19 Mayıs 2020 Salı

Beklenti teorisi nedir

Beklenti Teorisi


 İnsanlar ekonomik kararlarını kazanç veya kayıp ihtimalini değerlendirerek alırlar; normalde birim kazancın sağlayacağı haz ile birim kaybın sebep olacağı acı eşit olması gerekir iken Nobel ödüllü Daniel Kahneman'ın Beklenti Teorisi insanların kazanmaya ve kaybetmeye aynı duygusal tepkileri vermediğini açıklar. Sonuçta bir değişim olmadığı halde 50 lira kaybedip sonra bulmanın sağladığı haz, 50 lira bulup sonra kaybetmenin sebep olduğu acıdan zayıftır; bu örnek ve bir çok deney göstermiştir ki insanlarda kaybetmeme eğilimi, kazanma isteğine göre daha güçlüdür. 





Beklenti Teorisi ve yatırım



 Beklenti teorisinde Kahneman insanların yatırım eğilimleri üzerinde de önemli tespitler yapmıştır.

Size şu iki şık sunulursa hangisini seçersiniz?

  • 500 lira kazanmak
  • Yazı tura sonucuna göre hiç kazanmamak veya 1.000 lira kazanmak

İnsanlara ''500 lira kazanmak'' ile ''yazı tura sonucuna göre ''Hiç kazanmamak veya 1000 lira kazanmak'' seçenekleri sunulduğunda çoğunluk birinci şıkkı seçmektedir.

Size şu iki şık sunulursa hangisini seçersiniz.

  • 500 lira kaybetmek
  • Yazı tura sonucuna göre hiç kaybetmemek veya 1.000 lira kaybetmek.

Bu seçenekler sunulunca ise çoğunluk ikinci şıkkı seçmektedir.


 Toparlarsak kazanç söz konusu olunca insanlar risk almayıp garanti geliri tercih ederken kayıp söz konusu olunca insanlar risk almaya daha meyillidir aslında tam aksi senaryo daha rasyonel olmasına rağmen... Sırf bu çelişki sebebiyle insanlar daha kazanmak pahasına memur olmayı tercih ederler veya artık sürdürülebilirliğini kaybetmiş olan işleri devam ettirip daha büyük zararlara uğrarlar.


 Finansal piyasalarda ilk öğrenilmesi gereken kurallardan biri Stop-loss(Zarar-kes) seviyesi belirleyip buna kesinlikle uymaktır ama zarar realize etmenin insan psikolojisine yaptığı baskı sebebiyle çoğu yatırımcı bundan kaçınır. Tam aksi senaryoda ise insanlar kar ederken çok daha geniş karar verme seçenekleri olduğu halde garanticiliğin baskısı sebebiyle çoğu zaman gereğinden erken kar realize ederler ve potansiyele göre daha düşük kazanca razı olurlar.


 Beklenti Teorisi'nin bir başka bulgusu az az kaybetmenin verdiği acının bir kerede kaybetmenin verdiği acıdan az olmasıdır. Kazanma konusuna gelince ise yine tam aksine bir kerede kazanmanın verdiği haz, az az kazanmanın verdiği hazza göre zayıftır. 


 İşler kötü giderken zorlamak yerine bir kerede kol kesmek daha az acılıdır. Büyük vurgun yapmak yerine sürekli olarak kazanç sağlayan yatırımlar, tercihler insanı daha fazla mutlu eder. İnsan duygularının yatırım eğilimine de etkisini hesaplarsak (Yatırımlarımız bizi ne kadar mutlu ederse yatırım yapmaya eğilimimiz o kadar artar.) az da olsa sürekli kazanç sağlayan yatırımlar daha doğru tercihler olabilir.




Ekleme: Benzer teoriler için-Davranışsal Finans-

Twitter: Yusuf Yüksel 

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme