16 Temmuz 2019 Salı

Ekonomik Krizde Neye Yatırım Yapılır

 Bu paylaşım son zamanlarda sık sık karşılaştığım bir soruya cevap verme amacıyla yazılmıştır. 2020 yılında global çapta ekonomik kriz/resesyon yaşanabileceğine dair son zamanlarda birçok makale, rapor okuyoruz; 2020 yılında ekonomik kriz veya resesyon yaşanmasına dair beklentilerin en önemli kaynağı muhtemel bir Abd-Çin ticaret savaşıydı, Osaka'da gerçekleşen G-20 Toplantısında Abd ve Çin tarafları tekrardan masaya oturduğu için 2020'e dair beklentilerde iyimserlik arttı fakat 2020'e dair kriz/resesyon beklentileri halen mevcut. Makalenin sonunda 2020 senaryoları hakkında sık sık güncellediğim paylaşım mevcut o yüzden 2020 senaryolarına hiç değinmeyeceğim, bu paylaşım tarihinden bağımsız olarak ''Ekonomik krizde neye yatırım yapılır ? '' ''Krizde en iyi yatırım aracı nedir ? '' sorularına cevap verme amacıyla yazılmıştır. Daha önce birçok paylaşımda ekonomik krizlerde neye yatırım yapılır sorusuna -anladığım kadarıyla- cevap vermeye çalışmıştım ama halen doğrudan bu soruya soran takipçiler ile karşılaştığıma için bu soruya cevap olarak ayrıca bir paylaşım yapma gereksinimi duydum.



1.Altın:


 Geçmiş örneklerden gördüğümüz kadarıyla küresel krizde en iyi yatırım aracı Altındır; kriz dönemlerinde risk iştahı düşeceği için güvenli limanlara (altın, japon yeni, tahviller vs.) olan talep artar; 2020 yılı için kriz beklentileri güçlendiği son aylarda altının ons fiyatı 1250 dolar seviyesinden +1400 seviyesine yükselmiştir; geçmişte her kriz altın fiyatlarını çok güçlü şekilde desteklediği için büyük veya küçük fark etmeksizin piyasa oyuncularının gözünde kriz ile altına yatırım yapma özdeşleşmiş durumdadır.(Kendini gerçekleştiren kehanet)

Konu dışı: Kendini gerçekleştiren kehanet; piyasa oyuncularının bir inanç dolayısıyla işlemler yapmasını ve bu işlemler sayesinde inancın gerçek çıkması olayını açıklar.

 Altının fiyatlarını destekleyen en önemli faktörlerden biri küresel para arzı/enflasyondur. Geçmişte altının para birimi olarak kullanılmasının ve daha sonra para birimi olarak kullanımının mümkün olamamasının ana sebebi altın üretiminin küresel para arzı/enflasyon ihtiyacına karşılık verememesidir.(konu dışı: Neden karşılıklı para basma standardı sona erdi? -Link-) Klasik bir krizde büyük merkez bankaları çok güçlü şekilde parasal gevşeme gerçekleştirdikleri için enflasyona sebep olsun veya olmasın küresel para arzı marjinal şekilde artar.(Geçmişteki örnekler bize her krizde parasal gevşeme ihtiyacının bir öncekinden fazla olduğu gösteriyor.) Bu artış da altın fiyatlarını çok güçlü şekilde olumlu etkiler.

  Başlıca yatırım araçlarından tahvillerin asıl amacı sağladıkları getirilerdir, küresel bir krizde küresel para arzı artmadan önce tahvil/mevduat getirileri genelde olabilecek en düşük seviyeye düşer ve cazibesini kaybeder. Majör para birimleri artan para arzı, diğer para birimleri ise düşen risk iştahı sebebiyle cazibesini kaybeder; krizin reel ekonomiye etkisi sebebiyle reel ekonominin de zayıflaması sebebiyle şirket getirileri/borsalar da cazibesini kaybeder(Bu durum artık geçerliliğini kaybediyor.) ve neredeyse bütün önemli yatırım araçları cazibesini kaybederken altın çok sınırlı varlık ile beraber çok cazip hale gelir.

