30 Aralık 2019 Pazartesi

Zorunlu Karşılıklar Nedir

 Zorunlu Karşılıklar Nedir


 Zorunlu karşılık ( Munzam Karşılık ); mevduat toplama hakkına sahip bankaların toplandıkları mevduatlara karşılık merkez bankasında tutmak zorunda oldukları mevduatların oranıdır. Merkez Bankaları para politikalarını uygular iken politika faizinden sonra en etkin kullandıkları politika aracı zorunlu karşılıklardır.

 Zorunlu karşılık oranlarının artması piyasadaki likiditenin azalmasına sağlayacağı için bir nevi faiz artırımı etkisi yapması beklenir; zorunlu karşılıkların azaltılmasının etkisi ise tam olarak  tersidir. Basitçe örnek vermek gerekirse piyasada 100 birim mevduat toplanmışsa ve zorunlu karşılık oranı %10 ise piyasadaki mevduatın %10'u merkez Bankası'na geçmiş demektir, Merkez Bankası bu oranı %20'e çıkarırsa doğal olarak piyasada dolaşan likidite biraz daha azalacaktır ve bir faiz artırımının etkisi ne ise benzer etkilerin piyasada görülmesi beklenir.

 Merkez Bankası döviz rezervlerinin çok büyük kısmı merkez bankası zorunlu karşılıkları ile sağlanır, merkez bankası döviz rezervlerinin miktarı da piyasaya etki eden çok önemli bir faktör olduğu ve dolaylı olarak para politikasını etkilediği için merkez bankası kararları bir çok değişkeni aynı anda değerlendirmeyi gerektirir. -Rezerv Opsiyon Mekanizması-



  Merkez Bankası munzam karşılık oranını Türk Lirası ve döviz cinsi mevduatlara farklı şekilde uygulayarak bankaların müşterilerine uyguladığı faizler üzerinde yönlendirici olabilir. Örnek vermek gerekirse geçtiğimiz günlerde Merkez Bankası vadesiz ve vadesi 1 yıla kadar olan döviz mevduatlarının munzam karşılıklarını %17'den %19'a , 1 yıl ve daha uzun vadeli munzam karşılıkları ise %13'ten %15'e yükseltti. TCMB bu kararla bankalar için döviz mevduatını daha dezavantajlı hale getirmeye devam etti ve bu karar ile ;


  • Merkez Bankası döviz rezervi 2.9 milyar dolar artacak.
  • Bankaların büyümeyi destekleyecek şekilde kredi vermesi teşvik edildi, bunu yapmayan bankalar için bu yönde kararın maliyeti arttı.
  • Daha önce de alınan kararlar ile Türk bankalarının yurt dışında gerçekleştirdiği finansal işlemlerin Türkiye'ye taşınması teşvik edilmişti, bu son karar da diğer kararların devamı ve tamamlayıcısıdır diyebiliriz. -Merkez Bankası swap işlemleri kararı-
  • Bankaların döviz faizlerini zayıflaması beklenebilir ve sınırlı da olsa Türk lirasını desteklemesi...

 Merkez Bankası uzun zamandır Türk Lirası zorunlu karşılık oranlarını azaltırken yabancı para zorunlu karşılık oranlarını artırıyor son bir yılda bu ivme kuvvetlendi.

munzam karşılık oranı 2019
Türk Lirası ve Yabancı Para Munzam Karşılıklar


zorunlu karşılık oranı
Son karar sonrası yabancı para munzam karşılık ortalaması yakın zamanda yükselecek


Türk Lirası Zorunlu Karşılık Oranları


 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası son  zamanlarda Türk Lirası zorunlu karşılıkları çok daha etkin kullanmayı amaçlıyor. Merkez Bankası, Türk Lirası zorunlu karşılıklarına kredi büyüme şartı getirdi, daha önce Merkez Bankası bankalara kredi hacimlerini  %15-20 büyütmesi ( Türkiye'nin büyümesi desteklemek) koşuluyla munzam karşılıklar konusunda teşvik sağlamıştı ama uygulamanın başlamasıyla bankaların tercihleri ile Merkez Bankası'nın amacı uyuşmadı. Merkez Bankası daha çok konut ve ticari kredilerin artmasını amaçlar iken bankalar daha az riskli bireysel kredi dağıtmayı tercih ettiler ve bu krediler birkaç gün önce açıklanan finansal istikrar raporuna göre çok çok yüksek oranda taşıt kredilerine akmış.(İkinci el araç piyasası bu yüzden son zamanlarda coştu.) Bireysel kredilerdeki artış henüz çok yüksek bir seviyede değil ama ivme çok çok güçlü.

zorunlu karşılık oranı 2019
Bireysel kredilerdeki artış



 Merkez Bankası Aralık başlarında aldığı karar ile daha önce munzam karşılıklar üzerinden bankalara verdiği teşviki detaylandırdı.  Karara göre;

  • Daha düşük zorunlu karşılık oranı için referans alınan kredi hacmi büyümesi reel %15 olarak belirlendi.
  • Bankaların 5 yıldan uzun konut kredisi, 2 yıldan uzun ticari krediler hariç büyüme %5'in altında olmalı.
  • Reel kredi hacmi büyümesi %15'ten az ise belli şartlarla (konut ve ticari kredilere yönlendirme) daha düşük munzam karşılık teşvikinden yararlanmak mümkün.

 Merkez Bankası bankası neden bankaların kredi hacmini belli bir oranda yükseltmek istiyor; %15 reel kredinin önemi nedir? Bankalar neden ticari kredilerden kaçınıyor sorularının cevabı başlı başına makale konularıdır; şu başlıkta(Başlık devamlı olarak güncellendiği için makalelerin yeri değişebilir) daha önce yazmıştım. Okumanızı tavsiye ederim.-2020'de Türkiye ekonomisi nasıl olacak-



Twitter: Yusuf Yüksel


Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme