10 Ocak 2020 Cuma

Ekonomik Krizde Neye Yatırım Yapılır

2020'de neye yatırım yapmalı



Giriş Notu: Bu paylaşımı aslında geçen aylarda 2020'e dair küresel resesyon beklentilerinin güçlendiği dönem ''Ekonomik krizde neye yatırım yapılır'' sorusunun çok sık sorulmaya başlaması sebebiyle  yazmıştım; geçmiş krizlerdeki yatırımcı davranışları ve uygun zamanlama ile doğru yatırımların krizleri nasıl fırsata çevirdiğini örneklemeye çalışmıştım. Konu hakkındaki makale bu başlığın sonundadır. Sitemin istatistiklerini inceleyince görüyorum ki bu paylaşım sadece krizde neye yatırım yapılır sorusunun cevabını araştıranlara değil ''2020'de neye yatırım yapmalı'' sorusuna cevap arayanlara da ulaşıyor, bu sebeple bu sorunun cevabını arayanların da dikkat etmesi gereken gelişmeler ile yazıyı ara sıra güncelliyorum.

(10.01.20)

Altın tekrar yükselir mi

 Gram altın dünden beri %5 civarında değer kaybetti yine ons altında %2-3 civarında düşüş yaşandı. Geçtiğimiz Cuma günü Kasım Süleymani suikastı ile başlayan ve İran'ın Abd üslerine saldırmasıyla zirve yapan savaş korkusu doğal olarak altının prim yapmasını sağlamıştı.Cuma'dan düne kadar ons altın 1.530 dolardan 1.600 doların üzerine yükseldi hatta Cuma gününden önce artacak gerginlikle prim yapması beklenebilecek bazı hisselerde anormal hareketlilikler yaşanmıştı yani Süleymani suikastından haberdar olan bazı yatırımcılar mevcuttu (İnsider) altının Cuma gününden önce yaptığı primin de artacak gerginlik ile alakası olabilir.


2020'de neye yatırım yapmalı
Locheed Martin Hisseleri
 Birden bire ortaya çıkan savaş korkusu ile altının çok güçlü prim yapması normal ve savaş korkusu sona erince de normalleşme gerçekleşti altının bu süreçte ralliye başladığı noktaya dönmesi normal. Teknik olarak da altına dair kötümserliği ifade eden seviye 1540 civarındaki destektir.

 Altın; Amerika - İran gerginliği öncesi de olumlu bir görünüm sergiliyordu ve bu durumda belirgin bir değişiklik olduğunu sanmıyorum. Altını olumlu etkileyen faktörleri sıralarsak;




1. Risk İştahı:

 Risk iştahının artması altını olumsuz etkiler ve son birkaç günde altına prim yaptıran en temek faktör risk iştahında artış olsa da piyasalardaki gerginlik sona erdi ve piyasa aşırı iyimserliğe geri döndü. Piyasalar uzun zamandır Amerika ile Çin arasında gerçekleşen Faz-1 anlaşması sebebiyle son derece iyimser. Faz-1  anlaşması Çin ile Amerika arasındaki temel sorunları çözmüyor yine çözülen sorunların hiç birinin tekrar problem oluşturmaması güvence altına alınmadı. Faz-1 anlaşma  ne Amerika ne Çin ne de dünya ekonomisinde somut bir iyileşmeye sebep olmadı. 15 Ocak günü Amerika ve Çin arasında Faz-1 anlaşması imzalanacak ve tekrar tekrar fiyatlanan ticaret savaşları iyimserliği sona erecek. 


ekonomik krizde neye yatırım yapılır


  Altın piyasadaki risk iştahının çok yüksek olmasına rağmen 2013'ten beri en yüksek seviyede. Risk iştahı Ticaret savaşları sonrası bu kadar güçlü kalmaz diye düşünüyorum çünkü;


  • Ticaret savaşları bitmedi ve çok daha zorlu kısıma geçildi.
  • Abd seçimleri yaklaşıyor ve Abd'de başkan değişimi riski yüksek. Joe Biden ardından gelen iki güçlü Demokrat Başkan aday adayı Sanders ve Warren piyasaları son derece tedirgin edebilecek isimler.(Anketler demokratların en güçlü üç adayını da Trump'a karşı favori gösteriyor.)
  • Riskli varlıklar hali hazırda çok değerli.
  • Abd-İran gerginliği yeni gerginliklerin de haberi, en azından piyasa bir süredir silsile halinde devam eden olayları artık yok sayamayacaktır.



2. Borsalar:

 Altın nasıl risk iştahından kaçışı temsil ediyorsa borsalar da risk iştahını temsil eder. Dünya borsalarının göstergesi S&P 500 endeksidir ve analistlerin S&P 500 endeksi 2020 yılı  sonu hedefleri son 15 yılın en zayıf yükseliş beklentisini işaret ediyor. Borsaların zayıf kalması altını olumlu etkiler. 2019 yılı, 2008 Krizi sonrası borsaların büyük çöküşü sonrası düzeltme senesini saymazsak borsaların en fazla prim yaptığı iki yıldan biri oldu !

neye yatırım yapmalı 2020
Analistlerin 2020 beklentileri


3. Emtialar:

 Borsalarda güçlü bir iyimserlik var.(CNN'in korku/risk iştahı endeksi İran gerginliğinde bile aşırı iştahı gösteriyordu.) ama bahsettiğim gibi profesyoneller bu iyimserlikte hem fikir değiller. Tahvillerin prim yapmasına merkez bankaları izin vermiyor o yüzden bu konjonktürde sadece altın değil bütün emtialar cazip olabilir ki 2020'nin başından beri emtia fiyatları dikkat çekici şekilde artıyor. Emtia/Hisse rasyosu tarihi diplerde bunun illa ki normalleşmesi beklenir, Emtia/hisse rasyosunun diplerde olması borsaların çok kıymetli olması veya emtiaların fazla değersiz kalmasından dolayı olması fark etmez  düzeltme hangi sebeple olursa olsun altına yarar.

2020 neye yatırım yapmalı
Emtia/Hisse rasyosu


4- Uzun yıllardır her kış altında kış rallisine şahit oluyoruz bu sene ki hareket de kış rallisi olabilir. 



Teknik olarak altın ne durumdadır sorusu için son zamanlarda altının yönünü sürekli doğru tahmin eden Tunç hocanın videosunu bırakıyorum.






 
 Paylaşımdaki daha eski yazılarda değindiğim için tekrarlamayacağım ama altın fiyatlarının diğer bütün varlıklar üzerindeki etkisi için daha eski paylaşımları okuyabilirsiniz.


Ekleme:-2020 ekonomik kriz yılı mı-


Twitter: Yusuf Yüksel


(18.11.19)

2020'de neye yatırım yapmalı



Altın



 2020'de neye yatırım yapmalı sorusunun cevabı, küresel resesyon beklentileri ile çok güçlü etkileşim içinde ve yine altın fiyatları ile  resesyon beklentileri arasında güçlü bir bağ vardır. Resesyon beklentileri yatırımcıların riskli varlıklardan uzak durmaya teşvik eder, altın ise risksiz varlık deyince ilk akla gelen yatırım enstrümanlarından biridir. Küresel ekonomiye dair olumsuz beklentiler altına olan talebi olumlu etkiler iken olumlu beklentiler ise altına olan talebi olumsuz etkiler. Altın çok bulunan veya hızlı üretilebilen bir emtia olmadığı için arz-talep dengesindeki belirgin değişimlere güçlü şekilde prim yaparak ya da değer kaybederek cevap verir; bu sebeple altın küresel ekonomiye dair beklentiler konusunda bize en fazla fikir verebilen varlıklardan biridir; altın  fiyatlarındaki yönelim ile piyasadaki diğer riskli varlıkların veya risksiz kabul edilen varlık çeşitlerinin ne şekilde hareket edebileceğini tahmin edebiliriz.

 2019'un başında küresel resesyon senaryoları çok daha sık dile getirilmeye başlamasıyla altının ons fiyatı yaklaşık 1280 dolardan +%20 prim yaparak yaklaşık 1560 dolar seviyesine kadar yükseldi. Şunu da ifade etmek gerekir ki bu kadarlık bir hareket bize resesyon beklentisi hakkında net bilgi vermez, muhtemel bir resesyonda altının ulaşabileceği seviyeler saygın kurumlara göre çok daha yüksek.



 Son aylarda 2020 senesine dair kötümserliğin zayıflamasıyla altının onsu 1500 dolar seviyesinde tutunmaya çalışıyordu; geçtiğimiz günlerde sonradan yalanlanan Abd ile Çin arasında ticaret anlaşması imzalandı hatta iki taraf karşılıklı olarak bir birlerine uyguladıkları vergileri kaldıracak haberi ile 2020'e dair olumsuz beklentiler ve fiyatlamalar güç kaybetti. Altının onsu kritik 1475 civarı destekte tutunamadı yine geçtiğimiz günlerde Donald Trump'ın Çin ile anlaşmaya çok yakın olduklarına dair çok olumlu demeçler ile başlayan konuşmasında altın bir diğer önemli destek olan 1445 civarı seviyeyi de test etti. Trump'ın konuşması hiçbir net gelişme içermiyordu ve sonunda da Çin ile anlaşamama ihtimaline de değindi ve altının onsu toparlandı fakat altının onsu için dirence dönüşmüş olan 1475 seviyesini test edip üstüne atamadı ve şu an için altın fiyatları belirsiz bölgede olsa da görüldüğü gibi yatırımcılar desteksiz haberlerle bile altın satmaya çok meyilliler ve piyasada risk iştahı güçleniyor. Ben durumu sadece altın üzerinden açıklamaya çalıştım ama tahviller vb. diğer varlıklarda da neredeyse aynı durum mevcut varlıklar önemli destekler ile dirençler arasında hareket ediyor ve ana hikaye Abd ile Çin arasındaki görüşmelerdir. 




 Bunun dışında altın yatırımcısının dikkat etmesi gereken üç tane daha önemli faktör var. 


  • Kış Rallisi
  • Zayıf ihtimal olsa da dolar fırtınası
  • Borsalar

 Altında Kış Rallisi


 Altın her kış haber destekli veya desteksiz en az bir ay ralli yapabilmektedir; 2010'dan beri bu durum sadece bir defa yaşanmadı. Bu türlü hareketlere kendini gerçekleştiren kehanet denir yani insanlar bir şeyin olacağına inanır ve bu inanç doğrultusunda hareket ederler, bu hareketler de inancın gerçekleşmesini sağlar fakat dediğim gibi tam aksi bir senaryonun gerçekleşmeyeceğinin garantisi yoktur.


neye yatırım yapmalı 2020
Altının kış rallileri


Dolar Fırtınası


 Geçtiğimiz Eylül ayında Abd'de kısa vadeli tahviller likidite kuruluğundan kontrolden çıkmıştı ama Fed anında müdahale ederek sorunu çözmüştü; Önümüzdeki Aralık sonunda bu sorun tekrarlanacak ve çok daha güçlü bir likidite sorunu yaşanacak ki bu defa sadece Abd'de değil dünyada da dolara hızla talep olacak, bu sebeple yıl sonunda dolarla ilgili çok anormal senaryolar zayıf olsa da görülebilir.(Fed'in müdahale edeceğini tahmin ediyorum.) Zayıf da olsa bu senaryo gerçekleşirse normal şartlar altında dolar ile ters korelasyon içinde olması beklenen altının değer kaybetmesi senaryosu bir taraftadır; Dünyada likidite sorunun oluşturabileceği tahribat ve beklentileri etkisinin altını olumlu etkilemesi diğer taraftadır.

Borsalar


  Altının prim yapması risk iştahından kaçışı temsil etmesi gibi borsalar da risk iştahını temsil eder. Son zamanlarda zayıflamış olsa da borsalar ile altının onsu arasında ters korelasyon vardır.

 Bozulan korelasyondan bahsetmişken Abd borsaları (Özellikle S&P 500) diğer bütün borsaların göstergesi olarak kabul görür fakat son zamanlarda Abd borsaları ile diğer borsalar arasında ciddi ayrışma mevcut. Abd ekonomisinin zayıflaması veya güçlenmesi borsaları olumlu etkiliyor; aynı şekilde kriz beklentilerinin güçlenmesi veya zayıflaması Abd borsalarını pozitif etkiliyor veya Fed faiz artırınca da indirince de Abd borsaları yukarı gidiyor !

 Bu paylaşımın devamında ''Ekonomik krizde neye yatırım yapılır'' makalesinde geçmişten günümüze dip seviyeden borsalara giriş yapmanın çok karlı bir yatırım biçimi olduğunu ve 2008 itibariyle büyük merkez bankalarının krizlere müdahale yöntemleriyle bu karların muhteşem seviyelere yükseldiğini anlatmaya çalışmıştım. Şu anki şartların 2008'e benzemesi sebebiyle ve bahsettiğim muhteşem potansiyel sebebiyle fırsat kaçırmaktan korkan yatırımcılar profili ortaya çıktı. Bu bu yatırımcılar optimistliğin sınırındalar.( Yakın zamanda hep haklı çıktılar.)

 Goldman Sachs'ın Euphoria Meter İndikatörü tarihi rekor seviyeye yükseldi. 



neye yatırım yapmalı 2020
Yatırımcıların iyimserliği zirve seviyelerde

 Euphoria; Mutluluktan uçma anlamına gelir ve yatırımcıların en iyimser duygu halini ifade eder. Yatırımcı psikolojisi ile varlıkların değer değişimi arasında aşağıdaki gibi bir etkileşim vardır.


neye yatırım yapmalı
Yatırımcı Psikolojisinin yatırım yapılan varlığın fiyat değişimi ile etkileşimi

 Abd borsalarının son zamanlardaki hareketlerinin realiteden uzak olduğunu düşünüyorum. Madde madde inceler isek;

  • Haberler

 Abd borsalarının birçoğunu tarihi rekorlara taşıyan ana faktör haber akışı idi. Abd ile Çin ticaret anlaşmasına vardı ve iki ülke bir birlerine vergi uygulamayı sonlandıracak haberi Dow Jones'u 500 puan yukarı çıkaracak kadar güçlü bir haberdi ama haberin yalanlanması Dow Jones'u sadece 60 puan aşağı çekti ! Aynı şekilde yine Abd ile Çin, soya fasulyesi konusunda anlaştı haberi Dow Jones'u 500 puan yukarı taşırken haberin yalanlanmasıyla Dow Jones yukarı gitmeye devam etti. Abd borsaları için mükemmel haberler nedense daha ucuz olan Çin borsaları için çok da olumlu gelişmeler değil.

neye yatırım yapmalı
S&P 500 ile Changai Borsaları



  • Ekonomik Veriler


 Abd borsaları arda arda defalarca tarihi rekor kırar iken Abd'de Endüstriyel üretim daralmaya devam etti. Beklenti bu ay daralmanın %0.5 olması iken gerçekleşme %0.8 oldu yine New York Fed, Abd 4. çeyrek büyüme tahminini  %0.7'den %0.3'e düşürdü.



  • Teknik Seviyeler


 S&P 500'ün RSI değeri sene başındaki çöküşten beri en yüksek seviyede.(74) Yani RSI bize borsaların çok aşırı alındığını ifade ediyor yine VIX endeksi(Oynaklık endeksi) Sene Başındaki çöküşün başladığı Ekim ayından beri en düşük seviyede. Borsalarda oynaklığın çok fazla düşmesini genelde çok büyük hareketlilikler takip eder.



neye yatırım yapmalı 2020
VIX Endeksi

 Konumuza dönersek borsalarda bir geri çekilme olursa bunun da altını ve diğer güvenli liman olarak kabul gören varlıkları pozitif etkilemesi beklenir fakat şu an piyasalardaki ana hikaye Abd ile Çin görüşmeleridir. Abd ile Çin'in ticaret konusunda ortak bir nokta bulabileceğini ihtimal vermiyor diğer taraftan çok zorlu bir seçime girecek olan Trump ile ekonomisinden olumsuz sinyaller gelen (Bu konuda yazı yamayı planlıyorum) Çin'in en azından Abd seçimlerine kadar anlaşmazlıkları rafa kaldırmasını bekliyorum.


(28.10.19)


Ekonomik krizde neye yatırım yapmalı


 Bu paylaşım son zamanlarda sık sık karşılaştığım bir soruya cevap verme amacıyla yazılmıştır. 2020 yılında global çapta ekonomik kriz/resesyon yaşanabileceğine dair son zamanlarda birçok makale, rapor okuyoruz. Makalenin sonunda 2020 senaryoları hakkında sık sık güncellediğim paylaşım mevcut o yüzden 2020 senaryolarına hiç değinmeyeceğim, bu paylaşım tarihinden bağımsız olarak ''Ekonomik krizde neye yatırım yapılır ? '' ''Krizde en iyi yatırım aracı nedir ? '' sorularına cevap verme amacıyla yazılmıştır. Daha önce birçok paylaşımda ekonomik krizlerde neye yatırım yapılır sorusuna -anladığım kadarıyla- cevap vermeye çalışmıştım ama halen doğrudan bu soruya soran takipçiler ile karşılaştığıma için bu soruya cevap olarak ayrıca bir paylaşım yapma gereksinimi duydum.