 Altın fiyatlarını etkileyen bir diğer önemli faktör ise dolar endeksidir.(DXY) Altın ons fiyatlarının genelde dolar ile ters korelasyon içinde olması beklenir ve klasik bir küresel krizde artan para arzı sebebiyle dolar endeksinin de zayıflaması beklenir ve bu durum da altın fiyatlarını pozitif etkiler. Dolar endeksi, Abd dolarının birkaç önemli para birimine göre değer değişimini ifade eder; bu sepetin %85'ini euro, sterlin, yen oluşturur ve son yıllardaki gelişmeler muhtemel bir parasal gevşemede bile dolar endeksinin gevşemesi hakkında soru işaretlerine sebep olmaktadır fakat altının ons fiyatı dolar ile ifade edildiği için doların gevşememesi senaryosunda bile Türk yatırımcısı için bir değişim olmayacaktır.

 Son küresel kriz öncesi(2007) altının ons fiyatı 650 dolar civarında iken 2011'de altının ons fiyatı 1900 doları aşmıştır; 2007'den beri altın hiçbir dönem 2007'deki değerinin yaklaşık iki katının altında fiyatlanmamıştır.


ekonomik kriz yaklaşırken nereye yatırım yapmalı
Altın ons fiyatı grafiği



2. Borsalar:


 Küresel kriz dönemlerinde parasal gevşeme öncelikle büyük merkez bankalarının faiz oranlarını en düşük seviyeye düşürülmesi ile başlar ve bu seviyede sabit tutulduğu için tahvil piyasası ne getiri ne de oynaklık ile cazip olmaz. Günümüzde dünyadaki dört majör merkez bankasından ikisi(Japonya, Avrupa) negatif faiz uygular iken İngiltere Merkez Bankası  faiz oranı %0.75, Abd Merkez Bankası ise %2.25'tir; geçmişteki krizlerde büyük merkez bankalarının %5 civarında gevşeme yapmasını düşününce bir sonraki krizde merkez bankalarının çok güçlü şekilde bilanço artırma(para basma) tedbiri alacağını ön görebiliriz; bu artış da hem daha fazla yatırım çeken majör para birimlerinin değer kaybetmesine hem de küresel anlamda bütün para birimlerinin daha stabil hale gelmesine yol açması beklenir, bu şartların da döviz piyasalarının cazibesini kaybettirmesi beklenir.

 Başlıca yatırım araçları cazibesini kaybederken kriz sürecinden reel ekonominin göreceği zarar sebebiyle  şirketlerin bilançosunun bozulması beklenir, düşen risk iştahı sebebiyle borsalar da cazibesini muhtemelen kaybedecektir fakat makul bir dipten sonra  artan para arzı bir taraftan şirketlerin bilançolarını olumlu etkilerken diğer yandan varlık fiyatlarını yukarı sürükleyecektir ki bunun da ana sürükleyicisi borsalar olması beklenir. Geçmişte borsalar defalarca  abartılı değerlenme işareti verdiği halde küresel likidite arttıkça borsalar makul olup olmadığı şüpheli bir süreç ile prim yapmaya devam etmiştir; bu süreç tabii ki sağlıklı değildir ve sorunlu bir birikime sebep olmaktadır ama yatırımcı gözünden bakınca ise çok ciddi bir getiri vaat eder. Son 11 yılın tecrübe birikimi sebebiyle (2008 Krizi sonrası) küresel krizin bir süre sonra borsaları çok olumlu etkileyeceği beklentisi kendini gerçekleştiren kehanet haline gelmiştir; küresel ekonomi hakkındaki olumsuz gelişmeler olması gerekenin tam aksine borsaları olumlu etkilemektedir.

 Dünya borsalarının göstergesi olarak kabul gören S&P 500 endeksi 2008 Krizi döneminde 800 puan civarına düşer iken günümüzde 3.000 puanı aşmıştır.


ekonomik kriz yaklaşırken neye yatırım yapmalı
S&P 500 endeksi


 Bahsettiğim klişeleşmiş süreç sebebiyle kriz dönemleri tecrübeli yatırımcılar için çok karlı bir döneme dönüşebilir fakat bunun gerçekleşmesi için öncelikle krizin öncesini iyi tespit şarttır, bunun dışında 2008 sonrası süreç sebebiyle bu bahsettiğim klişeleşmiş sürecin tekrarlanıp tekrarlanmaması ayrıca şüphelidir; çok basitçe ifade edersek 2008 sonrası alınan tedbirler bir sonraki küresel krize büyük merkez bankalarının vereceği muhtemel tepkileri etkilemiş olabilir ve bahsettiğim klişeleşmiş süreç (en fazla olumlu etkilenecek ülkelerden biri biziz) kısa vadede bir rahatlama sağlasa da insanlık ve dünya ekonomisi için çok güçlü riskler de barındırmaktadır o yüzden  ısrarla klasik bir küresel kriz ifadesi kullandım, bir sonraki krizde çok farklı bir süreç ile karşılaşma ihtimali de yok değildir. Daha önce bu konu ile ilgili yazmıştım, tekrara düşmemek için link bırakıyorum.(Japanification/ Deflasyon Tuzağı-Link-)

Ekleme:-2020 ekonomik kriz yılı mı-


 Twitter: Yusuf Yüksel



Facebook: Yusuf Yüksel

5 yorum:

  1. beklediğim bir yazı olmuş, teşekkürler. 2008 Krizinden nasıl çıktıksak bir sonraki krizden ben 2008 Krizi de olduğu gibi çıkamayacağımızı düşünüyorum. Buna hiç bir ülke izin vermez. Sömurülen Dünya Bence artık bu yükü kaldıramaz. Herkes Son model eşyalara sahip olmak için bir biriyle yarışıyor ve hava atıyor, insanlığını unuttu. 32 Yıldır Mahalle Bakkallığı yapmaktayım, Her krizde insanlar bizim gibi esnafların sırtından Krizi atlatırlardı. 6 ay para vermeden insanları idare ettiğimiz oldu. Toptancılar da bizden 6 ay para almasa da ayakta kalırdı, Artık hiç bir toptancı değil altı ay 1 hafta içinde para almazsa mal bırakmıyorlar, sebebi Türk Milletinin büyük Marketleri zengin etmesi ama Kıyıda köşede kalan esnafı bitirmesi olarak görüyorlar. Bende aynı şekil görüyorum. 2008 Krizini en iyi hisseden o dönem esnaflarıdır, Belki çoğunluğu Teğet Geçti ama bizleri hiç teğet geçmedi. Şimdi insanlar Bakkala gelip veresiye teklif ediyorlar Herkese veresiyeyi kapattığımızı söylüyoruz. işin Özeti Varlığına Ortak olmadığımız Milletin, Yokluğuna ortak olamayacağımızı geçte olsa anladık. Yazınız için tekrardan teşekkürler. Bu arada Bir sorum olacak. İstanbul Yaklaşımı Hakkında Bir makalenizi Bekliyoruz.

    YanıtlaSil
  2. Güzel bir yazıya, güzel bir yorumla katkıda bulunmuşsunuz Ali Şahin bey.

    YanıtlaSil
  3. Hocam elinize sağlık peki Küresel bir krizde gümüş altından daha çok fırlıyor ve özelikle JP Morgan gibi bankalar fiziksel gümüş depoluyor? fiziksel altın ve gümüş daha mı mantıklı olur ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Sıradan küçük yatırımcının fiziksel değerli maden biriktirmesini gerektirecek bir kriz çok daha farklı sonuçlar doğurur.

      Sil

Yusuf yuksel