1 Ekim 2020 Perşembe

Ölçek ve kapsam ekonomisi nedir

  Türk Lirasının hem reel hem de nominal olarak yakın zamana göre zayıf olduğu bir dönemdeyiz; bu durumun olumlu sonucu nedir diye fikir yürütmek gerekirse akla gelecek belki de ilk cevap daha rekabetçi bir kura sahip olmamız sebebiyle ihracatın bu durumdan olumlu etkilenecek olmasıdır. Türk Lirasındaki değer kaybı tabii ki ihracatı olumlu etkiler fakat TL'nin 1,5'ten başlayıp(2011) 5 liranın üzerine yükseldiği hatta dönem içinde 7 liraların bile üstünü gördüğü süreçte ihracattaki artış bu değer kaybını telafi edecek büyüklükte değil.


ölçek ekonomisi

 
 Rekabetçi kur ihracat üzerinde etkilidir ama tek önemli faktör değildir. Çin'in düşük işçilik maliyetlerinden yararlanıp bütün dünyanın üretim merkezi olması sebebiyle düşük işçilik maliyeti ile ihracat arasında bütün dünyada abartılı bir ilişki kurulmaktadır fakat Çin'in bugüne göre çok daha düşük gelire sahip olduğu dönemlerde de dünyada Çin kadar nüfusu ve nispeten daha düşük geliri olan ülkeler hep oldu; Çin'in ürünlerinin rekabetçiliğini sadece düşük işçilik maliyetlerinde aramak çok doğru bir tavır olmayabilir . Mesela Türkiye'de kişi başı gelir iki yıldır Çin'in gerisinde kaldı; peki Türkiye dış pazarlarda Çin'den daha rekabetçidir diyebiliyor muyuz? Pek sanmıyorum. Çin'in rekabetçiliğinde tabii ki düşük işçilik maliyetlerinin de etkisi her dönem oldu ama Çin'in bütün dünyaya göre maliyet yönünden üretim avantajı kazanmasında düşük işçilik maliyeti dışında birçok faktör etkili oldu, bunların en önemlilerinden biri Çin'in ölçek ekonomisi konusunda bütün dünyaya ders vermesidir diyebilirim.


Ölçek ekonomisi


Ölçek Ekonomisi nedir


 Ölçek ekonomisi, bir hizmetin veya üretimin daha yüksek kapsamlı olarak gerçekleştirilmesi sonucu maliyetlerin düşmesine verilen isimdir. Basitçe ifade etmek gerekirse bir Lokantada kira veya çalışan maliyetleri sabittir; bu lokantanın kapasitesi 100 müşteriye hizmet verebilecek olsun; bu işletmenin ortalama 50 müşteriye hizmet vermesi ile 90 müşteriye hizmet vermesi durumlarında çalışan ve kira maliyetlerinin ürünlerin toplam maliyeti üzerindeki ağırlığı aynı değildir. Rekabet ortamında ikinci senaryodaki lokanta aynı ürünü çok daha ucuza üretebilme kabiliyetine sahiptir. Başka bir örnek vermek gerekirse bir işletmenin yüksek kapasite çalışması genelde maliyetleri düşürür fakat üretilen ürünlerin müşterilere ulaştırılma hızı yine ürünün nihai maliyeti üzerinde etkilidir. Örneğin depo kullanma veya üretim için finansman ihtiyacı duyan işletmeler için ürünün  müşteriye 3-5 ay içinde ulaşması ile 1 yıl içinde ulaşması arasında büyük farklar vardır ve bu durum ürünün maliyetini de etkilemektedir. Örnekler artırılabilir.

Ölçek ekonomisi Örneği

  
Şirketlerde ölçek ekonomisi kabaca yukarıdaki gibiyken ülke olarak da ölçek ekonomisinden yararlanıp bir hedeflenen sektörde daha güçlü hale gelinebilir. Örneğin Beyaz Eşya sektörü hedef sektör, A bölgesi de hedef bölge olsun. Kamu A bölgesine yatırım için teşvikler açıklar, bögedeki yatırımcılar arttıkça tedarikçilere teşvikler açıklar, sonra onların tedarikçilerine... Zincire katılan her şirketin maliyetleri düşer.( mesela işletmeler bir birine yaklaştığı için taşıma maliyetleri ) maliyeti düşen her şirket ürün sağladığı şirketlere daha ucuz ürün üretip onun da daha rekabetçi hale gelmesini sağlar. Kamu bu bölgeye alt yapı yatırımları yapar (Liman, Demir yolu, Hava alanı)  şirketlerin maliyetleri düşürür. Tedarik hızı gibi en az maliyet kadar önemli bir çok konuda bölgenin gücünü artırır. Kısacası Zincire katılan her şirketin bütün zinciri desteklediği, bunun da yeni halkaları teşvik ettiği bir döngü ortaya çıkar.
 

Shenzen Örneği


 Shenzen 1980'lerde hedef bölge olarak belirlenmeden önce 30.000 nüfusa sahip bir kasabaydı; günümüzde Shenzen metropol bölgesinde 18 milyon insan yaşıyor. Günümüzde dünyanın neresinde olursa olsun elektronik araçların %90'nının en az bir parçası Shenzen'de üretilmiştir. Yukarıda anlatmaya çalıştığım süreç başarılı olursa hedeflenen bölge bir noktadan sonra sadece ülke için değil, dünya için cazibe merkezi haline gelir. Günümüzde dünyada ünlü markaların neredeyse tamamının Shenzen'de üretim tesisleri vardır. (Apple, Sony, Samsung, Microsoft vs.) Peki Shenzen'de çalışan gelirleri düşük mü? Shenzen'de çalışanların medyan geliri aylık 4.000 dolar civarında; Dünyanın neredeyse hiçbir yeri için çok düşük değil... Özetle fiyat rekabeti yapmak için düşük işçilik maliyeti önemlidir ama Shenzen örneğinde olduğu gibi ölçek ekonomisinin faydaları bir seviyeden sonra düşük işçilik maliyetlerinin sağladığından çok daha fazla fiyat rekabeti avantajı sağlar/sağlayabilir. 

Kapsam Ekonomisi nedir


 Kapsam ekonomisi, bir işletmenin var olan gücünü farklı alanlarda kullanmasıdır. Ölçek ekonomisine benzer farkı basitçe şudur. Bir şirket çamaşır makinesi üretiyorsa bulaşık makinesi üretmek için gerekli birçok şeye sahiptir. Bu şirketin bulaşık makinesi de üretmesi bazı ek maliyetlere sebep olur ama nihai ürünlerde ise maliyetler düşer/düşebilir. Geniş çerçeveden bakınca da örneğin bir ülkede bir bölge beyaz eşya sektörü için desteklenmişse örneğin Bilgisayar sektörü için bir çok şey bu bölgede hazır bulunmaktadır, bu alana da yönelmek bölgenin ekonomik gücünü artırabilir.


 Toparlamak gerekirse fiyat rekabetinde işçilik maliyetleri önemlidir ama tek önemli veya en önemli faktör değildir. Bunun dışında ''Fiyat Rekabeti'' işçilik maliyetleri pahasına yapılıyorsa bir anlam taşımaz yani insanlar bir şeyler üretiyorsa bunda nihai amaç bir kazanç elde etme/ refahı artırmadır. Üretilen ürünler ile refah arasında paradoks oluşuyorsa bunun ülkelere de insanlara da faydası olmaz. Bu bahsettiğim durum sadece işletmeler için değil ülkeler için de geçerli olan bir paradokstur. (Orta Gelir Tuzağı






Twitter: Yusuf Yüksel 

2 yorum: