26 Haziran 2020 Cuma

George Floyd protestoları ve Abd'de gelir adaletsizliği

Dünya büyük bir kriz içindeyken ABD'de polis tarafında öldürülen George Floyd protestoları devam ediyor. Tansiyon bir miktar düşmüş olsa da ABD'de George Floyd protestoları neredeyse ayını doldurdu. George Floyd cinayeti gerçekten insanları harekete geçirecek kadar rahatsız edici, ne yazık ki bu olay ABD'de ilk defa yaşanmıyor ama verilen tepkinin büyüklüğü göz önünde bulundurulunca bu protestolarda tepkinin sadece ırkçılığa karşı olmadığını ifade edebiliriz; aslında Amerikan halkındaki huzursuzluk uzun zamandan beri tuhaf tercihlerle kendini gösteriyor. (Şurada ayrıntılı yazmıştım) Toplumdaki hoşnutsuzluk milyonlarca insanın işsiz kalması sebebiyle yükselmişken bunun üstüne en mağdur kesimden bir insanın acı bir cinayete kurban gitmesi toplumu ateşledi.

 Şu an yaşanan krizin daha da derinleşmemesi için onlarca karar alınıyor ama bu kararların sağladığı fayda olması gerekenin tam aksine üst gelir grubuna daha fazla katkı sağlıyor. Klasik yöntemlerin işlerliğini kaybettiği bu dönemde FED/ ABD yönetimi efektif şekilde ekonomiyi destekleyecek kanallar ararken alt gelir grubunu destekleyecek destekleri değerlendirmiyorlar. Kapitalizm'in gereği budur diyenler olacaktır ama ABD zenginlere karşı da aynı şekilde kapitalist yaklaşmıyor. Örnekle açıklayayım.

 Geçenlerde Cumhuriyetçi senatörlerden biri ABD'de turizm sektörünün yaşadığı sorunlar sebebiyle her Amerikalı vergi mükellefine 4.000 dolar ve bunların çocuklarına 500 dolarlık tatilde kullanılmak amacıyla hibe yapılmasını dile getirdi. Bu öyle popülist bir açıklama da değil, senatör bu paranın gerçekten turizm sektörüne akması için gerekli çalışmaları da ayrıntılı olarak gerçekleştirmiş. Birkaç ay önceye kadar  Bernie Sanders'a ''Kızıl Bernie'' diyen Cumhuriyetçiler onun fikirlerini uygulamaya geçirmiş olmaları bir yana sosyalist değil doğrudan komünist ülkelerin uygulamalarını bile teklif edecek noktaya gelmeleri çok ilgi çekici ama Turizm sektörü için 400 milyar dolarlık hibeyi çekinmeden ifade edebilen yöneticilerin alt gelir grubunun sıkıntılarını görmemesi son derece rahatsız edici.




 ABD, Covid-19 salgınının en ağır yaşandığı ülke oldu ve bunun en önemli sebeplerinden beri Amerika'daki berbat ötesi sağlık sigortası sistemi. Covid-19'un ciddi bir problem olduğu anlaşıldığı zamanda bile ABD yönetimi bu soruna en azından geçici bir çözüm sunmadı. Covid-19 dünyada ciddi yayılım gösterirken ABD'de Covid-19 testi ücretsizdi ama hasta değilseniz ve hastalık şüphesi tartışmaya açıksa sigortasız bir Amerikalı için 30 bin dolarlık bir fatura ile karşılaşmak mümkündü, ABD'de halkın %10'nunun hiçbir sağlık güvencesi olmadığını hesaba katınca (Obamacare öncesi %20 idi.) ve bu insanların genelde alt gelir grubunda olduğunu düşününce birçok insan hasta olduğundan şüphelense bile hastanelere gidemedi.

 Günümüzde alt ve orta gelir grubu Amerikalıların en büyük sorunu sağlık sigortasıdır. Sıradan orta gelirli bir Amerikan vatandaşı kendini tamamen güvenceye almak için gelirinin kabaca 1/3'ünü sigortaya harcamak zorundadır, bu alt gelir grubunda gelirin neredeyse yarısına varıyor. İnsanlar ya hayatları boyunca bir nevi haraç ödemek zorundalar ya da hayatlarının herhangi bir döneminde gerçek anlamda ağır bir hastalık ile karşılaşırlarsa bütün servetlerini kaybetme ile karşı karşıya kalıyorlar. ABD'de bu şekilde dünya kadar trajedi var. Sağlık sisteminde reform yapmak tabii ki çok büyük bir külfeti beraberinde getirir ama fakirleri daha az ilgilendiren sorunlar için FED'in, ABD hükumetinin insanın aklına gelmeyecek bir dünya karar almasına defalarca şahit olduk.

 Günümüze gelirsek bahsettiğim gibi ABD'de fakir olmak gerçekten zor ve insanlar refah içinde yaşamak için en azından orta gelir seviyesinde olması gerekiyor (Sigorta, düzgün bir muhitte yaşamak>çocukların eğitimi için hayati önem taşıyor.) ama ABD şartlarında alt sınıftan orta sınıfa geçmek ise çok zor. Bu aslında bütün dünyada da aynı ama ABD'de alt gelir grubunun sınıf atlaması için önlerinde çok daha büyük engeller var. Somut olarak ifade etmek gerekirse;



 Üstteki grafik ABD'de varlıkların jenerasyonlara göre dağılımını gösterirken alttaki grafikte ise yükümlülüklerin jenerasyonlara göre dağılımı var.



 Grafiklerde de gördüğünüz gibi milenyum jenerasyonu varlığına göre çok fazla yükümlülük altında ve bu çelişki her geçen sene daha da artıyor. Bu insanlar neden bu kadar büyük yükümlülük altında sorusuna cevap veren grafik ise altta.



 Milenyum neslinin üzerindeki devasa yükümlülük tüketici kredileri kaynaklı ve bunun sebebi de şudur; ABD'de ortalama bir hayat yaşamak için üniversite okumak gerekir ve ABD'de üniversite ücretleri çok çok pahalı. Sıradan bir Amerikalı genç hayata atılırken 5-10 senelik bir borç yükü ile çalışma hayatına adım atıyor; bunu beceremeyenler veya tercih etmeyenler de güvencesi çok zayıf bir hayatı tercih etmek zorunda kalıyorlar.

 Yazının sonuna link bırakacağım; bugün ekonomileri kurtarmak için atılan bütün adımlar bütün topluma mümkün oldukça eşit fayda sağlaması gerekirken krizden çıkış reçeteleri basitçe ifade etmek gerekirse zenginin cebine para koymak oluyor. Trilyonlarca dolarların düğün sahibi gibi saçıldığı bir dönemde devasa şirketlerin kurtarılırken hayata henüz atılmamış gençler neden desteklenmesin? Bu tür adımların efektif olduğunu savunmuyorum,  zenginin cebine para konuluyorsa fakire de servet aktarımı yapılacak bir mekanizma oluşturulması gerektiğini ifade ediyorum. Burada servet düşmanlığı yapmıyorum ama zengini kollamak ekonomiler için daha az sorunlu yöntem olduğu için senelerdir alınan bütün önlemler doğrudan ve dolaylı olarak zenginlere yarar sağlıyor ve diğer tarafta bunu izleyen fakirler de doğal olarak öfkeleniyorlar. Bugün ABD'de yaşanan sosyal sorunların temelinde ırkçılıktan çok bu sorunun olduğunu düşünüyorum. Yazıda bazı noktaları daha önce hakkında yazdığım bir yazı olduğu için atladım, link bırakıyorum zamanınız varsa okumanızı tavsiye ederim.(Link)



Twitter adresim Yusuf Yüksel 

4 yorum:

  1. Hocam merhaba,
    Acaba yaınızda paylaştığınız Assets ve Liabilities by generation grafiklerinin kaynağını öğrenebilir miyim? Assetler zaten anne baba üzerinde diye düşünürsek bu aslında normal bir grafik olur gibi düşünebilir miyiz? Yine bu grafikler sadece ABD için mi?
    Yardımlarınız için teşekkürler.

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Selamlar. Ben Fed'ten almadım ama paylaştığım grafiği Fed yayınlıyor. Varlıklar neden ebeveynler üzerinde olmalı?

      Sil
    2. Kaynak icin tesekkurler hocam. Sadece varliklarin ilerde miras yoluyla milenyum jenerasyonuna gecmesinin etkisini merak etmistim.

      Sil
    3. Muhtemelen o zaman milenyum jenerasyonu z kuşağı olmayacak ama !

      Sil