29 Nisan 2020 Çarşamba

TCMB swap işlemleri

 TCMB swap işlemleri son zamanlarda çok daha fazla dikkat çeken bir konu hem yerli hem de yabancı basında yer buluyor. 2019 öncesi TCMB swap işlemleri dikkate değer bir büyüklükte değildi ama günümüzde TCMB swap işlemleri en fazla merak edilen hakkında spekülasyon yapılan konularından bir haline geldi diyebiliriz. Bu yazı yazıldığında TCMB'nin döviz karşılığı TL swap işlemleri toplam stoku (Altın dahil) 30 milyar doların üzerine çıkmış durumda (Mart 2020 itibariyle) bugün güncellenecek olmakla beraber TCMB'nin net rezervi ise 25 milyar dolar seviyesinde olabilir.(Veri henüz açıklanmadı, analitik bilançodan yaklaşık değer.)

Not: Swap nedir sorusu için videoyu izleyebilirsiniz.




 Bu görünüm tabii ki olumsuz bir durum ama TCMB swap işlemlerini biraz daha yakıdan takip etmek durumun ne kadar kötü olduğunu anlama konusunda yardımcı olabilir; içinde bulunduğumuz durum bazı mecralarda eksik anlatılıyor olabilir.

 Bazı genel kavramlara değinerek başlarsak TCMB piyasaya müdahale ederken net rezerv, brüt rezerv ayrımı yapmıyor. TCMB swap işlemlerinin hepsini aynı kefeye koymamak lazım mesela TCMB'nin Katar ve Çin ile yaptığı uzun vadeli swap anlaşmaları bizim tarafımız talep ettiği müddetçe devam ettirilecek görünümü sergileyen daha çok politik anlaşmalardır. (Büyüklüğü 6 milyar dolar)


 döviz karşılığı türk lirası swap piyasası tcmb



Merkez Bankaları döviz satarak yerel para birimini destekleyebilir mi



TCMB swap işlemleri ile Merkez Bankası döviz satışı iddialar birlikte değerlendirilen iki konu. Merkez Bankası'nın piyasaya döviz sürüp ( Bankalar vb. farklı kanalları kullanması sonucu değiştirmez.) döviz baskısını azaltmak istemesi döviz üzerinde en az iki kat ekstra baskı oluşturur örneğin Merkez Bankası piyasaya 1 birim döviz sürüyorsa piyasadan da bir birim döviz karşılığı TL çekilmiş olduğu anlamına gelir yani MB'nin döviz alım satım işlemleri banka, şirketler gibi sonuç doğurmaz. MB döviz kurunu düşürmek için piyasaya ne kadar fazla döviz sürerse aynı miktarda TL azalacağı için faizlerin yükselmesi beklenir ve sonuç olarak döviz satarak döviz yükümlülükleri olanlara ne kadar fazla destek sağlanırsa o miktarda yük TL yükümlülerinin üzerine bindirilir. Basitçe ifade etmek gerekirse Dolar/TL 3 lira olsun ama ekonomi %10-15 daralsın ister miyiz? Sanmıyorum... Toparlamak gerekirse piyasada 1 birim ürün, 1 birim para var ise parayı artırmak ürün fiyatlarının artması (Enflasyon) ile sonuçlanabileceği için cazip olmadığı gibi parayı azaltmak da likidite sorununa sebep olabileceği için (Arz ve talep var ama işlemin gerçekleşeceği para yetersiz.) cazip değildir. 


 Türkiye realitesine dönersek ülkemizde borç deyince genelde  döviz cinsi yükümlülüklerimiz akla geliyor olsa da Türkiye'de kamu ve özel sektör borçluluğunun yapısı kabaca yarı yarıya döviz ve TL şeklindedir. TCMB'nin dövize müdahalesi konusunda iddialar arasında çok geniş bir iddia aralığı bulunsa da para arzı verileri her senaryoda dolar karşılığı TL'nin çeşitli kanallar ile piyasaya geri döndüğü sonucuna varabiliriz ve para arzı arttıkça bunun bir kısmı tekrardan dövize (ticaret, yatırım vs.) döneceği için karşılık olan TL piyasaya geri döndüğü müddetçe merkez bankalarının döviz satması döviz kuru üzerinde istenen sonucu doğurmaz ve üst paragrafta ifade ettiğim gibi bunun belli sınırlılıkları mevcuttur. TCMB'nin para arzı verileri bize para arzında bir zayıflama göstermiyor. (Grafikteki 2020 hikayesi, döviz kuru hikayesinde farklı.)

döviz karşılığı türk lirası swap piyasası tcmb
M1-M3 para arzındaki yüzdelik artış

 Merkez bankaları piyasaya döviz sürdükçe döviz baskı altında kalır ama piyasaya geri dönen likiditenin tamamının doğrudan dövize akması makul değildir itirazı ifade edilebilir ama bu durumda da terazinin diğer kefesine yerel para birimine azalan döviz rezervinin oluşturduğu baskı konmalıdır. Özetle döviz satarak yerel para birimi desteklemek sınırlılıkları olan bir işlemdir. 

TCMB swap işlemleri işe yarıyor mu


 TCMB swap işlemleri 2019 yılında istenen sonucu verdi diyebiliriz; 2019 yılı başlarında TCMB'nin swap stoku artış gösterdi fakat yaz aylarında (Turizm gelirleri, artan ihracat>cari fazla vs.) döviz üzerindeki baskı azalınca swap stoku hızla azaldığı halde (TCMB'den döviz çıkıyor) net rezerv artarken dolar/döviz kuru zayıflamıştı. Bu durum klişe şekilde TCMB'nin döviz satışı olarak değerlendiriliyordu ama aksine TCMB döviz alıyordu ! Özetle TCMB döviz üzerindeki baskıyı elinin daha rahat olduğu bir döneme ötelemişti diyebiliriz. 2020'de Covid-19 salgını sebebiyle şartlar çok ciddi şekilde değişmiş durumda üstelik son derece belirsiz. 2019 senaryosu bire bir yaşanması şart olmasa da TCMB swap işlemleri ile döviz baskısının elinin rahat olduğu dönemlere ötelemek istiyor diyebiliriz.

Türk Lirası düşük rezervler sebebiyle mi değer kaybediyor



 Türk Lirası uzun zamandır baskı altında ama bunun ''Ana'' hikayesi düşük rezervlerdir demek eksik bir yaklaşım olabilir. Uzun zamandan beri yatırımcıların Türk varlıklarına, Türk ekonomisine olumsuz yaklaşmasının en önemli sebebi yüksek dış borç/düşük rezerv görünümüydü fakat şu anki hikaye çok daha farklı olabilir. Biraz daha geniş çerçeveden bakılırsa şu an dünyada döviz cinsi yükümlülüğü olan bütün ülkelerde sorun var ve 2020 ekonomik krizine yükümlülüğüne göre en zayıf rezerv ile yakalanan ülkelerden biri olmamıza rağmen fiyatlamalarda (karşılaştırmalı) bu durum ön plana çıkmıyor. Örnek vermek gerekirse Ukrayna İşgali sonrası yaptırımlar etkisiyle ekonomisi üzerinde sıcak para, döviz etkisini zayıflatmak için senelerdir altın stoklayan ve uzun zamandan beri döviz şoklarına karşı en güçlü gelişmekte olan ülke olduğu iddia edilen Rusya bile petrol hikayesinin de etkisiyle mevcut krizde piyasalarını iki ay bile koruyamadı.

döviz karşılığı tl swap ne demek



 İfade ettiğim çelişkiyi bu günlerdeki en önemli hikaye olan petrol gündemine de bağlayabiliriz ama benzer şekilde baskı altında kalması beklenebilecek Endonezya rupiahı da üstteki grafikte görüldüğü gibi emsal para birimlerine göre en fazla olumlu ayrışan para birimlerinden biri oluyor ve bu ayrışma Endonezya Merkez Bankası, Fed ile swap kanalı açmasından beri güçleniyor. Gelişmekte olan ülke para birimleri bir aydır sıra dayağı yerken rupiah 3 Nisan'dan beri %7'e yakın prim yaptı.

merkez bankası swap hamlesi



  Toparlamak gerekirse bugünlerde döviz kaynaklara ulaşabilme imkanı yatırımcıların için diğer birçok faktöre göre daha önemli.

Uzun zamandan beri FED, IMF gibi önemli kurumlar (daha çok kendi ekonomileri için BOJ, PBOC, ECB de sayılabilir.) dünyadaki salgın sebepli şokun derinleşmemesi için önlemler açıklıyorlar; bu önlemler büyük ekonomiler için şimdilik sonuç vermeye başladı fakat biz ve benzerimiz ülkeler de salgının ağır sonuçlarıyla aynı şekilde yüzleşiyor olmamıza rağmen bahsettiğim destek ve teşviklerden yeterli oranda yararlanmıyoruz fakat bu konuda çalışmalar yapılıyor ve döviz baskısı gelişmekte olan ülkelerde de azalmazsa gelişmiş ülkelerde alınan önlemler de risk altına girecek. (Ayrıntılı o yüzden link bırakıyorum : Dolar kıtlığı sona mı eriyor



Herkes dövizini TCMB'den geri isterse ne olur


 TCMB swap işlemleri ile birlikte en sık sorulan sorulardan biri de budur; dövizin asıl sahipleri dövizlerini TCMB'den geri isterse ne olur? Genel çerçevede zayıf rezerv/yüksek borçluluk sorunu Türkiye'nin zayıf karnı swap hikayesinin ötesinde bu konuda iyileşme sağlanmadığı müddetçe her zaman Türk ekonomisi üzerinde baskı unsuru olacak ama swap işlemlerine odaklanırsak takasın döviz ayağında olanların hızla işlemleri sonlandırmaları çok olası bir senaryo değildir.

 TCMB swap işlemleri genelde Türk bankaları ile gerçekleştiriyor ve bu tek taraflı bir ilişki değil. 2018'den beri döviz cinsi kredi almak geçmişe göre daha zor ve alabilenler için ise tercih edilmeyen bir seçenek (Sebeplerini zaten herkes biliyor.) yani bankaların müşterileri TL istiyor diğer taraftan bankaların mevduatlarında döviz payı ise hızla artıyor yani bir tarafta elinde döviz olan ama TL ihtiyacı ile birlikte dövize her an ihtiyaç duyabilecek (Para bankanın değil) bankalar, diğer tarafta ise elinde sınırsız miktarda TL bulunan (Üretebilme kabiliyeti) ve güçlü döviz ihtiyacı olan TCMB var. 


 Bankalar TCMB ile döviz işlemlerini azaltırsa bunun anlamı daha az kredi ve dolaylı olarak zayıflayan döviz olur, bu senaryoda da TCMB 2019 yazında olduğu gibi pozisyon değiştirip dövize baskı yapan değil, destek veren kurum olur. Şu da soruluyor herkes dövizlerini bankalardan çekerse ne olur? Herkes dövizlerini bankalardan çekerse ya da daha basit olsun herkes Türk Lirasını bankalardan çekmek istemesi vb. sorunların yaşandığı senaryolarda sorun TCMB rezervlerinin yeterliliği, swap işlemleri vs.  olmaz. Herkesin bankalardan parasını çekeceği senaryoları baz alırsak bankaları kredi de veremez ve en temel ekonomik işleyişler gerçekleşemez. 


Ekleme: Merkez Bankası net rezervi




Twitter: -Yusuf Yüksel-

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme