12 Ağustos 2020 Çarşamba

Türkiye'nin bor rezervi

 Türkiye'nin bor rezervi genelde tuhaf hikayelerde kendine yer bulan bir fenomen. Toplumda yaygın olarak Türkiye'nin bor rezervi çıkarılmıyor/kullanılmıyor inancı mevcut. Türkiye'nin bor rezervi, Eti maden tarafından çıkarılıp dünyaya pazarlanıyor şirket 2016 verilerine göre Türkiye'nin en fazla ihracat yapan 15.; en fazla ülkeye ihracat yapan 14. firmasıdır.

 Türkiye bor madenini kullanabiliyor mu sorusunun günümüzde halen sorulabiliyor olmasının sebebi bor rezervinin bir dönem gerçekten Türkiye'ye sınıf atlatma potansiyeline sahip olmasıdır; bu potansiyel ülke adına beklenen ölçüde gerçek bir menfaate dönüşememesi durumu da toplumda komplo teorileri ile açıklanmaktadır fakat ifade ettiğim gibi bor bir reptillian, dünyayı yöneten aileler hikayesi değildir.


Türkiye'nin bor rezervi neden büyük potansiyelini kaybetti


  Bor yakın geçmişe kadar son derece önemli ve stratejik bir maden olma potansiyeli taşıyordu. Daha geçmişe gidersek yetmişli yıllarda yaşanan iki büyük petrol krizi dünyayı mahvetmişti ve güncel problem dışında şöyle bir sorun da vardı; %300 değerlenince dünya ekonomisini çok büyük sıkıntıya sokan petrol sınırsız bir kaynak değildi ve o günün perspektifinden bakınca içinde bulunduğumuz zaman diliminde(2020-2030) petrolün dünyada tükenmesi veya çok az kalması bekleniyordu. Yetmişli yıllarda petrolün tükenmesi veya çok pahalanması durumunda kullanılmaya başlayacak yeni enerji kaynağı doğada bol bol bulunan hidrojendi. 

 Filmlere bile konu olan bor ile çalışan araç, bir enerji kaynağı olan bor hikayesinin kaynağı budur. Basitçe ifadesiyle dünyada petrol bitince insanlar taşıtlarda hidrojen kullanacaktı ve hidrojeni taşıtlarda kullanılabilmesi için bordan üretilecek olan türev ürünler eşsizdi; bu sebeple de borun ekonomik ve stratejik önemi dünyada inanılmaz şekilde artacaktı yani bor bir yakıt/enerji kaynağı değildir, bor güçlü bir yakıt kullanılacaksa yalıtımda eşsizdir.

 Borun hikayesi buydu ama şu an hepimizin şahit olduğu gibi petrol bitmedi ve önümüzdeki 50-60 yılda yeni rezervler pek bulunmazsa bile bitmeyecek; bunun yanında dünyada petrolün 50-60 yıl daha kullanılması pek mümkün görülmüyor hatta 20-30 yıl içinde fosil yakıt ile çalışan taşıtların üretimi tarih olacak gibi görünüyor.

 Yine enerji kaynağı olarak hidrojen günümüzde pek makbul bir alternatif değil; fosil yakıtların yerini kuvvetle muhtemel yeşil enerji alacak ki son günlerde bu hikayenin de güçlendiğine dair işaretler var.(Yeşil ekonomi nedir)


Türkiye'nin bor rezervi günümüzde ne kadar değerli



 Türkiye'nin bor rezervi ifade ettiğim gibi geçmişteki gibi Türkiye'ye sınıf atlatacak bir kaynak değil ama önemsiz bir kaynak da değil. Fikir vermesi açısından ifade etmek gerekirse (Güncel olması çok önem ifade etmediği için güncel rakamları araştırmadım.)  bundan on sene önce bor ve bordan üretilen ürünlerin dünyadaki piyasa hacmi 30-40 milyar dolardı ama aynı dönemde bu üretimin Türkiye'ye taşınması için +200 milyar dolar gibi rakamlardan söz ediliyordu ! 200 milyar dolarlık sermaye parmak şıklatma ile bir araya getirirsek zaten birçok sektörde benzer hacimde üretim gerçekleştirebiliriz ve şunu da ifade etmek gerekiyor bugünde rakamların aşağı yukarı aynı olması senaryosunda biz 200 milyar dolar bir sermaye ile 30-40 milyar dolarlık üretimi ülkemize taşımamız çok olası değil çünkü bor türevlerinde teknoloji ve tecrübe ön plana çıkıyor ve iş yine eğitime dönüyor. Bazen Türkiye'nin bor rezervi ve üretimi bu konuda hatalı çıkarımları beraberinde getiriyor. Türkiye dünyadaki bor rezervlerinin neredeyse 3/4'üne ve çıkarılan borun neredeyse tamamına sahip bu sebeple bahsettiğim katma değeri yüksek ürünlerin piyasasında çok daha etkili olabilir gibi bir görünüm sergiliyor ama rakamlara bakınca bizim yıllık bor ihracatımız 3-4 milyon ton iken dünyada bizden sonra en fazla bor rezervine sahip Rusya, 25-30 yıl boyunca hiçbir yeni rezerv bulunmazsa bile dünyanın bor ihtiyacını bugünkü rakamlarla tek başına karşılayabilecek rezerve sahip.


Dünya Bor rezervi sıralaması



türkiye'nin bor rezervi

 Şunu da ilave etmek gerekiyor; Türkiye'de bor çok ucuza çıkarılabildiği için dünyada bor aramak/çıkarmak cazip değil ama Türkiye'nin ürettiği bora ulaşılamaması durumunda bu durum tabii ki hızla değişir.


Türkiye bor rezervini işleyebiliyor mu


 Daha önce ifade ettiğim gibi Türkiye'nin bor rezervini ne çıkarmasında ne de işlemesinde bir sorun yok. Bordan katma değeri yüksek birçok ürün üretiliyor ve bunları üretmek bor madenine hakimiyetten çok eğitim/tecrübe gerektiriyor. Türkiye'de bordan üretilen ürünler daha çok cam ve seramik sektörlerinde kullanılıyor.


Türkiye bor madenini kullanabiliyor mu



Türkiye'nin bor rezervi efsanesi gerçek olabilir mi


 Yazıda da ifade ettiğim gibi Türkiye'nin bor rezervi efsanesinin kaynağı hidrojenin enerji kaynağı veya taşıtların yakıtı olarak kullanılması ile alakalı bir hikaye idi ve şu an Türkiye'de çok dikkat çekmiyor olsa da dünyada hidrojenin kullanımı ile alakalı ilginç gelişmeler oluyor mesela şu an taş üstüne taş koymamış olsa da hidrojenden elektrik enerji üretip bunu araçlarda üretme hikayesi ile Nikola Motors'un sahibi Trevor Milton dolar milyarderi oldu yine Uzay turizminin artık çok daha sık dillendirilmesi sebebiyle hidrojenden enerji üretme yeniden değer gören bir hikayeye dönüşüyor tabii ki bu fikirlere katılmayanlar da var mesela Nikola Motors'un her açıdan özendiği Tesla Motors'un sahibi Elon Musk'ın taşıtlarda hidrojen kullanımı için aptallık tanımını kullanıyor.

 Musk mu haklı Milton mı bilemiyorum ama ifade ettiğim gibi taş üstüne taş koyulmadığı halde bu fikir şimdiden on milyarlarca dolarlık bir değere ulaşmış durumda ve hidrojenden yararlı enerji üretme hikayesinin Türkiye'nin bor rezervi hikayesine etkisi olup olmayacağını bilemiyoruz. Aslında bahsettiğim Nikolo motors'un üretiminde çok daha temel şeyler bile halen muğlak iken bu konuda borun payını aramak bir nevi doğmamış çocuğa biçilen donun pamuğu hakkında fikir olsa da ileride dikkat çekici olabilir.

Daha ayrıntılı bilgi için Nikola motors






Twitter: Yusuf Yüksel

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme