24 Ekim 2019 Perşembe

Helikopter Para Nedir

Helikopter Para Nedir


 Gelişmiş ülkelerde bütün çaba ve önlemlere rağmen enflasyonun bir türlü istenen seviyeye gelmemesi Helikopter Para teorisini tekrardan gündeme getirdi.

Helikopter para ne demektir



Helikopter para veya helikopter parası; hükumet harcamalarının doğrudan merkez bankaları tarafından karşılanmasına verilen addır. Hükumet harcamalarının merkez bankaları tarafından finanse edilmesi neredeyse bütün gelişmiş ülkelerde yasalarca engellenmiştir ancak yasal düzenlemeyle uygulanabilir. Teorinin sahibi Nobel ödüllü M. Friedman; deflasyon ortamında klasik yöntemlerin başarı sağlayamaması halinde merkez bankalarının hükumet harcamalarını finanse etmesini hatta bu çaba da başarısız olursa halka doğrudan para aktarılmasını önermiştir. M. Friedman; bu teoriyi savunurken halka helikopterden para saçılması metaforunu kullandığı için teori Helikopter Para olarak anılmaya başlamıştır. 



Helikopter parası ile varlık alım programları arasındaki fark



Helikopter para; kamu harcamalarının doğrudan merkez bankası tarafından finanse edilmesini önerir.Varlık alım programları ise merkez bankalarının devlet tahvili alarak kamunun çok cazip maliyetle borçlanmasını sağlar. Her iki yöntem de piyasadaki likiditeyi artırarak toplumun da daha cazip maliyetle borçlanabilmesini sağlar.


Varlık alım programları son on senede gelişmiş ülkelerde finansman maliyetini yok denecek seviyeye getirmiştir ama bu teşvik borçluluğu da anormal seviyede artırdığı için şu an aşırı düşük maliyete rağmen gelişmiş ülkelerde borç yükü geçmiş krizlerle aşağı yukarı aynı seviyeye ulaşmış durumdadır. Geçmişte bu sorun merkez bankalarının faiz indirimleriyle finansman maliyetini düşürmesi yoluyla çözülürdü fakat şu an hiçbir büyük merkez bankasının sorun çözebilecek seviyede politika faizi yok. (Daha geniş bilgi için Her Şeyin Balonu) Bu sebeple gelinen nokta Helikopter Parası önlemini dayatıyor. IMF'e göre bir resesyon ortamında gelişmiş ülkelerde ülke ekonomilerinin %40-60'ı büyüklüğünde borç zombileşebilir.(Yükümlünün borcun faizini bile ödeyememesi)

Zombileşebilecek borçların ülkelerin ekonomik büyüklüklerine oranı


Helikopter Parasının yararları



- kamu-merkez bankası senkronizasyonu sağlanır.


 Merkez bankaları ve kamu otoritelerinin sorunları sorunlara birlikte ve benzer politikalarla müdahalesi sorunların çözümünü kolaylaştıran bir etkendir. Örnekle açıklamak gerekirse yakın zamanda Avrupa Birliği ile italya'nın kamu bütçe açığı limiti sebebiyle sürtüşmesine şahit olduk. Avrupa Birliği, İtalya'ya bütçe açığı limiti dayatırken diğer yandan ECB'nin varlık alımlarına devam etmesi tartışılıyordu.


  ECB şu an varlık alımlarına yeniden başlamışken Almanya altyapı yatırımına ihtiyaç duyuyor olmasına rağmen bütçe fazlası veriyor.(Almanya'nın kamu borcu Avrupa ortalamasına göre çok çok düşük) Bu kopukluklar at arabasında bir atı öldüresiye kırbaçlayıp ötekini durdurmaya çalışmak gibi mantıksız, tutarsız ve muhtemelen sonuçsuzdur.



-Helikopter parası daha geniş kitlelerin faydasınadır.


  Varlık alım programları her kesimin aleyhine sonuçlar doğurur iken faydası daha çok üst gelir grubuna oldu. Helikopter para daha geniş kesimlerin fayda göreceği bir yöntemdir.


-Helikopter para enflasyon üretmek için çok daha etkin bir yoldur.


