31 Temmuz 2019 Çarşamba

Kripto Paralar Geleceğin Para Birimi Olabilir Mi

 Dijital para birimleri/ Kripto paraların gelecekte yaygın para birimi olup olmayacağı son zamanlarda sıklıkla dile getirilen bir tartışma konusudur; küresel ekonomideki gelişmeler bize yakın gelecekte bu sorunun çok daha güçlü şekilde tartışılabileceğini gösteriyor.(Başka bir makalenin konusu)

 Öncelikle şu soru sorulabilir; Neden kripto paralar geleceğin para birimi olsun? Dijital paralar mevcut paralara karşı öne sürülmüş en makul seçenek değil hatta dijital paralar günümüzde bir para birimi iddiasında olup olmadığı ayrıca tartışılabilir; Dijital Para birimlerinin sadece %2'si gerçekten ''para'' olarak kullanılıyor (veri güncel olmayabilir) yatırımcıların gözünde dijital para birimleri bir varlık çeşididir; Dijital para birimlerini bir varlık olarak düşününce de bu varlığın değerinin etkileşim içinde olduğu faktörler önem kazanıyor, genel anlamda kripto paraların en güçlü etkileşim içinde olduğu olguların başında küresel likidite arzı hakkındaki beklentiler ön plana çıkıyor (Para arzının artması) bu da kripto paraların ''para birimi'' olma iddiası ile çok güçlü çelişki içinde bir durum fakat diğer yandan şu an kullandığımız paraların geçmişte olduğu gibi otorite-toplum ortak faydası işlevi otoriteler lehine bozuluyor ve yakın gelecekte daha da bozulacağını gösteren bir konjonktür içindeyiz, bu sebeple sisteme isyan eden(Pratikte değil ama teorikte) kripto paralar ileride geniş toplum kesimleri için daha fazla anlam ifade edebilir.(benim kişisel fikrim mevcut sistem kripto paralar gibi devrimsel yollarla yeni baştan düzenlenmeyecek, rehabilite edilecek)




Kripto Paralar Geleceğin Para Birimi Olabilir Mi


 Kripto paralara gelmeden basitçe paranın yolculuğuna bir göz atarsak insanlık üretim ve tüketim yaptığından beri takasa ihtiyaç duymuştur ve takas işlemleri gerçekleştirmiştir; eski zamanlarda takas işleminin zorluğu insanlığı parayı bulmaya teşvik etmiştir.

 Para en başta ''Senet'' olarak kullanılmıştır yani insanlar ürettikleri ürünleri gidip bir otoriteye teslim etmiş karşılığında otoritenin  para/senedini almıştır, mal karşılığı otoriteden alınan senetler/paralar ile ihtiyaçlar karşılanmıştır. Basitçe ifade etmek gerekirse en başta ekmek üreten insan peynir alacak ise iki üretici de bir otoriteye ürünlerini bırakıp senetler alırlar, sonra senet takası yapıp otoriteden takas edilen ürünleri alırlardı; zamanla sistem daha da pratikleşti ve takas işlemleri sadece ''para'' ile yapılmaya başladı ve otoritelerin suistimali ortaya çıkmaya başladı.

 kripto paralar geleceğin parası mı
Kripto paralar geleceğin para birimi olabilir mi



 Takas işlemi ürünlerin karşılığı olacak kadar para ile gerçekleştirilince ürün fiyatları makul bir değer aralığında dalgalanırdı/dalgalanır, bu sürecin güvenirliğini sağlamak mesuliyetini taşıyan otorite buna karşılık makul bir kazanç elde ederdi/eder ; Ortaçağ'da bu işi soylular/derebeyleri yaptığı için bu hakka günümüzde ''Senyoraj'' denir. Otorite senyoraj hakkını suistimal ederek piyasaya gerekenden çok daha fazla para sürerse  para/ürün dengesini bozabilirlerdi ki -geçmişte sıklıkla bozmuşlardır- bu durum paranın ürünlere göre hızla artmasına ve paranın değer kaybetmesini sebep olur, bu işlemin geniş toplum kesimlerinin soyulmasından farklı bir anlamı yoktur.

 Toplumlar otorite tarafından soyulmamak için hayvandan kumaşa, tuzdan altına kadar birçok ürünü para birimi olarak kullanmışlardır; altının çok uzun zaman para birimi olarak kullanılmasının sebebi otoritenin gizlice toplumu soyabilmesini engellemesi ve pratik kullanıma açık olmasıdır; geçmişte de günümüzde de altın üretimi hızla artırılamayan bir ürün olduğu için toplumların otorite tarafından gizlice mağdur edilmesini engelleyen bir işlev görmüştür. Otoriteler altını sadece ayarını düşürerek artırabiliyorlardı ki bunu da halktan gizleyemiyorlardı.(İsyanlara sebep oluyordu.) Altın çok uzun zamanlar boyunca otorite-toplum ortak faydası olan para birimi vasfını koruyabilmiştir fakat 20. yüzyılda hızla artan üretim ve küresel ticaret hacmi altının para birimi olarak kullanılabilirliğini sınırlamıştır ki en sonunda bu süreç ''Büyük Buhran''a sebep olmuştur.

  Enflasyon/para arzının artırılması nasıl toplum açısından olumsuz ise ekonomi açısından yetersiz enflasyon aynı şekilde olumsuz, riskli bir durumdur. Büyük Buhran'a sebep olan diğer birçok faktörle beraber krizin en önemli sebeplerinden biri yetersiz altın arzının üretim-tüketim döngüsünü engelleyecek noktaya gelmesidir daha basit ifade edersek küresel çapta üretim ve tüketme talebinde bir sorun olmadığı halde sınırlı altına talep marjinal şekilde artınca altın fiyatları anormal şekilde artmış ve ulaşılamaz hale gelmiş üretim-tüketim döngüsü gerçekleşememiş ve büyük bir ekonomik yıkım gerçekleşmiştir; sorunu ilk algılayan Alman Hükümeti bir nevi takas ekonomisine dönerek krizden çıkıp dünyaya yol gösterici olmuştur. Yine ekonomilerin makul enflasyon altında potansiyelini çok ciddi şekilde artırıyor olduğu gerçeği 1700'lü yıllardan beri oluşabilecek yan etkileriyle birlikte bilinmekteydi.( Enflasyonun toplum için yararını teorik olarak bulan kişi olduğu iddiası güçlü olan John Law aynı zamanda tarihin en büyük manipülatörlerinden biridir; yaptığı manipülasyon insanlık tarihinin gidişatını etkilemiştir demek hatalı olmaz. -John Law ve Mississippi Balonu-) Büyük Buhran sonrası Bretton Woods anlaşması ile üretimi sabit olan altının enflasyon/arz artışı ihtiyacı ABD doları ile artırılması yolu denenmiş(Altın karşılığı dolar standardı) ama bu sistem de yetmişli yıllarda tıkanmış ve karşılıklı para basma olgusu ortadan kalkmıştır. Yetmişli yıllardan beri bir paranın değerini Merkez Bankası'nın güvenirliği, saygınlığı, temsil ettiği ekonominin makro ekonomik göstergeleri belirler fakat bütün büyük merkez bankalarının aynı anda senkronize olarak para basması kötü paranın sistematik olarak değer kaybetmesini engeller iken tercih edilen yöntemler üretilen paranın geniş toplum kesimlerinden çok sınırlı bir çevrenin durumdan faydalanmasına sebep oluyor.

dijital paralar geleceğin parası mı,
Kripto paralar geleceğin para birimi olabilir mi


 Kripto paralar şu an çok küçük hacimler ile işlem gören varlıklar  olsalar da geniş toplum kesimlerinin çıkarlarını koruyamayan(başka bir makale konusu) Merkez Bankalarına bir alternatif olma iddiasındalar, ben kişisel olarak kripto paraların alternatif olma işlevi gerçekleştirebileceklerine inanmıyorum ama küresel sorunlara gerçekçi çözümler sunmayan sürekli olarak problemleri büyüterek ileriye öteleyen Merkez Bankaları'nın ihtiyaç duyulması kuvvetle muhtemel rehabilite sürecinde kripto paralara karşı olan ilginin artması beklenebilir.

 Kripto paralar gerçekten bir para birimi olacaklar ise geçmişten günümüze toplumun bir para biriminden bekleyeceği bazı temel fonksiyonları yerine getirebilmesi gerekmektedir; Kripto Paralar devletleri dışlama iddiası taşımaktadırlar ama geçmişten günümüze insanlar suistimallere yol açsa bile para birimlerinin karşılığı konusunda bir otorite ihtiyacı duymuşlardır, belli bir otoriteye bağlı olmayan bir kripto paranın para birimi olarak kullanılması insanlığın binlerce yıllık tecrübesine uygun düşmemektedir yine bazı kripto para birimleri ''sınırlı üretim'' iddiasındadır, modern ekonomi bir asırdır bir standarda göre para basmanın makul bir para politikası olmadığı konusunda hemfikirdir.

 Kripto para yatırımcıları çok haklı gerekçeler ile merkez bankalarını eleştirmektedirler ve birçok kripto para merkez bankalarının üstünde toplumu temsil eden kurullar ile para politikası belirleme iddiası taşımaktadır; bu bakış açısı çekici ama altı boştur çünkü merkez bankaları çok ciddi eleştirileri hak ediyor olsalar da bu bankaların aldığı tek kelime ile aptalca kararlar zaten geniş toplum kesimlerinin seçtiği politikacıların tahribatlarını önleme, düzeltme çabasıdır açıkçası dünyanın hiçbir yerinde insanlar fedakarlık yaparak gerçek anlamda sorun çözecek seçilmişlere uzun süre meyletmemişlerdir.

 Kripto para yatırımcıları ya da bu varlıklar üzerinde söz sahibi olan kurum ve kişiler abartılı derecede enflasyon/para arzı artırımı karşıtı ifadeler kullanmaktadırlar ama aksine enflasyon ekonomiler çok gerekli ve faydalı bir olgudur.

 Son olarak da kripto paraların bilgisayarlardaki bir kod olması sebebiyle güvenirliği hakkında şüpheler dile getirilmektedir fakat günümüzde para arzının  kabaca %95'i kripto paralardan farklı değildir.

 Özetle kripto paraların gerçek anlamda para birimi olabilmesi için otorite sorununu çözmesi, iktisadi sorunlara gerçek anlamda çözüm sunmaları(Günümüzde iktisadi sorunlara gerçek çözüm sunacak fikirlerin toplum tarafından desteklenmesi pek rastlanan bir durum değildir.) gerekmektedir.


Bu makalede bazı noktaları başka makalelerde değinmiş olduğum için atladım. Şu alttaki makaleleri de okumanızı tavsiye ederim.

1. Japanification/Deflasyon Tuzağı-Japanification-

2.Varık alım programları-Varlık alım programları-

Twitter: Yusuf Yüksel




Facebook: Yusuf Yüksel

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Yusuf yuksel