8 Eylül 2020 Salı

Coronavirüs Aşısının Ekonomik Etkileri

 Geçtiğimiz haftalarda koronavirüs aşısı bulduğunu iddia eden Rusya, geçen hafta da bu aşının antikor ürettiğini ( aşının Covid-19 için bağışıklık sağladığını) açıkladı. Rusya'nın aşı bulundu açıklaması finansal piyasalarda kar realizasyonu gerekçesi olmuşken son açıklama ise yatırımcılar tarafından pek  önemsenmedi.( Haberlerin sıralaması ayrıca ilgi çekici.)

 Piyasaların coronavirüs aşısı haberlerine hassasiyeti yüksek, bundan da ekonomik, siyasi kazanım elde etmek isteyenler oluyor.  Hatırlatmak gerekirse geçenlerde Trump da aylardır kullanılıyor olan Covid-19 geçirmiş kişilerin kan plazmalarını aktif hastalara nakil yöntemini yeniden keşfetmişti bu Trump'ın konu üzerindeki ilk keşfi değil, daha önce de Trump salgının başından beri yaygın olarak kullanılan hidrosikolorokin  yeni bir buluş gibi basınla paylaşmıştı. Trump sonuçta vücuda dezenfektan enjekte ederek Covid-19'u yenmeyi teklif etmiş bir isim ( Saygın kurumlar ciddi ciddi lütfen dezenfektan/çamaşır suyu içmeyin diye uyarı yaptılar.) ama etkin konumdaki insanların konuyu kişisel kazanımlar için suistimal etmesi gerçekleşebilecek gerçek olumlu gelişmelerin inandırıcılığını zayıflatıyor.


Coronavirüs aşısı sonrası ekonomiler düzelecek mi

  Şu an dünyanın birçok yerinde koronavirüs aşısı geliştirme çabaları var ve yatırımcıların koronavirüs aşısına yüklediği anlam son derece yüksek ama bulunabilecek aşılar arasında dağlar kadar fark var.

 İşin sağlık ile ilgili kısmını yazmak benim haddime değil ve hatalı bir ifade kullanmam durumunda işin ehli bir düzeltirse çok mutlu olurum ama ekonomik açıdan bakınca bulunabilecek koronavirüs aşıları çok farklı etkinliğe sahip olabilir ve ekonomilerin geleceğini de hakkında fikir yürütebilmek için bulunacak coronavirüs aşısının etkinliği hakkında fikir sahibi olmamız gerekiyor ki en azından ekonomi basını bize işin bu kısmından söz etmiyor.

 Günümüzde kızamık veya su çiçeği gibi hastalıklar geniş çaplı salgınlara sebebiyet veremiyor  çünkü bu hastalıklar için %100'e yakın etkinliğe sahip aşılar var ve yine toplumun çok büyük kısmı bu aşıları olduğu için bahsettiğim aşıların bağışıklık sağlamadığı insanlara bu hastalıkların bulaştırılması veya bu insanların bu hastalıkları başkalarına bulaştırması çok mümkün olmuyor.

coronavirüs aşısı




 Aynı şekilde günümüzde Grip için de aşı var ama bu aşılar toplumun en fazla %50-60'ına grip için bağışıklık sağlıyor ve yine toplumun çok büyük kısmı grip aşısı olmadığı için gribin de bir kızamık veya su çiçeği gibi hayatımızdan tamamen çıkması çok mümkün olmuyor.

 Konumuza dönersek koronavirüs aşısı bulunsa bile bunun ekonomik etkilerinden söz ederken bu aşının ne kadar etkin olacağını bilmeden tahmin yapmak bence son derece mantıksız... Şu an çevremizde saçı amatörler tarafında kesildiği belli olan birçok insan var; insanların geçmişte olduğu gibi gönül rahatlığıyla kuaföre gideceği aşı ayrı lokantaya gideceği aşı ayrı; statlara gideceği aşı ise apayrı ve bu aşıların her biri için ayrı bir ekonomik gidişat senaryosu yazılabilir.

 Bunun dışında bir aşı bulmak insanların sorunlarını hemen çözmüyor; bu aşının insanlara ulaştırılması da ciddi bir organizasyon gerektirecek ve tabii ki masraf da... Uluslararası kurallar şirketlere bir pandemi ilaç bulması durumunda kartel olma imkanı sağlamıyor fakat buna rağmen coronavirüs aşısının ciddi bir maliyeti de olabilir daha önemlisi aşı bulunsa bile bütün dünyanın bundan faydalanması aylar sürebilir. Şu an birçok koronavirüs aşısı  araştırma aşaması sona ermeden yüksek miktarlarda üretiliyor fakat bu bile bunun insanlara ulaştırılmasının uzun bir süreç olması ihtimalini ortadan kaldırmıyor.

 İfade ettiğim organizasyon küresel salgının tamamen sona erip ermemesi konusunda da etkili olacak çünkü bir coronovirüs aşısının etkinliği kadar insanlara ne kadar süre ile bağışıklık kazandırdığı önemli olacak; kısa süreli bağışıklık sağlayan bir aşı çok etkin olsa bile insanlar yeterince hızlı aşılanamaz ise salgının tamamen kontrol altına alınması pek mümkün olamayabilir. 

 Toparlamak gerekirse şu an dünyada onlarca aşı çalışması var ama aşıların bize hastalıktan ne kadar koruyabileceğini bilmeden ekonomik senaryolar yazmak bence çok makul değil. Uzmanlar yorumlarsa mutlu olurum ama insanların %80-90'nına makul bir süre bağışıklık kazandıran bir aşı ile coronavirüs salgını tamamen kontrol altına alınabilir. Buna da aşı deniyor; günümüzde insanların ancak %20-30'una bağışıklık kazandıran grip aşıları var, bunun benzeri bir coronavirüs aşısı üretiliyorsa buna da aşı deniyor ama bu aşıların biri bizi 2019'daki hayatımıza götürür, diğeri ise çoğu insan için gereksiz masraf olarak bile değerlendirilebilir ve salgını sona erdirme konusunda çok da büyük rol oynamaz. Sonuç olarak coronavirüs aşılarından ekonomik çıkarım yapılıyorsa hangi aşı sorusuna cevap vermek önemli.


Son not: Böyle bir yazı yazmama konusunda kararsız kaldım ama link vermek için ihtiyacım vardı, her türlü düzeltmeye açığım.




Twitter: Yusuf Yüksel

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme