11 Mayıs 2020 Pazartesi

Negatif faiz nedir

ABD Merkez Bankası FED'in negatif faiz uygulaması ihtimali dillendirilmeye başladı. Geçtiğimiz günlerde piyasalarda Fed'in faizlerinin negatife düşmesi fiyatlanmıştı; J.P. Morgan gibi kurumlar durumun teknik sebeplerle ortaya çıktığını ifade etse de negatif faizin adı bile piyasaları etkilemeye yetti. Haberler şu an spekülatif olsa da bundan 10 sen önce bile anomali olarak yorumlanan negatif faiz politikaları günümüzde sıradan karşılanabiliyor. Negatif faiz uygulamalarının geçmişine bakarsak bunun ilk örneğini sürekli olarak değerlenen para birimi ile başı dertte olan ( Günümüzde de devam etmektedir.) İsviçre'de görüyoruz ama ekonomiyi desteklemek için negatif faiz uygulaması ilk doksanlı yılların başında başlayan resesyonu bir türlü sonlandırmayı başaramayan Japonya ortaya çıktı. Japon tecrübesi bize negatif faiz politikasının faydadan çok zarar getirdiğini göstermişti; 2008 krizi sonrası Avrupa'da da negatif faiz politikaları bir gün sona erdirilmek vaadi ile benimsendi ama Japon tecrübesinin çok benzer şekilde ECB'nin negatif faiz politikası Avrupa için olumlu değil olumsuz oldu ve yine benzer şekilde benimsenen politika işe yaramadığı halde sonlandırmak mümkün olmadı.(Japonyalaşma/Japanification) 2008'de piyasayı desteklemek için FED'in attığı adımların da etkisi (Gölge faiz) faizlerin %0'ın çok altına gitmesine eş değerdi ama Abd'de negatif faiz görmemiştik, şimdi de Abd için negatif faiz konuşuluyor.

Negatif faiz nedir


 Negatif faiz günümüzde çok sınırlı istisnalar dışında merkez bankalarının bankalara uyguladıkları faiz oranlarının negatif seviyeye düşürülmesidir yani bankalar merkez bankasına yatırdıkları para için faiz almaz hatta üstüne para öderler. Negatif faizin faydaları;


  • Negatif faiz oranları ile Bankaların merkez bankasındaki paraları durduğu yerde değer kaybettiği için bankaların daha çok kredi vermesi ve mevduatların cazibesini düşürmesi ( sermaye sahiplerini tasarrufa değil; tüketim, yatırıma yönlendirmesi) beklenir.
  • Negatif faiz oranları yerel para birimini olumsuz etkiler ve muhtemel değer kayıpları para biriminin rekabet gücünü artırır.
  • Negatif faizler negatif yönde sıfırdan uzaklaştıkça bankalar için faizleri daha da düşürebilecekleri alan açılır.

negatif faiz nedir


 Negatif faizin zararlarına gelince;

  • Negatif faizler bankaların sağlığı üzerinde ciddi sorunları beraberinde getirir mesela günümüzde Avrupa'da birçok bankanın sorun yaşamasında, görünümünün bozulmasında negatif faizlerin önemli payı mevcuttur. Bankalar sürekli olarak gereksiz bir maliyet ile verilmemesi gereken krediler arasında tercih yapmaktadırlar.
  • Dünyada ve özellikle gelişmiş ülkelerde faizler zaten yok denecek seviyelerdedir ve faizleri daha da aşağı çekme çabaları sağlıklı şirketler kadar yok denecek seviyede faizlerle bile varlık sorunu yaşayan (Zombi) şirketlerin varlığını sürdürmesine, ekonomilere zarar vermeyi sürdürmesine sebep olur.
  • Negatif faizler ile varlık balonları arasında ciddi bir bağ bulunmakta ve faizler düştükçe varlık fiyatları abartılı şekilde yukarı gitmektedir. Varlık fiyatları yukarı gittikçe de politikalarda normalleşme artık bir  riske dönüşmektedir yani gereksiz seviyede şişmiş varlık fiyatları normalleşme ile ciddi şekilde baskı altında kalabilmekte ve bu da kendi başına bir kriz riski olarak ortaya çıkmaktadır. Bunun dışında maliyetler düştükçe varlıklar üzerindeki kaldıraçlar ve kaldıraç riski artmaktadır.(Margin debt nedir)
  • Negatif faizler şirketlerin daha da borçlanabilmesi için ortam oluştururken bu borçlanmanın ekonomi için olumlu etkilerini ne Avrupa ne de Japonya'da göremedik yani bir tarafta borçlanma sebebiyle riskler artarken diğer tarafta bunun olumlu etkileri ise son derece sınırlı olmaktadır ve bu verimsiz döngü hep daha fazlasını gerektirmektedir.
  • Negatif faizler sürekli olarak makul bir getiriye muhtaç (Emeklilik fonları, Sigorta şirketleri, Hedge fonlar vs.) kurumların büyük zararlar görmesine sebep olur ve bu durum getiriye muhtaç şirketlerin makul yatırım alternatifleri olmadığı için ciddi sorunlara sebebiyet verebilecek riskli yatırımlar yapmasına sebep olabilmektedir. Benzer şekilde yatırımcıların makul bir getiri vaat eden yatırım seçenekleri azaldıkça riskli yatırımlara eğilimi artar.

 Özetle negatif faiz oranları daha önce hem Japonya da hem de Avrupa'da denendi ve başarısız oldu ama çaresizlik sebebiyle yine aynı süreç bir çözüm olarak ifade edilebiliyor.






Twitter adresim Yusuf Yüksel

21 yorum:

  1. Hocam merhaba,
    İki sorum olacaktı.
    İlki negatif faiz ile bu ülkelerin nüfus yapıları arasında ne gibi bir ilişki var? Var mıdır?
    İkincisi gittikçe daha fazla gelişmiş ülke negatif faiz bölgesi oluyorsa bu Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeleri makro ölçekte nasıl etkileyecektir?
    Teşekkürler,

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar.

      Negatif faiz ile demografik yapı arasında bir bağ yok ama dikkat ederseniz yaşlanan gelişmiş ülkelerde enflasyon ciddi şekilde zayıflıyor hatta deflasyon riski dile getirilmeye başlıyor bu da nominal olarak da negatif faizi uygulanabilir yapıyor.

      Negatif faiz ile beraber koşullar nasıl olur bilmek lazım ama bu her senaryoda bizi olumlu etkileyen bir faktör olarak öne çıkacaktır ve tabii ki diğer gelişmekte olan ülkeleri de...

      Sil
    2. Teşekkürler hocam!

      Sil
  2. Merhaba hocam, size bir sorum olacaktı;
    Merkez bankası Fed’in uygulayabileceği muhtemel negatif faiz politikasının ABD ekonomisi için getiri ve götürüleri nelerdir?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Yazı zaten bununla alakalı sadece Fed'e özel değil daha geniş çerçevede yazmıştım.

      Sil
  3. Merhaba hocam, Piyasalarda negatif faizin olması durumunda bu durumun firmaların finansman politikalarına etkisi nasıl olurdu?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Psikolojik olarak olumlu etkiler ama realitede bir etkisi olmaz çünkü beklentilerde ifade edilen negatif faizler %0 küsuratlı sembolik rakamlar yani realitede finansman şartlarında mevcut duruma güçlü bir yenili katmıyor.

      Sil
  4. merhaba hocam size bir sorum olacaktı Türkiye’de şuan negatif faiz söz konusu mudur? Bu durumun ekonomik etkileri nelerdir?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Türkiye'de şu an negatif faiz değil, negatif reel faiz uygulanmaktadır. Etkilerini yorum kısmında yazmak zor bayağı geniş bir konu ama çok kısa özetle Türk varlıklarının cazibesini zayıflatır.

      Sil
    2. etkileri şu şekilde mi hocam ; Olumlu Etkiler olarak Kredi koşullarında gevşeme ve Yerli paranın değer kaybetmesine yol açarak ihracatın artması
      Olumsuz Etkile olarak da Banka kârlarında azalma, Banka dışı finansal kurumların kaynak bulma sorunu, Yatırımcıların aşırı risk alması ve Mali disiplinde bozulma

      Sil
    3. Evet. Genişletilebilir.

      Sil
    4. peki hocam teşekkür ederim.

      Sil
  5. Merhaba hocam size bi sorum olacaktı Ülkemizde yaşanan kasım 2000 ve şubat 2001 krizlerinin çıkış sebepleri nelerdir?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Bu yoruma sığmayacak kadar geniş bir soru ama başlık olarak yazmam gerekirse;

      1. Siyasi istikrarsızlık
      2. Global şartlar (98'den beri kriz ülkeden ülkeye sıçramaktaydı ki bahsettiğiniz dönem ABD'i vurdu.)
      3. Bankacılık regülasyonlarının Türkiye'de yetersiz olması
      4. Hükumetin kamu bankalarını hazine gibi kullanması
      5. Marmara depreminden kalan ekonomik yük.

      Sil
  6. Hocam merhaba, şuan Avrupada uygulanan negatif faiz uygulaması ne ifade ediyor. Negatif faiz uygulaması olumlu mu olumsuz mu?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Yazıda bu soruya cevap vermeye çalışmıştım; cevap olmamış mı?

      Sil
  7. Hocam negatif faiz aynı zamanda merkez bankalarınında piyasaya negatif faizle kredi vermesi anlamına mı geliyor? Merkez bankaları negatif faizle kredi verir mi?

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Merkez bankaları çok istisnai durumlar dışında piyasaya doğrudan fonlama gerçekleştirmezler. (İçinde bulunduğumuz zaman istisnai bir dönem.) Bu sebeple merkez bankaları, bankaları negatif faizle fonlarlar. Bankaların bu maliyeti müşterilerine yansıtması (Negatif faiz uygulaması) çok karşılaşılan bir durum değil çünkü müşteriler bir noktadan sonra paralarını bankadan çekmeyi tercih edebilirler.

      Sil