ediyor mesela Fitch 2020 yılı küresel büyüme tahminini %2.5'ten %1.3'e çekti. Fitch'in diğer kurumlara göre iyimser beklentisi gerçekleşse bile bu rakam 1982'den beri küresel ekonominin en zayıf büyümesini işaret edecek.(Finansal kriz hariç)





 Öncelikle dünya için en kötümser senaryodan başlamak gerekirse bize vaat edildiği gibi birkaç ay içinde Covid-19 sorununun  dünyada tamamen kontrol altına alınacak önermesi ne kadar doğru ? Mesela Çin en başta berbat bir yönetim ile sorunun çok büyük yayılım sağlamasını sağlamıştı ve daha sonra çok başarılı şekilde sorunu kontrol altına aldı. Dün Çin'de şöyle olumlu bir haber geldi: '' Çin'de hiçbir lokal vaka yok, dün itibariyle 34 yeni vakanın tamamı yurt dışında virüs kapıp Çin'e dönüş yapanlar.'' Bu haber hastalığın kontrol altına alınması konusunda çok olumlu bir haber ama aynı zamanda ciddi bir soruna da işaret ediyor ! Bir ülkede doğru kararlar ile sorun çözülse bile hayatın normale dönüp dönemeyeceği tartışmalı çünkü artık herkesin bildiği gibi sadece birkaç gün birkaç vakanın tespiti yapılamazsa bile vaka sayısı yüzlere ulaşabiliyor ve sorunu lokal olarak çözen ülkeler sürekli olarak salgının dış kaynaklı olarak tekrar patlaması riski ile karşı karşıya olacaklar bu sebeple Covid-19 için geçerli bir tedavi bulunmayana kadar sorunun temelli olarak kontrol altına alınabilmesi çok kolay değil, en azından hayatın normale dönmesi zor olacak.

 Covid-19 ilk Çin'de görülmüştü ve beklenti başta Çin olmak üzere dünya ekonomisinin bu salgın sebebiyle ciddi zarar görmesi, ikinci çeyrek itibariyle ise salgının küresel ekonomiye verdiği zararın önemli miktarda telafi edilmesiydi fakat salgın Çin ile sınırlı kalamadı ve salgının yeni kaynağının Avrupa olması, salgının çok daha geniş bir coğrafyaya yayılım göstermesi ile küresel ekonomiye dair beklentiler kötümserleşti. Şu an için birçok kurum 2020'nin belki 2008 kadar değil ama seksenlerden beri en kötü yıl olmasını bekliyor. Küresel resesyon da artık şıklar arasında, birçok büyük ekonominin resesyona girmesi ise beklentiler arasında.

2020 ekonomik krizi



 Covid-19'un Çin ile sınırlı kalamaması sebebiyle 2020'e dair küresel beklentiler de değişti, daha önce ilk çeyrek itibariyle dip ve ardından hızlı toparlanma senaryosu ikinci çeyrek itibariyle dip ve ardından hızlı toparlanma senaryosuna dönüştü. J. P. Morgan'a göre Abd 2020'nin ikinci çeyreğinde %14 daralabilir !


türkiye ekonomisi 2020

 J.P. Morgan'a göre Abd'de işsizlik (şu an ~%3.5) sene içinde %6'nın üzerine çıkacak ve seneyi %5'in üstünde tamamlayacak. Aynı haberde J. P. Morgan Abd'nin 2020'i %1.5 daralma ile tamamlayacağını beklendiğini ifade etti.

 Deutche Bank dünya ekonomisinin 2020 ikinci çeyrekte %10-15 daralabileceğini tahmin ettiğini açıkladı ki bu rakam 2. dünya savaşından beri en kötü çeyreklik performans olacak.

 Şu an için genel kabul gören senaryo 2020'nin ilk iki çeyreğinin çok kötü olacağı ve üçüncü çeyrekle beraber hızla normalleşme gerçekleşeceği şeklinde. Raporlar 2020'nin üçücü çeyreği ile beraber üretim ve tüketimin hızla normalleşeceğini ama ilk iki çeyrekte hizmet sektörlerinin gördüğü zararın telafi edilemeyeceğini gösteriyor. 


 Özetle 2020 ekonomik krizi artık saygın kurumlar tarafından bile kabul edilmiş oldu.


(06.03.20)

Fed Pandoranın Kutusunu Açtı




 Fed dün piyasa beklentisi doğrultusunda olağanüstü faiz indirimi kararı aldı. ( 50 baz puan) Daha geçen hafta Fed, Abd ekonomisinin iyi olduğunu ve gelecek toplantı (18 Mart) için faiz indirimi gereğinin olmadığını ifade ederken bir haftada kararından uzaklaşıp acil toplantı ile faiz indirimi kararı aldı. Şimdiye kadar Fed'in acil toplantıları hiçbir zaman istenen sonucu vermedi.

2020 ekonomik kriz

 Karar sonrası basın karşısına çıkan Powell piyasayı tatmin edemedi ve fiyatlamalar karar sonrası yatırımcıların daha iyimser olduğunu değil tam aksine paniklediğini gösterdi. Süper Salı sonrası piyasayı rahatsız eden aday Sanders'ın zayıflaması, faiz indirimi etkisi ve dün coronavirüs salgınına rağmen Abd'den gelmeye devam eden pozitif veriler sayesinde en azından borsalar için fiyatlamalar şimdilik karmaşık ama kararın etkisinin ne olduğuna karar vermek için şu an erken olabilir. Geçmişte de acil faiz indirimleri öncelikle piyasaları olumlu etkilemişti ama buna gerek duyulmuş olmasının etkisi ise daha uzun vadede piyasaları çok olumsuz etkilemişti.


2020 ekonomik krizi

 Karar sonrası basının karşısına geçen Fed Başkanı Powell piyasayı tatmin edemedi. Fed kararı Amerika ekonomisinde muhtemel bir zayıflama, talep sorunu için aldıysa neden acil indirim geldi? Ne tür bir talep sorunu hiçbir veriye yansımadan 10 gün bekleyemeyecek kadar acil olabilir? Fed bunu coronavirüs salgını sebebiyle aldıysa doğal olarak yorumcular da ''Ben de bel fıtığı var, faiz indirimi iyi gelir mi?'' diye kararla dalga geçer. Fed'in bu kararı sadece borsaları desteklemek için almadığına inanmak istiyorum ama bu duruma makul bir izahat öne sürmek mümkün değil. Fed'in faiz indirmek için makul gerekçeleri vardı ama borsaları öncelemediğini düşünmek gittikçe zorlaşıyor. Fed'in gerekçeleri için Şant Manukyan'ın alttaki kısa videosunu izlemenizi tavsiye ederim.


 Abd borsalarında yaşanabilecek sorunlar mevcut konjonktürde işleri çok daha karmaşık hale getirebilir (Ayrıntısı burada) ama Fed'in borsalara karşı olan tutumunun sadece sorun engellemek amaçlı olduğuna inanmak gittikçe zorlaşıyor.



 Kararın alınma süreci ise tam anlamıyla garabet... Bir haftadır piyasaları desteklemek için G-7 merkez bankaları başkanları görüşmesi hikayesi gündemdeydi ve çok önemli kararlar alınması bekleniyordu, toplantı gerçekleşti ve sonra gelen faiz indirimi furyasından belli ki toplantıda açıklanmasa da bu yönde kararlar alınmış ama sorun burada başlıyor. Covid-19'un sorun oluşturduğu ekonomiler tabii ki önlem alır ama buna verilecek küresel tepki toplantısını merkez bankası başkanları mı yapar? Sorun para politikası sorunu mudur? Neden devlet başkanları, maliye bakanları, sağlık bakanları değil de merkez bankası başkanları? Merkez bankalarının görev tanımında böyle bir şey var mıdır? Merkez bankaları kendi görev kapsamı içindeki politikalarda ne kadar başarılıdırlar da böyle işlere burunlarını sokuyorlar? Sorular uzayıp gidiyor ama her türlü sorunu merkez bankalarına daha karmaşık hale getirmesi trendi devam ediyor. Alttaki video daha çok Türkiye'deki yöneticilere yönelik bir eleştiri ama bu bütün dünya için geçerli... Kesinlikle dinlemenizi tavsiye ederim.


 Akıllardaki soru şu: Şimdi ne olacak? Fed'in kararının piyasalardaki muhtemel etkileri bu yazının konusu değil ama şunu net ifade edebilirim ki Fed'in hamlesi gerçekliğe uysun veya uymasın insanların aklanın bir kenarına resesyon ihtimalini koymasını sağlayacaktır ve uzun süre her türlü olumsuzluk gelişmede bu yöndeki senaryolar yatırımcı eğilimini etkileyecektir. Krizler mi yatırımcıların ekonomiye olan güvenini yok eder yoksa yatırımcı güveni zayıflayınca mı kriz çıkar sorusunun cevabı yok ama rahatlıkla söyleyebiliriz ki korkular ortaya çıktı mı yatırımcıyı teskin etmek kolay değil örnek ile ifade etmek gerekirse Fed'in finansal kriz öncesi ilk acil faiz indirimi 2007'de gelmişti ama kriz 2009'dan hemen önce yaşanmıştı fakat süreç boyunca resesyon beklentisi en azından ana akım medyada olmasa da dillendiriliyordu yine Fed bir taraftan halka sorun yok mesajı verirken 2007'de bile resesyona çözümler arıyordu !


 Durumun diğer yanında ise şu var; Coronavirüs salgını korkulduğu kadar ciddi ekonomik sorunlara sebep olmayabilir ama küresel ekonomi aşırı borçluluk ve varlık balonları sebebiyle son derece kırılgan (Ayrıntısı başka makalelerin konusu) yani salgın probleminin çözümü resesyon senaryolarını rafa kaldırmayabilir. Covid-19 bir iğne olsa da sorun balonda... En iyimser senaryolarda ise şu an alınan aşırı önlemlerin akıbeti küresel ekonominin sağlığı için önemli olacak. Ben en son hangi teşvikin ihtiyaç ortadan kalktıktan sonra geri alındığını hatırlamıyorum.


 2020 ekonomik kriz yılı mı? Ana akım medya hiçbir zaman bu soruya evet demez ana akım medya 2020 ekonomik kriz yılı oldu der. Geçmişte hep öyle oldu. Bunun dışında belli mecralar ise her zaman bu soruya evet şeklinde cevap verir ve ardından da ben demiştim der ! Resesyonların geldiğini onlarca veri gösterir ama şok anını tahmin edebilecek bir indikatör yoktur. Küresel resesyon senaryoları yatırımcılara, girişimcilere çok önemli fırsatlar sunar diğer taraftan çok ciddi şekilde riskler de barındırır ve böyle anlarda en iyi tavsiye sizin kendi içinizin sesinizi dinlemenizdir.


(03.03.20)

2020 Ekonomik kriz senesi mi




Geçen sene boyunca 2020 ekonomik kriz yılı olacak mı sorusu sık sık soruldu ve senenin başlangıcı küresel resesyon beklentisi tamamen ortadan kalkmıştı diyebiliriz. Genelde resesyon işaretleriyle krizler arasında yaklaşık 9-12 ay olması sebebiyle en olumsuz gelişmelerde bile 2020'nin resesyon yılı olması çok makul bir senaryo değildi ama Coronavirüs salgınının etkileri görülmeye başladıktan sonra piyasalar tam anlamıyla bir kriz fiyatlamasına döndü diyebiliriz.

 2020 iyimserliği piyasalar için tam anlamıyla bir terste kalma oldu. BOFA'nın aylık küresel görünüm anketine göre (Şubat) yatırımcılar 2020'den son derece iyimserdi ve portföylerde nakit son 58 ayın dibinde iken hisse senetleri ise 20 ayın zirvesindeydi ki bu tercih eğilimi ile dünya borsalarının göstergesi olarak kabul edebileceğimiz S&P 500'ün Şubat ortasında tarihi rekor kırması arasında bağ kurabiliriz ama şu anda ise eğilim tam aksine dönmüş durumda, yatırımcılar tamamen nakite dönmeye ve her şeyi satmaya başladı. Yani yatırımcılar Şubat'ta realiteleri kesinlikle kavrayamadı diyebiliriz.

 Yatırımcılar kavrayamadı da ekonomistler kavrayabildi mi diye sorarsanız cevabım kesinlikle hayır ! Çin'de salgın başladığından beri bu salgının Çin ve dünyaya muhtemel etkilerini okuyoruz ve gelen verilerle görüyoruz ki saygın kurumların en kötümser tahminleri bile realiteye göre kabul edilemez seviyede iyimser kalmış.

 Hafta sonu Çin'de imalat PMI verileri açıklandı, Coronavirüs salgını önce İmalat PMI 50 seviyesindeydi ve beklentiler verinin 45'lere gerilemesiydi ama gerçekleşme ise 36.7 ile tarihi dip oldu. Çin'de imalat PMI finansal krizde bile bu büyüklükte bir çöküş yaşamamıştı. Rakamlarla ifade etmek gerekirse saygın kurumlar Çin'de ilk çeyrek %4-5 civarı bir büyüme beklerken gerçekleşme muhtemelen en az %1-2 daralmaya döndü.



 Çin'deki sorun sadece Çin'i ilgilendirmiyor bunun çok uzak olmayan bir zamanda öncelikle Avrupa olmak üzere dünyaya da yayılması son derece muhtemel. Üstteki grafikte de görüldüğü gibi Çin'de hizmet PMI 54.1'den 29.6'a düşmüş yani dünyanın en büyük ikinci ekonomisinde -ki bu ekonomi ağırlıklı (büyümede payı ~%54) olarak tüketim odaklı- harcamalar tamamen durma noktasına gelmiş diyebiliriz. Saygın kurumlar şimdiden 2020'nin küresel resesyon yılı olmazsa bile ilk iki çeyrek küresel ekonominin daralabileceğini ifade etmeye başladılar. Sene sonu beklentiler ise 2009'dan beri en düşük seviyelere geriledi.


 Çin'de gerçekleşmeler son derece kötü iken eğer Çin verileri doğruysa Çin'deki salgın Wuhan dışında pek yayılmıyor olabilir ama salgın artık sadece Çin'in sorunu değil. Güney Kore, İtalya ve İran hastalığın yeni yayılma bölgeleri haline geldiler. İtalya etkisiyle Avrupa'da da hastalık hızla yayılabilir. Güney Kore'de hastalık hızla yayılıyor(Bugün de +500 vaka) ve tedarik zincirine  (Güney Kore teknolojik ürünlerde önemli bir ülke) etkileri görülmeye başladı. İtalya'da resesyon ihtimali günden güne güçleniyor. 

 İran'da milletvekilleri (bugün 5 vekilde daha hastalık tespit edildi) sağlık bakan yardımcısı, başbakan yardımcısı gibi üst düzey yetkililer dahil binden fazla vaka teyit edildi. Bir milletvekili dahil 66 adet ölüm var ki ölüm ile sonuçlanan vakalar ile teyit edilen vakalar arasında uyumsuzluk var.(İtalya'da da aynı durum var.) Üstelik İran hastalığı ''Düşman plan ve komplosu'' olarak yorumlayıp önlem bile almıyor. Ortadoğu'da hastalığın onlarca ülkeye yayılması İran kaynaklı oldu.


2020 ekonomik kriz

 Coronavirüs salgını küresel salgına dönüşmesi riskine karşı yatırımcılar ciddi şekilde paniklediler ve gözler her zaman olduğu gibi Merkez Bankalarına döndü. Merkez Bankaları 2008'de olduğu gibi senkronize kararlar almaya başladı. Hafta başında (Çarşamba) Fed'in 18 Mart'ta faiz indirimi ihtimali %30'lar civarında iken( 25 baz puan) şu an 75 baz puan indirim ihtimali %99 oranında fiyatlandı. 2020'de Fed'in tek faiz indirimi bile çok güçlü bir olasılık değilken şu an Fed'in sene sonuna kadar 4 kez faiz indirmesi bekleniyor. Beşinci indirim bile fiyatlamalara girmek üzere. Daha önemlisi Fed'in bu sene negatif faize geçmesi bile fiyatlamalara girmiş durumda.(02/03/20)

2020 ekonomik krizi


 Kötümser senaryolarda 2020 ekonomik kriz yılı olabilir ama iyimser senaryolarda bile 2020'nin finansal krizden beri en kötü yıl olması bekleniyor.


  



(06.02.20)

Borsalarda ne zaman güçlü düzeltme beklenebilir


 Daha önce bu başlıkta borsaların birçok açıdan geçmiş dönemlerle kıyaslanamayacak kadar değerli olduğunu yazmıştım. Borsalar sadece geçmiş döneme göre değil yakın döneme kıyasla da son derece değerli ve borsalarda muhtemel bir düzeltme küresel ekonominin 2020 yılı görünümünü kötüleştirebilir.

 İfade ettiğim gibi borsalar onlarca indikatöre göre geçmiş krizlere göre son derece primli olsa da borsalarda bir balon var mı tartışılır; bir balondan bahsedeceksek bunu borsa balonu olarak değil de bütün varlık sınıflarına dağılmış bir varlık balonu olarak tanımlamak çok daha doğru olur. Birçok ekonomist şimdiden gelecek büyük ekonomik krizi ''Everything Bubble/ Her Şeyin Balonu'' olarak isimlendirmiş durumda.

 Bütün varlık sınıflarını tek tek değerlendirmek çok uzun ve biraz da gereksiz çünkü hep aynı sonuca varıyoruz; Konuttan borsalara... Tahvillerden türev ürünlere kadar bütün varlık sınıfları 2008 öncesine göre inanılmaz şekilde primli ve bu fiyat anomalisinin temelinde büyük merkez bankalarının 2008'den beri piyasalara enjekte ettiği devasa likidite var.

 Bir varlığın olması gereken fiyat değerlendirilirken yatırımcının aldığı riske doğru orantılı olarak varlığın makul bir getiri sağlaması beklenir. Makul getirinin ne kadar olması gerekir sorusu da birçok faktöre göre değişir ama bu konuda en temel faktörlerden biri hiçbir risk almadan paranın sağladığı getiridir yani faiz oranları bütün varlıkların getirileri üzerinde doğrudan etkilidir. Günümüzde dünyada kabaca 14 trilyon dolar değerinde tahvil negatif getiri vaat etmektedir ve bu stokun artışı da devam etmektedir yani bir taraftan para hızla artarken diğer taraftan trilyonlarca dolar değerinde para durduğu yerde değer kaybediyor olduğu için varlıkların getirileri üzerinde baskı oluşturmaktadır, varlıklar bu anomalinin başladığı 2008 öncesine göre çok anormal seviyelerde düşük getirilerle bile talep görebilmektedir.

2020 ekonomik kriz

 Konumuza dönersek borsalar geçmişte görülmedik fiyat/ kazanç oranlarıyla bile talep görmektedir çünkü bahsettiğim gibi durduğu yerde değer kaybeden para düşük getirilere bile razı olmaktadır. 

 Borsalarda ne zaman güçlü düzeltmeler beklenebilir sorusu için öncelikle 2008 sonrasını baz almak gerekir çünkü 2008'de alınan kararlar sonrası dünya ekonomisi çok farklı bir görünüme bürünmüştür ve bu olağanüstü şartlar ile geçmiş normal dönemleri karşılaştırmak doğru sonuç vermemektedir.

 Rakamlarla ifade etmek gerekirse S&P 500'ün ( son on yılda diğer borsalara göre çok daha fazla prim yapmış olsa da trendler halen S&P 500'de başlıyor ve dünyaya yayılıyor.) tarihi fiyat/kazanç oranı 15'in altında iken (medyan) endeksin şu anki fiyat kazanç oranı 25. Tarihi ortalamalardan öte S&P 500'ün fiyat kazanç oranı 2008 sonrası gerçekleşen ilk anormal fiyatlama dışında hiç 25'in üstünü görmedi.(Aylık bazda) S&P 500'ün tarihi ortalamasına dönmesi kabaca %40'lık bir düzeltme anlamına gelir.

 2008 sonrasını baz alırsak S&P 500'ün ortalama fiyat/kazanç oranı finansal krizden beri kabaca 20'nin biraz altında yani S&P 500 finansal kriz sonrası ortalamalarına dönmesi senaryosu bile Abd borsalarında ayı piyasasını (-%20) söz konusu eder.


2020 ekonomik kriz


 ABD'de klasik fiyat/kazanç oranı kadar Robert Shiller'ın enflasyon ve daha uzun süreli (10 yıllık) getirileri de hesaba kattığı CAPE rasyonu veya Shiller fiyat kazanç oranı yaygın şekilde kabul görüyor ve çoğu yorumcuya göre CAPE rasyosuna göre yapılan çıkarımlar klasik fiyat kazanç oranıyla yapılan çıkarımlara göre daha başarılıdır.

 S&P 500'ün tarihi CAPE rasyosu (Medyan) 16 civarında iken endeksin şu anki CAPE rasyosu 32 civarında yani endeks tarihi ortalamaya göre iki kat değerli.



 Özetle S&P 500 tarihi ortalamalarına göre çok anormal seviyede değerli, 2008 sonrası çok ciddi değişen konjonktüre rağmen de değerli. S&P 500'de bir düzeltme gereksini var olsa da ABD'de kurumlar bunun gerçekleşmesini önlemek için bütün kanalları kullanacaklardır.

 Kamu otoritesi açısından bakılınca sıradan bir Abdli ekonominin iyi olup olmadığına S&P 500 endeksinin seviyesine göre karar verir ve seçim öncesi Trump endeksleri yukarıda tutmak için her şeyi yapıyor/yapar. Ekonomi yönetimi açısından bakınca ise 2019 tecrübesinden Fed'in borsaları desteklemek için elinden geleni yapacağı sonucunu çıkarabiliriz.

 2019'a S&P 500 ve dünya endeksleri ayı piyasasında girmişti. 2020 ekonomik kriz senaryoları Ticaret Savaşları, Brexit, reel ekonomilerdeki gelişmelerden önce Fed'in hiçbir makul gerekçe olmaksızın para politikasında attığı adımlar sebebiyle ortaya çıkmıştı ve bu güçlü politik sapmayı borsaları desteklemek dışında bir sebebe bağlayamıyoruz.

 Geçmiş örnekleri baz alırsak ABD'de yaşanabilecek güçlü bir borsa düzeltmesinin reel ekonomiye sıçrama potansiyeli son derece yüksek ve böyle bir senaryonun yaşanmaması için Fed elinden gelen her şeyi yapıyor. Borsalar cazibesini kaybederse Fed'in bir sebep bulup faizleri aşağı indirerek borsaları tekrar cazip hale getirmeye çalışacağını tahmin edebiliriz. Abd borsalarında yaşanabilecek güçlü bir düzeltmenin reel ekonomiye sirayet etme potansiyelinin neden yüksek olduğunu şurada açıklamaya çalışmıştım. -Margin debt nedir-




(13.01.20)


Borsalarda balon var mı


 Daha önce bu yazıda 2020 yılına dair güçlü bir iyimserlik olduğunu ve bu iyimserliği bozabilecek faktörlerin neler olduğunu yazacağımı ifade etmiştim. Bu makalenin altındaki yazıda makul bir sebep olmadığı halde piyasadaki güçlü iyimserliği, onun altındaki makalede ise dünyada normalleşmenin artık çok daha zor olduğunu yazmıştım. Bu yazı ise borsaların neden 2020 yılına dair olumlu beklentileri bozabileceği hakkındadır.

  Borsalardan bahsedilince ilk akla gelen soru şudur; borsalar da balon var mı? Eski Fed Başkanı Alan Greenspan'in bu soruya çok güzel bir cevabı vardır: ''Patlayıncaya kadar varlık balonlarının varlığını bilemezsiniz.''  Varlık fiyatları birçok değişken ile beraber fiyatlandığı için ve balon olarak tabir edilen fiyatlamalar çok geniş zamana yayılabildiği için balon ile aşırı değerlenme arasındaki farkı ayırt etmek çok zordur ama geçmiş zamandaki balonlardan varlık fiyatları hangi seviyelere ulaşınca balon olarak yorumlanabileceği hakkında fikir sahibi olabiliriz.

2020 ekonomik krizi

 Geçmiş balonlar bize bir varlığın veya varlık sınıfının popüler olduktan sonra 3 kat prim yapması durumunda dikkatli olunması gerektiğini ve bu prim 5 kata çıktığında ciddi bir risk ortaya çıktığını ifade ediyor. Bir varlığın balon fiyatlama ile 5 katın üzerine çıkması pek mümkün olmuyor. Dünya borsalarının göstergesi olan Abd borsalarına gelince Dot-Com balonu dahil Abd tarihinde 2008'den beri devam eden ralliye denk soluksuz bir yükseliş yok ve artış artık arkasında makul bir hikaye yoksa riskli diyebileceğimiz seviyelere yaklaşmış.

2020 küresel krizi


 Tarihteki en değerli 20 şirketin 15 tanesi 2019 yılında listeye girmiştir. Geriye kalan 5 şirket ise ya en ünlü balonlar ile özdeşleşmiştir veya tamamen kuralsızlık ile bu değere ulaşmıştır.




2020 ekonomik krizi

 2019 yılı ya insanlık için çok müstesna bir yıldır veya 2019'daki fiyatlama da yüzlerce yıl sonra dönülüp bakılabilecek bir fiyatlama biçimi olabilir.

2020 küresel krizi

 Durumu biraz daha net göstermek için ilginç fiyatlamalara dikkat etmek lazım. Dünyadaki en kaliteli ekonomi hangisidir diye sorarsanız bence bu Alman ekonomisidir ve birçok insan da böyle düşünür ama ciddi potansiyel vaat etse de iki Abd şirketinin bütün alman borsası kadar değerli olması potansiyel ile açıklanabilecek bir durum değildir.


2020 ekonomik krizi
Apple+Microsoft'un değeri ile Alman Borsalarının toplam değerinin karşılaştırılması

 Ekonominin işleyişi ile borsaların işleyişi çok farklıdır sadece makro ekonomik gelişmeler üzerinden borsayı takip etmek para kaybetmeyi garanti altına alan bir yöntemdir fakat diğer taraftan borsadaki şirketler ekonominin bir parçasıdır ve ekonomik gelişmelerden tamamen kopması makul değildir. Bu yüzden geçmişten beri borsalar ile ekonomiler arasındaki korelasyon borsa fiyatlamalarında etkilidir ki bunlardan en ünlüsü ekonomik büyüklük ile borsa şirketlerinin toplam büyüklüğü arasındaki ilişkidir. 

 Gösterge borsalar olarak kabul ettiğimiz ABD borsalarında borsaların piyasa değeri büyüklüğünün ABD ekonomisine oranı görülmemiş noktalara ulaşmıştır.

2020 ekonomik krizi
Abd'de borsaların toplam piyasa değeri ile ekonomik büyüklük arasındaki oran



 Söz konusu olan Abd ekonomisi olsa bile bir borsa ile bir ekonomi bize büyük resmi göstermeyebilir ama dünya ekonomisinin büyüklüğü ile dünya borsalarının arasındaki korelasyon da geçmişteki sıkıntılı dönemlerden hemen önceki noktalara yükselmiş.

2020 ekonomik krizi
Dünya borsalarının toplam büyüklüğü ile Dünya ekonomisinin büyüklüğü arasındaki oran

 Konumun dışında ABD ve dünya borsalarının ayrışması ayrıca bir risktir biz Abd borsalarını dünya borsaları için gösterge kabul ediyoruz ama gerçekte ise ciddi bir ayrışma mevcut.

2020 ekonomik kriz
Abd ve dünya borsaları arasındaki ayrışma

 Çünkü dünyada para doğrudan Abd'e akıyor.

2020 ekonomik kriz

 Dünyadaki paranın ısrarla Abd'e akması ve burada bir balon oluşturması ihtimali size hangi tarihi olayı hatırlatır diye sormak isterim? (Tabii ki sadece bir faktör yeterli değil ama kötü bir benzerlik)  -Büyük Buhran-Üstelik bu defa bu süreç en azından Amerikalılara da bir süre fayda sağlamış mı tartışılır.

2020 küresel kriz
Ortalama gelire sahip bir Amerikalı S&P 500'den bir hisse almak için kaç saat çalışmalı

 Son olarak da borsalar neden bu kadar uzun süredir prim yapabilmiş sorusunun cevabı ise 2009'dan beri borsalarda gerçek bir haeketlenme, korku yaşanmamış ama bunun anlamı da risk artışıdır.

2020 ekonomik kriz
VIX(Hareketlilik endeksi, korku endeksi olarak da bilinir) endeksi yıllık ortalaması

 Abd özelinde küresel borsalar bence çok pahallı ve uzun yıllardan beri risk biriktiriyorlar bu bir tarafta fakat diğer tarafta şartlar ise bir borsa krizi ve borsalardan başlayan 2020 ekonomik krizi senaryolarını zayıflatıyor. Bunu daha sonra yazmaya devam edeceğim.



Güncelleme burada sona erdi


Borsalarda Aşırı iyimserlik

(09.01.20)


 Daha önce bu başlıkta 2020 yılına girerken yeni yıl için beklentilerin olumlu olduğunu ve bu beklentileri bozabilecek faktörleri yazacağımı ifade etmiştim. Ben planladığım yazıları yazamadan Geçen Cuma Trump'ın emriyle İranlı general Kasım Süleymani'ye suikast gerçekleştirilmesiyle başlayıp bugün yine Trump'ın açıklamalarıyla büyük ihtimal biten süreç 2020'nin büyük belirsizlikler ile başlamasına sebep oldu. Yazmak istediğim konu geçen hafta gerçekleşen olaylar değil ama süreç bize piyasanın çok takmadığı iki olgunun 2020 yılı riskleri arasında olduğunu gösteriyor.

1. Orta Doğu'da İran yaptırımlarıyla başlayan ve bir birine bağlı birçok olayla devam eden gerginlikler piyasanın yok saydığı kadar zayıf riskler değil.

2. 2020 yılı için en büyük risklerden biri Kasım 2020 seçimlerini kazanmak için her şeyi yapabilecek olan Donald Trump'ın seçim kampanyasıdır.

 Konuma dönersem 2020'de beklentileri tersine çevirebilecek faktörlerden ilki Abd özelinde dünya borsalarındaki aşırı iyimserliğin kaybolması olabilir. Neden Abd özelinde derseniz devamlı olarak yazılarımı okuyanlar için sıkıcı bir tekrar oluyor ama yeni okuyucular için ifade etmem şart ABD borsaları dünya borsaları için göstergedir mesela son bir ayda BİST 100’de gerçekleşen rallinin en temel sebebi küresel borsalardaki rüzgardır.

  Geçtiğimiz Cuma günü Kasım Süleymani suikastı gerçekleşmişti ve analizlerde savaş ihtimaline kadar giden yorumlar dile getirilmeye başlamıştı, Amerika ve İran'ın bir birlerine karşı attığı adımlar hafta sonu da devam etti ve Pazartesi Asya Avrupa borsalarında ciddi satışlar geliyordu yine güvenli liman olarak kabul gören varlıklarda ciddi bir ralli var iken Amerika borsalarının açılışıyla görünüm tersine döndü. Dün İran'ın Amerika üstlerine saldırmasıyla piyasalar gece savaş ihtimalini fiyatlamaya başladılar ama sabah gerginliğin azalması ile S&P 500 vadelileri artıya geçmişti ! Özetle Amerika borsaları savaş ihtimali senaryolarında bile ciddi bir satış yemedi ki gerginlik dönemi Abd borsaları rekor seviyelerine yakındı; gerginlik süreci S&P 500'ü zirvesinden sadece %0.71 uzaklaştırdı ve gerginlik sona erdiği gibi S&P 500 tekrar rekor seviyelere döndü.

2020 ekonomik kriz yılı mı
İran gerginliği sürecinde S&P 500

 Daha somut ifade etmek gerekirse savaş senaryolarının fiyatlanmaya başlamasıyla bile Amerika'da yatırımcı hissiyatı aşırı iştahlı olarak kalmaya devam etti.


ekonomik kiriz 2020


 Biraz daha geriden (26 Aralık) bir veri ile açıklamak gerekirse bu sene başında piyasa hissiyatı ile ilgili indikatörlerin %55'i iyimserliği gösteriyordu; bu rakam son 15 yıldaki en yüksek seviye.


2020 küresel krizi

 Abd piyasalarında iyimserlik sürekli olarak kendine bir hikaye üretiyor; geçen sene başlarında 2020 ekonomik kriz yılı olabilir diye borsalar coştu (Varlık alımları yeniden başlayabilir.) Sene sonunda ise Amerika ile Çin'in ticaret anlaşmasına vardığı haberleri ile borsalar tekrar tekrar rekor kırdı.(2019 yılı küresel borsalar için Finansal Kriz'den beri düzeltme yılı hariç en iyi yıl oldu!)

 Amerikalı yatırımcıların aşırım iyimserliğinin ana sebebi Amerika ile Çin arasında 15 Ocak günü imzalanacak olan Faz-1 anlaşmasıdır. Faz-1; Amerika ile Çin arasındaki önemli sorunları çözemiyor, çözülmüş olan sorunların tekrarlanmamasını garanti altına almıyor ve anlaşma sonrası çok daha zorlu müzakereler başlayacak ama Amerika borsaları bu anlaşma haberleri ile defalarca rekor kırdı.

2020 ekonomik krizi

 Faz-1 piyasaları son derece memnun etse de ABD ekonomisine yansımış bir faydası henüz görülmedi. New york Fed'in devamlı olarak güncellediği büyüme tahmini bir aydır aynı seviyede.(%1.2)

 Abd'de ISM Endeksinin (İmalat) bu ay da eşik değer olan 50'nin altında kalsa da bir miktar toplanma göstereceği bekleniyordu ama veri toparlanmanın aksine daralmanın beşinci ayda da devam ettiğini gösteriyor.

2020 global krizi
ISM Manufacturin Endeksi
 Bundan 15-20 yıl önce ISM verisinde bu denli uzun süreli bir daralma sonrası 2020 ekonomik kriz yılı olacak mı yoksa küresel resesyon 2021'de mi başlayacak onu tartışırdık ama Abd ekonomisinde çok uzun yıllardan beri üretimin ağırlığı azaldığı için ISM imalat verisindeki daralma geçmişteki gibi korkuya sebep olmuyor fakat yine de imalat daralırken parti yapan borsalar Abd için de yeni bir şey.


2020 ekonomik krizi

 Abd piyasalarında fiyatlama son derece iyimser iken Bloomberg'te yayınlanan ankete göre Borsa stratejistlerinin 2020'e dair iyimserlikleri son 15 senedeki en düşük seviyede yine borsaların seviyeleri ile yatırımcıların aldıkları pozisyonlar arasında uyumsuzluk var ve bu uyumsuzluk Faz-1 anlaşması haberlerinin tarihi ile örtüşüyor.

2020 ekonomik krizi


 Bu paylaşım Amerika borsalarda düzeltme ihtimali ile ilgili giriş yazısı oldu, daha sonra borsalardaki sorunlar reel ekonomiye neden sıçrar nasıl sıçrar konusu ile ilgili anladığım kadarıyla bir yazı yazacağım. Bir alttaki makale bu makalenin girişidir okumadıysanız okumanızı tavsiye ederim.


*Güncelleme*

(02.01.20)

Küresel Ekonomi Normalleşebilir mi?


2019 Yılı sona erdi. 2020'e girerken Abd ile Çin arasında Ticaret anlaşması gerçekleşeceği haberi sebebiyle piyasalarda risk iştahı son derece yüksek.(Bu en olumsuz senaryoda bile Türkiye'yi destekler.) 15 Ocak günü, Abd ile Çin resmi olarak Faz-1 anlaşmasını imzalayacak. 2020 iyimserliğini bozabilecek unsurlar ile alakalı bir veya birkaç yazı yazmayı planlıyorum ama öncelikle 2019 dünya için nasıl geçti özetlemek istedim.

 Öncelikle 2019 yılı ilginç bir yıl oldu; 2019'un başında küresel ekonominin çok güçlü olacağı senaryoları dile getirilir iken sene bitmeden 2020 ekonomik krizi senaryoları yazılmaya başladı. Küresel ekonomi ve Abd ekonomisine (geçmişteki bütün küresel krizler ya Abd'de başlamıştır ya da Abd'e sıçrayınca küresel hüviyet kazanmıştır yine bütün küresel krizlerin sona ermesi Fed öncülüğündeki politikalar ile gerçekleşmiştir.)  dair beklentiler iyi iken piyasadaki risk iştahı taban seviyelere düşmüştü (Borsalar) ve piyasadaki korku Fed'in de öngörülebilirliğini yerle bir etti dersek hatalı olmaz; Fed, 2019'a üç faiz artırımı+ 600 milyar dolar bilanço normalleşmesi (basılan paraların piyasadan geri çekilmesi) vaadi ile girerken seneyi yüz milyarlarca dolar bilanço artırımı (para basma) + 3 faiz indirimi ile tamamladı yine de yiğidi öldürüp hakkını yemeyelim, sene başında Fed öngörülebilirliğini tamamen kaybetse de daha sonra bu sorunu çözdü ve 2020'e girmeden Fed'in ne yaptığı/ne yapacağı piyasa tarafından çok net olarak biliniyor. 


2020 ekonomik krizi
S&P 500 Korku/Risk İştahı Endeksi

 2019'dan bize kalan en önemli mesaj ise 2018'de sona erdiği iddia edilen 2008 finansal krizinin etkilerinin sona ermediğidir hatta muhtemelen uzun yıllar sonra da sona ermeyecek. Geçen sene küresel ekonominin ana hikayesi küresel normalleşme idi basitçe ifade edersek 2008'deki çok ekstra şartların gerçekleşmesini zorunlu kıldığı ve ileride bir gün normalleşme iddiası ile başlayan küresel likidite bolluğu geçen seneden itibaren yerini normalleşmeye bırakacaktı ama dünya ekonomisinin kabaca %80'nini temsil eden dört büyük merkez bankasından Çin Merkez Bankası hiçbir zaman bir normalleşme iddiasına girmedi; (yapısal sorun) Japonya'daki normalleşme beklentisi en ufak bir girişime bile sebep olmadı; Avrupa Merkez Bankası normalleşmeyi uzun süre erteleyip sadece bir iki ay para basmayı sonlandırdı ardından ise yine son on yıldaki kısır döngüye dönüş gerçekleştirdi; Normalleşme konusundaki en iddialı merkez bankası Fed ise kabaca bir yılda 700 milyar dolar civarında bilançosunu düşürdü; son bir ayda ise bunun 500 milyar dolarını tekrardan piyasaya sürdü !(Fed'in hedefi bilançosunu 2 trilyon dolar civarında azaltmaktı ve bu rakam gerçekleşse bile Fed 10-12 yılda bilançosunu 3 katına çıkarmış olacaktı !)




 Günümüzde büyük merkez bankaları kendi sorumluluk alanında olmayan ve çözme kabiliyetine sahip olmadıkları sorunları hem daha girift hale getiriyorlar hem de küresel ekonomiyi krizden öte problemlere sürüklüyorlar. Çok basit örneklerle ifade edersek;

 Çin sürdürülemez bir yapıyı çıkmazlarını derinleştirerek rehabilite etmeye çalışıyor; Japonya en temelde demografik bir sorun olan durgunluğu 30 yıldır BOJ üzerinden sonlandırmaya çalışıyor ve 30 yıllık hata silsilesini Avrupa adım adım takip edip farklı bir sonuç umuyor. Birçok açıdan ayrışan Abd'de bile artık Fed'in politikaları tek yönlü ve sorun çözme amacı gütmüyor; Japonya, Avrupa ve Çin'in elinde çok fazla alternatif olmaması onları hatalı bir süreçte ısrar etmeye zorluyor ama Abd'de durum farklı...Abd'de geçen sene gerçekleşen faiz indirimleri istihdam, enflasyon, büyüme gibi en temel istatistikler ile değerlendirilince tarihte alınmış bütün Fed kararlarından ayrışıyor! Günümüz dünyasında artık merkez bankaları buldukları her fırsatta ekonomileri daha çok teşvik ederken gerekli şartlarda bile finansal şartları sıkılaştırmıyorlar aslında mantık çok basit ya on binlerce yıllık insanoğlu tecrübesi hatalıdır; ekonomi en temel seviyede keşfettiğimizden beri  para ile olan ilişkimiz yanlıştı ve binlerce yıl boşu boşuna sıkıntıya katlandık ya da son on yılda gerçekleşen olayda bir saçmalık var. 

   Para politikalarındaki saçmalık artık finansal piyasalarda da kendini hissetiriyor; dünya ekonomisine dair beklentiler iyileşirse risk iştahı artıyor çünkü normal olan bu... Dünya ekonomisine dair beklentiler kötüleşirse risk iştahı daha çok artıyor çünkü merkez bankalarının para basması ve bu durumun finansal piyasalarda inanılmaz fırsatlara sebep olması bekleniyor. Somut ifade etmek 2018 yılının hikayesi küresel ekonominin topluca büyümesi, normalleşme ve benzeri olumlu hikayelerdi ve bu hikayenin sonucu küresel borsaların 2008'den beri en kötü senesini geçirmesi olmuştu.(2009'u krizin ilk senesi olduğu için hesaba katmıyorum;2012'de küçük bir küsuratla 2018'den daha kötü) 2019 yılının hikayesi ise yıl sonuna kadar 2020 ekonomik kriz senaryoları olmasına rağmen 2008 Krizi'nin şok fiyatlaması sonrası normalleşme yılını hesaplamaz isek finansal krizden beri borsalar için en iyi sene olmuş. 

2008 sonrası dünya borsaları



 Kısacası fiyatlamalar ve politikalarda artık esas olan anormallik ve yakın vadedeki olumsuzluklardan öte dünya ekonomisinde  normalleşmenin yakın veya uzak gelecekte gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini sorgulatıyor.




IMF'ten Buhran Senaryosu



 IMF Sonbahar global görünüm ve finansal istikrar raporunu açıkladı. 2020 ekonomik krizi senaryoları eşliğinde ekonomi otoriteleri, siyasiler, ekonomistler ve tabii ki yatırımcılar faiz indirimlerini zaten garanti bir teşvik olarak görüyorlar ve daha ortada bir resesyon yok iken varlık alım programları hatta helikopter para bile fiyatlamalara girmiş durumda. IMF ise raporunda açıkça küresel ekonominin finansal gevşeme sebebiyle  buhrana sürüklenebileceğini ifade etti ve büyük merkez bankalarına artık durun çağrısı yaptı.

Gelişmiş Ülkelerde Aşırı Riskli Borç Stoğu


 IMF'nin raporunda gelişmiş ülkelerdeki borç stoğunun küresel ekonomi için son derece ciddi risk olduğunu ifade ediyor. IMF'nin tahminine göre 2008 Krizi'nin yarısı büyüklüğünde bir resesyon ortamında gelişmiş ülkelerin özel sektör borcunun kabaca %40'ı zombileşecek.(Şirketler borçlarının faizini bile ödeyemeyecekler.)

Konu Dışı

 Zombi şirket: Borçlarının ana parası bir yana faizini bile ödeyemeyen yani piyasadan silinmesi gereken şirketleri verilen addır; bu şirketler farklı şirketlere, bankalara  vs. yükümlülüklerini yerine getiremeyerek/ geciktirerek veya olmamaları gereken piyasada sağlıklı şirketler ile rekabet ederek kendileri gibi olan şirketlerin artmasını sağlarlar. 

Konu Dışı

 IMF, gevşek finansal ortamın zombi şirketlerin piyasadan silinmesini engellediğini ve sorunun katlanarak arttığını ifade etmiş. Bu durumun sebep olacağı bir krizin 2009'dan bile daha beter olabileceğini öngörmüş.(2009 Krizi; zamanında doğru müdahale ile çözülmesiydi, potansiyeli itibariyle Büyük Buhran'dan bile daha ciddi bir krizdi ve küresel ekonomik sistem tamamen çökebilirdi.) IMF'nin hesabına göre zombileşebilecek özel sektör borcunun toplam büyüklüğü 19 trilyon dolar büyüklüğünde. 19 Trilyon dolar büyüklüğünde gelişmiş ülke(yüksek ratingli) tahvilinin buharlaşması senaryosunda gelişmekte olan ülkelere ne olur sorusuna raporda cevap yok. Bizim hayal gücümüze bırakılmış.

Öngörülemez Risklerin Aşırı Artması


 IMF raporunda aşırı gevşek finansal şartların sorunlu borçlanma ile beraber çok sorunlu yatırımları da beraberinde getirdiğini ifade ediyor. Basitçe ifade etmek gerekirse yukarıda bahsettiğimiz kabaca 20 trilyon dolar büyüklüğünde gelişmiş ülke özel sektör riskli tahvilleri vb. enstrümanları birileri alıyor çünkü gelişmiş ülke tahvillerinin 1/3'ü bir getiri vaat etmiyor hatta vade sonuna kadar bir miktar götürüsü var.(Negatif faiz) Sadece Avrupa'da negatif faiz veya sıfır faiz ortamındaki mevduatın toplam büyüklüğü kabaca 12 trilyon euro. Riski az olan yatırım enstrümanları makul bir getiri sağlamayınca doğal olarak yatırımcılar da daha riskli yatırımlara meylediyorlar.(Aynen Finansal krizde olduğu gibi) 2008 Krizi bankaların aşırı riskli yatırımlarının sonucuydu o yüzden 2008 sonrası bankaların bir daha böyle bir hata yapmaması için önlemler alındı fakat şu an bahsettiğim aşırı gevşek finansal ortam sayesinde gelişmiş ülkelerde özel sektör ne kadar kötü durumda olursa olsun biraz yüksek faiz ile tahvil çıkarınca getiri avına çıkmış yatırımcılar bu riskli tahvillere saldırıyorlar. Yunanistan gibi açıkça iflas eşiğindeki bir ülkenin negatif faiz ile(3 aylık) borçlandığı bir ortamdayız.

 Moody's geçen sene Abd'de emeklilik şirketlerinin 2020'de(Fed politika Faizi %3.5-4 civarına yükselince !) rahatlayacaklarını ifade etmişti fakat görüldüğü gibi Abd ve diğer gelişmiş ülkelerde az riskli varlıkların getirisi, getiri elde etmek zorunda olan(emeklilik şirketleri, Hedge Fonlar, Sigorta şirketleri) yatırımcıların minimum ihtiyaçlarını karşılayacak seviyeye bile çok uzak, yakın zamanda da yakın olmayacak. Bu durum da bu tür şirketleri getiri elde etmek için başta borsalar olmak üzere(Aynı rapor Japonya ve Abd borsalarının çok değerli olduğunu ve bu durumun da ayrıca risk tetiklediğini ifade ediyor.) borsa dışı şirketler hatta emlak gibi likit olmayan varlıklara yatırım yapmasını sağlıyor.

 Rapora dönersek IMF, Emeklilik fonları, Sigorta fonları vb. getiri elde etmek zorunda olan yatırımcıların risk değerlendirmesi yapmadan her türlü getiriye saldırdıklarını ifade ediyor. Örnek vermek gerekirse Arjantin iki sene önce(Üç de olabilir, kontrol etme gereği duymadım.) bir asırlık tahvil çıkarabilecek kadar yatırımcı gözünde az riskli bir ülke iken bugün iki birimlik Arjantin tahvilini sigortalamak(CDS) 1 birim maliyete yükselmiş durumda ! Risk değerlendirmesinin bu kadar kötüleştiği bir dünyada yatırımcılar likit olmayan enstrümanlara sırf getiri için yöneliyorlar ama bir kriz senaryosunda bütün yatırımcılar birden bire likide dönmeye çalışacağı için kriz kendi içinde yeni krizler doğurabilir, ülkeden ülkeye sıçrayabilir. 2008 Krizinin bankalarda başlayıp emlak sektörüne sıçraması gibi.

 Özetle IMF çok itidalli bir dil kullanmak ile beraber 2020 ekonomik krizi bir yana ilerideki yıllarda bir buhranın bile çıkabileceğini ifade eden bir rapor yayınladı.

Ekleme: (Finansal Kriz neden yaşandı)


*Güncelleme*

48 yorum:

  1. Bu güzel yazınız için teşekkürler. Bir sonraki yazınızı bekliyorum.

    YanıtlaSil
  2. Kriz anında altın gümüş süper pirim yapar die düşünüyorum sayın hocam

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok sayıda belirsizlik var ama her kriz hem de sonrasında altın çok ciddi şekilde getiri sağlayabilir; finansal krizde altın fiyatları 700 dolardan 1900 dolar civarına yükseldi.

      Sil
  3. Bir sorum olacak hocam, küresel bir krizde altını fiziki bulundurmak mı yoksa banka hesaplarında bulundurmak mı bizleri daha sağlam bir ortamda bulunmamızı sağlar. Cevabınız için şimdiden teşekkürler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Altını fiziki olarak bulundurma gereksinimi klasik bir krizden fazlasını gerektirir.

      Sil
  4. Klasik bir kriz den fazlasını ben görüyorum ve sizin de değerli yorumlarınızı merak ediyorum.Klasik bir kriz mi çıkar yoksa büyük bir kriz mi çıkar.Çünkü Kur savaşları bana çok daha inandırıcı geliyor. Bu konu hakkında objektif bir makaleniz daha doyurucu olur. iyi geceler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Gelecek kriz şu an belirsiz ama çok zorlu olabileceğini gösteren işaretler var fakat buna rağmen işlerin insanların varlıklarını fiziksel olarak bulundurmasını gerektirecek kadar kötüleşeceğini tahmin etmiyorum.

      Sil
    2. Ağzınıza sağlık, inşallah o durumlara düşmeyiz.

      Sil
  5. Yanıtlar
    1. Çok iyi bir çalışma tebrik ediyorum.
      Dünya tarihindeki krizleri makro düzeyde bir suni güncelleme, silkelenme, zincirden kotu halka veya halkalarin atılması olarak görüyorum. Korkutucu yani bu işi yönetecek gücün veya güçlerin hep aynı grup olmasıdır.

      Sil
  6. Bütün senaryoları yazabilir misiniz:
    1)Fed faiz indirdi,TCMB indirdi;
    2)Fed indirmedi TCMB indirdi;
    ^)TCMB agresif faiz indirimi yaptı,FED yapmadı...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Fed'in muhtemel hamlelerinin Türkiye'ye etkileriyle alakalı bir yazı ile bu paylaşımı güncelleyeceğim.

      Sil
  7. Yusuf Bey kalitwli bir yazı olmuş.
    Bitmesini istemedim doğrusu.samimi olarak söylüyorum.
    Daha önce bahsetmiştiniz.krizler gwnelde on yıllık periyotlar şeklinde oluyor.bunu neyle açıklayabiliriz.
    Benim aklıma borca dayalı kalkınma geliyor.siz ne diyorsunuz.sizin pencerenizde bakarak ne görüyorsunuz.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ben de sizin gibi düşünüyorum. Sistem döngüler halinde kriz üretiyor.

      Sil
  8. Teşekkürler emeğinize sağlık

    YanıtlaSil
  9. Merhaba. Öncelikle emek harcayıp hazırladığınız, üniversitede işletme iktisat bölümü öğrencileri için ders mahiyetindeki değerli çalışmalarınız için kendi adıma çok teşekkür ederim. Ben İktisadi ve İdari Bilimler, İşletme mezunuyum. Sonra kamu yönetimi ve hukuk ve en son kamu yönetiminde y.lisans yapmak kısmet oldu. Sizin düşüncenizi merak ettiğim bir konu var. Belki daha önce bahsetmiş olabilirsiniz. Aynı konuda vaktinizi alıyorsam kusuruma bakmayın. Yukarıda değindiğiniz konular ışığında ve diğer değişkenlerin sabit kaldığını varsayarak(ceteris paribus), mevcut durumda varsayım olarak piyasada 1 trilyon dolar basılı kağıt para var iken 1 ons altın bin dolar ise ve QE tekrarlanır ve 1 trilyon dolar daha basılır ise yeni durumda bir ons altının iki bin dolar olabileceğini (benzer şekilde, en azından kısa dönemde piyasadaki miktarının artırılması zor veya mümkün olamayan emtialar için ani ve yüksek fiyat artışları) düşünmek, beklemek uygun yaklaşım olur mu? Bu şekilde, 2020 küresel kriz ve altını olanlar için fırsat düşüncesinde olanların yaklaşımı (bazıları altında 5-10 kat fiyat artışları olabileceğini iddia ediyor) sizce ne derece gerçekci bir yaklaşım. Değerli zamanınız ve paylaştığınız bilgiler çok teşekkür ederim... Aydın C.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar Aydın Bey,

      Aslında konu hakkında bir yazım var yeni Qe de varlık fiyatlarının abartılı artması(Özellikle altın ve ikinci dalgada borsalar) benim için sürpriz olmaz.

      Sil
  10. Yani aslında yapılması gereken piyasaları biraz soğutmak, yavaşlatmak. Şu anda freni patlamış gibi gidiyor dünya. Bu da sanırım, insanlar aldıkları borcu ödemeyi reddetmek suretiyle bir şeylerden kısmayı göze almıyorlar. Yani bu borçların ödenebilmesinin tek yolu var, gelir belli gider belli ise, giderin bir kısmını azaltıp, azar azar borç kapamaya dönmesi gerekiyor ki, borçlar azalsın. Mesela az arabaya binerek, az sıklıkla telefon değiştirerek, az yiyerek lakin bu kısır döngüye girmiş durumda. Bunu kırmak da faizi yükseltip biraz harcamaları kısmakla olması gerekiyor. İlaç alıp hastalığı gidermek ve biraz yorgun düşmek yerine, ilaç almayı istemeyip yorgun düşmek istemeyip ölümü istiyoruz o zaman...

    YanıtlaSil
  11. Yusuf hocam bı bakabilirmsnz yorumunuz nedir ??

    https://www.bloomberght.com/fed-faiz-kontrolunu-yine-kaybediyor-2237896

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Haberi okudum da şu an bir sorun olduğuna emin değilim. Aralık'ta Fed erken müdahale etmezse ikinci dalga bekleniyor.

      Sil
  12. Hocam yine müthiş bir yazı .. aslında tüm dünyada olup biteni (büyüyememeyi daralmayi küçülmeyi ) en iyi anlatan kısım

    Abd'de toplam servetin yaklaşık %65'ine sahip %10'luk kesimin toplam borçlulukta payı %28 iken toplam servetin %35'ine sahip %90'lık kesimin toplam borçlulukta payı %72'dir.(2016 verisi ama günümüzde kötüleşme yoksa iyileşme olduğunu sanmıyorum.)

    Daralmayi küçülmeyi engelliyecek büyümeyi ivmelendircek olan kesim borca batmış adam tüketemiyoo geliri gelirleri yetmiyor hadi harciyayim dicsk buda kredi-borç yaratiyor ve istenilen etki küresel olarak gerçekleşmiyor ..

    Dünya da bol para dönemi bitti ucuz para dönemi bitti tüm insanlığın artq iktisat yapma zamanı geldi ..
    Asıl fragman 2020 de
    Büyük gosterjm ABD seçimleri bittikten sonra ki 2021 ocağa çok ilginç şeyler yaşayacağız .. bundan eminim

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Mantık bedeli ne olursa olsun sorunlara gerçek çözümler üretmeyi gerektirir ama bol para döneminin bittiğine emin değilim. Son on yılda basılan 20 trilyon dolar sa fragman olabilir.

      Sil
  13. Sistemin resetlenmesi gerekir tekrar Qe pek mantıklı sonuçlar doğurmaz .. kısır döngü sikisikliginda dewam eder ..
    Onlarda bunun farkında ama bizler hanehalkı karteller şirketler zombi şirketler bı beklenti içinde olduğumuz için böyle düşünüyoruz ..
    İstediğimizi verseler beklenti yi karsisalar napcaklar 100trilyon mu bascaklar iyi bassinlar bu sefer basar basmaz bu devran başlar başlamaz biter .. çünkü basacaklari miktar ne olursa olsun dünya borcluluk oranının altında kalıcak 260tr$ ..
    Eeee yine gemi yürümucek hocam değil mi

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Söylediğiniz tabii ki doğru ama bedeli yüksek olsa da ötelenebilecek sorunlar hep öteleniyor

      Sil
  14. Sonuç ep eksi faiz olur herhalde :)
    Bir yandan basarken diğer taraftan eksi. Faizle parayi yicekler . Bastıkları ni hooop ordan toplucaklar durum yine kendi kendisini yiyen yılana döner demi Yusuf bey
    Kendi kendini yiyen yılana

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok net anlamadım ama Merkez Bankaları negatif faizleri bankaları kredi vermeye zorlamak için kullanıyorlar, sonra da kötü kredilerin artmasına hayret ediyorlar.

      Sil
  15. Düşüncelerinizi ilk defa okudum. Takibe fazlasıyla değer diye düşünüyorum. Sıkışmış kapitalist sistemde 8-10 senelik peryodlarla ortaya çıkan resesyon / ekonomik kriz döngüsünün büyük kapital sahiplerinin menfaatine daha ne kadar sürdürülebileceğini merak ediyorum. Akabinde yaşanacak global buhran sırasında hangi varlıklarda durmamızı önerirsiniz ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kriz/resesyon dönemlerinin başında ne oldiğunu anlayıp altına yönelmek geçmişte hep çok karlı oldu fakat ana belirleyici faktör büyük merkez bankalarının atacağı adımlar olacaktır. İlk makalenin sonundaki linkte soruya biraz daha ayrıntılı cevap vermeye çalışmıştım.

      Sil
  16. siz de video çekseniz okumak zor ouyor

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Video çekmek beceri istiyor, tatilde bile altından kalkamadım fakat bu işten anlayan bir yardımcı bulursam içerik desteği sağlayabilirim.

      Sil
  17. ABD Repo hadisesini durdurmak için

    Sadece 1 ayda 500 milyar $ basacak!

    2008 Krizine kadar 200 yılda 900 milyar $ basmıştı 🤷‍♂️

    Buna rağmen $/TL’nin düşmesini de beklemiyorum

    Ayrıntılar YouTube’da Dünyanın haberi 36. Bölümde

    Bu linkte izleyebilirsiniz👇
    https://youtu.be/xpvvj7iABTA

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Para basma işleminin repo ya da tahvil üzerinden gerçekleşmesinin sonuçları arasında ciddi farklılıklar var.

      Sil
  18. Hocam 2.dalga başlamış :)

    YanıtlaSil
  19. Yusuf bey selamlar altın için kısa orta ve uzun vadede ne düşünüyorsunuz

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Şu an hem kısa hem de uzun vadede altına karşı olumluyum.

      Sil
  20. Hocam konuşuyorduk margin debt yazınızda bakın Fed bekle gör veri felan beklemedi .. yaz ayını değil bahar ayini bile beklemedi :))


    Pat diye indirdi hemde 50baz .. indirmeyecegi faiziin sinyalini vermezdi cuma akşamı

    Parasal genişleme geliyorrrr bağıra bağıra sessiz çığlık ..

    Aksiyon alın alınız aldiriniz .. yoksa milletimiz yine artan şişen fiyatlar altında ezilecekkk ..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Parasal genişleme pek enflasyonist olmaz muhtemelen ! Deflasyon önleme amaçlı olur. Henüz Powell ne dedi dinlemedim ama biz konuştuğumuzdan beri mevzu bayağı farklılaştı. Powell'ın piyasaya karşı koyabilecek iradesi olduğunu sanmıyorum ki şu an tamamen hatalı da degil diye düşünüyorum.

      Sil
  21. 10gun önce aldığım arabanin sıfırı 130bin di..
    Bugün güncelleme oldu 149bin .. sizinnd dedignz deflasyon bir kaç ülkede biz Almanya'da yada Amerika'da yaşamıyoruz Türkiye de yaşıyoruz burda vsrlik fiyatları nsiser buda enflasyonist bir ortam yaratır.. ilk basta yaratmaz eed ama bunun sebebi herkesin faiz indirimleri ile paraya erisebilmeleri .. örnek 2018 kur şokumuz

    Neyse bakalım izleyelim daha faiz indirimleri bitmedi Mart ortasi Fed birdsha indirecek ..

    Ve varlık balonları ni ozaman birdsha konusruz..

    Altını takipte kalın
    Asıl fırtına gümüş artmaya başladığında altın fırtınası baslicak ..

    Neyse

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Nispi olarak yorumlanır. Bahsettiğiniz gibi birçok coğrafyada %3 enflasyon yatırımcıları şok eder biz de %15 bile büyük etki uyandırmaz. Şu an yaşanıyor olan sınırlı kriz tedarik kaynaklı bir enflasyonist sorun veya kur kaynaklı anormal bir maliyet enflasyonu ortaya çıkarmaz ise dinyada olduğu gibi bizde de nispi olarak enflasyon konusunda olumlu sonuçlar doğurur.

      Sil
  22. Herşeyin anlamı özeti yazının bu kısmında ..

    (( Kararın alınma süreci ise tam anlamıyla garabet... Bir haftadır piyasaları desteklemek için G-7 merkez bankaları başkanları görüşmesi hikayesi gündemdeydi ve çok önemli kararlar alınması bekleniyordu, toplantı gerçekleşti ve sonra gelen faiz indirimi furyasından belli ki toplantıda açıklanmasa da bu yönde kararlar alınmış ama sorun burada başlıyor.))

    Ekonomik olarak en güçlü 7 ülke toplanmis ve karar almışlar yok yaa bizde yedik asıl alinan ilerde olacak kararlar ne yapılacağı orda 7 ülke merkez bankaları na söylendi ..

    Ortak bir bildiri şeklinde açıklama çok komik oluyor milleti keriz yerine koyuyorlar..

    Parasal genişleme geliyor hemde büyük merkez bankaları eliyle o kadar belliki

    Hiçbir iktidar hiçbir MB baskani küresel çöküşü kendi dönemlerinde yaşamak yaşatmak istemez elinden geldiğince ötelemek ister ..

    Bu toplantı olsun bu Trump olsun lagarde boj olsun hepsi birlikte çökmüş. Sistemi yüzdürmek için sorunları krizleri cokusleri para basıp. Oteleyeceklrr benden sonraki ne yapıyorsa yapsın. ..

    Yusuf hocam veri felan bekle gör yalan sistematik. Kriz döngüsü içerisindeyiz parasal genişleme ile otelencek ..

    Sonra parasal sistem kökten degisirmi dolar yerine molar mı olur onu oturur tüm devlet başkanlari Birlesmis milletler gbi bir oturumda günlerce oturum yapıp konuşurlar sonra dünyaya açıklarlar ..

    Ama önce ilkin bas bas paraları Leyla'ya bidaha mi gelicez dünyaya yasiyacaz ..

    O yüzden kovayı dolduralim hepimiz etkilencez ..

    Sağlıcakla

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. QE'nin bir daha aynı verimlilikle sorunları öteleyeceği konusunda şüphelerim var.

      Sil