23 Temmuz 2020 Perşembe

Tesla bugünlere nasıl geldi


Tesla Motors şu an dünyanın en değerli otomobil şirketi haline gelmiş durumda. Piyasa değeri çok yüksek olan Toyota’yı dahil etmezsek dünyada bildiğimiz en güçlü 3-5 otomobil şirketinin toplam değeri Tesla Motors kadar etmiyor. Bu durum tarihi bir ponzi/Balon mu konusu ayrı bir yazının konusu olacak; bu yazı şu an dünyanın en değerli şirketi olan Tesla Motors’un nasıl bu günlere geldiği hakkında.

 Dünyanın en dikkat çekici girişimcilerinden biri olan Elon Musk 2000’lerin başında Paypal’dan elde ettiği 180 milyon dolarlık gelirle hayal projelerini hayata geçirmeye karar verdi. Dikkat çekmek gereken bir nokta hayal projesini değil, projelerini... 2002’de Space X, 2004’te ise Tesla Motors gibi ünlü şirketlerini kuran Elon Musk bütün servetinin kat kat fazlasıyla bile sermayesi yeterli olmayacak birkaç tane daha projeyi yakın zamanda hayata geçirdi.

tesla motors nasul kuruldu


 Tesla Motors’un ilk sermayesi 5-10 milyon dolardı. Eski bir garajda dışarıdan gelen parçalar ile ilk araçlar üretiliyordu. Tesla Motors günümüzde elektrikli araçların mucidi gibi tanınsa da aslında Tesla’dan önce çok sayıda şirket elektrikli araçlar üretmişti ve hali hazırda bir piyasa oluşmaya da başlamıştı. Elon Musk/ Tesla’nın ortaya koyduğu yenilik elektrikli araçlarla özdeşleşmiş algının kırılmasıydı. Tesla Motors’a kadar elektrikli araçlar ufak tefek, hantal, uzun mesafe kat edemeyen araçlar iken Tesla Motors tam aksine spor araçlar üreterek piyasaya giriş yapmıştı.


 İlk model olan ‘’Roadster’’ döneminde bile şirket iflasın eşiğinden dönmüştü; mühendisler aracın 140 bin dolara üretileceğini hesaplarken aracın ön sipariş satış fiyatı 92 bin dolardı. Çok sonra bile bu maliyet 95 bin dolarlara ancak gerilemişti. Üstelik bu araçtan elde edilecek ! olan %25-30 karla Model S üretilecekti ve Roadster ciddiye alınacak satış rakamlarına ulaşmadan önce bile Model S’in şaşalı tanıtımı yapılmıştı. Model S’in tek sorunu yanlış maliyet analizi değildi, üretim için teknik detaylarda da eksikler vardı yani aslında yüzlerce/binlerce sipariş alınan aracın üretilmesi de mümkün görülmüyordu. Elon Musk, bütün servetini ısrarla harcayarak hatta  çevresinden borç alarak şirketin iflasını engelledi fakat şirketin varlığını sürdürme konusunda en büyük destek Alman otomobil firması Daimler’dan gelmişti; Daimler, aynı yıl içinde(2009) Tesla Motors’un %10’unu alarak (Şirketin değerini yarım milyar dolara yükseltti.) ve şirkete o zaman için çok önemli bir sipariş vererek (40 milyon dolarlık batarya siparişi) şirkete hayat öpücüğü vermişti.

 Tesla Motors'un bugünlere gelmesinde en önemli eşiklerden biri Nummi fabrikasının alınması olabilir. Toyota ve General Motors'un ortak üretim tesisi olan Nummi tesisi yıllık 450 bin araç üretebilecek kapasitedeydi; piyasa değeri milyar doları bulan tesis finansal kriz öncesi General Motors tarafından terk edilmişti ve Toyota'da Nisan 2009'da tesiste üretimi durdurmayı planlıyordu; Elon Musk, gözden düşmüş bu tesisi 50 milyon doların altında bir fiyata satın alabildi ve ölüsü bile ciddi değerli olan bu tesisin alınmasından birkaç hafta sonra şirketi halka arz etti böylece 200 milyon dolardan fazla gelire ulaştı. Model S sebebiyle devletten alınan teşvik kredisinin de (500 milyon dolara yakın bir meblağ) yakın zamanda iflasın eşiğine gelmiş şirket varlığını sürdürebildi üstelik tesis Tesla'nın bir türlü ulaşamadığı üretim maliyetini düşürme konusunda şirkete önemli katkı sağladı.

 Gereksiz ayrıntılara değinmek istemiyorum ama aynı hikaye ileride de benzer şekilde devam etti. Model S de beklenenden daha fazla maliyete üretilebildi ve Bu araçlardan elde edilecek %25-30 ! kar ile üretilecek Model X, Model S'teki sorunlar henüz sona ermemişken Elon Musk tarafından tanıtıldı ama Model S gibi istenen zamanda ve maliyette üretilemedi. Tabii ki bu hızlı atılımlarda devletten alınacak teşviklere olan ihtiyacın da etkisi büyük (Her model ile birlikte yarım milyar dolara yakın teşvik kredisi alınıyor.) fakat sonuç olarak Tesla Motors zorluk yaşadıkça daha büyük meydan okumalara kalkışan ve yatırımcılardan da destek gören bir şirkete dönüşmüş durumda. 2008'den beri sürekli olarak değer kazanan şirket bu sene ilk defa kar edecek.

 En zorlu koşullarda bile devasa yatırımlardan kaçınmayan bir şirketten söz ediyoruz aslında farklı bir paradoks da var; şirket büyük yatırımlar yaptıkça dikkat çekiyor ve yatırımcı çekiyor fakat verimliliği tartışılır bu yatırımların maliyeti sonrasında ise genelde  hisseye dönüşebilen krediler ile borç almış olan şirketin daha fazla yatırımcı çekmesi gerekiyor. (Bununla ilgili ayrı bir yazı yazacağım.) Tökezledikçe iddiasını büyüten ve sürekli olarak vizyonuna insanları ikna eden bir şirketin hikayesine şahitlik ediyoruz. Dünyada elektrikli araçlar konusunda en ileride olan şirketlerden biri ve en dikkat çekici olanı Tesla Motors. Yakın gelecekte elektrikli araçlar ile motorlu araçlar arasındaki ilişki 1.900'lerin başında arabalar ile atlar arasındaki ilişkiye benzeyecek gibi bir görünüm sergiliyor bu sebeple de insanlar Tesla'ya yatırım yaparken rakamları takip etmeyi bırakmış durumdalar fakat diğer taraftan da bu büyük vizyonun altında profesyonelliğin zayıf olduğunu iddia edebileceğimiz bir yönetim var ve  bu da Tesla'ya yatırımı riskli hale getiriyor.

 Şu an değeri ile ortaya koyduğu ürün arasında dağlar kadar fark olan bir şirketten söz ediyoruz ama aynı şeyi 10-15 sene önce şu an dünyanın en değerli şirketleri arasında kabul gören Apple, Amazon, Facebook, Google, Netflix için de söyleyebilirdik. Tesla Motors, bu sene büyük ihtimal S&P 500 endeksine de girebilecek ve bahsettiğim FAANG hisseleriyle birlikte anılmaya başlayacak. Geleceğinin de bahsettiğim hisseler gibi olup olmayacağı ise tartışma konusu.


Ekleme: Tesla Hisseleri





Twitter: Yusuf Yüksel

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme