6 Şubat 2020 Perşembe

Margin Debt nedir

 Yazmak planladığım bir makale için link verebilecek bir kaynak bulamamam sebebiyle bu konuyu makalemden bağımsız istedim. Margin debt kavramı Amerika'da yaşanan ve dolaylı olarak bütün dünyada hissedilen bütün borsa krizlerinin teknik sebebidir. Örnek vermek gerekirse 1920'lerin sonunda Margin debt ile ilgili regülasyonların zayıflığı (kaldıraç oranı %90 vs.) sebebiyle The Dow'daki (Bugünkü Dow Jones) %25'lik düşüş bir günde yüz binlerce yatırımcı ve dört bin bankanın iflasına yol açtı, bu olay Büyük Buhran'ın teknik başlangıcıdır.

 Margin debt nedir sorusundan önce kaldıraç kavramını açıklamak gerekir. Amerika'da yatırımcılar hisse senetleri alırken aracı kurumlar yatırımcının hisselerini ipotek altına alarak portföyün %50'si(kaldıraç oranını regülasyonlar belirler.) kadar  kredi sunarlar. Daha basit ifadesiyle bir yatırımcı 100 birim ana para ile hisse senedi alırken isterse aracı kurum da hisse senedi almak için yatırımcıya 100 birim daha kredi açar. Hisselerin değeri artarsa dolaylı olarak ipoteğin de değeri artacağı için yatırımcının kredi kapasitesi artar, hisselerin değeri düşünce ise bir noktadan sonra yatırımcı yatırımı üzerindeki tasarrufunu sürdürebilmek için teminat çağrısı ile karşılaşabilir.(Margin Call) Bu şekildeki borçlanmaya margin debt (Marj borcu) denir.

 Margin debt ile borçlanma yatırımcıya çok daha hızlı ve fazla kar edebilme imkanı sunar. Örneğin sıradan bir hisse yatırımında,  yatırım yapılan ürünün %10 prim yapması yatırımcıya %10 kar sağlar iken margin debt limitinin tamamını kullanan bir yatırımcının yatırım yaptığı bir hisse %10 civarı prim yaparken yatırımcının karı %30'lara yaklaşır.( Hisse prim yaptıkça yatırımcının kredi limiti de artacağı için %20 değil.) Bu işlemlerde bir de alınan kredinin faiz maliyeti vardır ama günümüzde Amerika'da faizler çok düşük olduğu için hesaba katmadım.


  Olumsuz senaryolarda ise aynı süreç bu defa olumsuz olarak yaşanır yani kaldıraç ile borçlanma limitini tam kullanmış olan bir yatırımcının yatırım yaptığı hisseler %10 düşerse yatırımcı bu defa %20 zarar uğrar ve bu zarar %33-34 civarı bir noktaya düşerse yatırımcının toplam portföydeki payı %25'in altına düşer ki bu noktada yatırımcı teminat çağrısına maruz kalır ve cevap vermezse / veremezse yatırım üzerinde tasarruf hakkı tamamen aracı kuruma geçer. Rakamlar ile ifade etmek gerekirse 100 birim para ve 100 birim kaldıraç ile 200 birimlik hisse senedi yatırımında yatırım yapılan ürün %35 değer kaybetsin; son durumda hisselerin değeri 140 lira olacak iken bu paranın sadece 40 lirası yatırımcıya aittir.(zarar %70) ve yatırımcının toplam portföydeki ana para oranı %25'in altında olduğu için artık hisseler üzerinde tasarruf hakkı aracı kuruma geçmiştir, yatırımcı tasarrufunu sürdürmek için bir şekilde borcunun bir kısmını ödeyerek veya hisse alarak tekrardan portföydeki ağırlığını en az %25'e yükseltmelidir. Bunu bireysel bir hikaye ise aracı kurumlar açısından veya genel anlamda ekonomik ortam açısından bir sorun yoktur çünkü aracı kurumun 100 birimlik alacağına karşın elinde 140 birimlik varlık vardır ve zarara uğrama ihtimali yoktur ama borsalarda ani çöküş ile yaygın şekilde bu sorun varsa bu durum borsa krizine hatta ekonomik krizlere sebep olur.

 Margin debt neden borsalara kriz yaşatır hatta bu krizlerin reel ekonomiye yansımasını sağlar sorusuna gelince;


  • Kaldıraçla borçlanırken amatörler bir yana profesyoneller bile riskini yönetmekte zorlanırlar. Öncelikle kaldıraçla borçlanmada acil durumlar için bir kenarda nakit bulundurmak son derece önemlidir ama bu durum kendi içinde mantık çelişkisi barındırır yani bir insan elinde para varken neden borçlansın? Velev ki çok tedbirli bir yatırımcıdan bahsediyor olalım bir noktadan sonra riskin artmaması mümkün değil. Tedbirli yatırımcı doğru ve kenarda bir miktar para bırakarak yatırım yapsın, doğru yatırımı prim yaptıkça katlanarak büyüyen bir fırsat maliyetine (çok büyük kardan zarar) maruz kalır ve bu fırsatı değerlendirirse/ değerlendirdikçe zor zamanlar için kenarda hazır bekleyen (bu para da ayrıcı bir fırsat maliyeti) paranın portföyü koruma kapasitesi azalır.
  • Olumsuz senaryolarda ise kaldıraç olayı çok daha hızla problem üretmeye meyillidir. Bir borsa ayı piyasasına girmişse (%20 zarar) bütün hisseler aynı değerde zarar etmeyeceği için birçok hisse doğal olarak yatırımcısına teminat çağrılarının geleceği seviyelerde zarardadır. Birçok yatırımcı aynı zamanda teminat çağrıları ile yüzleşiyor ise bu çağrılara cevap vermek için gerçekleşen çabanın reel ekonomide de karşılığı vardır (Varlık satma, borçlanma vs.)  ve tabii ki bu durumun genel ekonomik duruma olumsuz etkileri... Ayrıntıyı yazmaya gerek duymadım... Kaldıraçla borçlanmanın kısır döngüye dönüşebileceği, ekonomik kriz veya borsa krizi başlatabileceği  nokta da burasıdır. Borçlanarak hisse almış bir yatırımcılar teminat çağrılarına en fazla diğer hisselerini satarak cevap vermektedirler ve bu durum kısır döngülere, sistematik riske sebep olmaktadır.
 Margin debt ne zaman borsa krizi çıkarır sorusuna gelince geçmişte Abd'de borsalardaki kaldıraçla borçlanma kredilerinin büyüklüğü ekonomik büyüklüğün %2.5'ine ulaştığında borsalarda güçlü bir satış ekonomik krizlere sebep olmuş şu an bahsettiğim oran %3'lere yükselmiş.

margin debt nedir

Ekleme: -Büyük Buhran-


Twitter: Yusuf Yüksel

2 yorum:

  1. eline sağlık tüm yazılarınız için..Bist için böyle bir grafik -Margin debt- oluşturulabilir mi? teşekkürler..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim. Bistte bu şekilde bir mekanizma pek yok.

      Sil