27 Mart 2020 Cuma

Fed para basıyor mu

Fed sınırsız para basacak


 Geçtiğimiz günlerde Fed'ten büyük bir adım geldi. Fed, sınırsız varlık alabileceğini/ para basabileceğini ifade etti ve tarihte görülmemiş bir önlem duyurdu. Dünden beri piyasalarda az da olsa toparlanma var ama Fed'in attığı adımın şu an için çok da büyük bir anlamı olduğunu sanmıyorum. Bu bugünlerde edindiğim bir fikir de değil.

 Öncelikle konuyu gereksiz ayrıntıya boğmamak için varlık alımları nedir sorusu için tekrardan link bırakıyorum;  okumadıysanız okumanız gerekli. (Varlık alım programı nedir)

 Fed'in dün aldığı tek karar sınırsız tahvil alımı değildi, en fazla dikkat çeken ve bence dün aldığı kararlar arasında sorun çözümü açısından en az etkili karar sınırsız varlık alımı idi ve bu kararı ayrı ayrı değerlendirmek gerekir diye düşünüyorum. Öncelikle sınırsız tahvil alımı kararından başlarsak bu kararın da Abd ve dünyaya  etkileri farklı başlıklar altında inceleyebiliriz.

 Fed'in para basma kararının Abd için önemi


 Varlık alım programları 2008 Krizi sonrası çok işlevsel bir hamleydi; finansal sistem tıkanmıştı ve reel ekonomiyi boğuyordu Fed, tıkanmış olan finansal sistemi o güne göre çok güçlü teşvikler ile kurtarınca reel sektörde öyle böyle canlandı fakat şu an finansal bir kriz yaşamıyoruz. Bu kesinlikle önemli bir ayrıntı, finansal sistemdeki tıkanıklık belki yılların birikimi ama kriz Covid-19 salgınının uzantısı yani metafor yapsak Covid-19 pozitif bir insanın ateşini dindirmek kişiyi ne kadar sağlıklı hale getirebilirse sadece finansal piyasalardaki sorunları çözmek şu an içinde olduğumuz krizde o kadar etkili bir çözümdür. Ateş yükselirse problem derinleşir ama ateş sorununu çözmek sorunu çözme adına bir adım değildir.

 Fed şu an varlık alım programları ile bankalara istediğiniz kadar para var, maliyetleri yok seviyeye çektim, çekeceğim istediğiniz gibi piyasalara para saçın diyor ! Peki bankalar likiditesizlikten dolayı mı insanlara kredi vermiyor? Hayır. Bankalar %10-30 arası daralmadan bahsedilen bir ortamda yatırımcılara borç verme riskinden kaçınıyorlar ki Fed'in GAZilyon dolar likiditesi de bütün bu sorunlardan önce olduğu gibi belli bankalarda toplanıp işlevsiz kalacağı konusunda şüphem yok. (Abd'de likidite sorunu)

 Bir banka borcun geri dönüşü konusunda şüphe yaşıyorsa ki saygın kurum/ kişilerin %10-30 hatta %50 daralmadan söz ettiği ortamda bu haklı bir endişedir bankalar haklı olarak kredi vermekten çekiniyorlar. Üstelik varlık alımları mevcut sorunda ciddi bir paradoks da oluşturuyor. Bir tarafta riskler artıyor, bunun gereği paranın maliyetinin artmasıdır yani normal şartlar altında (anormal şartların doruğundayız) faizler yükselmelidir ki bankalar risklere karşı önlem alsın ama varlık alım programları  Finansal koşulları gevşetmeyi(faizleri mümkün olan en alt seviyelere çekmeyi) amaçlar.

dolar neden düşmüyor 2020


 Özetlemek gerekirse Fed'in hamlesi sadece piyasalara çok büyük destek veriyorum görüntüsü oluşturmaktan öte bir şey değil. Fed'in yapması gereken şey bankalarla zaman kaybetmeyip sorunun temeline yönelik adımlar atmaktır. (Helikopter para nedir) Covid-19 salgını öncesi de bu gereksinim ortaya çıkmıştı; salgın sadece süreci hızlandırdı ama varlık alım programları ile ekonomik sorunlara çözüm üretme devri büyük ekonomiler için sona ermiş olabilir.

Fed'in para basma kararının dünya için önemi


 Fed sadece Abd'nin değil dünyanın da merkez bankası bunu kabul etmek gerekir; ben de Abd'den çok haz almıyorum ama realiteyi kabul etmemek hiçbir şeyi değiştirmiyor.

  Şu an dünyada dolar yükümlülüğü Fed'in bilançosunun 7-8 katıdır ve normal zamanlarda Fed'in bilançosu bu akışı sürdürme konusunda problem oluşturmamaktadır ama panikle herkes dolara hücum ederse tabii ki likidite sorunu ortaya çıkmakta ve likidite sorunu güçlendikçe talep de artmaktadır yani dolar likiditesi sorunu sadece para basarak çözülebilecek bir sorun değildir ve panik önlenmelidir. Fed'in likiditeye yönelik hamleleri tabii son derece pozitif ama yine aynı sorun ile karşılaşıyoruz; tek sebep olmasa da dolar likiditesinin problem olmasını sağlayan dinamik Covid-19 salgını, turizm, üretim, tüketim yoksa likidite ne kadar iyileştirilirse iyileştirilsin yükümlülükleri yerine getirmek çok zor olacak yani sadece likidite hamleleri dünya için de sınırlı fayda sağlar aksi mümkün olsaydı bütün dünya evinde tatil yapsın bütün sistemi merkez bankaları devam ettirsin ne diye çalışıyoruz?



Fed'in para basma kararının finansal piyasalar için önemi




 Fed'in kararı finansal piyasalar için olumlu bir gelişme çünkü bahsettiğim likidite sorunu varlık fiyatlarını olumsuz etkiliyor. Basitçe ifade etmek gerekirse arabanız kaç liradır? Evinizde haciz memurları varken net alıcı varsa arabanız kaç liradır? Şu an finansal varlıklar ikinci sorudaki şartlarda fiyatlanıyor; hiç öngörülmemiş bir şok sebebiyle herkes yükümlülüklerini yerine getirememekten çekiniyor ve varlıklar panik halinde fiyatlanıyor bu da dolar dışında her şeyin ciddi değer kaybetmesi sonucunu doğruyor. Likiditenin sorun olmaması veya doların yükselmemesi belki varlık fiyatları üzerindeki baskıyı azaltacak ama Abd'de bile %30 işsizlik gerçekten olacaksa yatırım yapma ne kadar cazip kalacak? ,salgın gerçekten iki ay içinde kontrol altına alınabilecek mi?  gibi bir dünya sorun söz konusu. Kısacası finansal piyasaları da sadece teşvikler ile desteklemek bir yere kadar mümkün. Sorun(Salgın) çözülmelidir.



Ekleme:Fed para basıyor dolar neden düşmüyor

Twitter: Yusuf Yüksel

(13.03.20)

Abd'de Likidite Sorunu


 Daha önce Amerika'daki likidite sorunu ile ilgili birkaç paylaşım yapmıştım; Fed para mı basıyor tartışmaları tekrardan başladığı için bu yazıyı güncellemek istedim daha önemlisi şu aralar dillendirilmeye başladığı gibi küresel bir resesyon başlayacaksa doğal olarak dolar likiditesi herkesi ilgilendirecek çünkü kriz dönemleri bütün dünya dolara yönelir ve iflasların yaşanmaması için dolar likiditesi kilit bir rol oynar, doların değerinin ne olacağı da Fed'in likidite politikalarıyla belirginleşir. Normal şartlar altında ilk şok anı için değil ( dolara yöneliş) ama ardından dolara karşı negatif olmak için argümanlar üretilebilirdi en azından dolar hakkında iyimser senaryolar zayıflardı çünkü Fed'in günümüzde herhangi bir soruna geçmişte gerçekleştirdiği gibi sadece politika faizi ile müdahale etmesi pek mümkün değil o yüzden bir sonraki krizde Fed'in piyasaya varlık alım programları (para basma diyelim) ile müdahale etmesi son derece mümkün.

Fed neden muhtemel bir resesyona faiz kararlarıyla çözüm üretemez sorusu için bu:-Her şeyin balonu-

Varlık alım programları nedir sorusu için de bu makaleyi öncelikle okumanızı tavsiye ederim: -Varlık alım programları-

 Normal şartlar altında süreç sancılı olsa da Fed önderliğinde büyük merkez bankalarının tekrardan para basmaya başlaması belki ileri için çok daha büyük problemlere sebep olacak olsa da bizim gibi ülkeler için çok olumlu bir süreci başlatabilir ama Amerika'da henüz küresel resesyon konuşulmadan önce bile dolar likiditesi sorunu yaşanması ifade ettiğim olumlu senaryoların yaşanması beklentileri zarar veriyor. Güncel durum ile ilgili ileri de yine yazılar yazmak istiyorum ama ABD'deki likidite sorununu tekrardan hatırlatmak istedim.

  Geçtiğimiz yaz  ABD'deki likidite sorununu yazmaya başlamıştım hatırlarsanız Ekim ayında Abd'de gecelik repo bir gecede %2'lerden %10'lara fırlayarak ABD'deki likidite sıkışıklığının ne kadar ciddi bir hal aldığını ortaya koymuştu sorun çıkana kadar olaya müdahil olmayan hatta pek demeç  bile pek vermeyen Fed sıkıntının başlaması ile çok güçlü şekilde piyasaya likidite sağlayıp sorunun büyümesini engelledi.


 Şimdi öncelikle şuradan başlamak gerekiyor? 2008 Krizi neden oldu sorusuna çok uzun cevaplar verebiliriz. 2008 Krizi neden oldu sorusu ile konumu dağıtmak istemiyorum o yüzden link bırakacağım okumanızı tavsiye ederim. (2008 Krizi) Verdiğim linkte de ayrıntılı olarak anlattım finansal krizin birçok sebebi var ama krizi başlatan olay Lehman Brothers'ın batmasıdır; Lehman'ın batması birçok hatadan kaynaklanmış olsa da teknik olarak iflas bankanın birkaç gün likiditeye ulaşamamasından dolayı gerçekleşti. Fed'in ve Abd yönetiminin seri müdahalesi ile iflaslar yayılmamış oldu ama Lehman'ın ardından birçok şirket sıraya girmişti.

 Lehman'ın batması sadece likidite sorunu olmasa da Fed benzer sorunların tekrarlanmaması için likidite artırıcı teşvikler uyguladı 2008 öncesi Abd bankalarında regülasyon/kuralların emrettiği seviyenin üzerinde likidite(aşkın rezerv) neredeyse yok iken geçtiğimizde yıllarda aşkın rezervler 2.6 trilyon dolar seviyesine yükselmişti. Fed'in bilanço normalleştirme (basılan paraların geri çekilmesi diye basitleştirebiliriz/ bir yıl sürmüş ve program başarısız olmuştur.) çabası ile aşkın rezervler 1.3 trilyon dolar seviyesine kadar gerilemiştir.



fed para mı basıyor


  Geçtiğimiz Eylül ayında Abd'de vergi ödemeleri dönemi aşkın rezervler dip yaparken dönem gereği artan likidite gereksinimi sebebiyle Abd'de repo krizi yaşandı.

 Abd'de repo krizi Eylül ayında vergi ödemeleri sebebiyle yaşanmış olsa da likidite ihtiyacı sadece dönemsel bir soruna benzemiyor. Geçtiğimiz yıllarda Trump'ın aldığı vergi indirimleri sebebiyle Amerika'da kamu geçmişe göre çok daha fazla borçlanacak ki şu ana kadar gerçekleşme beklenenden de yüksek oldu. Abd'de kamu daha çok borçlanırken ( tahvil arzı artacak) tahvillerin değer kazanması(faizlerin düşmesi) yatırımcıların likiditeye olan yönelimini artırıyordu. Şu an Abd tahvilleri abartılı şekilde talep görüyor ve anormal rekorlar kırılıyor olabilir ama son aylarda zayıflayan likidite talebi de tekrardan tarihi rekor seviyelere yaklaştı. Geçtiğimiz günlerde Fed gecelik repo işlemlerinde ~150 milyar dolar likidite sağlamaya başladığı halde gelen taleplerin çok büyük kısmını karşılamıyordu. Rakamlar ile ifade edersek Amerika'da likidite talebinin göstergesi olarak ifade edebileceğimiz aracılı repo işlemleri günlük 2.5 trilyon dolar seviyelerine ulaştı yakın zamana kadar bu rakam 2 trilyon doları bile bulmuyordu.


fed para basacak

 toplayacak olursak Abd'de uzun zamandır likidite azalırken (aşkın rezervler) likidite talebi artıyordu bir de buna aşkın rezervleri elinde bulunduran bankaların likiditesini kullandırmak istememe eğilimi de eklenince sorun ciddi bir hal aldı. Bu Abd'nin sorunu ve sorun sadece bu değil.

 Dünyada da likidite dolar üzerinden sağlanıyor beni devamlı takip edenler hatırlar 31 Aralık öncesi yıl sonunda büyük bir dolar fırtınası yaşanabileceğine dair yazı paylaşmıştım ve tamamen haksız çıkmıştım hani fırtına olmaz biraz kıpırtı olur o da iyiydi ama kelimenin tek anlamıyla en ufak bir hareketlilik bile olmamıştı. Dolar fırtınası yaşanabilir iddiasını bloguma taşımanın sebebi Abd'de likidite sorunu varken her sene yıl sonunda küresel talep sebebiyle artan likidite ihtiyacının anormal fiyatlara sebep olabilme ihtimali idi. İddiamda tamamen haksız çıkmıştım ama bahsettiğim risk gerçekleşmemesi için Fed yılbaşı öncesi likidite sorunu yaşanırsa 500 milyar dolar piyasaya likidite sağlayabileceğini ifade etmişti !

 Küresel dolar talebine Fed cevap vermezse piyasa çok ciddi şekilde likiditeye sıkışabilmektedir mesela bahsettiğim gibi her sene yıl başına doğru dolar likidite primi %0.5-1'lere yaklaşırken (normalde  %0.1-0.2 olur) 2008'de %3.5'e çıkmıştı.

 Likidite primi nedir diye basitçe anlatmak gerekirse bankalar arasındaki swaplarda(takas) daha fazla talep edilen rezerv parayı takas eden kurum bir tık fazla prim öder (Arz- talep dengesi ile bağıntılı) ki bu likidite sorunu resesyon dönemlerinde ciddi şekilde artar.



(31 Aralık'ta neden fırtına bekleniyordu haberi/reuters)

 Sonuç olarak Fed son zamanlarda piyasaya repo yoluyla likidite sağlayıp iflasların yaşanmasını engelliyor. Repo yoluyla gerçekleşen likidite operasyonlarını para basmak olarak yorumlamak zor ve Fed'in para basıp bunu ifade etmiyor olma ihtimali çok da mantıklı değil. Şu an herhangi bir fiyatlamaya mantık üretmek çok zor olsa da Fed'in repo operasyonları ile varlık fiyatları arasında para basılıyor ilişkisi kurulamaması bu bakış açımı desteklemişti.

 Fed'in bahsettiğim soruna nasıl cevap vereceği bence ilerleyen zamanlarda çok önemli olacak ve terazinin diğer tarafının durumunu da (euro,yen, paund vs.) düşününce dolar likiditesi bence şu aralar takip edilmesi gereken en önemli konuların başında geliyor.

Fed'in varlık alım programları geçmişte piyasaları nasıl etkiledi: Başlıktaki ''ekonomik krizde neye yatırım yapılır'' makalesi

4 yorum:

  1. Bu aylarda avrupa da bir banka dusebilir mi ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yönetimler düşmeden müdahale edecektir. Avrupada bankacılık sistemi genel anlamda sorunlu

      Sil
  2. Selam Yusuf bey, fed in yaptığı para enjeksiyonu sonuç olarak doların düşmesini sağlamaz mı?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Twitter'da bu yazının paylaştığım tweetin altında biraz açıklamaya çalıştım arz-talep dengesi gözetilerek artırılan likidite dolara değer kaybettirmez, doların anormal değerlenmesini engeller.

      Sil