29 Mart 2020 Pazar

Ekonomik Krizde Neye Yatırım Yapılır

Ekonomik krizde neye yatırım yapılır


Giriş Notu: Bu yazıyı 2018'de ekonomik krizde neye yatırım yapılır , resesyondan neye yatırım yapılır gibi soruların sıklıkla sorulması üzerine 2008 özelinde geçmiş krizlerde yatırımcıların neye yatırım yaptığı, geçmişte kriz dönemlerinde piyasaları etkileyen dinamiklerin ne olduğu konuları hakkında yazmıştım. 2020'de krizin başlaması ile ekonomik krizde neye yatırım yapılır sorusu geçmişte kalan bir konudan çok güncel bir konuya dönüştü ve daha çok güncel olarak piyasalarda neler oluyor sorusuna cevap arayanların ulaştığı bir yazıya dönüştü. Ben de bu yazıda güncel olarak piyasada gerçekleşen gelişmeleri paylaşıyorum. Bunun dışında resesyonda neye yatırım yapılır gibi genellemeci bir sorunun net bir cevabı olamaz, geçmiş yazıyı neden resesyonda neye yatırım yapılır sorusunun net bir cevabı olamayacağını ayrıntılı şekilde açıklamak için güncelledim.


(30.03.20)


 Ekonomik krizde neye yatırım yapmalı



  Bu başlıkta ekonomik krizde neye yatırım yapmalı sorusuna cevap arayanlar için fikir vermesi açısından 2008 özelinde geçmiş krizlerde neye yatırım yapanların para kazandığını açıklamaya çalıştığım geniş bir yazı vardı ama o yazı ve birçok makalede karşılaştığımız benzer yazılar kriz öncesi size fayda sağlarlardı fakat hali hazırda kriz varken geçmişten bir vakıayı alıp bire bir aynen gerçekleşeceğini tahmin etmek çok doğru sonuçlar vermez.

 Davranışsal iktisat buna geri dönüş yanlılığı diyor özetlemek gerekirse insan beyni kişinin bilincinin dışında çok yoğun bir veri bombardımanı altında kararlar verir bu sebeple beyin kısayollar oluşturmaya meyillidir. Yatırımlara gelince bunun en önemli yansımalarından biri geçmişte olan bir olayın şartları benzer şekilde günümüzde gerçekleşiyor gibi bir görünüm oluşunca doğrudan aynı sonuca varacağını öngörmektir. Bu sonuç mümkündür ama kesin değildir fakat bu geri dönüş yanlılığı sebebiyle alınan kararlar istenmeyen sonuçları doğurabilir. Somut olarak altın üzerinden açıklamaya çalışayım. Neden altın derseniz çünkü altın güvenli liman denince ilk akla gelen varlıklardan biridir ve riskten kaçışı ifade eder. Altın için ifade ettiğim her şeyi benzer varlıklar(tahviller, yen vs.) için de geçerlidir.


Krizde yatırım için altın ne kadar güvenli liman


 Bütün krizler bir birine benzer ve her krizde ''Bu defa farklı.(This time is different)'' denir fakat içinde bulunduğumuz son kriz gerçekten farklı ve bu kriz neredeyse eşi benzeri görülmemiş bir kriz olmakla beraber çok farklı bir risk algısı oluşturmuş durumda çünkü kriz birçok sorunun patlama noktası olsa da somut olarak Covid-19 salgını sebebiyle ortaya çıktı ve bu salgının şu an beklendiği gibi 2-3 değil de 4-5 ay sonra kontrol altına alınması senaryoları arasında dağlar kadar fark var. Diğer taraftan yarın bu hastalığa çare üretilmeyeceğinin garantisi yok. Ayrıntıya girmeyeceğim ama 2020 Krizi son derece farklı ve önlemleri de son derece farklı olacak. 2020 karşılaştırabileceğimiz tek kriz finansal kriz.( Ekonomik sorunlara para basarak çözüm üretme 2008'de başladı)



 Resesyonda neye yatırım yapılır sorusunun cevabı genelde altındır. 2008'de de aynı şey olmuştur. 2007'de 650 dolar olan ons altın 2011'de 1.900 doları aşmıştır; buradan bakınca altının çok ciddi prim yapması çok makul bir senaryo ama bahsettiğim gibi toptancı bakış insanı hatalı çıkarımlara yönlendirebilir; 2020'de 2008 şartlarının aynısı gerçekleşirse altın uçar ama cevabı aranması gereken soru aynı şartlar bire bir gerçekleşecek mi? Rakamlarla ifade edeyim piyasa zaten resesyonda neye yatırım yapılır sorusuna cevap vermiş. 2018'de 1.200 dolar civarında olan ons altın 1.700'lere kadar yükseldi ve şu an 1.600 dolar civarında bundan sonrasını gelişmeler gösterecek.


resesyondan neye yatırım yapılır

 Üstteki grafikte 2007'den 2011'e altının yaptığı büyük ralliyi görüyorsunuz bu grafikten altın uçacak sonucu çıkarmak tabii ki mümkün ama ayrıntıya bakınca 2019-2020'de olduğu gibi kriz beklentisi ile 2008'de de altın ciddi prim yapıyor ama 1.200 seviyesinden sonra kriz başlamış olduğu halde altın çok sert düzeltmeye giriyor. Bizim krizde yatırım deyince aklımıza ilk gelen varlık olan altın geçen ay olduğu gibi 2008'de de yatırımcısına hele bir soluklan demiş ! Kriz öncesi altın geçmişte hep isabeti bir yatırım olmuş ama krizde yatırım olarak altının performansını gelişmeler belirler.


28 Mart 2020 Cumartesi

Avrupa Birliği dağılabilir mi

 Dün İtalya ana muhalefet lideri Salvini, Avrupa Birliği'nden nefret ettiğini ve salgın sonrası birlikten ayrılabileceklerini ifade etti. İtalyan lider Avrupa için hakaret dolu ifadeler kullanarak eleştirdi.

 Covid-19 salgını sebebiyle en ağır darbe yiyen ülkelerin başında İtalya geliyor ve Avrupa Birliği şu ana kadar soruna yaklaşımı herkesin kendi başının çaresine bakması oldu ve tabii ki çok ciddi zarar gören/görüyor olan İtalyanlar bu birliği yeniden sorguluyorlar. 

 Salgın sebebiyle zor günler yaşayan başta İtalya olmak üzere Güney Avrupa ülkelerinin en azından ekonomik olarak rahatlaması için Corona tahvilleri çıkarılması önerilmişti. Corona tahvili, bütün Avrupa ülkelerinin ortak tahvili olacaktı ve başta 400 milyar avro olması bekleniyordu fakat şu an içinde olduğumuz zorlu şartlar bile Avrupa ülkelerini bir araya getiremedi ve başta Almanya olmaz üzere verimli kuzey ülkeleri bu öneriyi reddettiler.

İtalyanlar birliği haklı veya haksız rahatsızlıkları sebebiyle sorguluyor olsa da yakın zamanda devletler en azından mevcut şekliyle Euro Birliği'nin sürdürülemez olduğunu fark etmeye başlayacaklardır daha doğrusu bunu ifade etmeye başlayacaklardır.

Not: Avrupa Birliği ile Euro Birliği farklı kavramlardır; Avrupa Birliğine üye olan her ülke Euro kullanmak zorunda değildir. Avrupa Birliği zorlu bir sürece girdi diyebiliriz ama ben işin ekonomik kısmı ile ilgiliyim.


Euro Birliği Dağılabilir mi


 Avro Birliği, Covid-19 salgını öncesi bile çok sağlıklı bir yapıya sahip değildi; şu an yaşanan ağır şok yaşanmasa bile Avrupa'da tek para birimi mevcut yapısıyla sürdürülebilir değildi; şu an küresel ekonomi ciddi değişimlere gebe iken ''Euro'' Avrupa devletleri için çok daha ciddi ayak bağı olacak.

 Öncelikle şunu ifade etmek gerekiyor; İtalya hali hazırda salgın öncesi bile avronun en olumsuz etkilediği ülkelerden biriydi hatta muhtemelen avro tercihi konusunda en hatalı ülkeydi ve tabii ki hatadan dönmenin bedeli hatanın bedeline tercih edilebiliyordu ama bu dönem sona ermiş olabilir.

 Avrupa Birliği ilk yıllarında hızla birlik olma konusunda inançlı ve istekliydi ve bu projenin en önemli adımlarından biri yarım yamalak kalan Euro projesi idi; Avrupalılar tek para birimini tercih ettiler fakat tamamen birleşememiş( Amerika gibi) toplumlar için bu çok hatalı bir tercih olabilirdi ki olan bu oldu.

 Sık sık ifade ediyorum tekrarlıyayım bir ürünü ya kalitesiyle ya da fiyatı ile pazarlarız; bu kişi için de şirketler için de devletler için de aynıdır. Bir devlet diğer devlet kadar kaliteli ürün üretmezse(Verimlilik) fiyat ile rekabet eder bu dış pazarlardaki durumdur ve benzer durum için pazar için de geçerlidir. Bir ülkenin verimliliği zayıfsa doğal olarak alım gücü de zayıf olur bunun olumsuz yanı refah düşüklüğüdür ama bu durumda yerli ürünler(nispeten ucuz) yabancı ürünlerle rekabet eder ülkenin iç pazarı yabancı mal hücumuna uğramaz. Kısacası yerel para biriminin değer kazanması, kaybetmesi aslında kısa vadede ciddi sorunları tetiklese de orta-uzun vadede aslında ekonominin sağlığını koruyan bir olgudur ve bir ülke kendisinden daha verimli bir ülkenin para birimini kullanıyorsa başta refahını artırır orta-uzun vadede ise hem dış hem de iş pazarlarda güç kaybeder. Avrupa'da nispeten az verimli güney ülkeleri Euro ile daha hızlı refaha ulaştılar ama bu refahın onlara bedeli ise pazarlarda güç kaybı ve yapısal olarak kan kaybeden ekonomiler oldu.(İspanya, İtalya, Yunanistan, İtalya vs. vs.)

KARŞILIKSIZ PARA BASMAK

 Karşılıksız Para Basmak ne demek


Toplumumuzda çok yaygın olarak kabul görmüş hatalı bir inanış var. Bazı paraların ya da Türk lirasının basılırken bir karşılığı olması gerektiği ya da olduğu kabul edilir ama gerçekte bütün paralar karşılıksız basılır ya da tam tersi de doğru kabul edilebilir. Merkez bankasının rezervinde para arzını karşılayacak kadar altın bulunursa paranın karşılıklı olduğu aksi durumda piyasadaki paranın karşılıksız olduğu bilgisi doğru değildir.

  Türkiye'de ve dünyadaki paraların altın karşılığı yoktur. Bir para biriminin karşılığı üzerindeki merkez bankası başkanının imzasıdır, başkanın imzası ile merkez bankaları elinizdeki paranın karşılığı olan değeri size iade edebileceğini ifade eder, bunun inandırıcılığı da paranın değerini doğrudan etkiler. 

Karşılıksız Para inanışının kökeni


 1971'e kadar dolar altın karşılığı olarak basılmaktaydı ve diğer ülkelerin (Bretton Woods anlaşmasına taraf olanlar) para birimleri dolara karşı ancak %10 değer kazanıp kaybedebiliyordu, bunun dışında bir değerlenme için IMF izni gerekliliği tasarlanmıştı. Abd'nin bu sistemi sürdürememesi ile dolar dahil altın karşılığı basılan herhangi bir para birimi kalmamıştır ve bu sistem ifade ettiğim gibi 50 yıldır terkedilmiştir.

Karşılıksız para basılması bir hata mıdır



Bu sorunun cevabını bulmak için özetle insanlığın para serüvenine bakmak lazım.

Kara Çarşamba ve George Soros

 1990'ların başında dünya ekonomisi daha önce görülmedik bir manipülasyona şahitlik etmişti, çok da büyük bir serveti olmayan George Soros dünyanın en büyük merkez bankalarından birinin karşısında çok cesaretli adımlar atmıştı daha ilginci George Soros çok sınırlı servetiyle İngiltere Merkez Bankası'nı alt edebilmişti.


 Kara Çarşamba'nın bize öğrettiği en önemli ders ise merkez bankalarının bağımsızlığının önemi ve tamamen entegre olmamış yapıların ortak ekonomik yapıya geçemeyecekleri, bu tür yapıların kısa vadede sağladığı faydalar için ekonomik bağımsızlıktan vazgeçilmemesi gerektiğidir.


Kara Çarşamba'ya giden süreç


 Avrupa Birliği; Euro Birliği öncesi ticareti kolaylaştırma ve haksız rekabeti önleme, istikrar sağlama vb. sebeplerden dolayı 1979'da Exchange Rate Mechanism'i (ERM) uygulamaya başlamıştı, uygulamanın kurallarından biri herhangi bir ülkenin para birimini %6'dan daha fazla devalüe edememesi idi; uygulama birçok fayda sağlamış olsa da merkez bankaları için çok ciddi sorunlara yol açıyordu ve Avrupa ekonomilerinde normal olmayan büyüme, enflasyon ve faiz oranlarının ortaya çıkmasına yol açıyordu.

 Birleşik Krallık'ta en uzun süre başbakanlık yapmış olan Demir Leydi lakaplı Margaret Thatcher görev süresi boyunca tek para birimine karşı oldu hatta çok uzun süre devam eden başbakanlık kariyerini sona erdiren en önemli faktörlerden biri tek para birimine hazırlık olan ERM'e katılmayı reddetmesiydi; M.Thatcher'ın ERM'e katılmayı reddetmesi ve İngiltere ekonomisindeki sorunlarında etkisi ile 1991'de parti kongresinde yerini ERM'nin çok kuvvetli destekçilerinden John Major'e bıraktı.

27 Mart 2020 Cuma

Merkez Bankası Net Döviz Rezervi Mart 2020

Merkez Bankası Net Döviz Rezervi Mart 2020


  Bir önceki hafta Merkez Bankası net döviz rezervi 34.3 milyar dolardı.(13 Mart ) Bu hafta açıklanan son veriye göre Merkez Bankası Net Döviz Rezervi 31.2 milyar dolara düşmüş.( 20 Mart 2020 tarihi  itibariyle Merkez Bankası net döviz rezervi)


 Merkez Bankasının döviz rezervleri ile beraber swap stoku da artık sık sık sorulmaya başladı. İki verinin açıklanma tarihleri uyuşmuyor fakat fikir vermesi açısından Şubat sonunda merkez bankasının bankalarla dövize karşılık Türk Lirası swap stoku (25,8 milyar dolar) + Altına karşı Türk Lirası Swap Stoku (1,1 milyar dolar) 26,9 milyar dolardı. 




Merkez Bankası net döviz rezervi(Aylara Göre)




Merkez bankasının net döviz rezervlerinin değişimi ise şu şekilde olmuş;


2020 Ekonomik kriz yılı mı

Giriş notu: Bu paylaşımda 2020 ekonomik kriz senaryolar ile doğrudan veya dolaylı olan makaleler bulunmaktadır ve makaleler genelde küresel ekonomi ile alakalıdır. 

2020 Ekonomik Krizi nasıl atlatılacak


 İçinde bulunduğumuz 2020 ekonomik krizi artık yetkililer tarafından bile açıkça ifade edilmeye başladı. Dün Fed Başkanı Powell ''Resesyonda olabiliriz.'' açıklaması yaptı; malumun ilanı olan bu açıklamalar yapılırken insanlar 2020 ekonomik krizi nasıl atlatılacak sorusuna da cevap arıyor.

 Son günlerde büyük ekonomiler art arda devasa destek paketleri açıklıyor; geçtiğimiz günlerde Amerikan Kongresi 2 trilyon dolar destek paketinde anlaştı yine Almanya'da 750 milyar avroyu aşan destek paketi açıklandı özetle her ülke akıl almaz büyüklükte destek paketleri açıklıyor.

2020 Ekonomik Krizine önlem paketleri yeterli mi


 Büyük Buhran tarihin en büyük krizi olarak kayda geçmiş durumda yine Finansal Kriz tarihteki en riskli kriz olarak kabul ediliyor; 2020 Ekonomik Krizi henüz net bir isim kazanamamış olsa da Büyük Buhran'da ekonomilerin birkaç yıl içinde gördüğü zarar şu an birkaç ay içinde gerçekleşti yine Finansal Krizde ortaya çıkan risklerin çok daha fazlası ile karşı karşıyayız.

 Abd şu an 2 trilyon dolar büyüklüğünde destek paketi açıklamış durumda ama Dünyanın en büyük hedge fon şirketinin kurucusu ve yöneticisi Ray Dalio şu an içinde bulunduğumuz durumu atlatmak için Abd'nin 4, dünyanın ise 12 trilyon dolar destek paketi açıklaması gerektiğini geçtiğimiz günlerde ifade etmişti. Bunun birkaç katı büyüklükte paket ihtiyacı ifade eden saygın kurumlar bile var. Bu rakamlar göze devasa geliyor ama küresel ekonomideki şok düşünülünce rakamlar normalleşiyor. Dün G.Ö. Altınsaç Twitter adresinden paylaşmıştı; Abd, Çin, Avrupa ekonomileri gibi majör ekonomilerin çeyreklik %20-30 daralmasının beklendiği bir ortamda küresel ekonominin (GDP) 1/3'ü gibi bir destek gerekebilir bu da 20-30 trilyon dolar gibi bir rakama tekabül ediyor.

 O zaman soru şu oluyor? Büyük ekonomiler gerçekten çeyreklik olarak %20-30 daralır mı?

 Dün Abd'den bir süredir beklenen İşsizlik haklarından yararlanma başvuruları rakamı geldi. Abd'de bir önceki hafta bu haklardan yararlanmak isteyen kişi sayısı 281 bin iken geçen hafta bu rakam 3,283 milyon artmış. Abd tarihinde böyle hızda bir işsizlik furyası yok.

2020 ekonomik krizi

Fed para basıyor mu

Fed sınırsız para basacak


 Geçtiğimiz günlerde Fed'ten büyük bir adım geldi. Fed, sınırsız varlık alabileceğini/ para basabileceğini ifade etti ve tarihte görülmemiş bir önlem duyurdu. Dünden beri piyasalarda az da olsa toparlanma var ama Fed'in attığı adımın şu an için çok da büyük bir anlamı olduğunu sanmıyorum. Bu bugünlerde edindiğim bir fikir de değil.

 Öncelikle konuyu gereksiz ayrıntıya boğmamak için varlık alımları nedir sorusu için tekrardan link bırakıyorum;  okumadıysanız okumanız gerekli. (Varlık alım programı nedir)

 Fed'in dün aldığı tek karar sınırsız tahvil alımı değildi, en fazla dikkat çeken ve bence dün aldığı kararlar arasında sorun çözümü açısından en az etkili karar sınırsız varlık alımı idi ve bu kararı ayrı ayrı değerlendirmek gerekir diye düşünüyorum. Öncelikle sınırsız tahvil alımı kararından başlarsak bu kararın da Abd ve dünyaya  etkileri farklı başlıklar altında inceleyebiliriz.

 Fed'in para basma kararının Abd için önemi


 Varlık alım programları 2008 Krizi sonrası çok işlevsel bir hamleydi; finansal sistem tıkanmıştı ve reel ekonomiyi boğuyordu Fed, tıkanmış olan finansal sistemi o güne göre çok güçlü teşvikler ile kurtarınca reel sektörde öyle böyle canlandı fakat şu an finansal bir kriz yaşamıyoruz. Bu kesinlikle önemli bir ayrıntı, finansal sistemdeki tıkanıklık belki yılların birikimi ama kriz Covid-19 salgınının uzantısı yani metafor yapsak Covid-19 pozitif bir insanın ateşini dindirmek kişiyi ne kadar sağlıklı hale getirebilirse sadece finansal piyasalardaki sorunları çözmek şu an içinde olduğumuz krizde o kadar etkili bir çözümdür. Ateş yükselirse problem derinleşir ama ateş sorununu çözmek sorunu çözme adına bir adım değildir.

 Fed şu an varlık alım programları ile bankalara istediğiniz kadar para var, maliyetleri yok seviyeye çektim, çekeceğim istediğiniz gibi piyasalara para saçın diyor ! Peki bankalar likiditesizlikten dolayı mı insanlara kredi vermiyor? Hayır. Bankalar %10-30 arası daralmadan bahsedilen bir ortamda yatırımcılara borç verme riskinden kaçınıyorlar ki Fed'in GAZilyon dolar likiditesi de bütün bu sorunlardan önce olduğu gibi belli bankalarda toplanıp işlevsiz kalacağı konusunda şüphem yok. (Abd'de likidite sorunu)

 Bir banka borcun geri dönüşü konusunda şüphe yaşıyorsa ki saygın kurum/ kişilerin %10-30 hatta %50 daralmadan söz ettiği ortamda bu haklı bir endişedir bankalar haklı olarak kredi vermekten çekiniyorlar. Üstelik varlık alımları mevcut sorunda ciddi bir paradoks da oluşturuyor. Bir tarafta riskler artıyor, bunun gereği paranın maliyetinin artmasıdır yani normal şartlar altında (anormal şartların doruğundayız) faizler yükselmelidir ki bankalar risklere karşı önlem alsın ama varlık alım programları  Finansal koşulları gevşetmeyi(faizleri mümkün olan en alt seviyelere çekmeyi) amaçlar.

dolar neden düşmüyor 2020

26 Mart 2020 Perşembe

Beklenti teorisi nedir

Beklenti Teorisi


 İnsanlar ekonomik kararlarını kazanç veya kayıp ihtimalini değerlendirerek alırlar; normalde birim kazancın sağlayacağı haz ile birim kaybın sebep olacağı acı eşit olması gerekir iken Nobel ödüllü Daniel Kahneman'ın Beklenti Teorisi insanların kazanmaya ve kaybetmeye aynı duygusal tepkileri vermediğini açıklar. Sonuçta bir değişim olmadığı halde 50 lira kaybedip sonra bulmanın sağladığı haz, 50 lira bulup sonra kaybetmenin sebep olduğu acıdan zayıftır; bu örnek ve bir çok deney göstermiştir ki insanlarda kaybetmeme eğilimi, kazanma isteğine göre daha güçlüdür. 





Beklenti Teorisi ve yatırım


Döviz Tevdiat Hesapları

  Döviz tevdiat hesaplarındaki para miktarı bu hafta 198.3 milyar dolara düşmüş. ( 20 Mart ) Geçtiğimiz hafta (13 Mart ) döviz tevdiat hesaplarındaki döviz miktarı 200.8 milyar dolar seviyesindeydi. Geçen sene (Mart 2019)  döviz tevdiat hesaplarındaki döviz miktarı 182 milyar dolardı.


Döviz Tevdiat Hesapları(Aylara Göre)

20 Mart 2020 - 198.3 milyar dolar

Şubat 2020 - 199.8 milyar dolar
Ocak 2020- 194.6 milyar dolar
Aralık 2019- 194 milyar dolar
Kasım 2019- 195 milyar dolar
Ekim 2019-194 milyar dolar
Eylül 2019-193 milyar dolar
Ağustos 2019-189 milyar dolar
Temmuz 2019-187 milyar dolar
Haziran 2019- 186 milyar dolar
Mayıs 2019-183 milyar dolar
Nisan 2019-180 milyar dolar
Mart 2019-182 milyar dolar
Şubat 2019-170 milyar dolar
Ocak 2019-166 milyar dolar
Aralık 2018-161 milyar dolar
Kasım 2018-158 milyar dolar
Ekim 2018-154 milyar dolar
Eylül 2018-154 milyar dolar



döviz tevdiat hesapları ocak 2020
Döviz tevdiat hesapları Ocak 2020

Büyük Buhran

 Büyük Buhran; modern tarihin en büyük ekonomik krizidir,1929'da başlayan kriz İkinci Dünya Savaşı'na kadar devam etmiş ve İkinci Dünya Savaşı'nın da en önemli ekonomik sebebi olmuştur.


Büyük Buhran'ın Nedenleri


1. Abd'nin alacaklarını altın olarak tahsil etme ısrarı


Günümüzde başta Fed olmak üzere büyük merkez bankaları kriz dönemlerinde likiditeyi akıl almaz şekilde artırmaktadır; bunun en önemli sebeplerinden biri Büyük Buhran tecrübesidir. Birinci Dünya Savaşı sona erdikten sonra geriye Avrupa'da büyük bir yıkım bırakmıştı, savaştan nispeten az zarar görerek çıkan Abd, dünya üzerinde geriye kalan son sağlam büyük ekonomiydi. Birinci Dünya Savaşı sonrası Abd büyük yara alan Avrupa ve dünya ekonomisinin kreditörü haline geldi, Abd alacaklarını altın olarak tahsil etmek istiyordu fakat dünyada bu ticareti gerçekleştirebilecek altın/ altın üretimi mevcut değildi; bu durum ileride Abd'nin alacaklarını tahsil edememesine yol açacaktı.

 Abd'nin altın ısrarı yüzünden Altın devamlı olarak değer kazanıyordu ve doğal olarak Abd'nin alacaklı olduğu ülkelerin paraları değer kaybeder iken dünyadaki altın kaynaklarını kontrol eden Birleşik Krallık'ın para birimi sterlin aşırı değer kazanıyordu bu durum yıllar içinde Avrupa ekonomilerinin rekabet gücünü eritti ve Avrupa ekonomilerinin yıldan yıla daha sıkıntılı hale gelmesine yol açtı, bunun da doğal sonucu olarak dünyadaki bütün yatırımcılar(altınları ile beraber) Abd'e yatırım yapmaya başladılar.


büyük buhran
Enflasyona göre düzeltilmiş altın fiyatları


Özetle Abd alacaklılarının tavuklarını kesip onlardan yumurta bekliyordu.

* Son yıllarda dünya ekonomisine damga vuran varlık alım programlarının gerçekleştirilmesinin en önemli sebebi dönemin Fed Başkanı B. Bernanke'nin 1929 Bunalımı'nda yapılan hataların tekrarlanmamasını istemesiydi; Büyük Buhran'da üretim vardı, tüketim de vardı ama ticaret için para yoktu, B. Bernanke bu çelişkiye düşmemek için gereken neyse yaptı.

2. Abd Başkanı Hoover


 Abd Başkanı Hoover Büyük Buhran başladığında sorunun ciddiyetini anlamaktan uzaktı ve kriz dönülmez seviyeye yükselinceye kadar kamunun soruna müdahale etmemesi konusunda ısrarcı oldu.(Bırakınız yapsınlar/Laissez faire)  oysa ki İskandinav ülkelerinde sosyal demokrasiler krizin ilk yıllarında kamu desteği ile krizi atlatmayı başarmışlardı. Abd'de de kamunun ekonomiye müdahale etmeme tabusu olmasaydı 1929 Buhranı o kadar da ağır olmayabilirdi.


 büyük buhran sonuçları
Herbert C. Hoover

 3. Bankacılık veya borsa regülasyonlarının oluşmuş olmaması


 Bugün dünya ekonomilerinin sağlığı için bankalara, borsalara getirilmiş olan kuralların neredeyse tamamı Büyük Bunalım tecrübesinden alınan derslerdir. Büyük Bunalım öncesi bu kuralların olmaması çok büyük sorunlara yol açmıştı. Abd'de kriz sonrası binlerce banka iflas etmiş, borsalarda inanılmaz hatalar yapılmıştı. Mesela günümüzde hisse yatırımcısı ancak sermayesi kadar kredi ile yatırım yapabilirken(%50) Büyük Buhran öncesi bu rakam %90'dı. Büyük Buhran, teknik olarak Kara Perşembe ile başladı.(24 Ekim 1929/Borsa yaklaşık%11 düşüş) ardından Kara Pazartesi (Borsalar ~%12 düştü.) ve Kara Salı (Borsalar ~%11 düştü.) ile yaşandı.(28/29 Ekim 1929) Bu isüreçte günde Abd'de 4.000 tane banka battı ve yüz binlerce yatırımcı iflas etti.(Margin Debt nedir)

25 Mart 2020 Çarşamba

Modern Para Teorisi nedir

 Modern para teorisi bu günlerde çok daha fazla konuşulmaya başlandı. Kapitalizm çöküyor mu sorusunun da sorulmaya başladığı bu günlerde dile getirilemiyor olsa da en azından gelişmiş ekonomiler yeni sistem Modern para politikası olabilir. (Bence olacak.) Covid-19 Büyük Buhran'da yaşananları bir iki haftaya sığdırdığı için sistemdeki değişiklik tartışılamadı bile..

 Modern Para Teorisi nedir sorusuna cevap vermek zor çünkü teorisyenler bize net bir sistemden çok muğlaklıklarla dolu ve sürekli olarak değişen bir teori sunuyor. Modern para politikası bir deneysel veriden çok varsayımdır. Düne kadar hor görülen bir sistemin birden bire benimsenmesi kesinlikle hem politikacılar hem de ekonomistler açısından kolay olmayacak fakat şu an Modern para politikası bir tercih mi tartışılır çünkü Covid-19 sebebiyle yaşanan ani çöküş uzun yıllardır askıya alınmış klasik politikaları hatta yakın zamana kadar marjinal olan olağanüstü politikaları(Varlık alımları) bile yetersiz bıraktı.

 Modern para teorisi deyince akla gelmesi gereken ilk kişi teorisyenleri değil, bu sistemi dünyaya tanıtan politikacı olan Bernie Sanders olabilir. Sanders'ın geçmişte uçuk olarak yaftalanan fikirleri şu an rakipleri tarafından adı konulmadan sahiplenilmiş durumda. Bernie gerçekten bir gün Amerika'ya başkan olacak mı bilinmez ama fikirleri iktidara gelmiş durumda.





Modern Para Teorisi nedir


 Modern para teorisi, egemen paraya sahip ve rezerv para sahibi ülkelerin bütçe açığı, cari açık gibi durumlar sebebiyle kendilerinin sınırlandırmaması gerektiğini savunur. Modern para teorisine göre ifade ettiğim şartları sağlayan ülkeler harcama yapmak için vergi veya borçlanmaya gerek duymamalıdır. Teoriye göre bütçe açığı artsa bile harcamalar ülkedeki bütün üretim faktörleri kullanılana kadar enflasyona sebep olmaz. Modern para politikasına göre egemen rezerv para sahibi ülkelerin batması mümkün değildir. Yani özetin özeti ekonomiye ilgi duyunca hemen sorarız ya ''Neden para basıp borçlarımızı ödemiyoruz?'' Modern para teorisi der ki çok yanlış yapıyoruz; basalım.

 Bahsettiğim durum şurada görsel olarak sunulmuş.


23 Mart 2020 Pazartesi

Borsa yorumları

Borsalar neden çok büyük satış yedi


Ön not: Her borsa için ayrıca değerlendirme yapmamak için genelleme olabilmesi için bütün borsaların göstergesi olan S&P 500 üzerinden durumu açıklamaya çalıştım.

Aslında bu yazı daha önce yazdığım birkaç yazının derlemesi olacak, düzgün bir link verebilmek için ihtiyaç duydum. Borsalarda aşırı değer kaybının sebebini arıyorsak geçen senelerden başlayabiliriz; uzun zamandır Türkiye'de ve dünyada ekonomik kriz veya ekonomik kriz senaryoları ana akım medya tarafından  borsalar için pozitif olarak ısmarlandı tabii ki kriz sonrası borsalar için çok olumlu fırsatların ortaya çıkması son derece mümkün ama olan şey bu değildi; ısmarlanan fikir ekonomik kriz çıkarsa veya bu türlü senaryolar ciddiye alınmaya başlarsa merkez bankaları çaresiz kalacak (Merkez bankaları neden çaresiz kalacaklar) ve sorunu çözmek için muhtemelen varlık alım programları vb. çözümlere  başvuracaklar >küresel likidite ile borsalar arasındaki son derece güçlü korelasyon sebebiyle borsalar da yükselecek. Bize satılan önerme buydu ama şu an yerli-yabancı hiçbir analist muhtemelen böyle bir şey söylememişler ki bu hatalı yönlendirmeden dolayı özür dileme gereği duymuyorlar. Şu an küresel ekonomi çok zorlu şartlarda ve merkez bankaları çok büyük operasyonlar gerçekleştiriyorlar ama çok basitçe ifade edersek merkez bankaları ne kadar büyük sorun ile karşılaşıyorlarsa o kadar büyük adımlar atıyorlar yani bize anlatılan tam anlamıyla doğuran ama ölmeyen bir kazan hikayesiydi.

 Basit bir şeyden bahsetmiyorum; uzun zamandan beri geçmişte borsalar için pozitif olan her şeyi artık nispeten olumsuz (küresel likiditeyi de olumsuz etkileyecek.) negatif olan dinamikleri ise artık pozitif olarak sunuldu. Borsaların son krize bu kadar yüksekte yakalanmasının arkasındaki mantıki gerekçe budur.

 2008 Krizi sonrası küresel ekonominin en iyi olduğu 2018 senesini borsalar ayı piyasası ile tamamlarken (bence çok makul bir düzeltme idi) 2008'den beri küresel ekonomi açısından en olumsuz sene olan ve 2019 yılı ise borsalar için bu süreçte en pozitif senelerden biri oldu.

 Rakamlar ile ifade etmek gerekirse 2008 borsalar için çok ağır satış senesi, 2009 ise bu satışın düzeltmesinin yaşandığı seneydi. Bu iki seneyi kenara ayırırsak küresel ekonominin en iyi olduğu 2018 yılı borsalar açısından en ciddi değer kaybedilen iki yıldan biri olurken yıl boyu kriz senaryolarının tartışıldığı 2019 yılı bahsettiğim düzeltme yılı dışında borsaların en ciddi prim yaptığı yıl oldu.


en iyi borsa yorumları

22 Mart 2020 Pazar

Dolar neden düşmüyor

Fed yüzlerce milyar dolar bastı dolar neden düşmüyor


 Son günlerde finansal piyasalarda olanları yorumlamak bir yana takip etmek bile zor. Sürekli olarak sorulan soru şu: Fed deli gibi para basıyor, Dolar neden düşmüyor? Altın ve borsalar uçmuyor? Hadi artık doların düşmesinden vazgeçtik bari dolar yükselmesin, dolar neden yükseliyor? Daha basitçe ifade etmek gerekirse neden bizim alışık olduğumuz klasik sebep-sonuç ilişkileri çalışmıyor.

 Sorunun cevabını beni en azından bir süre okuyan herkesin artık bildiğini umuyorum ama tekrar edeyim; Bu zamanda finansal piyasalar için en önemli dinamik dolar likiditesidir ve dolar likiditesindeki sıkışıklık sona ermeden bizim alışık olduğumuz fiyatların gerçekleşmesinin zor olduğuna inanıyorum.

  Öncelikle Fed sürekli olarak para basıyor; Fed bir gün şirket tahvillerini alacağını açıklıyor, diğer gün dünya merkez bankaları ile Swap kanalları kuruyor, diğer gün trilyonlarca dolarlık repo ihaleleri duyuruyor vs. vs. Yani Fed sürekli olarak bilanço büyütüyor ve bunların ne kadar bizim bildiğimiz klasik anlamada varlık alımı olduğunu bilmiyorum.(Likidite artırıcı önlemler ile varlık alımları/para basma aynı şey değil ve aynı etkileri oluşturmuyorlar.) Araştırıp bulunamaz mı? Uğraştırıcı ama bulunabilir fakat çok faydalı bir veri olur mu emin değilim çünkü görünen o ki bahsettiğim miktar artmaya hızla devam edecek.

 Abd'de Covid-19 için acilen kullanılmak üzere 3 milyar dolar büyüklük olarak başlayan acil önlem paketi günden güne büyüyor. Trump dün bu paketin 2 trilyon doları bulabileceğini ifade etti.(En son 1.3 trilyon dolardı) Ray Dalio (Dünyanın en büyük hedge fonunun kurucusu/yöneticisi) Abd'de şu an gerçekleşen krizin atlatılabilmesi için 4 trilyon dolara ihtiyaç olduğunu ifade etti. Toparlamak gerekirse Fed şu an çok ciddi şekilde bilançosunu artırmış durumda ama bunun ne kadarının bildiğimiz klasik anlamda para basma olduğunu bilmiyorum ve muhtemelen bu rakam artmaya devam edecek. Rakamlarla ifade etmek gerekirse Covid-19 krizinin etkileri henüz verilere düşmeden Fed'in bilançosu tarihi yüksek seviyeye yükseldi bile....

dolar neden düşmüyor 2020
Fed bilançosu( 17 mart itibariyle)

 Bu terazinin bir tarafı, terazinin diğer tarafında sadece Fed değil bütün merkez bankaları piyasalara para saçıyor bu durum da doğal olarak dolar için olumsuz senaryoları zayıflatıyor. Geçen hafta merkez bankalarının bastığı veya basacağını ilan ettiği para şu kadardı.

dolar neden düşmüyor 2020


21 Mart 2020 Cumartesi

Reel efektif döviz kuru endeksi ne demektir

Reel efektif döviz kuru nedir


 Dolar Endeksi psikolojik 100 eşiğini aşarak yakın tarih için rekor seviyelere yükseldi. Doların gerçek değeri için nasıl DXY takip edilirse Türk Lirasının reel değeri için reel efektif döviz kuru endeksi takip edilir. Reel efektif döviz kurunu Türk Lirası endeksi olarak kabul edebiliriz.

 Basitçe ifade etmek gerekirse reel efektif döviz kuru bize Türk Lirasının belli para birimlerine göre gerçek değerini ifade eder örnekle açıklamak gerekirse biz Türk Lirasının değerini ifade ederken genelde Türk Lirasının dolara karşı nominal değerini kıstas alıyoruz ama bu çok doğru bir değerlendirme değil çünkü belirttiğim gibi dolar da sabit bir değer değil. Mesela bu yazı yazılırken dolar endeksi 103'ün üzerindeydi ve son bir yılda dolar endeksindeki oynaklık %10 civarında. (94.6-103.8) Yani dolar mı değerleniyor yoksa TL mi değer kaybediyor sorusunun cevabı sürekli olarak değişir ki bu sadece bir döviz kuru ! Türk lirasının etkileşim halinde olduğu onlarca para birimi var.


Dolar Endeksi(DXY) nedir

Dolar endeksi nedir


Dolar endeksi, bugün psikolojik 100 barajını aşarak çok uzun zamandan beri görmediği bir zirveye yükseldi. DXY endeksi, Bretton Woods anlaşmasının sona erdirilmesi/karşılıklı para basma sisteminin sona ermesi (Mart/1973) sonrası ülke para birimi kurlarının karşılaştırılmasına yardımcı olmak için hesaplanmaya başlamıştır. (Paranın karşılığı nedir

 Dolar endeksi bize Abd'nin ticaret ortaklarının para birimlerinden oluşan bir sepete göre doların değerini ifade eder yani doların değerli veya değersiz olduğun kur ile değil de DXY ile takip ederiz.


Dolar endeksi(DXY) nasıl hesaplanır


 Dolar endeksi, Abd'nin ticaret ortaklarının para biriminden oluşan bir sepetin nominal değeri ile doların nominal değerini karşılaştıran bir endekstir. Dolar endeksinde kıyaslama için kullanılan sepetin %57.6'sı euro, % 13,6'sı yen, %11.9'u paund, %9.1'i Kanada doları, %4,2'si İsveç kronu, %3.6'sı İsviçre frankından oluşur. Çin yuanının serbest piyasa koşulları altında fiyatlanması Çin yönetimi tarafından engellendiği için yuan dolar endeksi hesaplamasına eklenmemiştir. (Abd'nin en büyük ticaret ortağı olmasına rağmen)

20 Mart 2020 Cuma

Petrol fiyatları neden yükseliyor

 Petrol fiyatlar geçen hafta tarihi düşüşten sonra dün de tarihi bir yükseliş gerçekleştirdi. Analizciler halen Brent petrolde 20 doların altını dillendiriyor olsa da petrol fiyatları bugün de yükselerek +30 dolar seviyesine geri döndü.

brent petrol yorumları güncel


 Petrol fiyatlarındaki artışın sebebi Abd başkanı Trump'ın petrol fiyatları ile alakalı yaptığı açıklamalar oldu. Abd 30 milyon varil petrol alarak stratejik rezervlerini artırmaya başladı yine Başkan Trump, Suudi Arabistan ile Rusya arasında ara buluculuk yapmaya çalışacağını ifade etti.

 Suudi Arabistan'ın günlük petrol ihracatını 10 milyon varilin üstüne çıkarmayı planladığı ortada Abd'nin petrol rezervlerini artırması petrol fiyatları için yeterli fayda sağlamaz; Abd'nin piyasadan çektiği miktarı Suudi Arabistan sadece birkaç günde piyasaya tekrardan arz edecek. Daha önemlisi Trump ara bulucu olmak istiyor ama kendisi bu olayın artık dışında olmadığının da farkında yani Trump masaya ara bulucu değil taraf olarak oturmak zorundadır.

 Öncelikle şuradan başlamak lazım; Trump petrol konusunda çok rahat değil. Bilindiği gibi Trump normal liderlerle kıyaslanabilecek bir lider değil daha yaklaşık bir sene önce Trump OPEC ülkelerini İran yaptırımları sürecinde petrolde arz sorunu çıkmaması için üretim artırmaya ikna etmişti ama aynı Trump daha sonra İran'ın en önemli petrol ithalatçılarına muafiyet sağlayıp Abd'deki üretimin hızla artmasını teşvik etmişti, kısacası Trump, İran yaptırımları sürecinde Abd ile birlikte hareket eden ülkelere sağlam kazık atmıştı. Bunu şu sebeple anlatıyorum Abd dünyanın en büyük petrol üreticisi haline gelmiş olsa da Abd ekonomisinde petrol fiyatlarının artışının sağlayacağı fayda düşüşünün sağlayacağı faydaları aşamıyor yani Abd/Trump'ın petrol fiyatları konusundaki tavrı net olarak fiyatları aşağıya çekmektir ama gelinen noktada petrol fiyatları konjonktürün de etkisiyle fazlasıyla düştü ve ciddi problemleri tetikleyecek noktalara yaklaştı.

19 Mart 2020 Perşembe

Çin Ekonomisi

Çin Ekonomisi 2020 ilk çeyrekte %9 daralabilir


 Çin'de Covid-19 salgın büyük ölçüde kontrol altına alındı. Dün Çin'de yeni vaka sayısı 34 olurken bu vakaların tamamı yurt dışı kaynaklı oldu. Çin'de reel sektör neredeyse normale döndü artık salgının Çin ekonomisi için faturası tahmin edilmeye çalışılıyor. Goldman Sachs'a göre Çin ekonomisi 2020'nin ilk çeyreğinde %9 daralacak. Sachs, Çin'in 2020 büyüme tahminini ise %5.5'ten %3'e çekti.


Şimdi de Gıda Krizi mi



 Ekonomi hatta siyaset gündemi tamamen Covid-19 ile ilgili gelişmeleri odaklanmış durumda ama şu an gıda fiyatları ciddi bir sorun olma yolunda ilerliyor olabilir. Son günlerde haberlerde Doğu Afrika'dan Çin sınırlarına kadar geniş bir coğrafyada yayılmış olan çekirge istilası hakkında haberler okuyoruz ama neredeyse yerli/yabancı hiçbir kaynak güncel bilgi paylaşmıyor, bu durumun sebebi muhtemelen konunun çok da yakından takip edilmiyor oluşu olabilir. Birleşmiş milletler sorunu görülmemiş bir tehdit olarak tanımladı.

 Uzun zamandır güncellenmeyen bilgilere göre çekirge salgını günlük yüzlerce kilometre ilerleyebiliyor ve  çekirgeler her gün on binlerce insanın gıdasını tüketebiliyorlar. En son bilgi çekirgelerin Doğu Afrika'da tekrar artmış olması ve Çin sınırına kadar dayanmış olan çekirgelerin Çin'de ciddi tahribata sebep olma ihtimali artmış durumda. Şu an dünyada gıda fiyatları zaten sıkıntılı bir durumda ve dünyanın en büyük nüfusunu barındıran Çin'de bir de çekirge istilası yaşanırsa gıda fiyatları daha da baskı altında kalacak.


17 Mart 2020 Salı

Türkiye'de emlak balonu var mı

 Türkiye'de emlak balonu olup olmadığına dair daha önce bir yazı yazmıştım. 2019 yılı Aralık ayı konut fiyat endeksinin de açıklanması sebebiyle yazıyı güncelleme istedim. Öncelikle Türkiye'de emlak balonu var mı sorusundan önce teknik olarak emlak balonu nedir sorusuna cevap vermek lazım.


Emlak Balonu nedir


  Bir ülkede emlak fiyatlarının beş senelik bir periyotta %50, üç senelik periyotta ise %35 değer kazanması sonrası emlak fiyatlarının hızlı bir şekilde değer kaybetmesi emlak balonu kavramının bilimsel tanımıdır. Konut fiyat endeksi verilerini Merkez Bankası yayınlıyor ve Merkez Bankası 2010 öncesi verileri siteden kaldırmış başka bir kaynaktan ulaşılabilir mi bilmiyorum. 2010 sonrası konut fiyat endeksi verilerine bakınca günümüze kadar her beş senede konut fiyatlar en az %50 artmış yani teknik olarak şişmiş diyebileceğimiz bir konut piyasası var ve bu şişkinlik dramatik bir değer kaybı ile sonlanırsa bunu emlak balonu olarak yorumlayabiliriz ama aynı verilerdeki ayrıntılara dikkat edince ise Türkiye'de konut balonundan bahsetme zorlaşıyor.


türkiye'de emlak balonu var mı

 

Türkiye'de Konut Balonu Var mı


Konut balonları teknik olarak beş yılda %50, 3 yılda %35 gibi bir artışı ifade ederken bizde on yılda konut fiyatları ~%150 artmış ki bu çok büyük bir rakam ama dünyada konut balonu ile anılmış fiyatlamalar enflasyon sorununu bizim gibi yaşamış ülkelerde pek görülmemiş. Bizim konut piyasamız nominal olarak (gündelik hayatta muhatap olduğumuz fiyatlar) çok primli olsa da reel olarak çok da ''şişik'' seviyelerde değil.

16 Mart 2020 Pazartesi

VİX endeksi nedir

Vix endeksi şu an 82.69 seviyesine ulaştı ve tarihi rekorunu kırdı. Vix endeksi yatırımcılar için bir nevi piyasadaki stresin seviyesini belirten bir indikatördür bu yüzden Vix endeksi, korku endeksi olarak da anılır.

 Vix endeksi/ korku endeksi nedir sorusunu araştıranlar genelde endeksin teknik kısmı ile ilgili değiller o yüzden ben de teknik kısmını açıklamaya çalışmayacağım ama vix endeksi nedir sorusuna cevap verebilmek için öncelikle opsiyon kavramını anlamak gerekir.

 Opsiyon sözleşmeleri net bir zamanda veya net bir zamana kadar belirli bir ürünü alma veya satma hakkını ifade eden sözleşmelerdir. Opsiyon sözleşmeleri yatırımcıların varlıklarını risklerden korumak için en fazla yararlandıkları enstrümanlardan biridir. Opsiyon sözleşmelerini bir ürünü almaya niyet ettiğimizde ödediğimiz kapora parasına benzetebiliriz, bu sözleşmeler belli bir maliyetle (arz-talebe göre maliyet değişir) alım hakkını sözleşme sahibine sunar veya benzer şekilde satma hakkı için de kullanılır.

Davranışsal Finans Nedir

 finansın en temel kabullerinden biri bütün piyasa oyuncularının servetini artırmak istediği ve kararlarını bu yönde aldığıdır yani insanların daha fazla kazanmak veya daha az kaybetmek için rasyonel kararlar alması beklenir fakat realitede ise yatırımcıların duyguları, ruh halleri alınan kararlar üzerinde son derece etkili olabildiği için mantıklı karar alma mekanizması çalışmayabilir. Günümüzde algoritmaların piyasalara hakim olmasının en temel sebeplerinden biri alınan kararlarda duyguların etkisini azaltma çabasıdır. İnsanların aldıkları kararlar ile duyguların etkileşimini inceleyen ekonomi dalı davranışsal finanstır ve yatırımcıların piyasada başarılı olabilmesi için kendilerini bu dalda geliştirmeleri önemlidir.


 Bu başlıkta zaman buldukça davranışsal finans ile ilgili paylaşımlar yapıyorum. 


 Davranışsal Finans Dersleri-1:Geri Dönüş Yanlılığı



 Altının rekordan rekora koştuğu bir süreç yaşadık ve daha sonra güçlü bir düzeltme geldi. Benim gibi sadece ekonomi hakkında görüşleri takip etmek için sosyal medya hesapları olan herkes gibi benim de yayın akışım bu rekorları tahmin etmiş hesaplarla dolu ve düzeltmenin geleceğini de... Anormal bir durum yaşamıyorum çünkü aynı şeyi hepimiz altın, döviz, TL, borsa ve benzeri her türlü enstrümanın çok ciddi rekorlarından sonra görüyoruz. Öncelikle gerçekten bu kadar çok sayıda insanın bu kadar isabetli öngörüde bulunabilme ihtimali var olmak ile beraber tabii ki zayıftır ve gerçekleşecek olayı tahmin ettiğini iddia eden hesaplar bu konuda hatalı bir yanılgı içinde olmasalardı sırandan bir anapara servetle bile birkaç senede dolar milyoneri olmaları gerekirdi çünkü dikkatinizi çekerse sosyal medyada varlıkların neredeyse her dip her zirvesini bildiğini iddia eden insanlar mevcut ve bu yönde  yatırımlar birkaç senede ilk ana paranın onlarca-yüzlerce katı servete ulaşabilmek demektir ! Türkiye'de sadece finansal varlık alım satımıyla böyle bir servete ulaşmış bir birey bilemiyorum... İnternette binlercesi olduğu halde...

 Yukarıda bahsettiğim durum aslında bahsi geçen hesapların palavracı olması ile alakalı değildir, konu davranışsal finans konusudur ve insanların gerçekleşmiş bir olayı daha önceden tahmin ettiği inancına geri dönüş yanlılığı veya geri dönüş ön yargısı diyoruz.


 İnsan beyni olguları mantıksal bir düzen içinde algılamaya son derece meyillidir ve bir olay gerçekleştirdikten sonra onu kendi içinde (aslında mantıklı olmazsa bile) bir mantık silsilesi içinde algılamak ister. Bu sebeple birçoğumuz bir şey gerçekleştikten sonra aslında onu tahmin ettiğimizi sanırız fakat gerçekte ise bunu bir icraat ( mesela öngörü doğrultusunda yatırım) takip etmiyorsa büyük ihtimal geri dönüş yanlılığı yaşamışızdır.

13 Mart 2020 Cuma

2008 EKONOMİK KRİZİ

Türkiye ve dünya ekonomisi için etkileri halen çok ciddi şekilde süren ekonomik krizdir. Mortgage Krizi olarak anılsa da aslında 2008 Krizi; emlak krizi değil, finansal bir krizdir.

  Belki sonuçları Büyük Buhran(1929 Krizi) kadar ağır olmamıştır ama oluşturduğu risk ile dünya ekonomisini Büyük Buhran'dan bile daha fazla tehdit etmiştir.

  2008 Krizi sonrası Abd'de 10 trilyon dolardan daha fazla  servet yok oldu, 10 milyona yakın Amerikalı işsiz kaldı, devletin bankacılık sistemi ve sermaye sahiplerini zarar etmeden bu işten sıyırması, Abd'de ciddi sosyal patlama yarattı.(Biz %99'uz Hareketi) 2008 Krizi'nin ana sebebi olan bankalar ciddi bedeller ödememiştir. (Dünyadaki toplam hasar ile ilgili kaynak bulamadım.)

9 Mart 2020 Pazartesi

Yüksek getirili tahviller

 Brent petrol fiyatları şu an ~%30 düşüş yaşadı ve doğal olarak bu durum belki de dünyada en fazla bizi olumlu etkiliyor. Bu sorunun uzun süre devam etmesi ise durumu aleyhimize çevirebilir.


 Yüksek getirili Tahvil ne demektir


 Yüksek getirili tahviller( high yield bonds) veya  çöp tahviller(junk bonds) üç büyük kredi derecelendirme kurumuna göre yatırım yapılabilir seviyenin altında kredi notu olan tahvillere verilen isimdir. Geçmişte adlarından da anlaşılabileceği çok fazla talep görmeyen bu varlıklar günümüzde negatif getirili tahvillerin 15-20 trilyon dolar civarında bir büyüklüğe ulaşması sebebiyle talep görür. Dünyada makul getiriye sahip varlık türleri hızla azaldığı için en muhafazakar fonlar bile nispeten riskli olan bu tahvil türlerine yatırım yapmak zorunda kalmaktadırlar basit bir örnek için 2018'de Moody's Abd'deki emeklilik fonlarının çok büyük sıkıntıda olduklarını ve 2020'de Fed faizleri %4'leri aştıktan sonra bu şirketlerin rahatlayacağını ifade etmişti (Rakamları yanlış hatırlıyor olabilirim.) ve tabii ki böyle bir olay hiç gerçekleşmedi. Emeklilik fonları, sigorta şirketleri vb. sürekli varlıklarını artırmaz zorunda olan birçok yatırım şirketi çaresiz yüksek riskli ve yüksek getirili tahvillere yönelmez zorundadırlar.

Yüksek getirili tahvillerin özellikleri


  • Junk bonds piyasa fiyatına göre %1.5-3 daha fazla getiri vaat eder.
  • Piyasaları çok daha oynaktır.
  • İflas riskleri doğal olarak yüksektir.

 Yüksek getirili tahvillerin riski de yüksek olduğu için yatırımcılar bunlara tek bir ihraççıdan almak yerine yatırım fonları (ETF) şeklinde alarak riski yayarlar ve bizi ilgilendiren sorun da burada başlıyor. Bilindiği gibi Türkiye'nin de kredi notu yatırım yapılabilir seviyenin altında ve şirketlerimizin de kredi notu çok çok anormal şartlar olmadığı müddetçe ülke notunun üzerinde olmaz yani yüksek getirili tahviller bizim varlıklarımızı da kapsıyor. Dünyada Junk bonds denince akla doğrudan petrol/enerji şirketleri geliyor çünkü 2014'te Abd önderliğinde Rusya'nın petrol fiyatları üzerinden cezalandırılması planı sonrası bütün dünyada enerji sektörü terste kaldı ve şirketler uzun yıllardır sıkıntılı mesela geçen sene birçok ülkede borsalar son derece pozitif iken olumsuz ayrışan sektörlerin başında hep enerji sektörünü gördük bu sebeple de enerji sektörü sıkıntı yaşayınca yatırım fonları aracılığıyla yüksek getirili bütün tahvillere zarar vermesi beklenebilir.

 Özetle petrol fiyatlarının düşmesi bizim için kesinlikle çok pozitif ama bunun bir iflas furyası tetiklemesi bizi dolaylı yönden olumsuz etkileyebilir.

Ekleme: Petrol üreticileri fiyat savaşına başladılar-link-

Ekleme-2: -Türkiye'nin kredi notu ne demektir-


Twitter: Yusuf Yüksel





Petrol üreticileri fiyat savaşına girdi

 Suudi Arabistan'da tansiyon son derece yüksek. Kral Selman'ın öldüğü iddia edilirken Kralın kardeşi, eski veliaht prens ve kralın yeğeni eski iç işleri bakanı gözaltına alındı. Kral öldü iddiaları dolaşırken bir yandan da Suudi Arabistan bütün dünyadaki petrol üreticilerine ders vermeye niyetlendi diyebiliriz. Sondan başlayayım; Petrol üreticileri arasındaki bir kavga en çok bize yarar, daha önce sık sık ifade etmiştim tekrarlayayım; petrol fiyatlarındaki düşüşlerden pozitif etkilenmesi beklenecek ilk iki ülkeden bir Türkiye'dir ve şu an petrolde 20-25 dolar seviyeleri ifade edilmeye başladı yani bizim açımızdan son derece olumlu bir süreç söz konusu olabilir. Normal şartlar altında petrolün doğal bir şekilde değer kaybetmesinin bize faydası kadar zararı da olur çünkü petrolü zayıflatan faktörler farklı kanallardan bizi de olumsuz etkiler, şu an olduğu gibi arz-talep dengesi dışında düşüşler ise bizi son derece olumlu etkiler fakat petrolün varili gerçekten 20-25 dolar seviyelerinde kalırsa bu defa da bu durumdan en fazla zarar görebilecek ülkelerden biri de biz olabiliriz.




  Geçtiğimiz Cuma günü OPEC+ ülkeleri (Opec ve Başta Rusya olmak üzere ortak ülkeler) petrol üretiminde kısıntı konusunda anlaşmaya varamadılar ve Brent petrol fiyatı bir günde %8'den fazla değer kaybederek yaklaşık 45 dolar oldu. Hafta sonu piyasa daha da karıştı. Petrolde arz kısıntısı isteyen Suudi Arabistan muhatap ülkelerden istediğini alamayınca üretimini artırdı ve yakın vadede petrol üretimini tam kapasiteye yükseltebilir daha net ifade etmek gerekirse Suudi Arabistan şu an OPEC ülkeleriyle aralarındaki kesinti vaadi sebebiyle 9.7 milyon olan petrol üretimini öncelikle 10 milyon varilin üzerine daha sonra ise tam kapasitesi olan 12 milyon varile çıkaracak. Bir taraftan talep şoku yaşanırken diğer taraftan arz patlaması ile karşılaşma ihtimalimiz ortaya çıktı.

 Son gelişmelerden sonra haftasonu açık olan körfez ülkelerinin borsaları çok büyük satışlara maruz kaldı. Kuveyt'te satışlar çift haneye ulaşınca işlemler durduruldu, çoğu ülkede satışlar %5'i aştı.


suudi arabistan ekonomisi 2020