17 Haziran 2019 Pazartesi

Türkiye sabit kura geçer mi

 Geçtiğimiz hafta sonu Devlet Bahçeli bir konuşmasında Türkiye'nin kambiyo rejimi ile ilgili muğlak bir ifade kullandı ve ardından sosyal medyada Türkiye sabit kura geçer mi sorusu sorulmaya başladı. Devlet Bahçeli'nin açıklamasında net bir işaret yok, hükumet geçmişte kambiyo rejimi hakkındaki her tartışmada Türkiye'nin mevcut sistemde bir değişikliğe gitmeyeceğini açık ve net şekilde ifade etti ve bunun aksini ima edecek güçlü bir gelişme yaşanmadı; çok daha zorlu şartlarda bile Türkiye'nin kambiyo rejimi tartışmaya açılmamıştır.

Kambiyo rejimi nedir


 Kambiyo rejimi bir ülkenin döviz piyasasını yönetme biçimine verilen isimdir; uygulamadan uygulamaya ciddi farklılıklar içerse de iki ana sistem vardır; dalgalı kur ve sabit kur.(kambiyo kontrolü) Dalgalı kur rejiminde yerel para biriminin değerlenmesi arz-talep ilişkisine bağlı olarak piyasada gerçekleşir iken sabit kur rejiminde ise yerel para biriminin döviz birimlerine karşı değerine merkez bankası karar verir.

Türkiye Sabit kur rejimine geçer mi


 Sabit kur rejimi tartışmalarında sık sık bu rejimde Türk Lirasının yüksek bir değerde sabitleneceği ifade ediliyor ki bu hatalıdır basitçe ifade edersek bugün sabit kur rejimi uygulanıyor olsaydı Türk Lirası yine 5.9 seviyesinin yakınında bir yerde sabitlenecek idi. Merkez Bankası Türk Lirasını dolar/tl 1 liraya sabitleyemez mi? Tabii ki sabitleyebilir fakat Merkez Bankası Türk Lirasını 1 liraya sabitleyip o seviyede kalmasını sağlayabilecek kadar rezerve sahip olsa zaten dalgalı kur rejiminde de dolar/tl 1 lira civarında olurdu yani dalgalı kur rejimi de döviz kuru müdahalesine tamamen kapalı değildir. Dalgalı kur-sabit kur farklılığının temel etkisi yerel para biriminin değerine değil, oynaklığınadır. Türkiye'de reel ekonomi Türk Lirasının değerinin düşük olması kadar oynaklığı ile de sorun yaşamaktadır, yüksek oynaklık iş adamlarının üretim, satış, yatırım planlarını bozmaktadır basitçe ifade edersek devamlı olarak 5.5-6.0 seviyesinde hareket eden bir kurun ekonomiye zararı 6.0 seviyesinde sabit bir kur kadar olmayabilir.



  
 Sabit kur rejimi Türk Lirasının değerlenmesini sağlamaz aksine birçok örnek gösteriyor ki bu rejimde yerel para birimi gelişmelere nispeten yavaş tepki verdiği için nispeten daha fazla risk barındırır ve ekonomide risklerin maliyeti vardır bu sebeple muhtemel bir sabit kur rejiminde kur ekonomideki riskler nispetinde adil değerinin üstünde sabitlenir yine basitçe ifade edersek bugün bir kur sabitleme olsaydı kabaca dolar/tl paritesinin şu anki değeri olan 5.9'un üstünde sabitlenmesi beklenirdi.

 Sabit kur rejiminin oynaklığı azaltmak vb. birkaç olumlu etkisi var iken dalgalı kur rejiminin ise piyasa işleyişi ve yönetim açısından çok daha başarılı bir yöntem olduğu genel kabuldür. Türk Lirasının yaşadığı sorunlarda spekülasyon belki manipülasyonların etkisinin olduğu doğrudur  ama süreç farklı olsa da sabit kur rejiminde de spekülasyon/manipülasyon yaşanır, bu tür olumsuzluklar ile kur rejimi arasında bir bağ bulunmaz.

 İran veya Çin gibi sabit kur rejimini kullanan ülkeler ile Türkiye'yi kıyaslamak hatalıdır; Örneğin İran'a bakınca İran'ın zaten yönetmeye çalıştığı güçlü bir döviz piyasası yoktur; İran'ın dış borcunun milli hasılasına oranı %1 bile değildir yine Çin'in sabit kur rejimi yuanın değerlenmesini değil aksine adil olmayan bir seviyede değersiz olmasını amaçlar ki bu sistem çok ciddi küresel ve yerel sorunlara sebebiyet vermiştir. -Ticaret savaşları-  Abd başkanı Donald Trump'ın Çin'i hedef alan politikaları öncesi Çin'de de dalgalı kur rejimine geçme çalışmaları yapılıyordu.

 Sabit kur sistemi geçiş bahsettiğim gibi çok sınırlı şekilde fayda sağlayabilecek iken birçok dezavantajı beraberinde getirecektir fakat bu türde bir hamlenin yol açabileceği olumsuz algı ise muhtemel faydalar ile kıyaslanamayacak kadar çoktur ki ilk akla geleni sabit kur sisteminin ihtiyaç doğurması kuvvetle muhtemel sermaye kontrolleri ve piyasaların buna muhtemel tepkisidir. Bu paylaşımda konu bütünlüğü dağılmaması için sermaye kontrolleri veya sosyal medyada dile getirilen sabit kur sistemi benzeri senaryolara hiç değinmedim fakat bu paylaşımı ileride benzer konular ile güncelleyeceğim.

Sonuç olarak sabit kur sistemi senaryolarının Türkiye'ye sınırlı bir fayda sağlaması bile tartışmalı iken birçok zararı vardır; Türkiye en zor zamanlarda bile kambiyo rejimini tartışmaya açmamıştır.

Twitter: Yusuf Yüksel


Facebook: Yusuf Yüksel


4 yorum:

  1. Güzel bir yazı olmuş Teşekkürler, misal Türkiye Cumhuriyetini yöneten hükümet böyle bir gaflete düştü, dolar ilk tepkisi ne kadar çok değer kazanır Türk Lirası Karşısında.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim Ali Bey.

      Açıkçası böyle bir şeye ihtimal vermediğim için bir rakamda aklıma gelmiyor fakat ''Döviz kurlarını düşürmek için sabit kur'' haberleri kötü niyetli değilse saçmadır diye düşünüyorum.

      Sil

Yusuf yuksel