25 Mart 2020 Çarşamba

Modern Para Teorisi nedir

 Modern para teorisi bu günlerde çok daha fazla konuşulmaya başlandı. Kapitalizm çöküyor mu sorusunun da sorulmaya başladığı bu günlerde dile getirilemiyor olsa da en azından gelişmiş ekonomiler yeni sistem Modern para politikası olabilir. (Bence olacak.) Covid-19 Büyük Buhran'da yaşananları bir iki haftaya sığdırdığı için sistemdeki değişiklik tartışılamadı bile..

 Modern Para Teorisi nedir sorusuna cevap vermek zor çünkü teorisyenler bize net bir sistemden çok muğlaklıklarla dolu ve sürekli olarak değişen bir teori sunuyor. Modern para politikası bir deneysel veriden çok varsayımdır. Düne kadar hor görülen bir sistemin birden bire benimsenmesi kesinlikle hem politikacılar hem de ekonomistler açısından kolay olmayacak fakat şu an Modern para politikası bir tercih mi tartışılır çünkü Covid-19 sebebiyle yaşanan ani çöküş uzun yıllardır askıya alınmış klasik politikaları hatta yakın zamana kadar marjinal olan olağanüstü politikaları(Varlık alımları) bile yetersiz bıraktı.

 Modern para teorisi deyince akla gelmesi gereken ilk kişi teorisyenleri değil, bu sistemi dünyaya tanıtan politikacı olan Bernie Sanders olabilir. Sanders'ın geçmişte uçuk olarak yaftalanan fikirleri şu an rakipleri tarafından adı konulmadan sahiplenilmiş durumda. Bernie gerçekten bir gün Amerika'ya başkan olacak mı bilinmez ama fikirleri iktidara gelmiş durumda.





Modern Para Teorisi nedir


 Modern para teorisi, egemen paraya sahip ve rezerv para sahibi ülkelerin bütçe açığı, cari açık gibi durumlar sebebiyle kendilerinin sınırlandırmaması gerektiğini savunur. Modern para teorisine göre ifade ettiğim şartları sağlayan ülkeler harcama yapmak için vergi veya borçlanmaya gerek duymamalıdır. Teoriye göre bütçe açığı artsa bile harcamalar ülkedeki bütün üretim faktörleri kullanılana kadar enflasyona sebep olmaz. Modern para politikasına göre egemen rezerv para sahibi ülkelerin batması mümkün değildir. Yani özetin özeti ekonomiye ilgi duyunca hemen sorarız ya ''Neden para basıp borçlarımızı ödemiyoruz?'' Modern para teorisi der ki çok yanlış yapıyoruz; basalım.

 Bahsettiğim durum şurada görsel olarak sunulmuş.



  Modern para teorisi, hükumetlerin önce vergi toplayıp sonra harcama yapması yerine önce harcama yapıp sonra vergi toplamayı önerir. Modern para teorisine göre vergilendirmenin amacı likiditeye olan talebi yönlendirmektir yine enflasyon ile mücadelenin maliye politikası ile yapılmasını önerir. (Vergiler) Yine basitçe ifade etmek gerekirse enflasyon yükseliyorsa vergiler artırılır ve likidite azaltılarak enflasyon ile mücadele edilir. Yani para politikasının yerine maliye politikası alacaktır ve tabii ki politikacılar kendi çıkarlarına göre değil ekonominin gereklerine göre kararlar alacaktır. (Komik)

  Modern para teorisinde en dikkat çeken alan  enflasyon sorunu olabilir; teorisyenler bu teoriye bağlı ekonomi politikasının enflasyon üretebileceğini ifade ederler ama burada ortaya çıkabilecek enflasyon sorunu %5-10 enflasyon değildir.

 İfade edilmiyor olsa da bu teoride aslında amaç çok uzun yıllardan beri yapılıyor olduğu gibi sorunları ötelemektir. Nasıl ki uzun yıllardır borçluluk üzerine kurulu olan sistem finansal şartların hep daha da gevşetilmesi ile sürdürülmüştür ve teorik olarak gerekli olan  bedel daha da büyütülmek pahasına hep ötelenmiştir. Gelinen noktada bu bedel ödememe üzerine kurulu sistem faiz politikaları ile hatta para basarak bile sürdürülemeyecek hale gelince sistemin devamı için borçların kamu tarafından üstlenilmesi yoluyla sistemin devamı teorik olarak MMT'de açıklanmıştır.

 Modern para politikasının belki sıradan insanlar için en pozitif yanı şu an muhatap olan sorunun sadece zenginleri koruyarak sürdürülemeyecek olmasıdır yani normal zamanlarda alınan önlemler hep zenginleri nispi olarak kayırmış olsa da şu an yaşadığımız sorun sadece çok eşitleri kurtararak çözülemeyecek bir sorun gibi duruyor. 

 Modern para teorisini doğrudan uygulanabilirliği tartışmalı bir sistemdir açıkçası teorisyenlerin bile tam olarak neyden bahsettiklerini bildiklerinden emin olamıyorum çünkü dünya kadar boşluğu olan bir sistemden bahsediliyor ki bu eksiklikler teoriyi savunanlar tarafından bile kabul edilmekte çok büyük ihtimal bu teori çok ciddi şekilde yontularak günümüzde yaygın olarak kullanılacak. Bu yazı bir giriş yazısı oldu ama pratikte MMT soslu yeni dönem bize ne türlü değişiklikler getirecek bunu başka bir yazı olarak paylaşmayı planlıyorum.

Ekleme: helikopter para nedir

Twitter: Yusuf Yüksel

4 yorum:

  1. teori değil pratik olarak uygulanıyor zaten. petrodolar- fiat money olan usd ile dünyanın herhangi bir yerinde mal ya da hizmet alabiliniyor. altın,euro,try ile de alınır sanki ama değil, taban usd yıllardır. büyük montanlı her iş usd bazında konuşulur, ülkemizde başkanlar bile bunu yapar. yani aslında try türkiye için ne ise, usd de dünya için o. dünya ekonomisinin gerektirdiği kadar usd gerekiyor ve dolaşıyor da aslında. fed bilançosu,abd borçluluğu bilgileri falan hikayeleri artık konuşmak istemiyor, fiili durumu ilan ediyorlar artık. biraz önce para teorisi ile ilgili bir yorum yazmıştım sayfanıza,daha fazla uzatmak istemem :)

    YanıtlayınSil
  2. Dünyadaki ülkeleri daha sonrada herkesi Eski türk filmlerindeki pavyonlarda borcuna karsi calistirilan kisiler oluncaya kadar yeni para oyunlariyla kontrolleri altina almaya devam edicekler.En yüksek bedeli karsiligini sonra verirsin dedikleri seylere ödersiniz.

    YanıtlayınSil