1.Altın:


 Geçmiş örneklerden gördüğümüz kadarıyla küresel krizde en iyi yatırım aracı Altındır; kriz dönemlerinde risk iştahı düşeceği için güvenli limanlara (altın, japon yeni, tahviller vs.) olan talep artar; 2020 yılı için kriz beklentileri güçlendiği son aylarda altının ons fiyatı 1250 dolar seviyesinden +1400 seviyesine yükselmiştir; geçmişte her kriz altın fiyatlarını çok güçlü şekilde desteklediği için büyük veya küçük fark etmeksizin piyasa oyuncularının gözünde kriz ile altına yatırım yapma özdeşleşmiş durumdadır.(Kendini gerçekleştiren kehanet)

Konu dışı: Kendini gerçekleştiren kehanet; piyasa oyuncularının bir inanç dolayısıyla işlemler yapmasını ve bu işlemler sayesinde inancın gerçek çıkması olayını açıklar.

 Altının fiyatlarını destekleyen en önemli faktörlerden biri küresel para arzı/enflasyondur. Geçmişte altının para birimi olarak kullanılmasının ve daha sonra para birimi olarak kullanımının mümkün olamamasının ana sebebi altın üretiminin küresel para arzı/enflasyon ihtiyacına karşılık verememesidir.(konu dışı: Neden karşılıklı para basma standardı sona erdi? -Link-) Klasik bir krizde büyük merkez bankaları çok güçlü şekilde parasal gevşeme gerçekleştirdikleri için enflasyona sebep olsun veya olmasın küresel para arzı marjinal şekilde artar.(Geçmişteki örnekler bize her krizde parasal gevşeme ihtiyacının bir öncekinden fazla olduğu gösteriyor.) Bu artış da altın fiyatlarını çok güçlü şekilde olumlu etkiler.

  Başlıca yatırım araçlarından tahvillerin asıl amacı sağladıkları getirilerdir, küresel bir krizde küresel para arzı artmadan önce tahvil/mevduat getirileri genelde olabilecek en düşük seviyeye düşer ve cazibesini kaybeder. Majör para birimleri artan para arzı, diğer para birimleri ise düşen risk iştahı sebebiyle cazibesini kaybeder; krizin reel ekonomiye etkisi sebebiyle reel ekonominin de zayıflaması sebebiyle şirket getirileri/borsalar da cazibesini kaybeder(Bu durum artık geçerliliğini kaybediyor.) ve neredeyse bütün önemli yatırım araçları cazibesini kaybederken altın çok sınırlı varlık ile beraber çok cazip hale gelir.

 Altın fiyatlarını etkileyen bir diğer önemli faktör ise dolar endeksidir.(DXY) Altın ons fiyatlarının genelde dolar ile ters korelasyon içinde olması beklenir ve klasik bir küresel krizde artan para arzı sebebiyle dolar endeksinin de zayıflaması beklenir ve bu durum da altın fiyatlarını pozitif etkiler. Dolar endeksi, Abd dolarının birkaç önemli para birimine göre değer değişimini ifade eder; bu sepetin %85'ini euro, sterlin, yen oluşturur ve son yıllardaki gelişmeler muhtemel bir parasal gevşemede bile dolar endeksinin gevşemesi hakkında soru işaretlerine sebep olmaktadır fakat altının ons fiyatı dolar ile ifade edildiği için doların gevşememesi senaryosunda bile Türk yatırımcısı için bir değişim olmayacaktır.

 Son küresel kriz öncesi(2007) altının ons fiyatı 650 dolar civarında iken 2011'de altının ons fiyatı 1900 doları aşmıştır; 2007'den beri altın hiçbir dönem 2007'deki değerinin yaklaşık iki katının altında fiyatlanmamıştır.



ekonomik kriz yaklaşırken nereye yatırım yapmalı
Altın ons fiyatı grafiği



2. Borsalar:


 Küresel kriz dönemlerinde parasal gevşeme öncelikle büyük merkez bankalarının faiz oranlarını en düşük seviyeye düşürülmesi ile başlar ve bu seviyede sabit tutulduğu için tahvil piyasası ne getiri ne de oynaklık ile cazip olmaz. Günümüzde dünyadaki dört majör merkez bankasından ikisi(Japonya, Avrupa) negatif faiz uygular iken İngiltere Merkez Bankası  faiz oranı %0.75, Abd Merkez Bankası ise %2.25'tir; geçmişteki krizlerde büyük merkez bankalarının %5 civarında gevşeme yapmasını düşününce bir sonraki krizde merkez bankalarının çok güçlü şekilde bilanço artırma(para basma) tedbiri alacağını ön görebiliriz; bu artış da hem daha fazla yatırım çeken majör para birimlerinin değer kaybetmesine hem de küresel anlamda bütün para birimlerinin daha stabil hale gelmesine yol açması beklenir, bu şartların da döviz piyasalarının cazibesini kaybettirmesi beklenir.

 Başlıca yatırım araçları cazibesini kaybederken kriz sürecinden reel ekonominin göreceği zarar sebebiyle  şirketlerin bilançosunun bozulması beklenir, düşen risk iştahı sebebiyle borsalar da cazibesini muhtemelen kaybedecektir fakat makul bir dipten sonra  artan para arzı bir taraftan şirketlerin bilançolarını olumlu etkilerken diğer yandan varlık fiyatlarını yukarı sürükleyecektir ki bunun da ana sürükleyicisi borsalar olması beklenir. Geçmişte borsalar defalarca  abartılı değerlenme işareti verdiği halde küresel likidite arttıkça borsalar makul olup olmadığı şüpheli bir süreç ile prim yapmaya devam etmiştir; bu süreç tabii ki sağlıklı değildir ve sorunlu bir birikime sebep olmaktadır ama yatırımcı gözünden bakınca ise çok ciddi bir getiri vaat eder. Son 11 yılın tecrübe birikimi sebebiyle (2008 Krizi sonrası) küresel krizin bir süre sonra borsaları çok olumlu etkileyeceği beklentisi kendini gerçekleştiren kehanet haline gelmiştir; küresel ekonomi hakkındaki olumsuz gelişmeler olması gerekenin tam aksine borsaları olumlu etkilemektedir.

 Dünya borsalarının göstergesi olarak kabul gören S&P 500 endeksi 2008 Krizi döneminde 800 puan civarına düşer iken günümüzde 3.000 puanı aşmıştır.



ekonomik kriz yaklaşırken neye yatırım yapmalı
S&P 500 endeksi


 Bahsettiğim klişeleşmiş süreç sebebiyle kriz dönemleri tecrübeli yatırımcılar için çok karlı bir döneme dönüşebilir fakat bunun gerçekleşmesi için öncelikle krizin öncesini iyi tespit şarttır, bunun dışında 2008 sonrası süreç sebebiyle bu bahsettiğim klişeleşmiş sürecin tekrarlanıp tekrarlanmaması ayrıca şüphelidir; çok basitçe ifade edersek 2008 sonrası alınan tedbirler bir sonraki küresel krize büyük merkez bankalarının vereceği muhtemel tepkileri etkilemiş olabilir ve bahsettiğim klişeleşmiş süreç (en fazla olumlu etkilenecek ülkelerden biri biziz) kısa vadede bir rahatlama sağlasa da insanlık ve dünya ekonomisi için çok güçlü riskler de barındırmaktadır o yüzden  ısrarla klasik bir küresel kriz ifadesi kullandım, bir sonraki krizde çok farklı bir süreç ile karşılaşma ihtimali de yok değildir. Daha önce bu konu ile ilgili yazmıştım, tekrara düşmemek için link bırakıyorum.(Japanification/ Deflasyon Tuzağı-Link-)



Ekonomik krizde neye yatırım yapmalı



 Daha önce bu paylaşımda yaklaşık her on senede bir küresel resesyon yaşandığını ve bu resesyonların yaklaşmasıyla başlayıp büyük merkez bankalarının sorunlara müdahalesiyle devam eden klişeleşmiş diyebileceğimiz bir yatırım eğiliminden bahsetmiştim. Yaşanan son küresel krizde bahsettiğim bu trende katılabilen yatırımcılar varlık alım programlarının da etkisiyle çok büyük kâr elde ettiler; doğru zamanda riskli varlıklardan kaçıp yine doğru zamanda dönebilenler krizi tam anlamıyla fırsata çevirdiler.( Risk iştahındaki azalışı simgeleyen altın 2008-20011 arası üç kat, risk iştahını simgeleyen borsaların göstergesi S&P 500 2011'den günümüze üç kat prim yaptı.Üstelik bu süreçte dolar da(DXY) %25 prim yaptı.


Büyük merkez bankaları; geçmişte yaşanan her resesyona, bir öncekine oranla daha güçlü teşvikler ile müdahale etmek zorunda kaldılar. İleride yaşanacak bir sonraki resesyona büyük merkez bankalarının varlık alımları dışında müdahale edebilecekleri çok fazla araçları yok. Bu durum 2008 sonrası gibi ciddi fırsatların ortaya çıkma ihtimalini güçlendiriyor, diğer yandan bu treni kaçırmama motivasyonu ise ciddi riskler ve tuhaflıkları beraberinde getiriyor. Kriz/resesyon senaryolarının borsalar önderliğinde riskli varlıkların cazibesini düşürmesi gerekir iken varlık alımlarının tekrardan başlayacağı beklentisi bu türlü bir fiyatlamayı önlüyor ve muhtemel resesyonu çok daha sıkıntılı hale getirebilecek bir durumu ortaya çıkarıyor tam aksine öngörüsü güçlü yatırımcılar yeni trendi görmüş ve pozisyon almaya başlamış da olabilir. Hangisinin doğru olduğunu yakın zamanda öğrenemeyeceğiz. Fed’in tekrardan para basma ihtimalinin altından önce borsaları olumlu etkilemesi ihtimalini anlamakta zorlanıyorum çünkü aynı faktörün çok daha sınırlı arzı olan altını çok daha hızlı ve kuvvetli etkilemesi beklenirdi.


2020’nin resesyon yılı olup olmayacağı şu an bir muammadır ama borsalar gerçekleşmelerden çok beklentilerden beslenirler ve Abd’de sık sık resesyon beklentisini ifade eden veriler yayınlanıyor. Beklentiler ile borsalar arasındaki çelişkiyi ifade etmek için örnek vermek gerekirse altta Abd'de CEO'ların ekonomiye güvenleri ile S&P 500 arasındaki korelasyonu gösteren bir grafik var; geçmişte net şekilde işlemiş olan korelasyon şu an görüldüğü gibi işlemiyor.  Konuyu dağıtmamak için daha fazla örnek vermiyorum ama benzer onlarca grafik aynı durumu işaret ediyor.



ekonomik krizde neye yatırım yapmalı
Abd'de Ceo'ların ekonomik beklentileri ile S&P 500 korelasyonu


 Bir yandan resesyon senaryoları konuşulur iken diğer yandan dünya borsalarının göstergesi olarak kabul gören S&P 500’ün rekor seviyelerine yakın seyretmesi bizim geçmişten beri alışık olduğumuz fiyatlama davranışı değil fakat bu anormallik de son yedi senede defalarca yaşandı ve borsalar artık burada durur dediğimiz onlarca noktadan yükselişini devam ettirdi . Özetle finansal piyasalarda varlık alımı beklentisiyle geçmişte gördüklerimizle uyuşmayan bir fiyatlama davranışı var ve bu eğilim çok yüksek miktarda risk ve kazanç vaat ediyor.







40 yorum:

  1. beklediğim bir yazı olmuş, teşekkürler. 2008 Krizinden nasıl çıktıksak bir sonraki krizden ben 2008 Krizi de olduğu gibi çıkamayacağımızı düşünüyorum. Buna hiç bir ülke izin vermez. Sömurülen Dünya Bence artık bu yükü kaldıramaz. Herkes Son model eşyalara sahip olmak için bir biriyle yarışıyor ve hava atıyor, insanlığını unuttu. 32 Yıldır Mahalle Bakkallığı yapmaktayım, Her krizde insanlar bizim gibi esnafların sırtından Krizi atlatırlardı. 6 ay para vermeden insanları idare ettiğimiz oldu. Toptancılar da bizden 6 ay para almasa da ayakta kalırdı, Artık hiç bir toptancı değil altı ay 1 hafta içinde para almazsa mal bırakmıyorlar, sebebi Türk Milletinin büyük Marketleri zengin etmesi ama Kıyıda köşede kalan esnafı bitirmesi olarak görüyorlar. Bende aynı şekil görüyorum. 2008 Krizini en iyi hisseden o dönem esnaflarıdır, Belki çoğunluğu Teğet Geçti ama bizleri hiç teğet geçmedi. Şimdi insanlar Bakkala gelip veresiye teklif ediyorlar Herkese veresiyeyi kapattığımızı söylüyoruz. işin Özeti Varlığına Ortak olmadığımız Milletin, Yokluğuna ortak olamayacağımızı geçte olsa anladık. Yazınız için tekrardan teşekkürler. Bu arada Bir sorum olacak. İstanbul Yaklaşımı Hakkında Bir makalenizi Bekliyoruz.

    YanıtlaSil
  2. Güzel bir yazıya, güzel bir yorumla katkıda bulunmuşsunuz Ali Şahin bey.

    YanıtlaSil
  3. Hocam elinize sağlık peki Küresel bir krizde gümüş altından daha çok fırlıyor ve özelikle JP Morgan gibi bankalar fiziksel gümüş depoluyor? fiziksel altın ve gümüş daha mı mantıklı olur ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Sıradan küçük yatırımcının fiziksel değerli maden biriktirmesini gerektirecek bir kriz çok daha farklı sonuçlar doğurur.

      Sil
    2. Neden doğursun küresel krize kendini hazırlıyor bende dahil külçe altın ve gümüş stoğu yapıyorum bankaların %5 karşılığına %95 fazla göstermesi bence hiç normal değil yarın ver bakalım altını gümüsu desek banka vermiyecek bunu

      Sil
    3. Bu konuyu daha önce yazmıştım.(Fiziksel nakit para) Altın/gümüş için de durum farklı değil.

      Sil
  4. Aslinda her ekonomik kriz bir öze dönüştür. Belki de bu ekonomik kriz de bir şefkat tokatı misali iyi gelir. Gerçekten insanlar üretmeden tüketmeye alıştılar rahatlığa alıştılar. Ve cok sukursuz ve nankör olmaya alistilar. Tasarrufun ne olduğunu unuttular.israf bas almış gitmiş. Topraktan uzaklastilar. Çiftçilik ve hayvancilik zor durumda.

    YanıtlaSil
  5. Güzel yazı,emeğinize sağlık,

    YanıtlaSil
  6. Ticaret savaşında iyimserlik var eed bu doğru .. lakin büyük ABD şirketleri nakit sikisikligindan dolayı ellerindeki varlıkları satmak zorunda kalıyor ve bunlardan 1taneside altın ..
    Saticakki adam borcunu nakit ihtiyacı ni karsilasin .. böyle degilmi hocam 1haftalik altın düşüşünün sebebi sizcede ??

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Fed piyasanın likidite ihtiyacını fazlasıyla karşılamıyorsa eksik bırakmıyor. Bilanço artışı 250 milyar dolar oldu.

      Sil
  7. 2020 tam bir saatli bomba .. siz Fed aldığı aksiyonları n daha olumlu tarafı yansımadı diyosunuz .. zaten yansimixak ki adamlar kudurmuslar gbi repo fiyatlamasinin üzerinde talep istediler .. fedde mecburen limiti artırdı herhalde .. bu ne kadar sürecek nereye kadar elinde sonunda yetsede yetmesede piyasaya Qe ye gecicekler .. o zaman 1450 de olan onsu bakalım nolcak
    2020 gram hedefim 320 TL ..
    Sizin salt subjektif düşünceniz tam olarak nedir hocam bu konu hakkında ..
    Ve sizin önümüzdeki resesyon kaygısı yla tasarruf lariniz nelerdir Yusuf hocam

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ben kesinlikle uzun vadede altına karşı olumsuz değilim. Beklentim en az sizinkinden bir tık yukarı ama kısa vadede altına karşı olumsuz fiyatlamalar güçlenebilir. Kenarda para tutacaksam altın tutarım. (1-2 yıl beklemeyi göze alıp)

      Sil
  8. Yarım kiloyu toprağa gömdüm hocam bizde bekliyoruz .d.d
    Saygılar
    Sevgililer

    YanıtlaSil
  9. Borsadaki şirketlerin gerçekte yaptıkları iş üzerinden kârlariyla..

    Borsadaki hisse değeri çok fena ayristi
    Ve her olumlu olumsuz haber borsayı hep yukarı taşıyor..
    Trumpun ve piyasanın bu durumda bu pozisyonda düşünceleri uyuşuyor..
    Biri seçime gidiyor digeride para üzerinden para kazanıyor..

    Asıl şişmeyi balonu kendileri şuan yapıyorlar.. seçime kadarrr bu saadet zinciri ..
    seçimden sonra bu deve bu yükü çekmez ...

    Ama bir paniğe bakar seçimden öncede olabilir..
    Herseyi değiştirmek ve amerikan rüyasını Amerikalılara yaşatmak için tek bir panik tek bir iğne tek bir kivilcim ..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Borsaların realiteden kopması da ekonomiler için risk.

      Sil
  10. Hocam powell dün trumpla konuşmuş ..
    Bence artq herşey açık açık yapılıyor..

    Çin ile ABD anlasimicak
    Faiz indirimi ve parasal genişleme istiyor Trump..

    Lakin Fed yani aslında sahipleri tamda çini büyütmek istiyorlar.. artq yeni dünyanın yükselişi Çin'den olmasını istiyorlar..
    FED'in sahipleriyle Amerika savaşta ..

    Amerika para baş genisle diyor lakin çini büyütmek isteyen FED'in babaları asla bu istediklerini tam manasıyla vermiycek Amerikaya..

    Buda dünyada dahada fazla öngerememezlik daha fazla risk daha fazla yatırım erteleme büyüme düşüklüğü v.ss v.ss

    Bu didişme bitmez uzun bı zaman sürer ..

    Bu durumda da tabiki değerine değer katicak olan altının taaa kendisidir ..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. En azından şunu diyebilirim ki en az bir jenerasyon(25 yıl) Çin'in bugünden daha güçlü bir ülke olamayacağını tahmin ediyorum.

      Sil
  11. Bende tam zıttıni düşünüyorum ..

    Ve bu konuşmamızı panoya kopyalıyorum ..

    Salt Amerika düşüncesinden siyrilmaliyiz .. tel tel dökülüyorlar görmüyor musunuz..

    Hangi ülkede olursa olsun bir beldede bir köyde dahi orayı popülist başkanlar yönettiyorsa orda o işin suyu çıkmış demektir

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Benim Çin'in yükselişinin sona erdiği fikrim Abd veye batıdan bağımsız. Çin efsanevi bir yükseliş gerçekleştirdi fakat bunun en temel sebebi daha önce geçmişte potansiyellerinin çok gerisinde kalmış olmalarıydı ama eski ivmeye geri dönemiyorlar ki bunun için çok ciddi yapısal değişiklikler gerekir.

      Çin'i doksanların Japonya'sına benzetiyorum.

      Sil
  12. Dünyada hiçbir ülkede olmayan mükemmel bir üretme gücü var ..
    Tm su konuda hakveriyorum küresel de bı yavaşlama var ondan dolayı dünya kuculurken çin uretse ne olur.. herkes birlikte kuculuo . .

    Ama bunu birde herkesin büyüdüğü üretmeye başladığında düşünelim herkese. Ticaret fazlası vere vere üretiyorlar..
    Amerika o yüzden çöküyor ensesine oda biliyor çin durdurulamazsa kendisinin duracağını ..

    Mükemmel ucuz iş gücü müthiş bilgi kopyalamasi hız zaman v.ss ..
    Durdurulamaz durmayacak ..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Aslında bu konu ile ilgili birkaç yazı yazmıştım. Çin'in üretme gücü çok yüksek ama yüksek kalite üretmiyor ve yüksek katma değer üretmeyen üretim orta gelirden fazlasını vaat etmez ki Çin orta gelirin üst seviyelerinde.

      Sorun şu ki Çin çok hızlı büyüdü ve yapısal olarak kişisel fikrim sürdürülemez bir kısır döngü oluşturdu. Aslında dün sizinle konuşurken konu hakkında yazı yazıyordum şu an paylaştım.

      Sil
  13. Bide Yusuf bey ..
    Dünyada bir karınca varsa veya arı varsa o çindir

    Dünyada bir Ağustos böceği kaplumbağa varsa oda Amerika dir..

    Amerika zenginliği refahı bolluğu fazlasıyla yaşadı ..

    İngiltere Fransa Almanya gbi ..

    Şimdi döngü değişiyor .. iyi mülahazara etmek gerekir yaşadığımız dünyayı ..

    Ve nedense herkeste Amerika bişi olmaz düşüncesi hakim ..
    Sizde bunlardan bu düşünce kalıbından cikamiyosunuz ..

    Tüm yazılarınızı beğeniyle okumama rağmen ..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ben Abd'e diğer gelişmiş ülkelere göre nispeten olumlu bakıyorum çünkü halen bilimi ve yeniliği elinde tutuyor. Dünyadaki en inovatif şirketler halen Abd'den çıkıyor yine dünyada en kaliteli eğitim halen Abd'de yani avatajlı ama Çin'in yükselişinin sona erdiği düşüncem Abd'den tamamen bağımsız. Ticaret savaşları olmazsa veya daha geniş ifadeyle hiçbir olumsuz faktörün tetiklemesi olmasa da Çin'in çok çok büyük yapısal değişimlere gitmeden efsanevi yükselişini artık sürdüremeyeceği kanısındayım.

      Sil
  14. Soner Yalçın'ın bugünkü yazısını bi okumanızı tavsiye ederim ..

    Sizede kaynak olur yazilarinizda

    YanıtlaSil
  15. Yusuf bey elimde TL nakit var krizden TL olarak çok zarar gördüm esim ev alarak yatırım yapmamızı söylüyor ben çekiniyorum sizce nasıl yatırım yapmalıyım

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar.

      Bu sorunun cevabı sizin finansal deneyimize, piyasayı takip etme olanağınıza, tercihlerinize vb. birçok faktöre göre değişir. Konut alacaksanız,açıkçası konutu yatırım olarak değerlendirmek ayrıca karmaşık bir konu.

      Sil
  16. Yusuf bey devlet tahvilinde 200bin civarinda yatirimimiz var sunat ayinda vadesi geliyor sizce bozdurup yastik alti altin almakmi mantikli olur yoksa tahvilde devam etmelimiyiz fikrinizi paylasirsaniz seviniriz

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Daha net bir soru olsa anladığım kadarıyla çerçeve çizebilirim ama al-sat tavsiyesi vermek tercih ettiğim bir şey değil. Saygılar.

      Sil
  17. Hocam, konuta yatırım yapanlar, manipülasyona kanıyorlar gibi geliyor. Sizin fikrinizi merak ediyorum. Yani 2013'te hatırlarsanız konut kredileri dip yapmıştı, aylık 0.62 seviyesine kadar inmiş, buna karşılık, metrekare konut fiyatları da döviz bazında tarihi zirveyi görmüştü.
    Şu anda konut fiyatları dipten döndü ve mesela Bağdat Caddesinde yeni konut arzının da çok yavaşlaması ile son 10 ayda % 30 civarı artış oldu.
    Sizce inşaat sektörü bu kadar kötü durumdayken, konut fiyatlarının bu tür bir artış içine girmesi (belirli lokasyonlarda) toplum olarak hafızamızın zayıflığı ile mi alakalı?
    Biraz da finans bilgimizin, "faiz düşük, döviz de 7.20'de 5.20'ye düşmüştü" şu anda kredi oranları düşük, ev alalım bari.
    Mesela şu düşünülmüyor, kredi oranları düşürülene kadar konut sektörü resmen yaşam destek ünitesine bağlıydı.
    Tekrar kredi faiz oranları artarsa, fiyatlar daha da keskin düşebilir düşüncesindeyim.
    Size yatırım tavsiyesi soranlara bu konuda bir yazı yazarsınız belki.
    "Kredi oranlarının konut fiyatlarıyla ters korelasyonu ve kredi oranlarının bu seviyede ve daha düşük seviyede kalmaması ihtimalinin konut sektörüne olası etkileri" aklıma gelen bir yazı konusu.
    Konut sektörü kredi oranlarına eskisinden de hassas durumda ve bunu tehlikeli görüyorum.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Şu an konuta olan talep yatırımdan çok ertelenmiş ihtiyaç kaynaklı gibi duruyor; konut fiyatları dipten döndü ama seçici olunmazsa halen cazip değil. Konutta son durum nedir şu an emin değilim konut satış ve fiyatlarını önemli bir değişken(mb faizi) olmadan gözlemlemek lazım.

      Sil
    2. Hocam ertelenmiş talep gözleminiz çok yerinde, bu hususu gözden kaçırdığıma şaşırdım, özellikle Bağdat Caddesi gibi gözde lokasyonların her zaman alıcısı olur, ve Cadde'de gerçekten ertelenmiş bir talep vardı, şu anda faiz oranlarının cazibesinin-Marmaray'ın ve yeni arzın çok azalması artış için iyi bir ivme sağladı. Gerçekten bütün faktörleri göz önüne alarak analiz yapmak çok önemli. Ertelenmiş talebin olmadığı yerlerde, hala hareket yok, bu da gözleminizi destekliyor.

      Sil
  18. Benim şuan 100.000 tl sermayem var . Bu sermayeyle 6-9 ay sürede en çok hangi yolla kazanırım. Altın veya dolar anlık kurundan düşme ihtimalindeki düşünceniz nedir? Siz olsanız hangi yolla bu parayı kazança dönüştürürdünüz? Şimdiden teşekkür ederim

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yazdığım bütün yazılarda az-çok bu sorunun cevabını vermeye çalışıyorum ama sizde takdir edersiniz ki doğrudan cevap vermek çok tercih edilrn bir yol değil. Ben bu soruya bir cevap veririm ama. iki gün sonra bu cevabı tamamen değiştirecek bir gelişme olmayacağının garantisi yok ve düzeltme tapmak istersem bunu sağlayabileğim bir iletişim kanalımız.

      Soru şu şekilde olsa "Şu vadeye kadar belirleyici gelişmeler ne?" anladığım kadarıyla cevap veririm.

      Sil
    2. Şahsi fikrinizde olsa paylaşmanızı dilerim. Peki ya bu 2 hafta içinde belirleyici gelişmeler neler? Süreçte öneriniz nedir?

      Sil
    3. Yorumla açıklamak biraz zor. Twitter'dan iletişime geçebiliriz.

      Sil
  19. yatırım denince hep altın, döviz, borsa, mevduat, tahvil konuşuluyor ben en iyi parayı kaldıraçlı mortgage ile emlak konut yatırımında geri aldım son 5 yıl ve son 2 durgunluk yılında.. Farklı bakış açısı gerekiyor kanımcaben 100000 peşin koyunca bankalar bana 400000 yani peşinatımın 4 katı 10 yıl vadeli 0,79 aylık faizli kredi açıyor KKDF filan yok. Konutu %20 ucuza alabiliyorum alın dolar ve hisse senetlerinde 100000 tl varsa o kadar.. birde kira alıyorum yılda yarıtırımın yüzde 6 sı kadar tutuyor Türkiyede ev fiyatının 200 aylık kira eşiti oluyor buda ayda % yarım demektir..ev fiyatları ortalama yüzde 12 nominal artış alıyor türkiyede.. Mortgage la aldığım ev %100 fiyatı arttığı zaman peşinat param değil bankadan aldığı tüm kredi dahil bedel %100 artmış oluyor. Bu meyanda aldığım evlerden 2 tanesinde ROI sermaye geri dönüş hesapladım bu durumda peşinatlarım ve aylık mortgage ödemelerim eksi kira gelirlerim..ve nihai ev fiyatı getirisi o günkü rayiç satış fiyatı ortasını aldım.. 2017 2018 arası mortgage ile aldığım evlerde %148 2014 te aldığım evde %258 nakite getiri almışım.. bankalar nominal yıllık yüzde 25 verince herkes mevduata koşmuştu :) Ben yüzde 50 den fazla aldım. bu arada peşin ev asla önermiyorum çünkü orada mortgage kaldıracı çalışmıyor zira.. sorular varsa kanalıma beklerim..selamlar bol kazançlar .. https://www.youtube.com/channel/UCHExW8VqaE0a3W0kwSe_BXg?view_as=subscriber

    YanıtlaSil