20 Ağustos 2020 Perşembe

Zorunlu Karşılıklar Nedir

 Zorunlu Karşılıklar Nedir

 TCMB zorunlu karşılıkları hem TL hem de döviz için artırdı. Bugün alınan kararla zorunlu karşılıklar altın depo hesapları için 700 baz puan, yabancı para yükümlülükler için ise 200 baz puan artırıldı.

 Türk Lirası zorunlu karşılıklar ise vadelerine göre 150 ile 200 baz puan arasında artırıldı.


munzam karşılık nedir

 Kararla piyasadan 8.5 milyar dolar karşılığı döviz ve altın, 17 milyar Türk Lirası çekilmesi bekleniyor yani kararla bir taraftan TL likiditesi sıkıştırıldı, diğer taraftan TCMB'nin rezervleri kuvvetlendirilmeye çalışıldı.( Bankaların tercihine göre değişecek.)

 Öncelikle munzam karşılıklar nedir hatırlatmak gerekirse;

 Zorunlu karşılık ( Munzam Karşılık ); mevduat toplama hakkına sahip bankaların toplandıkları mevduatlara karşılık merkez bankasında tutmak zorunda oldukları mevduatların oranıdır. Merkez Bankaları para politikalarını uygular iken politika faizinden sonra en etkin kullandıkları politika aracı zorunlu karşılıklardır.


 Zorunlu karşılık oranlarının artması piyasadaki likiditenin azalmasına sağlayacağı için bir nevi faiz artırımı etkisi yapması beklenir; zorunlu karşılıkların azaltılmasının etkisi ise tam olarak  tersidir. Basitçe örnek vermek gerekirse piyasada 100 birim mevduat toplanmışsa ve zorunlu karşılık oranı %10 ise piyasadaki mevduatın %10'u merkez Bankası'na geçmiş demektir, Merkez Bankası bu oranı %20'e çıkarırsa doğal olarak piyasada dolaşan likidite biraz daha azalacaktır ve bir faiz artırımının etkisi ne ise benzer etkilerin piyasada görülmesi beklenir fakat farklı dinamiklerin etkisiyle bu durumun ortaya çıkmaması mümkün olabilmektedir.



 Merkez Bankası döviz rezervlerinin çok büyük kısmı merkez bankası zorunlu karşılıkları ile sağlanır, merkez bankası döviz rezervlerinin miktarı da piyasaya etki eden çok önemli bir faktör olduğu ve dolaylı olarak para politikasını etkilediği için merkez bankası kararları bir çok değişkeni aynı anda değerlendirmeyi gerektirir. -Rezerv Opsiyon Mekanizması-



  Merkez Bankası yabancı para munzam karşılık ile aldığı son karar sonrası piyasadaki 8,5 milyar dolarlık döviz Merkez Bankası'na geçecektir yakın zamanda benzer bir kararla +9 milyar dolarlık döviz Merkez Bankası'na geçmişti. Normal şartlar altında biz bu kararı döviz için olumlu olarak yorumlayabilirdik çünkü kararla bankaların döviz mevduatı maliyeti arttığı için bankalar da bu maliyeti döviz mevduatı faizine yansıtması beklenirdi fakat başta Aktif Rasyosu (Aktif rasyosu nedir) olmak üzere bazı diğer sebeplerin etkisi ile muhtemel sonuç döviz mevduatlarında faiz artışı olmayacaktır çünkü bankalar için döviz mevduatı cazip değildir ve banka müşterilerinin döviz tercihlerinde de döviz faizinin pek bir etkisi yoktur.


  TCMB'nin yabancı para zorunlu karşılık oranı kararı sonrası bankaların bu dövizi nasıl temin edeceği hakkında da yorumlar yapılmaktadır. Bilindiği gibi Türkiye'de yerel bankalar dövizlerini genelde Merkez Bankası ile Swap(Takas) işlemleri TL'e çevirip TL olarak değerlendirmektedir ve bankaların elinde fazla döviz bulunmamaktadır. Bankalar TL'i değerlendirirken Merkez Bankası ise artan döviz rezervi ile (Brüt rezerv) döviz baskısını azaltmaya çalışmaktadır. Bankalar yeni karar ile TCMB'e geçmeleri gereken dövizi bu işlemleri sonlandırarak elde edebilirler bu durumda da TCMB'nin bir cebinden çıkan döviz diğer cebine girebilir fakat kişisel fikrim bankaların tercihi bu olmayacaktır.

 Son baktığımda bankaların kredi/mevduat oranı %111 civarında idi .(Net rakam konum için önemli olmadığı için güncel rakama bakmadım.) fakat bu krediler genelde TL iken mevduatın neredeyse yarısı döviz cinsidir yani sonuç olarak diyebiliriz ki bankalar açısında döviz değil, TL likiditesi sorunu vardır. Bankalar kredi tercihlerinde değişiklik yaparak bu sorunu teorik olarak yenebilir ama pratikte ifade ettiğim gibi Aktif rasyosu gibi kurallar bunu cazip kılmamaktadır daha önemlisi ne bankalar ne de tüketiciler döviz kredisi kullandırmaya/kullanmaya meyilli değiller. 

 Sonuç olarak kararın muhtemel etkisinin TCMB'nin rezervlerinde artış olması bence güçlü ihtimal, bunun dışında kararın teorikte olduğu gibi pratikte de dövizi olumlu etkileyeceğini pek sanmıyorum.

 Daha önce banka paylaşımlarda da ifade etmiştim; TCMB'nin swap işlemlerini sadece TCMB'nin isteği olarak yorumlamak hatalı olabilir. Şurada ayrıntı mevcut (TCMB'nin swap işlemleri)










Twitter: Yusuf Yüksel

2 yorum:

  1. Döviz zorunlu karşılıkların artmasının dövizi nasıl olumlu etkileyebileceğini açıklayabilir misiniz hocam ? Normal şartlarda olumlu etkilemesi beklenir demişsiniz. Döviz likiditesini kısmak nasıl olumlu etkileyebilir dövizi ben anlayamadım.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Bir taraftan ifade ettiğiniz gibi dövizin piyasada varlığı azalırken diğer taraftan bankalar için maliyeti artıyor bu sebeple de bankalar bu maliyeti önce kredilere sonra mevduata yansıtması beklenir ama diğer koşullar bunu pek mümkün kılmıyor.

      Sil