5 Mayıs 2020 Salı

Toksik Varlık nedir

 Dün CLO'ların sorun oluşturma potansiyeli arttığına dair bir yazı yazmıştım. (CLO'lar 2020 krizinin fenomeni olabilirler mi) Ben yazıda CLO'lar özelinde ortaya çıkabilecek sorunlara değinmiştim. CLO'lar yeni toksik varlıklar olabilir mi tartışılır ama 2008 dönemine benzer hikayeler ile  bire bir aynısı olmasa da  2020'de de karşılaşma ihtimalimiz bulunmaktadır. Öncelikle toksik varlık neydi hatırlamakta fayda var.


Toksik Varlık nedir


 Toksik varlık ya da sorunlu varlık (Troubled Asset) 2008'de piyasası ölmüş ve bankaların bilançolarında kalmış varlıklara verilen isimdir. 2008'de Abd'de yakın zamana kadar AAA notuna sahip CDO'ların (CDO'lar başlı başına bir makale konusu fakat medyada fazlasıyla yer buldukları için çoğu insan tarafından biliniyor, yazının sonunda biraz daha ayrıntılı bilgi bulabileceğiniz bir link mevcut.) bazıları hızla iflasa sürüklenince piyasası ölmüş varlıklara döndüler çünkü örneğin kağıt üzerinde 100 milyar dolar değerinde olan bu varlıkların gerçek piyasa değeri (Aslında kimse bilemiyordu çünkü piyasa ölmüştü.) 10 milyar dolar gibi bir rakamdı ve bu varlıkların piyasa değerinden satılması durumunda bankaların bilançolarında birden bire kara delik ortaya çıkıyordu,  bankalar bu boşluğu kapatamayacağı için böyle bir satış gerçekleştirmiyordu yani kağıt üzerinde varlığını sürdüren gerçekte ise zombiye dönüşmüş bankalar diye bir anomali ortaya çıkmıştı. Bu bankaların varlıklarını sürdürmesi için Abd'de devlet müdahale etti, bazıları belki de ibret olsun diye iflasa terk edildi. (Lehman Brothers)



Toksik varlıklar neden ortaya çıktı


 2005 yılında bile (Krizden 3-4 yıl önce) Abd'de CDO'ların hak ettiğinden fazla nota sahip olduklarına dair görüşler var ama 2007'de CDO'ların içindeki paketlenmiş kredilerde ciddi şekilde iflaslar, temerrütler yaşanırken bile bu varlıkların kredi notu AAA idi yani en güvenilir varlıklarla aynı seviyede değer görüyordu ve tabii ki ayrıntıya hakim olmayan insanlar rahatlıkla bu varlıklara yatırım yapıyordu. Bilançolarını bu çöplerle dolduran banka ve benzeri kurumlarda da bir sorun olduğu ön görülmüyordu. Daha sonra Temsilciler Meclisinde yapılan duruşmalarda ortaya çıktı ki bazı bankalar müşterilerine CDO iterken kendileri CDS alıyordu yani basitçe ifade etmek gerekirse kendi sattıkları ürünlerin iflas edeceğine dair pozisyon alıyorlardı ki normal şartlar altında AAA notuna sahip bir varlığa karşı pozisyon almak tek kelime ile saçmalıktır ! 2008 yılında Fed/Abd hazinesi devreye girmezse sadece Lehman Brothers ve öncesinde Bearn Stern değil diğer büyük bankaların çoğu da iflasa sürüklenecekti ve bu bankaların neredeyse tamamı yatırım yapılabilir kredi notuna sahip kuruluşlardı.

 Bu ilizyon sergilenmezse yani çok daha önceden değer hak etmeyen varlıklara adil değer biçilse 2008 krizi sadece bir emlak krizi olabilirdi ve dünya ekonomisi üzerine çok büyük bir yük bindirilmemiş olurdu. (2020 krizi için 2008'in devamı demek hatalı bir yorum olmayabilir.)


 2008 tecrübesi bize bazı sebepler ile hatalı fiyatlanmış, normalleşmesi engellenmiş varlıkların krizleri çok daha derin ve çetrefilli hale getirebildiğini gösteriyor. 2008'deki toksik varlık hikayesi filmlere bile konu oldu ve ekonomi ile ilgili olan herkesin az çok ilgisini çekti ama bu durum benzer hikayelerin yaşanmasını engelledi diyemiyoruz. Örneğin spesifik bir varlık olarak değil de ülke olarak inceleyince Nisan 2010'da halen A3 notu olan (Yatırım yapılabilir ve yüksek kaliteli; 100 üzerinden 70 diyelim) Yunanistan'ın notu bir seneden biraz uzun süre içinde çöp seviyesine düşürülmüştü. (13 Haziran 2011) hatta bundan birkaç ay sonra Yunanistan'ın kredi notu temerrüt seviyesine de düşürüldü yani saygın kredi derecelendirme kuruluşları 2008'de çok ciddi sorunlara sebebiyet vermelerine rağmen sadece iki yıl sonra bile benzer hataları tekrarladılar. 


toksik varlık nedir



 Yazının başında ifade ettiğim gibi bunun illa ki spesifik bir varlıkta ortaya çıkması gerekmez ama İtalya'da ekonomi çift haneli daralıyor, kamu borcu ciddi şekilde artıyor ve İtalya'nın kredi notu halen yatırım yapılabilir seviyede, on senedir krizden çıkamamış Yunanistan'ın kredi notu mesela Türkiye'den yüksek. Burada hamaset yapmıyorum ve kalkıp tek başıma bu kurumlardan daha net gözlem yapıyorum iddiası taşıyamıyorum ama örneğin İtalya'da işler sadece bir tık mı kötüleşti? Tekrardan temerrüt ile anılması küçük bir kıvılcıma bakan Yunanistan'ın negatif faiz ile borçlanabilmesi normal mi?

 2008'de insanlar bankaların aslında zombi olduğunu öğrenmesi ile sıradan bir emlak krizi, küresel çaplı bir finansal krize dönüşmüştü; 2011'de sorunların artık bittiğine inanıyorduk ama Yunanistan'da düşen maske ile birçok diğer ülkenin komik şekilde fiyatlandığını görmüştük. (İrlanda, Portekiz, İtalya, İrlanda, Kıbrıs vs. ) Benzer hikayeler (Özel şirketlerden de kaynaklanabilir.) ile 2020'de de birden bire hesaba katılmamış sorunlar gündemimize girebilir özelliklede Avrupa'da sorunlar artarken bunun kredi notlarına yansıması sınırlı oluyor.


Ekleme: 2008 Krizi nasıl ortaya çıktı




Twitter: Yusuf Yüksel

4 yorum:

  1. usta, yazının başında keşke kullandığın kısaltmaların açıklamalarını ilk kullandığın yerde parentez içinde belirtseydin iyi olurdu, bu şekilde benim gibi terminoloji cahili insanlara daha çok faydan olurdu, fakat zaten yazım şeklin karşıya bilgi aktarmaktan çok genel olarak şov yapma tipinde, senden de lazım.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. CLO ile ilgili yazının hemen başında link var; CDO'lar da yazının bir yerlerine iliştirilecek kadar kısa bir mevzu değil fakat yazının sonunda link var. Genelde insanlar bana sizin dedeğiniz tamamen aksini söylüyor olsalar da daha dikkatli olurum.

      Sil
  2. Yukarıdaki yoruma katılmıyorum tüm yazılarınızı takip eden bir okur olarak bilakis çok açıklayıcı ve berrak şekilde konulara değiniyorsunuz. Farklı bakış açısı kattığınız halde objektif olduğunuz kanaatindeyim. Ekonomiyle ilgili bir çok öngörü ve senaryo sahibi olduğunuzu ancak sadece kendi fikirlerinizi doğru göstermek için piyasa hareketlerini buna göre yorumlamadığınızı aksine piyasa hareketlerine göre gerçeklikten kopmadan analiz yaptığınız için tebrik ediyor yazılarınızın devamını her gün sabırsılıkla bekliyorum, sevgilerle hocam.

    YanıtlayınSil