2 Mart 2020 Pazartesi

2020 Abd Seçimleri

(30.01.20)

Ön not: Geçmiş bir yazı ama gereklilik sebebiyle başa çektim.


Bernie Sanders 2020 Abd Seçimlerinde neden ön plana çıktı



 İddia şirketleri 2020 Abd seçimleri için Demokrat Parti  başkan adayı olarak en fazla Bernie Sanders'a şans vermeye başladılar. Bu başlıktaki en son yazıda Bernie Sanders'ın 2020 Amerika seçimlerinde en güçlü aday olmadığını ama en kilit aday olduğunu ifade etmiştim fakat gelinen noktada Sanders en güçlü aday olmaya doğru da gidiyor. Demokrat partinin adayı için şimdilik Sanders ismi ön plana çıksa da önümüz ay itibariyle başlayacak ön seçimler belirleyici olacak fakat ön plana çıkan adaylar arasında Sanders - Warren ikilisinin politik görüşlerindeki yakınlık oyların konsolide olma ihtimalini ve bu iki adaydan daha popüler olan Sanders'ın şansını artıyor.

 Normal şartlar altında birçok açıdan Trump ve Sanders'ın geçmiş başkanlar ile kıyaslayınca son derece müstesna kişilikler ve bir dünya dezavantaja sahipler ama biri aşırı sağ, diğeri aşırı solda olan iki aday da aslında farklı kesimlerde aynı damara dokunuyorlar. Sanders, ironik şekilde (fazlasıyla yaşlı) gençlerin daha adil Amerika isteğini temsil ederken Trump da yine ironik şekilde (yaşlılar ''normal'' kişilere oy vermeye son derece meyillidirler.) yaşlıların Amerika'nın daha adil bir ülke olduğu zamanlara olan özleminden nemalanıyor.(Make Amerika Great again)

 Trump veya Sanders 2020 Abd seçimlerinde başkan olabilecek mi bilinmez ama Amerika'daki dip dalganın Amerika'da ve dolaylı olarak dünyada daha adil bir düzen talebi siyasetçilerin görmezden gelmeye devam edemeyeceği bir olguya dönüşüyor. Peki Abd'de neden gittikçe kuvvetlenen bir gelir adaletsizliği tepkisi var?

(Not: Bu yazıyı başka bir konu için yazmıştım ama gerekliliği sebebiyle bazı rötuşlarla buraya taşıdım.)

Amerika'da gelir dağılımı adaletsizliği

 Ben Abd'deki gelir adaletsizliğini yazacağım ama Amerika'nın dünyanın herhangi bir yerinden tek farkı istatistikler ülkesi olması sebebiyle efendilerin modern kölelerden, köle olduklarını gizleyememesidir yoksa dünyanın her yerinde resim aşağı yukarı Amerika gibidir.

 Öncelikle konuya farklı noktalardan girip sonra gelir adaletsizliğine geçeceğim. Dünya borsalarının değeri şu an için 88 trilyon doları aşmış.



2020 amerika seçimleri

 Bu sitede onlarca makalede borsalar ile küresel likidite arasındaki bağı açıklamaya çalıştım o yüzden bu yazıda yeniden borsalar ile küresel likidite arasındaki çok çok güçlü bağı tekrardan açıklamaya çalışmayacağım fakat itirazı olan olursa kendisini veri bombardımanına tutabilirim; rahatlıkla söyleyebiliriz ki günümüzde borsaların prim yapmasını etkileyen en güçlü faktör küresel likidite yani büyük merkez bankaları öncülüğünde merkez bankalarının 2008'den beri bastığı 15-20 trilyon dolardır.( Kabaca 15 trilyon dolar rezerv para birimleri, kabaca 20 trilyon dolar toplam artış.) 


 Bütün dünya borsaları 2008'den beri parti yapıyor, bu güzel ama Abd'deki durum çok daha iyi durumda... Mart 2008'den beri Abd borsalarının göstergesi olan S&P 500, dünya borsalarının göstergeleri arasında kabul edilen MSCI World ETF'ine göre (Abd varlıklarından arındırılmış şekilde) 6.77 kat daha fazla prim yapmış ki bu tarihi rekor ve on yıldır artan/ artmaya devam eden bir rekor yani borsalar akıl almaz şekilde prim yapıyor ve bunun kaymağını ABD borsaları yiyor. Borsalar neden akıl almaz şekilde prim yaptığına gelince 2008 krizini basitçe hatırlamak gerekiyor.

 Paylaşımda gereksiz ayrıntılara yer vermemek için bazı noktaları atlıyorum ama 2008 Krizinde toplumun belki %99'unun herhangi bir payı yok. 2008'e yol açan insanlar toplumun %1'i bile değildi ama 2008 Krizi kapitalizmin gördüğü en büyük tehlikeydi ve trilyonlarca dolar servet kaybına, 10 milyon Amerikalının işini, servetini kaybetmesine yol açtı. 2008'e hiç girmeyeceğim ve 2008 Krizi'ni çok sade olarak anlattığımı düşündüğüm şu linki bırakacağım. Okumanızı kuvvetle tavsiye ediyorum çünkü orada yazanlar bu makaleye de dayanak olacak. (-2008 Ekonomik krizi-) 

 Finansal kriz ortaya çıktığında Fed ve diğer büyük merkez bankaları onlarca yıldır gerçekleştirdikleri gibi soruna politika faizleriyle müdahale edemediler .(Fed neden 2008'e müdahale edemedi ve bir sonraki resesyona müdahale edemeyecek) Faiz politikaları çaresiz kalınca bir gün sona erecek iddiasıyla büyük merkez bankaları para basmaya başladı ve günümüzde görüldüğü gibi para basma hiçbir zaman sonlanmadı ve toplum küçücük faydalar uğruna çok büyük zararları göze almaya devam ettikçe de devam edecek. Yazının başında bahsettiğim küresel likiditenin anormal şekilde artmasının sebebi budur yani Fed önderliğinde büyük merkez bankaları toplum yararı için para basıyor ! Tabii ki bu basılan paraların bir dünya yan etkileri de var mesela nedir bu yan etkiler? On yılda küresel borçluluğun %65 artması gibi... 2008'de küresel toplam borç 150 trilyon dolar iken şu an 260 trilyon doları aşmış durumda... Uzun bir giriş oldu ama konuma dönersem 2020 Abd seçimleri için marjinal adayların ön plana çıkmasını sağlayan en temel faktör gelir adaletsizliğidir.


Abd'de gelir adaletsizliği


 2008 Krizi ile ilgili verdiğim linkte değinmiştim; 2008 Krizi Abd'de sayılı insanın sorumsuzluğu, suistimali sebebiyle ortaya çıkmıştı ve bahsettiğim sorumsuzluktan nemalanan zenginler iken toplumun çok geniş kesimi ciddi zararlar görmüştü.( Biz %99'uz Hareketi) 2008'deki suistimaller sebebiyle kimse cezalandırılmadı ve Fed önderliğinde başlayan görülmemiş teşvikler ile problemler ötelendi, kriz sona erdi.

 Günümüzden geriye bakınca ise 2008 yılı toplumdaki gelir adaletinin bozulması konusunda da çok önemli bir eşik olmuş. 2008'den beri Amerika'daki servette zenginlerin payı çok belirgin şekilde artmış yani krize sebep olanlar cezalandırılmamış hatta ödüllendirilmiş desek hatalı mı olur bilemiyorum.



abd seçimleri 2020
Amerika'da servet dağılımı

 Yazının başında ifade etmiştim Fed önderliğinde büyük merkez bankaları 15-20 trilyon dolar para bastılar ki bu rakam 2008 öncesine göre küresel likiditenin 3-5 katına çıkması anlamına gelir fakat bu para enflasyon patlamasına sebep olmak bir yana enflasyonun ortaya çıkmasına bile sebep olamadı ! Çünkü para reel ekonomiye değil finansal varlıklara, özellikle de borsalara aktı. Basitleştirirsek zenginler akıl almaz hatalar yaptı; Fed, bu hataları örtmek için akıl almaz şekilde para bastı ve para borsalar üzerinden(yazının başında nedenini ifade etmiştim.) zenginlerin cebine girdi. Finansal kriz öncesi Abd'de borsa+ yatırım fonlarının  kabaca %90'nı en zengin %10'a ait iken bu oran %93'ün üstüne çıktı. Bu arada borsalar ise 4 kat prim yaptı !




 En zengin %10 ile geriye %90'ı karşılaştırsam da aslında en zengin %10'nun da içinde %1 toplumun %90'ı ile kıyasalanabilecek noktaya gelmiş ve bu durum refah içindeki Amerika halkını bile bezdirmiş durumda. Dünyadaki durumu sizin tahayyül sınırlarınıza bırakıyorum.



2020 amerika seçimleri

 Bu verdiğim veriler içinde en iğrenç kısım ise şudur: Bahsettiğim gibi toplumun çok çok küçük bir kısmı servetin akıl almaz bir kısmına sahip iken bu iğrenç düzenin devam ettirilmesi için devamlı olarak finansal şartlar gevşetiliyor.(Para basma vs.) (Finansal şartlar neden sürekli olarak gevşetiliyor) ve bunun yükünü neredeyse tamamı fakirlerin/orta sınıfın omuzlarında... Toplam servetin %36,2'sine sahip %90, toplam borçluluğun ise %72'isinin yükümlüsüdür. Bu veriler geriden gelen veriler olması sebebiyle makas şu an çok daha açıktır.


2020 Amerika seçimleri

''Bu taksimi kurt yapmaz, Kuzulara şah olsa...''

  Abd'de ve dünyada küçük bir azınlık ihtiyaç duyduğu refahın binlerce katı refah içinde iken toplumda yeterince refah içinde olmadığını düşünen çok geniş bir kitle mevcut ve kişisel fikrim bu düzene karşı tepki artık durdurulamaz seviyededir. Çok uzak bir gelecekte çoğunluk kontrolü ele alacaktır ama bunun çok ciddi şekilde de bedeli olacaktır.




Twitter: Yusuf Yüksel

2020 Abd Seçimleri öncesi Önemli Eşik



 Finansal piyasaların şok üstüne şok yaşadığı şu günlerde piyasalara bir darbe de yarınki 2020 Abd seçimleri demokrat parti ön seçimlerinden gelebilir. Yarın Abd'de 14 eyalette birden ön seçimler yapılacak.(Süper Salı) Abd seçimlerinde partilerin başkan adayı en fazla delegeyi elde edebilen aday adayı oluyor ve demokrat partide delegelerin %34'ü yarın belli olacak. Süper Salı genelde zayıf adayların seçim yarışından çekildiği ve muhtemel başkan adayın çok çok büyük oranda ortaya çıktığı ön seçim oluyor.

 Şu ana kadar gerçekleşen ön seçimlerde piyasaların net olarak  sevmediği ve başkanlık adayı olması durumunda bile piyasaların tedirgin olma ihtimali çok yüksek olan Demokrat Parti aday adayı Sanders rakiplerinin önünde ve arkasından Joe Biden geliyor. Sanders'ın güçlü bir aday adayı olması bekleniyordu ve şu ana kadar gerçekleşen ön seçimlerde beklenenden de güçlü bir destek buldu, Joe Biden ise ön seçimlere tam bir hayal kırıklığı olarak başladı(Ön seçimler öncesi en güçlü adaydı.) ama Süper Salı öncesi en önemli ön seçim olan Güney Carolina'da çok net bir zafer alarak iddiasını korudu.


2020 amerika seçimleri

 Bernie Sanders'ın partisi kendisine karşı mesafeli yani Sanders aday olmaması için ellerindeki bütün kozları kullanıyorlar. Şu ana kadar olan seçimlerde ciddi başarı gösteren Pete Buttigieg, Süper Salı öncesi sürpriz bir şekilde başkanlık yarışından ayrıldı yine başkanlık şansı çok çok düşük olsa da Güney Carolina'da dikkat çekici oy alabilen Tom Stayer yüzlerce milyon dolar harcadığı başkanlık yarışını sonlandırdı. P. Buttigieg, adaylıktan ayrılma kararını ifade etmese de  Joe Biden'ı yarınki önemli seçimlerde desteklemek için aldı. Sanders, Abd'de aşırı solu temsil ederken Buttigieg, Biden, Bloomberg gibi adaylar daha orta yolcu ve bir birlerinden oy çalıyorlar.


 Buttigieg'in seçim yarışından ayrılması Biden'ı güçlendirmiş olabilir ama diğer taraftan çok güçlü bir yükseliş içinde olan Bloomberg ise ilk defa ön seçimlere Süper Salı'da katılacak ve Bloomberg'in de oy aldığı çevre Biden ile ortak. Bloomberg şu an için Biden'dan daha zayıf bir aday ama bir ay önceye kadar Bloomberg'in başkan adayı olma ihtimali yarışa katılan adaylar bir yana bu yarışa katılacağına dair en ufak bir demeç vermemiş, aday adayı olma ihtimali olmayan Hillary Clinton (2016 Demokrat Parti adayı) kadar bile güçlü değildi, şu an ise kendisi en güçlü üçüncü aday olarak görülüyor. Bloomberg şimdiden seçim kampanyasına yarım milyar dolar para harcamış, Bloomberg dünyanın en zengin 10 insanından biri ve sırf trollüğüne bile seçim kampanyasına para harcayabiliyor. Ağır Trump destekçisi Fox News bile kanunlar sebebiyle itiraz edemediği için sürekli olarak Bloomberg reklamı yapıyor.

 Trump 2020 Abd seçimlerinde Sanders'a karşı öne geçmiş olsa da Sanders'ın aday adaylığı bile piyasaları tedirgin edebilir. Sanders'ın kendi seçim kampanyası olmasa da kitlesi son derece saldırgan ve seçim kampanyası demokratlara oy verebileceklerin kendisini desteklemesini zorlaştırıyor ve diğer taraftan Sanders'ın kendi kitlesi devamlı olarak haksızlığa uğradıklarına inandıkları için Sanders dışı adayları boykot edebilirler (2016'da ettiler.) özetle Sanders'ın varlığı Trump için olumlu ama şu anki koşullar şartları çok ciddi şekilde değiştirebilir. Örnekle açıklayayım;

