27 Ağustos 2020 Perşembe

Borç Jübilesi nedir

 Borç jübilesi, İçinde bulunduğumuz ekonomik krizin biraz daha derinleşmesi veya bir sonraki küresel krizde gündeme gelmesini bekleyebileceğimiz bir kavramdır. Dünyadaki ekonomik sorunları çözme işi görev tanımlarının içinde olmadığı halde tamamen merkez bankalarının üzerine yıkılmış durumda; merkez bankaları da eninde sonunda uzun zaman önce yapmış olmaları gereken borç jübilesine karar vereceklerdir.

 Yazılarımda sık sık değiniyorum ama hatırlatmak gerekirse seksenli yıllardan başlamak üzere dünyadaki borç sorunu onlarca yıl boyunca sürekli olarak borçları kar topu gibi büyüten faiz politikaları ile ötelendi.(Ayrıntı için tıklayınız) 2008'de paranın maliyeti ile sorun öteleme imkansız haline gelince miktarı üzerinden aynı döngü devam ettirilmişti.(Kredilerle) (Varlık alım programları) 2020'de ise ekonomileri hareketlendirmek için insanların cebine para konulması gerekiyor.(Helikopter para) İçinde bulunduğumuz kriz derinleşirse veya bir sonraki krizde artık bu döngünün sona erdirilmesi değerlendirilecektir.

Borç jübilesi nedir


 Borç jübilesi, kamunun bazı sektörlerde veya daha genel anlamda borçların bir kısmını veya tamamını üstlenmesi/silmesidir. Borç Jübilesi ile Helikopter para bir birine benzer ama borç Jübilesi var olan kaynakların daha da efektif kullanılmasını sağlar.

Borç Jübilesi ve Helikopter para


 Borç jübilesi ile helikopter para bir birine benzeyen kavramlardır. Biri kişi/kurumlara para aktarırken ötekisi kişi/kurumları yükümlülüklerden kurtarır. 2008'den beri dünya ekonomisinin ana teması enflasyonsuzluktu ama 2020'de modern para teorisinin (Modern para teorisi nedir) ilan edilmeden uygulama geçirilmesiyle enflasyon yeniden bir probleme dönüşme potansiyeli taşıyor ve ekonomiyi desteklemek için verilen kaynakların etkinliği önem kazanıyor. Günümüzde kişi ve kurumlar o kadar borçlu ki paranın maliyetini yok denecek seviyelere düşürmek ekonomileri hareketlendiremiyor, bu sebeple de alelade ifadesiyle insanların cebine para konuyor ama bu olayın yan etkisi olan enflasyonu en az seviyeye düşürmek için daha geniş kesimlerin cebine para koymak yerine borçluları borçtan arındırmak daha etkin bir yol olabilir. Üstelik bunun etik bir gereksinim olarak yorumlayabileceğimiz gerçeklikler de var.

Borç jübilesi günümüzde nasıl uygulanabilir


 ABD'den örnek vermek gerekirse ekonomik krizde dünyanın en zengin insanı olan Jeff Bezos birkaç ayda servetini 70-80 milyar dolar artırdı ve neredeyse ikiye katladı. Elon Musk da yine benzer bir kazanç ile servetini neredeyse üçe katladı örnekler artırılabilir; krizlere alınan önlemler senelerdir zenginlerin servetini belirgin şekilde artırmasıyla sonuçlanıyor. Verilerle açıklamak gerekirse alttaki grafik ABD'de borsalarının gelir gruplarına göre dağılımını gösteriyor ve gördüğünüz gibi borsalar akıl almaz şekilde prim yaparken zenginlerin payı çok yüksek olduğu halde artmaya devam ediyor.



  Alttaki grafikte ise son yıllarda artan borçluluğun toplumdaki dağılımını gösteriyor. İki veri eş zamanlı değil ama fikir vermesi açısından paylaşıyorum.

borç jübilesi ne demek

 Görüldüğü gibi sistemin devamı için borçları fakirler üstlenirken servet zenginlerin elinde; bu çarpıklığı kırmak hem ekonomik, hem ahlaki hem de mantıki bir gereklilik... Rakamları dile getirirsek kamunun üzerine devasa bir yükten bahsediyorum ama kamunun birkaç ayda yaklaşık 5 trilyon borçlandığı ve ifade ettiğim gibi bunun ahlaki olarak daha az ihtiyaç duyan kesime yaradığı bir dünyada hesap kitap alt gelir grubunun desteklerken ortaya dökülürse bu ahlaki olmaz. Elon Musk, Jeff bezos gibi insanlar az kazanmış ki Donald Trump alakasız bir konuya sermaye kazancı vergisinde indirim eklemeye çabalıyor ! (ABD'de Sermaye kazancı vergisi düşürülebilir

 Sağlık sigortası, Öğrenci kredileri gibi alt gelir grubunun hayatını ciddi şekilde zorlaştıran ve bir borç jübilesi ile ekonomiye çok büyük katkı sağlayabilecek kalemlerden söz edebiliriz. (Ayrıntı için: ABD'de gelir adaletsizliği)

Borç Jübilesi nasıl gerçekleştirilebilir


 Özellikle rezerv para sahibi ülkeler için borç jübilesi aslında teknik bir işlemdir dersek hatalı olmayabilir mesela gelişmiş ülkeler arasında kendi merkez bankasına en az borcu olan ülkelerden biri ABD ve ABD hükumetinin FED'e 4 trilyon dolardan fazla borcu var ! Bu borcu sıfırlamak teknik bir iki işlem veya bir hukuksal düzenleme ile mümkün.




  Borç sıfırlanma süreci teknik olarak ayrıntılı bir konu ve gündeme gelirse muhtemelen bu yazı güncellenecek ama somut bir örnek ile açıklamak gerekirse FED şu an ABD hükumetini çok çok daha büyük rakamlarla fonlayabilir mesela ABD hükumeti 100 yıllık tahvil çıkarıp makul bir getiri sunarsa (İleride yaşayacağı emeklilik sistemi sorunu gibi sorunları da önlemek için bir yöntem.) birçok borcu üstlenebilir. Bunun sonucu günümüze göre çok daha büyük enflasyondur ama borçlanma imkanlarında bir düzenleme olursa enflasyon zaten çok iyi bir borç yükü azaltma yöntemidir. (Yükümlülük yerel para birimi cinsinden ise)

Borç jübilesinin zararları


 Borç jübilesi, ahlaki rizikoyu (İnsanları suistimale teşvik etme) beraberinde getirir. Programsız bir borç affı piyasadan silinmesi gereken birçok işletmenin gereksiz varlığını uzatır. (Zombi şirketler.) İyi bir programlama ile birlikte gerçekleşmez ise var olan kaynakların heba edilmesinden başka bir sonucu olmaz. 

 Borç jübilesi gibi sorun giderici yöntemler uygulanmazsa Japonya'nın şu anki ekonomik görünümünün benzerlerini birçok ülkede görmemiz kuvvetle muhtemeldir diyebiliriz.(Japanification)






Twitter adresim Yusuf Yüksel

4 yorum:

  1. Hocam bunun bir başka yolu USD'nin devalüe edilmesinden geçmez mi?
    Endeks değeri yarıya iner ve buna karşılık maaaslar artarsa (tabii bu cetvelle ortadan ikiye bölmek gibi değil doğal akışında olursa)
    Servet sahipleri zarara uğrar ama maaştan maaşa yaşayanlar azalan varlik değerleri sayesinde nefes almış olmazlar mi?
    Bu soruyla bağlantılı, sizin ortaya koyduğunuz borç jübilesi aynı zamanda uzun zamandır yaşanan enflasyonsuz ortamında sonunu işaret ediyor.
    Ki olması gereken bu bence hocam.
    Adı üzerinde para arzında çılgın bir artış oldu.
    Bence eşyanın tabiatına aykırı, kelime karsiligi artış genişleme olan birşeyin yıllardır para üretiminde görülmesi ama gözlemlenmemesi :)

    YanıtlayınSil
    Yanıtlar
    1. Doların rezerv para statüsü büyük kararlar almayı engelliyor. Doların rezerv para statüsünün Abd faydasının zararından çok olduğunu sanmıyorum ama bunu değiştirmek ekonomik olduğu kadar politik bir karar ve politikacıların buna yanaşacağını sanmıyorum. (Milliyetçi oylar)

      Sil