 Helikopter Para, büyüme ve enflasyon üretmek için son derece etkin bir yoldur. Son on yılda varlık alım programlarıyla küresel ekonomiye enjekte edilen 20 trilyon doların çok daha azı Helikopter Parası olarak ekonomilere enjekte edilmiş olsaydı büyüme ve enflasyon konularında daha olumlu sonuçlara ulaşılırdı.

Helikopter parasının zararları



-Merkez bankalarının bağımsızlığı insanlığın binlerce yıllık tecrübe birikiminin sonucudur ve geniş toplum kesimlerinin otoriteye karşı çıkarlarını savunur.(Karşılıklı para basmak) Helikopter parası , bu kazanımın kaybı ile sonuçlanabilir. Kamu otoritelerinin helikopter parasını suistimal etmemesi sürpriz olur mesela D. Trump'ın helikopter paradan çok daha azı için neler yapabildiğini görüyoruz.


 Helikopter para, çok büyük ihtimal belli bir süre uygulanması vaadiyle başlayacaktır ama yöntem yapısal sorunları daha da derinleştireceği için ilerleyen dönemde artarak devam edecektir aynen son on yılda geri toplanma vaadiyle basılan ve basılmaya devam eden paralar gibi...



 Helikopter para  gelişmiş ekonomilerin yapısal sorunlarına bir çözüm sunmuyor. Gelişmiş ekonomilerin başlıca sorunları şunlardır;

1. Çöken Demografi:


 Gelişmiş toplumlar sadece tüketemedikleri için değil tüketmeyi tercih etmedikleri için de harcama yapmıyorlar. Bu durumun da en önemli sebeplerinden biri ülkelerin nüfuslarının önlem alınabilecek seviyeyi aşmış şekilde yaşlanmasıdır. Yaşlanan nüfus tüketmez, yatırım riskinden kaçınır, verimsizleşir. Yaşlılık gelişmiş ekonomileri aşağı doğru çekerken bunun doğal sonucu sorunlar ortaya çıkıyor. İşsizlik vb. sorunlar artarken yerli nüfus bu durumu günah keçilerine yüklüyorlar ki bu da genelde göçmenler oluyor.  Gelinen noktada ekonomik sorunların temelindeki demografi sorununun tek çözümü yine günah keçisi ilan edilen göçmenlerdir. Toplumda artan göçmen karşıtlığı doğal olarak siyaset dünyasında da karşılık buluyor, son yıllarda gelişmiş ülkelerde en hızlı artan akım yabancı/göçmen karşıtlığıdır bu durum da gelişmiş ekonomilerin sorunlarını paradoksa dönüştürüyor.

2. Zayıflayan Verimlilik: 


 Gelişmiş ülkelerde verimlilik azalıyor.(ABD hariç) Bu durum da aslında demografik çöküşün bir başka sonucudur. Amerika, Çin ve gelişen ülkelerde en değerli şirketlerin 20-25 yıllık geçmişi var iken Avrupa'nın en değerli şirketleri asırlık şirketlerdir. 70-80'li yılların efsane ekonomisi Japonya neredeyse 30 yıldır küresel ölçekli marka çıkaramıyor.

(Abd'nin göçmenlere karşı tutumu nispeten yumuşak olduğu için demografik olarak diğer gelişmiş ülkelerden ayrışıyorlar ve ekonomileri de yine aynı şekilde diğer gelişmiş ülkelerden ayrışıyor.)


3. Sorunlu ekonomik Modeller: 

 Çok fazla ayrıntı gerektiren bir konu olduğu için sadece örnek olması için bir link bırakıyorum.(Avrupa para birliği dağılabilir mi)

 Özetlemek gerekirse ''Yaşlılara satılan alt bezinin çocuklara satılan alt bezini geçtiği bir ekonomide hiçbir para politikası enflasyon üretemez.''


Zombilerin Şafağı


 ''Bedeli ne olursa olsun, bir sorun ötelenebiliyorsa ötelenir.'' cümlesi merkez bankalarının sorunlara bakış açısını güzel bir özetidir. Helikopter para yöntemi kullanılırsa gelişmiş ülkelerin yapısal problemleri bir yana mevcut duruma bile sınırlı katkı sağlayacak. Yazının başında ifade etmiştim, gelişmiş ülkelerde aşırı düşük maliyetlere rağmen birçok firma borçlarının faizini bile ödemekte zorlanıyor(Zombi) ve bu şirketler yükümlülüklerini yerine getiremediği, sağlıklı firmalar ile rekabet ettiği için sağlıklı firmaları da kendilerine benzetiyorlar.(Aynı sorun bizde de var.) Helikopter para yöntemi uygulanırsa ekonomileri zehirleyen bu firmalar varlığını sürdürüp daha büyük problemlere sebep olacak.(Ayrı bir makale yazmayı planladığım bir konu)

 Şu an uluslararası medyada dillendirilmeye başlayan bu Helikopter Para yöntemi merkez bankaları tarafından uygulanırsa kapitalist sistemin sürdürülebilirliği de tartışmaya açılacaktır.

Ekleme: Varlık alım programları-Link-


Twitter: Yusuf Yüksel

Facebook: Yusuf Yüksel

15 yorum:

  1. Hocam bir türlü arttırılmayan faizler nedeniyle ilerinin sosyal güvenlik ve emekli maaşlarını ödemesi beklenen yatırım fonları da reelde eriyor, değil mi? Bu fonların enflasyon karşısında erimeden ileri yıllara taşınması nasıl sağlanacak? Bizim gibi gelişmekte olan ekonomilerin bir kısmı onlara cazip kazanç imkanı sağlıyor ama hatırı sayılır bir default riskmiz var. Zaten biraz da başımızdaki, bankalara 100 milyon dolar borcu olan şirket sahibi gibi, ben batarsam onlar da zarar görür düşüncesinde sanki (haklılık payı var gibi, sonuçta global ekonomide G20 ülkesinin temerrüte düşmesi domino etkisi yaratabilir)
    Bunun dışında Türkiye'nin çok büyük çöküş yaşaması kavimler göçü benzeri bir harekete neden olsa, Avrupa için durum pek hoş olmaz.
    Çok varsayımsal yazdım ama özellikle Avrupa kendi ihtiyar nüfusuyla uğraşırken, bir yandan da kendi iyiliği için Türkiye gibi ülkeleri de batmaktan korumalı sanki, ne dersiniz hocam?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Hiçbir alacaklı yükümlünün batmasını istemez ama sistem daha az alacak kurtarmayı sürdürülebilirlik için tercih eder. Bu yüzden bankalar alacaklarını yok pahasına satsalar bile affetmezler.

      Sil
  2. Hocam birşey soyliyim mi .. sizi yeni keşfettim ve yazılarınız inanılmaz derecede analizleriniz kusursuza yakın..
    Yazdığınız onca yığın bilgi yazılarını o kadar güzel toplayıp aktarmissiniz ki .. geçmişe dönük tüm yazılarınızı okudum ..
    Dünyada olup biten tüm ekonomik aksiyonları yansız ve yalın anlatim tarzı Ender görülebilecek bı özellik harikasınız gerçekten ellerinize sağlık ..
    YouTube kanalı açarsanız 10ar 15er dklik videolarla çok kisiye ulaşır ve çok kişide siz harika bir yazara ulaşmış olur..
    Köhne bitik yalan yanlış çıkarcı şu hayatta siz ve sizin gibiler e ihtiyaç var .. lütfen bunu dikkate alın ..
    Ve hem yazilarinizla hem videoları nzla. Bizlere bu yararlı ve faydalı yazılarınızı paylaşın..
    Kimi okur kimi izlerrr ..
    Sağlıcakla

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok teşekkür ederim beğenmenize sevindim. Youtube ciddi şekilde uğraş istiyor daha önce denedim ama beceremedim.

      Sil
  3. Hocam hakkinizda fazla bı bilgiye ulaşamadım sitenizde .. çalıştığınız ilgi alaniniz v.ss kısa bı bilgi yazarsanız güzel olur..
    İyi gunler

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Twitter'san benle iletişime geçebilirsiniz. Saygılar.

      Sil
    2. hocam atilla yeşiladaya sorulan soruları siz de cevaplayıp bir video çekseniz:)

      Sil
    3. Daha çok yoğunluktan olsa da bazen konu bulamıyorum. Bir soru sormak isterseniz ve bilgim varsa cevaplarım.

      Sil
  4. Sanırım hızlı koşan atın b..ku seyrek düşermişe geliyor konu. 1900'ün başlarında öyle bir hızlandı ki, düşünün yani kaç milyon insanlık tarihinde böyle hızlanma ve gelişme dönemi neredeyse yok! Ve bu hızlı koşuşun bir yorulması olacak elbet, ona da ulaşmış durumdayız sanırım. Peki benim sorum Ekonomiler illa ki daha fazla büyümesi mi gerekir? Yani Japonya öreneğindeki gibi, aç değiller açıkta değiller, her türlü imkana sahipler her türlü teknolojiyi ucuza alabiliyorlar gelirlerine göre daha ne istesinler, yada neden daha çok kazansınlar? İnsanoğlunun amacı güvenli şekilde yaşamını sürdürmek değil midir! Sürdürülebiliyorsa daha fazla çalışmaya ne gerek vardır! Bu bir sorun mudur demek istediğim? 30 yıldır Japonya gelirini arttıramıyor ama pek de sıkıntı çekmiyorlar. Bir şekilde yaşamlarını sürdürüyorlar. Önceden bu kadar imkan mı vardı, o şekilde bile inssanlar yaşamını sürdürebilmişse şu durumda çok zor olmayacaktır bana kalırsa! Pek sorun olacağını sanmıyorum yani!

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok haklısınız bir refah düşüşü hissi illaki olur ama sınırlı fakat sorun şu ki bahsettiğiniz abartılı hızlı büyümenin getirdiği borç yükü, yavaşlama durumunda abartılı ve sürekli yavaşlamayı da beraberinde getirebilir.Yine de toplumda ve literatürde ekonomik başarının karşılığı artık büyüme olmamalı.

      Sil
    2. Bu yorum yazar tarafından silindi.

      Sil
    3. Bence de artık başarı, verimi artırmak olmalı. Bana kalırsa insanları verimli kullanamıyoruz. Çoğu insan boşu boşuna yaşayıp üretemediği verime karşılık para alıyor. Hayali para. Ama para verim karşılığında hakkı olana verilse ve bu çoğalsa tüm sıkıntılar aşılır gibi sanki!

      Düşünün yani önceden kredi her önüne gelene verilmezdi değil mi! Kredi yani borç üretecek adama verimli olacak adama verilmeli. Tüketecek adam kredi kullanmasın çünkü verimsiz yere gitmiş oluyor ve sonuçta krize neden olmuyor mu!

      Sil
    4. Tercih aşaması geçildi ama !

      Sil
  5. Hocam yazılarınızda beni en çok düşündüren yaşlanan nüfusun getirdiği sorunlar, yukarıda Japonya'da sorun yok yazan arkadaşa nacizane cevaben, aklıma sizden öğrendiğim, Japonya'nın yıllık 400 Milyar dolarlık sosyal güvenlik açığı geliyor.
    Böylesi devasa bir açığı kamu borçlanması ve parasal genişleme ile uzun süre finanse edemezler sanırım.
    Benim de aklıma takılan konu hocam, dünya parasal genişleme, artan kredi yükü ile büyüdü, büyüdü, anlamadığım nokta şu;
    Malum para insan yapısı, zaten bir nevi sanal bir meta.
    Mesele, borç krizinden çok, dünyanın sınırlı kaynaklarının aşırı kullanılması mıdır?
    Yani sihirli bir deynek, borç stoklarını sıfırlasa, insanlık 2003 sonrasında olduğu gibi kredi balonu ile 15 sene daha borçlanma kapasitesine sahip olsa, bu film böyle gider mi?
    Asıl mesela finansal mı, maddi kaynağa mı dayalı, bunu anlamakta zorlanıyorum hocam.

    YanıtlaSil