22 Mart 2020 Pazar

Dolar neden düşmüyor

Fed yüzlerce milyar dolar bastı dolar neden düşmüyor


 Son günlerde finansal piyasalarda olanları yorumlamak bir yana takip etmek bile zor. Sürekli olarak sorulan soru şu: Fed deli gibi para basıyor, Dolar neden düşmüyor? Altın ve borsalar uçmuyor? Hadi artık doların düşmesinden vazgeçtik bari dolar yükselmesin, dolar neden yükseliyor? Daha basitçe ifade etmek gerekirse neden bizim alışık olduğumuz klasik sebep-sonuç ilişkileri çalışmıyor.

 Sorunun cevabını beni en azından bir süre okuyan herkesin artık bildiğini umuyorum ama tekrar edeyim; Bu zamanda finansal piyasalar için en önemli dinamik dolar likiditesidir ve dolar likiditesindeki sıkışıklık sona ermeden bizim alışık olduğumuz fiyatların gerçekleşmesinin zor olduğuna inanıyorum.

  Öncelikle Fed sürekli olarak para basıyor; Fed bir gün şirket tahvillerini alacağını açıklıyor, diğer gün dünya merkez bankaları ile Swap kanalları kuruyor, diğer gün trilyonlarca dolarlık repo ihaleleri duyuruyor vs. vs. Yani Fed sürekli olarak bilanço büyütüyor ve bunların ne kadar bizim bildiğimiz klasik anlamada varlık alımı olduğunu bilmiyorum.(Likidite artırıcı önlemler ile varlık alımları/para basma aynı şey değil ve aynı etkileri oluşturmuyorlar.) Araştırıp bulunamaz mı? Uğraştırıcı ama bulunabilir fakat çok faydalı bir veri olur mu emin değilim çünkü görünen o ki bahsettiğim miktar artmaya hızla devam edecek.

 Abd'de Covid-19 için acilen kullanılmak üzere 3 milyar dolar büyüklük olarak başlayan acil önlem paketi günden güne büyüyor. Trump dün bu paketin 2 trilyon doları bulabileceğini ifade etti.(En son 1.3 trilyon dolardı) Ray Dalio (Dünyanın en büyük hedge fonunun kurucusu/yöneticisi) Abd'de şu an gerçekleşen krizin atlatılabilmesi için 4 trilyon dolara ihtiyaç olduğunu ifade etti. Toparlamak gerekirse Fed şu an çok ciddi şekilde bilançosunu artırmış durumda ama bunun ne kadarının bildiğimiz klasik anlamda para basma olduğunu bilmiyorum ve muhtemelen bu rakam artmaya devam edecek. Rakamlarla ifade etmek gerekirse Covid-19 krizinin etkileri henüz verilere düşmeden Fed'in bilançosu tarihi yüksek seviyeye yükseldi bile....

dolar neden düşmüyor 2020
Fed bilançosu( 17 mart itibariyle)

 Bu terazinin bir tarafı, terazinin diğer tarafında sadece Fed değil bütün merkez bankaları piyasalara para saçıyor bu durum da doğal olarak dolar için olumsuz senaryoları zayıflatıyor. Geçen hafta merkez bankalarının bastığı veya basacağını ilan ettiği para şu kadardı.

dolar neden düşmüyor 2020




 Sadece Amerika değil bütün ülkeler para basarken dolar neden düşmüyor sorusuna cevap üretmek biraz daha kolaylaşıyor ama o zaman da soru şu oluyor? Peki dolar neden alışık olmadığımız seviyelere yükseldi veya merkez bankaları bu kadar fazla para basarken borsalar neden çok uzun yıllar olduğu gibi güçlü şekilde artmıyor (son yıllarda borsalar küresel likidite ile çok güçlü korelasyon içindeydi) veya bütün şartlar pozitif iken altın neden bu süreçten pozitif etkilenmiyor?


 Bütün bu soruların cevabı dolara olan taleptir. Fed'in şu an gerçekleştirdiği likidite operasyonları ile likidite normal zamanlara göre çok ciddi şekilde artmış olabilir ama art arda gelen olumsuz haberler yatırımcıları dolar konusunda ürkütüyor. Rakamlarla ifade etmek gerekirse;


  • Dün BIS Nisan ayı döviz işlemleri hacmi verisini açıklamıştı. Son verinin açıklandığı Nisan-2019'da yapılan işlemlerin %88'inin bir tarafında dolar varmış ve günlük işlem  hacmi 6.6 trilyon dolarmış. Anlatmak istediğim normal zamanlarda bile dolara talep yüksektir.
  • Son zamanlarda şu da soruluyor; dolar likiditesi ne kadar ciddi problem olabilir? Bu sorunun da cevabını dün İ. Turhan twitter'dan cevaplamaya çalıştı. Abd ve Abd dışında bankaların dolar yükümlülüğü Fed'in bilançosunun 7 katı ! Sadece Abd'de Fed'in bilançosunun 8 katı büyüklükte tahvil stoku var. Abd dışında finansal kesim dışı özel sektörün dolar cinsi tahvil stoku Fed'in bilançosunun 3 katı !
 
  Özetle dolar likiditesi şu an stresli bir durumda ve sadece para basarak bu sorun çözülemez. Yükümlüler olumsuz senaryoları baz alıp kendilerini güvenceye almak istiyorlar.(Dolara yöneliyorlar) Yükümlüler dolara yöneldikçe de dolardaki stres artıyor ve kelimenin tam anlamıyla bir kısır döngü oluşuyor. Fed'in şu an yapmaya çalıştığı şey alışılmadık yollarla olsa bile ( Mesela özel sektörün sorunları için bankalara güvenmeyip doğrudan müdahale etmesi alışılmış bir yol değil. Commercial paper) arz-talebi yönetme ve dolar likiditesindeki stresi azaltmak çünkü dolara hücum gerçekleşirse birçok şirket sorunlu olmadığı veya sürdürülebilir olduğu halde sıkıntıya girebilir.(Bunu biz konkordato dalgası sürecinde yaşadık; sağlıklı şirketlerin bile varlığı yükümlülüklerinin çok üzerinde alacağı olduğu halde alacaklar tahsil edilemediği için riske giriyordu.)

 Konumuza dönelim piyasalar ne zaman normalleşecek? Piyasaların normalleşebilmesi için yükümlülerin dolara ulaşabilme korkusu ortadan kalkmalıdır onu da dolar likiditesindeki sıkışıklık ile ilgili verilerden takip edebiliriz bu verilerin çoğu sık sık gördüğümüz veriler değil. Bu konuda küçük yatırımcıyı bilgilendiren çok fazla kaynak da yok ki bu verileri anlamak çok kolay da değil. Basitçe dolar likiditesi ne durumdadır anlamak istiyorsak da DXY(dolar endeksi) takip edilebilir.




Ekleme: Dxy nedir

Twitter: Yusuf Yüksel

(16.03.20)

Dolar neden düşmüyor


 Dün gece Fed'in çok sürpriz kararları ile karşılaştık. Fed dünya piyasaları açılmadan önce faizleri sıfıra çekerken 700 milyar dolarlık (sublinimal mesaj gibi karar... 2008'deki ilk ve başarılı olamayan hamleyi hatırlattı !) varlık alım programı(para basma dersek çok hatalı olmayabilir.) açıkladı. Normal piyasa koşullarında şu an biz ve benzerimiz ülkelerde bu karar muhteşem bir haber olabilirdi ama olmadı hatta son derece olumsuz bir haber olmaya doğru gidiyor. Dünden beri dolar neden düşmüyor sorusu tekrar tekrar soruluyor; bu sorunun cevabı için en azından fikir vermeye çalışacağım ama öncelikle şu soru da sık sık soruluyor. Fed neden gecenin bir vakti bu türlü bir karar alıp piyasaları daha da panikletti.

 Benim yazılarımı takip edenler senelerdir sık sık referans verdiğim şu yazıyı illa ki okumuşlardır; okumayanlar için tekrar link bırakıyorum.(Her Şeyin Balonu) Avrupa, Japonya gibi gelişmiş ekonomiler bir resesyon ortaya çıkarsa acınası seviyede zayıf şekilde buna karşı koymaya çalışacaklar. Fed diğer büyük merkez bankalarından ayrışıyor olsa da görünen o ki bir sonraki güçlü resesyon bundan 15-20 yıl sonra başlasa bile( küresel resesyonlar kabaca her 10 senede bir yaşanıyor ve son resesyondan beri 12 sene geçti.)  Fed resesyona hazır olamayacak.

 Merkez bankalarının elinde güçlü silahlar olmayınca( 2019'da yapılan üç ''sigorta'' faiz indirimi bu sebeple son derece hatalıydı.) doğal olarak Fed şok etkisine oynamak istedi, istiyor ama piyasaya şok pozitif haber çabaları şok ile sonuçlanıyor.


Son gelişmelere rağmen dolar neden düşmüyor


 İktisadın en basit kuralı çoğalan malın değeri düşer ve dolar likiditesi artarsa doğal olarak değeri düşmelidir; buna itirazım yok ama aynı temeller der ki alınan mal değer kazanır, satılan mal ise değer kaybeder. Fed'in  piyasadaki doları artırması belki doların değer kaybetmesi ihtimalini doğruyor olsa da piyasa bunu kriz beklentisi olarak yorumluyor bu sebeple de dolara olan talep anormal artıyor. Bu sebeple birkaç gündür tekrar tekrar ifade ediyorum ''Klasik piyasa şartlarında değiliz ve bu süreçte en önemli dinamiklerden biri dolar likiditesi olacak.'' Peki dünkü karar sonrası dolar likiditesi ne durumda? Bu konu bu makaleye sığmaz ama bir tane resim bırakayım.

dolar neden düşmüyor 2020


 Teknik ve genelde çokları için pek de önemli olmayan ayrıntılara girmeyeceğim ama üstteki resim Cross Currency Basis fonlama sıkıntısının devam ettiğini gösteriyor ve dünkü karara rağmen görüldüğü gibi likidite sorunu 2011'den beri en yüksek seviyede. 

 Yani talep varsa bir varlığın artması değerini düşürmez ve görünen o ki talep var. Dolar likiditesinin durumu ile ilgili takip edilecek birçok veri var ve bunlar takip edilmelidir.

 Abd özeline odaklanırsak zaten Amerika'da uzun zamandır likidite sorunu yaşanıyordu (uzun süredir devam eden fed para basıyor iddiaları) Fed likidite sorununu kabul etmiş ve likiditeyi yakın zamanda gerekli seviyeye yükselteceğini ifade etmişti ama sistemde olması gerekenden fazlasıyla likidite olduğu halde bu para ihtiyaç sahiplerine ulaşmıyor çünkü para belli kurumlarda toplanmış ve bu kurumlar riskler sebebiyle likiditenin sistemde dolaşmasını tıkıyorlar. Likidite artsa bile yine belli yerlerde toplanacak ve daha da artan riskler sebebiyle tıkanma devam edecektir.

 Fed bildiğiniz gibi para basma/likidite artırma için tahvil alır/alıyor ama bunu da çok efektif bir yöntemle yapıp yapmadığı tartışılır;  tahvil alımları normal şartlar altında  sıkıntı yaşamayan ama şu anki konjonktür sebebiyle ciddi sorun yaşayan (hava yolu, turizm vb.)  şirketlerin tahvillerinden seçilerek hem amaca ulaşılırdı hem de muhtemel bir iflas dalgası ile işlerin daha da karmaşıklaşması riskine karşı önlem alınmış olurdu. (Yanlış bilmiyorsam hukuki olarak sorunlar var ama mevcut konjonktürde hızla çözülebilir.)

  Fed sadece likidite sorunu için değil, ekonomiyi desteklemek için de faiz indirimine ve tahvil alımına gidiyor peki işe yarar mı? Herkes bu sorunun cevabını biliyor. İtalya'da dünyanın en ünlü turistik mekanlarına yakın otellerde fiyatlar %70-90 düşmüş ! Gidiyor muyuz? Fed, parası olmayana kredi imkanlarını %1-2 daha azaltarak İtalya'ya tatile gidemeyenleri destekliyor.

 Şu an Avrupa'da da tedarik sorunu tekrardan ortaya çıkmaya başladı. Basitçe ifade edersek kolonya bildiğiniz gibi kapanın elinde kalıyor ama bunun da üretilmesi için bazı maddelere gereksinim duyuluyor peki sizce girişimciler kolonya arzını maliyet sebebiyle mi artırmıyor? Uygun kredi bulunursa kolonya arzı hızla artırılabilir mi? Özetle yaşanan temel sorun finansman ile uzaktan yakından alakası olmayan bir sorun, finansman şartlarının iyileştirilmesi sadece mevcut sorunun finansal piyasalara sıçramasını önler, sorunu çözmez.

  Merkez bankaları senelerdir varlık alım programları ile ekonomik sorunları çözmeye çalışıyor ve istikrarlı şekilde bir iyileşme yaklaşık on senedir sağlanamadı, istikrarlı bir iyileşme yaşanamamış iken riskler de sürekli olarak yükseldi ki şu an bunun sonuçları ile yüzleşiyoruz. Sadece para politikası ile sorunları çözmek mümkün değil.





2 yorum:

  1. Hocam gelişmiş batı toplumlarında, bu ülkelerde yaşayan vatandaşların önemli bir bölümü hizmet sektöründe istihdam ediliyor bildiğim kadarıyla.
    ABD’de mesela işsizliğin tarihi dip seviyeden bir anda bu yüzde 50’lere çıkma ihtimali bu yüzden mi?
    Maaş çekinden maaş çekine çalışan ve iki üç part time iş ile zarzor hayatını idame ettiren hatırı sayılır oranda insan olduğunu okumuştum, bunlar bizdeki sözleşmeli personelden bile beter durumda hasta olunca gelmediği günün parasını bile alamıyorlar.
    ABD çok ciddi bir sosyal krize de gebe görünüyor.
    Bir diğer konu ciddi üretim aksamaları da gündem de, ancak temel ihtiyaç maddelerine olan talep azalmayacak.
    Ben güçlü dolar falan anlamam hocam, herkesin beklediği doların alım gücü çökmeli teorisi devreye girmeli düşüncesindeyim, zira helikopter para ile vatandaşa para dağıtıp düşen üretim nedeniyle mal arzı düşük kalacak ise enflasyonun patlaması kaçınılmaz değil mi? (Dünya genelinde)
    Bu krizin enflasyon ve sosyal etkileri konusundaki değerli öngörülerinizi çok merak ediyorum.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bununla ilgili bir şey yazmayı planlıyorum.

      Sil