 Geçenlerde haberlere şöyle bir olay düştü. Çin asıllı bir Amerika vatandaşı Wuhan tatili dönüşü hastalık semptomları gösteriyor ve hastaneye gidip kendini gönüllü olarak karantina ya aldırıyor. Sigorta şirketi prosedür eksikliklerinden dolayı bahsettiğim Amerikalı vatandaşı suçlu buluyor ve yaklaşık 3.200 dolar fatura çıkarıyor. Abd'de birçok insan çok büyük maliyetler sebebiyle şu anki tehlikeye rağmen hastanelere gitmeye çekiniyor. Coronavirüs salgınının Abd'e yayılması durumunda Abd seçimleri bir tarafta Amerikalıların en büyük sorunlarından bir olan sağlık sistemine devasa bir reform sözü vermiş Sanders ile Coronavirüs salgınını ''demokrat komplosu'', ''sadece grip '' olarak yorumlamış iki aday arasında olacak. Benim kişisel fikrim şu an Çin'de veya Güney Kore'de yaşananların çok azı bile Amerika da yaşanırsa ki yaşanabilir bu olay Abd seçimlerine kesinlikle etki edecek. İki adayın şu an dünyadaki en önemli soruna yaklaşımı dışında Trump, Abd tarihinde en nefret edilen başkan oldu ve ikinci dönem şansının kuvvetli kalabilmesinin en önemli sebebi kendi döneminde ekonominin son derece güçlü kalabilmesi... Coronavirüs salgını bunu da dramatik şekilde değiştirebilir. 


 Özetle önemli bir iyileşme olmazsa Coronavirüs salgınının 2020 Abd seçimlerine damga vuracağını düşünüyorum.



(24.01.20)


Amerikalılar 2020 Abd Seçimlerinde neden marjinal liderlere yöneliyor



İlerideki yıllarda Donald Trump bile Amerika'ya başkan oldu diyeceğiz; bu cümledeki ''bile'' kelimesini Donald Trump kadar iyi karşılayan başka bir ABD başkanı yok. Donald Trump çok müstesna ve sevilmesi zor bir kişilik olduğu için rekor seviyelerde düşük oy oranı ile Abd başkanı olmuştu. 2020 Abd seçimleri Donald Trump'a rekorunu geliştirme şansı tanıyacak.

 Trump'ın karşısına çıkacak demokrat aday olarak Joe Biden ön plana çıkıyor. Ukrayna skandalında Trump'ın Biden'a karşı bel altı vurma çabası Biden'ın hem adaylık hem de başkanlık şansını artırdı. Trump'ın Biden'ın oğlu hakkında Ukrayna Başkanı ile görüşmesi ve görüşmenin içeriği suç/azil gerekçesi olup olmadığı Amerika'da tartışılıyor ama etik dışı ve çirkin olduğu tartışma götürmüyor. -Ukrayna skandalı-

 Joe Biden'ın Ukrayna skandalı dışında güçlü adaylar içinde en ''normal'' kişilik/iddialara sahip başkan adayı olması da onu ön plana çıkaran bir diğer unsur. İnsanlar artık böyle şeyler paylaşabilen bir başkan istemiyorlar.


2020 amerika seçimleri

 Sanders veya Warren, bir Trump tabii ki değiller ama sıradan bir başkan profili sergileyecek gibi de durmuyorlar. 



 Joe Biden'ın şansını artırmış olması bir realite ama 2020 Abd seçimlerinde belirleyici olup olmayacağı net olmasa da Amerika'da dip dalga büyümeye devam ediyor ve kolay olmasa da bu dip dalga Abd'den başlayıp dünyaya yayılacak ekonomik reformların kaçınılmaz olduğunu gösteriyor.

 Yazının başında değinmiştim; ''Evlat olsa sevilmez.'' deyimine uygun bir kişilik olan Donald Trump, bir dünya dezavantajına rağmen belki biraz da şansın da desteğiyle Abd başkanı oldu. Trump'ın seçim sloganı şu: ''Make America Great Again / ABD'i tekrardan muhteşem yap. '' Trump'ın bahsettiği geçmişte Amerika ne kadar muhteşemdi tartışılır ama insanların 80 öncesi çok daha mutlu hissettiği bir gerçek. Yaşlıların genelde marjinal adaylara oy vermemesi eğilimine rağmen Trump bu sloganla yaşlıların oylarını toplaması başkanlık kazanmasında belirleyici oldu, bunu bir tarafa koyuyoruz.

 Bernie Sanders, 2020 Abd seçimlerinde en güçlü demokrat aday değil ama en belirleyici adaydır diyebiliriz, karşısındaki aday Trump olmasaydı son derece sivri bir aday  olarak anılacaktı. Onun da başkanlık hayali kurmasına engel bir dünya dezavantajı var, buna rağmen demokrat adaylar arasında kilit konuma yükseldi. Kendisi 30 yıldır siyaset yapıyor ama son beş senede Abd'deki en önemli siyasi figürlerden biri haline geldi. Onu ülkedeki en önemli siyasi figürlerden biri haline getiren olgu gençler arasındaki dip dalga ile Sanders'ın politikalarının çakışması... Bundan 20 yıl önce Amerika'da sosyalist sıfatı politik sahada bir suçlama ima ederken şu an Abd'de gençler arasındaki en güçlü politik akım.

 Sanders; karizmatik, kitlesini sürükleyen bir lider değil. Sanders'in fikirleri dip dalga ile kesişti ve bu durum Sanders'ın yelkenlerini dolduruyor.


 Amerika gelişmiş ülkeler arasında gelir adaletinin en sorunlu olduğu ülke; 1980'den beri Amerika'da gelir adaleti alt gelir gruplarının aleyhine bozuluyor. Yaşlılar bu duruma çareyi aşırı sağda(Trump) gençler ise aşırı solda (Sanders) arıyor. Kişisel fikrim ne Trump ne de Sanders Abd'deki ekonomik sorunlara gerçek anlamda çözüm üretebilecek kapasitede insanlar değil ama bir çözümün zamanının gelmiş olduğu gerçeği önümüzde duruyor. Çok farklı kıyafetlere bürünmüş olsa da Abd'de daha adil bir düzen talebi çok güçlü şekilde önümüzde duruyor ve çok uzak olmayan bir gelecekte siyaset bu isteğe cevap vermek zorunda kalacak.

 Aslında daha önce Amerika'daki gelir adaletsizliğini başka bir konuda yazmıştım. Üzerinden zaman geçtiği için bazı güncellemeler yapıp buraya taşıyacağım.



(22.01.20)

2020 Amerika Seçimleri

 2020 ABD seçimleri için 10 aydan daha az bir süre kaldı. ABD  seçimleri doğal olarak bizi ve dünyayı yakından ilgilendiriyor. Trump, cumhuriyetçilerin tekrar başkan adayı olacak ve başkan yardımcısı adayı Mike Pence de değişmedi.

 
2016 seçimlerinde Trump, tarihte en düşük onaylanma oranı ile başkan olan aday olmuştu 2020’de bu rekoru tazelenmeye çalışacak. Trump’ın kırdığı bir diğer rekor ise en az oy oranıyla(%45,9) seçimi kazanan başkan olmasıydı. Trump'ın bu rekoru da %44'lere kadar çekmesi ihtimaller dahilinde görünüyor.


 2020 ABD başkanlık seçimleri adayların yaşı sebebiyle de çok farklı bir seçim olacak. Donald Trump yemin ettiğinde 70 yaşındaydı ve bu onu ABD tarihinde seçilmiş en yaşlı başkan yaptı. Trump 74 yaşında tekrar seçilmeye çalışacak. Anketlere göre Trump’ın en güçlü rakipleri Joe Biden 77, B.Sanders 78, E. Warnen ise 70 yaşında yani ilerleyen zamanlarda bir değişiklik olmazsa kim başkan seçilirse seçilsin ABD tarihinin en yaşlı başkanı olacak. Amerika’da seçimleri %75 oranında mevcut başkanların kazandığı İstatistiğinden yola çıkarsak favori olan bahsettiğim üç aday da ankete göre Trump’a karşı çoğunluk oyu kesinlikle alıyorlar ve başkanlık iddiasında da favoriler, demokrat adaylar ikinci dönemlerine ulaşmaları durumunda 85-86 yaşında başkanlık kazanma ihtimalleri ortaya çıkıyor ki bu çok hızlı bir yükseliş ve bu durum başkanlarının herhangi bir sebeple görev sürelerini tamamlayamama ihtimalini akla getiriyor ve doğal olarak başkan yardımcısı adaylarının da önemini artırıyor.



 Uzun yıllardır Demokrat başkan dönemlerinde Amerika-Türkiye İlişkileri daha iyi olmuştur ama şu an için demokratların Türkiye'ye yaklaşımı çok sert, aslında cumhuriyetçilerle de aramız çok iyi değil. Abd'de etkin konumlardaki insanlar arasında herhangi bir sorunda Türkiye'nin tezlerine ılımlı yaklaşan tek kişi Donald Trump'tır desek yanlış olmaz ve Trump’ın başkanlığı kaybetmesi bizim bir çok konuda ABD ile çok daha ciddi sorunlar yaşamamıza sebep olacaktır. Trump’ın seçim süreci biz ve dünya için çok kolay geçmeyecek; bunu geçen günlerde yaşanan İran-Abd gerginliğinde gördük, başkanlık şansı zayıfladıkça Trump’dan böyle hamleler  beklenebilir ki çok daha makul Abd başkanları geçmişte seçim kaybetme riski ortaya çıkınca popülizm adına çok saçma kararlar aldılar ve Trump, makuliyetten uzak olma konusunda çıtayı çok çok yukarılara çekmiş bir isimdir. Seçim sürecinin belirsizlikleri de bizim gibi risk iştahı ile yatırım/ fon çeken ülkeleri doğal olarak olumsuz etkileyecek. Bir diğer önemli nokta ise Son yıllarda küresel ekonomi için bir numaralı risk faktörü Donald Trump idi ve seçilme kaygısı varken Trump’ın yaptıkları seçilme kaygısı olmayan (2. Dönem) Trump’ın yapacakları için çok olumsuz referans.

2020 amerika seçimleri




Ekonomik açıdan bakınca uzun yıllardan beri Amerika’da demokrat hükumetler dönemi hem ABD hem dünya için ekonomik açıdan daha pozitif dönemler olmuş ama Trump bu konuda da aykırı bir örnek. Kişisel fikrim Trump’ın gereksiz büyüklükteki vergi indirimleri ve küresel şartların da desteğiyle ABD ve dünya çok daha iyi  bir dönem yaşayabilirdi fakat Trump’ın çok olumlu şartlara sahip olduğu gerçeği Trump’ın ekonomi politikalarının beğenildiği gerçeğini değiştirmiyor. ABD'de şu an halkın dörtte üçünden fazlası ekonomiden memnun ve halkın %54’ü Trump’ın ekonomi politikalarını onaylıyor bu oran Trump'ın onaylama oranından göre kabaca %10 daha fazla. Demokratlara gelince şu anki en güçlü aday adayı Joe Biden piyasalar için olumlu veya olumsuz çok ciddi bir anlam ifade etmiyor hatta ilerleyen zamanlarda ne yapacağı belirsiz Trump'a göre daha tercih edilebilir bir aday bile olabilir ama diğer iki güçlü aday ki bu iki adayın görüşleri arasındaki uyum sebebiyle oyların konsolide olması güçlü ihtimal aşırı sol fikirleriyle Piyasaları ürkütüyor. Ben Warren ve Sanders’in Söylemlerine etik olarak karşı olmasam da bu söylemleri icraata  geçirmek çok zor ve riskli. Warren ve Sanders İkilisinin seçimlerde iddialı hale gelmesi senaryosunda piyasalarda hoş gelmediniz partisi başlar ki bu bizi kesinlikle olumsuz etkiler.


 ABD’de geçmişten beri sağ (cumhuriyetçiler) ve sol (demokratlar) arasında merkeze etki edebilme mücadelesi yaşanır fakat Trump/Sanders veya Trump/Warren mücadelesi sağ-sol rekabetinden çok aşırı sağ ile aşırı sol rekabeti olacak ki toplumun önemli bir kısmına iki aday da hitap etmeyecek o yüzden söylemleri nispeten zayıf Joe Biden ön plana çıkıyor.



Demokratların başkanlık adayı olarak Warren ve Sanders’i göstermeleri piyasalardan kesinlikle tepki alır ve bahsettiğim reaksiyonun da adayın seçilme ihtimaline zarar verme ihtimali yüksek. Örnek vermek gerekirse geçtiğimiz aylarda Warren çok ciddi bir yükseliş yakalamıştı ama piyasadaki küçük reaksiyonlar bile Warren’in kampanyasına zarar verdi.(Ayrıntısı bir alttaki makalede) Diğer taraftan ABD' de gençler arasında sosyalizm çok ciddi şekilde popüler ve uzun yıllardır Sanders ile büyüyen bu akımı (ironik) demokratların daha da yok sayması kolay olmayacak.

 Bu yazı biraz uzunca bir giriş yazısı oldu ve ileride yazmayı planladığım yazılara da referans oldu. Yakında 15-20 sene önceye kadar başkanlık seçimlerinde adayların bir birini ''Sosyalist'' olmakla suçladığı Amerika'da sosyalizm akımı neden bu kadar güçlendi, piyasalar bundan neden çok korktuğuna dair yazıyı güncelleyeceğim.



(8.11.19)


 2020 Abd Seçimleri


Bugün itibariyle 2020 Abd seçimlerine bir yıldan kısa bir süre kaldı. Cumhuriyetçilerin adayı mevcut başkan Donald Trump olacak.(Çok çok büyük bir sürpriz olmaz ise) Demokratların adayı olarak ise üç isim ön plana çıkmış durumda; Obama döneminin başkan yardımcısı Joe Biden (Geçen seçim için de çok güçlü bir adaydı ama oğlu seçim öncesi öldüğü için adaylıktan çekildi.)  Vermont senatörü Bernie Sanders ve Massachusetts senatörü Elizabeth Warren. Son zamanlardaki söylemleriyle Elizabeth Warren diğer adaylardan sıyrılıyor, işin siyaset kısmı benim ilgi alanım değil ama ekonomik olarak da en dikkat çekici aday Elizabeth Warren.

 Konu dışında Elizabeth Warren ve Bernie Sanders'ın demokrat partinin en güçlü başkanlık adayı olmaları ayrıca ilgi çekici; bundan 20-30 sene önce ''Sosyalizm'' kavramı Abd seçimlerinde rakiplere karşı bir itham olarak kullanılırken günümüzde özellikle gençleri en fazla çeken kavramların başında sosyalizm geliyor. Anketlere göre Abd'deki gençlerin %75'i sosyalist adaylara oy vereceğini veya verebileceğini ifade etmiş. Ekonomik açıdan bakınca ise sosyalist söylemlere sahip adaylar piyasa açısından kesinlikle istenen adaylar değil ve şimdiden Warren veya Sanders'in aday olarak seçilmesinin piyasalar için olumsuz olacağı değerlendiriliyor ki bu senaryoda Donald Trump seçim kazanması piyasaların olumlu karşılayacak senaryoya dönüşüyor !




Demokrat Parti 2020 Abd Seçimleri Başkanlık Aday Adayı Elizabeth Warren



2020 amerika seçimleri
Elizabeth Warren

  2020 Amerika seçimlerinde demokrat partinin başkan adaylığı için en güçlü aday Elizabeth Warren yine ekonomik vaatlere bakınca en dikkat çekici söylemler Warren'dan geliyor. Senatör Warren kendini Sanders gibi ''sosyalist'' olarak tanımlamıyor ve kapitalizmin iyi bir sistem olduğunu fakat ehlileştirilmesi gerektiğini ifade ediyor.


 Warren teknoloji şirketlerini insanların özel bilgilerini kullandıklarını ve sattıklarını, demokrasi üzerinde fazlaca güçleri olduğunu, küçük şirketlere haksız muamelelerde bulunduklarını ve en ufak bir kreatif fikrim yayılmasını engellediklerini ifade ediyor. Warren'ın yüksek gelirlere yüksek vergi uygulama vaatleri var ki piyasa bu tür vaatlerden hiç hoşlanmaz ama asıl iddialı vaat teknoloji kartellerini ! parçalama söylemidir. Warren başkan olsa ve vaadini yerine getirirse Abd'de 1900'lerin başında endüstri devlerine açılan kartel davalarından bile daha büyük davalar açılabilir.



Amazon, Facebook, Google'u parçalama zamanı geldi.


 Warren  açıkça ismini saydığım üç teknoloji devini doğrudan savaş açmış durumda ve bu listeye büyük ihtimal Apple da eklenebilir. Bu üç şirket için kartel suçlaması yapmak çok da zor değil.

Amazon


 Amazon gelirinin %89'unu e- ticaretten kazanıyor, e-ticaretteki rakiplerini tek tek satın alıyor ama daha önemlisi elde ettiği bilgilerden yararlanarak başka sektörlerde de devamlı olarak şirketleri satın alıyor. Özet ile ifade etmek gerekirse bir tüketici Amazon'dan alış veriş yaparsa bu Amazon için gelir, yapmaması ise Amazon için yatırım anlamına geliyor. Tüketici hareketlerinden oluşan büyük data sayesinde Amazon siz karar vermeden önce alacağınız ürünleri yola çıkarıyor.( 2 saatte kargo !) Sizden önce doğacak  çocuğunuzdan haberdar olabiliyor ve tüketicinin talep ettiği optimum fiyatı ve diğer şartları biliyor.(Marka, kalite vs.) Big data sayesinde Amazon, rahatlıkla küçük yatırımcıyı yutabiliyor veya piyasadan siliyor. Bu sebeple Amazondan 3 kat daha büyük pazar payı olan, 3 kat fazla cirosu, 2 kat fazla karı olan Wall-Mart'ın piyasa değeri Amazon'un 1/3'ünden bile az ! Amazon'un fiyat kazanç oranı binlerin üzerine bile çıkabiliyor.(Daha geniş bilgi için-Link-)


Google


 Dijital reklam sektöründe tek belirleyici şirket ve yine dijital reklam sektöründeki en büyük oyuncudur. Google'ın gelirinin %85'i dijital reklamlardan geliyor. Sektördeki diğer oyuncuları yutma iştahını gizlemiyor. Son yıllarda Google'ın satın aldığı şirketler şunlar;

2019: Fitbit
2019: Looker 
2017: HTC Pixel 
2016: Apigee 
2014: Skybox 
2014: DeepMind 
2014: Nest 
2013: Waze 
2011: Motorola M 
2011: ITA 
2009: AdMob 
2007: DoubleClick 
2006: YouTube 
2005: Android



Facebook


Sosyal medya karteli haline gelmiş bir şirket, geçtiğimiz yıl adı Abd seçimlerine manipülasyon skandalına karıştı.(Cambridge Analitica) Şirket kendisine rakip olabilecek Whatsapp ve İnstagram'ı satın aldı yakın zamanda satın aldı. Facebook'un da gelirlerinin %70'i kendi rakipsiz olduğu sosyal medya reklamlarından sağlanıyor.


( Şirketler ile ilgili verdiğim bilgileri çok kısa özet geçmeye gayret ettim çünkü her biri için ayrıca en az bir makale yazılabilir.)

 Bahsettiğim üç şirketin şu an ki piyasa değeri 3.2 trilyon dolardır; Almanya borsalarında işlem gören bütün şirketlerin piyasa değeri ise 2.3 trilyon dolardır ! Şu an Abd borsaları dünya borsalarıyla pozitif anlamda çok ciddi ayrışma gösteriyorsa bunun en önemli sebeplerinden biri yine bahsettiğim bu öncü şirketlerdir. Bu şirketlerin kartel haline geldiği ve bu özelliği korumak için çaba gösterdikleri bence tartışmaya açık bile değil ama bu şirketlerin nasıl parçalanacağı sorusunun cevabı da zor. Mesela Google nasıl parçalanacak ! diyelim ki Android'i satmaya zorlandı(Google'ın yükselişini başlatan hamle) o zaman trilyonluk şirket ne hale gelecek? Mesela Google'a Youtube'u satması emredilebilir ama Youtube'a nasıl değer biçilecek?(Google'dan ayrı değeri çok spekülatif olur.) Google'ın yeni bir Youtube benzeri site üretmesi nasıl engellenecek vs. vs. Teknoloji devlerini parçalamak petrol, çelik kartellerini parçalamaya hiç benzemeyecek ve haklı gerekçeler atılabilecek hatalı adımlar sayesinde sadece Abd'nin değil dünyanın en değerli, verimli ve gelecek vaat eden şirketleri çok ciddi yaralar alabilirler.

 Abd borsları dünya borsaları için gösterge mahiyetindedir ve Warren'ın hedef aldığı şirketlerin piyasaya etki edebilme kapasiteleri son derece yüksek.Şirketlerin hisselerinin seçim dönemi muhtemel dalgalanmaları sadece Abd'i değil dünyayı bile etkileyebilir.

Ekleme: -John Davison Rockefeller ve Standart Oil Kartel Davası-

10 yorum:

  1. Hocam mrb yine güzel bir yazı olmuş ..
    Farklı yönleri konuları ele almissnz ..
    Birde (1) 2020 ekonomik kriz hakkında ne dsnuyosnz böylede bir yazınız var guncelledginiz ..
    Adres gosterr gbi sürekli 2020 denmesi aslında olmuyacagini göstermez mi ?
    (2) ABD seçimlerinde seçim arefesinde böle bişi olur mu ..
    Biz bile seçim Türkiye olarakarefesinde bazı olacak olayları baskilayabilen bı ülkeyiz ABD bunu yapamiyacak guctemi
    (3) yoksa medya finans v.s gbi karteller toplumlar üzerinde algı yaratıp (1seyi 100defa söylersen olurmuş) bazı varlıklarla yoneltip buradanda vole vuralım düşüncesindemiler ..
    Cevaplarsanız çok sevinirim buraya da yazabilirsiniz mailede atabilirsnz ..
    Bu konu hakkındaki düşüncelerinizi analizleriniz i merak ediyorum

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kısaca cevap vermek gerekirse;

      1. Tarihte sadece iki defa Fed'in gevşemesi sonrası resesyon gerçekleşmeden tekrar şıkılaşma yaşanmış; bunlardan sadece bir tanesi resesyonu ertelemiş diyebiliriz. Bütün işaretler resesyon öncesi gibi ama bu resesyon mu bence henüz net değil. Şartların bugünkü gibi olmasıyla resesyonlar arasında genelde 1-1.5 sene fark oluyor yani resesyon öncesi görünümü mevcut ama resesyon 2020'de mi 2021'e mi sarkar net değil. Fed'in önlemlerinin etkisini henüz göremedik.

      2. Trump da elinden gelen her şeyi yapıyor ama yeterli olacak mı göreceğiz. Trump Düne kadar Çin'e rajon kesiyordu ama gördüğünüz gibi şu an görünümü iyileştirmek için kedi oldu.

      3.Medya genelde hep optimistir çünkü talep budur. Geçmişten günümüze krizler hep bağıra bağıra gelmiş ama medya sağ olsun insanlar hep hazırlıksız yakalanmış.

      Sil
    2. 1.soru yanıtınıza göre 1.1.5 yıl varsa resesyon işaretine seçim sonrası .. patlar bu olay ..
      Seçimden önce kimseye bişi caktirmiyor olabilirler mi ..
      En nihayetinde para basacaklarda bundan kesinlikle eminim ..
      Ya basmazlar bollasmazlar ise dünyada nasi bi girdabın içinde oluruz onu şeyy edemedim ..

      Sil
    3. Basarlarsa da çocuklarımız o girdaba içine düşer !

      Sil
  2. Erkan öz var YouTube da .. onun anlattıkları ve konuştukları sizin yazılarınızla nerdeyse paralel nitelikte ..
    Oda 2020ye işret ediyor ..
    Sağlıklı somut veriler ve örnekler işliyor videolarında ..
    O yüzden hayatımda ekonomi olarak 2inssani takip ediyorum ..
    Siz ve Erkan öz ..
    Sizleri dinleyip gelecek projeksiyonumuzu sekillendryrz ..
    İnşallah yanilmiyor ve yaniltilmiyorzdr..
    İyi çalışmalar

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. eşekkür ederim. Kendisini takip etmiyorum ama kesinlikle edeceğim.

      Sil
  3. Yusuf hocam gelecek krizin en büyük göstergesi olarak ta 3verinin üzerinde duruyor özellikle
    1- 10y-2y tahvillerin ters düz olması
    2- bankaların kendi aralarında borçlandığı libor faizin tavan yapıp kendi aralarında borç vermeyisi kii yanılmıyorsam Fed bu yüzden repo olayına başladı nakit sıkışıklığı ndan
    3 ise gideri gelirinden çok fazla olan zombi şirketler
    Ford
    Tesla
    Boeing
    General motors
    Deutsche ve commerzbank
    Vee süregelen şirket evlilikleri

    YanıtlaSil
  4. Steve Eisman'ın kısa pozisyon aldığı belli başlı şirketler Deutschebank (Avrupa bankalarının içler acısı durumda olduğunu söylüyor)
    Tesla
    ABD'deki Emlak şirket Zillow

    Long pozisyon aldığı çok güvendiği şirket ise Motorola Solutions.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Motorola ne alaka diyecektim de yeni gördüm; şaşırdım da...

      Sil