9 Eylül 2020 Çarşamba

FED'in ortalama enflasyon hedeflemesi kararı

 Ön not: Fed'in geçtiğimiz günlerde aldığı çok önemli ortalama enflasyon hedeflemesi kararının önemi ve etkileri ile ilgili daha önce başka başlıklara yazılar yazmıştım. Link verme konusunda bana yardımcı olması için makaleleri bu başlığa topladım.

(17.09.20)

Ortalama Enflasyon Hedeflemesi: Dağ fare mi doğurdu



  Türk lirasının yeniden baskı altında kaldığı bir gündeyiz. Bu yazı yazıldığında dolar/Türk Lirası 7.55 civarındaydı. Türk Lirası neden dolara karşı değer kaybediyor sorusuna cevap vermek gerekirse bizim sorunlarımıza ek şu an dolarda bir miktar güçlenmeye şahit oluyoruz. Dünkü FED'in olağan toplantısında açıklanan kararlar sonrası dolarda güçlenmeye şahit oluyoruz; bizim de içinde olduğumuz gelişmekte olan ülke para birimlerindeki değer kaybı ise dolardaki güçlenmeye kıyasla daha fazla.


 Daha önce FED Başkanı Powell'ın Jackson Hole sempozyumunda açıkladığı FED'in yeni ortalama enflasyon hedefi kararı hakkında birkaç yazı yazmıştım, okumadıysanız okumanızı tavsiye ederim.(FED neden ortalama enflasyon hedeflemesine geçtiDoların birkaç haftadır diğer para birimlerine karşı son birkaç yıldaki en zayıf seviyesine gerilemesinin en önemli sebeplerinden biri FED'in enflasyon ile mücadelede yeni yaklaşımı idi. Kısaca özetlemek gerekirse FED Başkanı Powell, Jackson Hole'de FED'in artık enflasyondaki artışlara çok daha ılımlı tepki vereceğini ifade etmişti fakat birçok önemli noktayı da muğlak bırakmıştı. FED'in enflasyona çok daha ılımlı, yavaş müdahale etmesi daha zayıf dolar (Enflasyon) ve daha az reel/nominal sabit getiri anlamı taşır. ( Tahvil faizleri) Hem doların zayıflaması hem de sabit getirilerin düşmesi borsalar, para birimleri, altın başta olmak üzere her türlü finansal varlığı pozitif etkileyebilecek bir gelişme ve bu gelişmenin işaretlerini de aslında gördük ama dünkü FOMC toplantısında bahsettiğim muğlak noktalarda bir netleşme olmadı.


 Örneğin FED'in ortalama enflasyon kavramında ima ettiği süre nedir sorusunun cevabı halen net değil yine FED Başkanı Powell ortalama enflasyonun %2'nin biraz üzerinde seyretmesine müdahale etmeyeceğini ifade etti ama bu ifadedeki biraz kavramı hakkında bilgi vermedi. İfade ettiğim gibi FED'in ortalama enflasyon hedefi kararı sebebiyle birçok varlıkta belirgin fiyatlama ve dolarda zayıflama gördük fakat bu karar öncesi yaklaşık bir sene önce alınan ortalama enflasyon hedefine benzer simetrik enflasyon hedefi kararı sebebiyle zaten 2023'e kadar FED'ten bir faiz artırımı beklenmiyordu; şu an bu konuda bir değişiklik yok yani FED'in aldığı kararın realitede neyi değiştirdiği sorusuna cevap bulmak zor. Gelişmeler açısından bakılacak olursa örneğin beklentilerin aksine enflasyon çok kısa sürede örneğin %3'e çıkarsa FED ne yapar sorusu realiteye bir farklılık getirir ama bu yönde sorulan sorulara da Powell'dan tatmin edici bir cevap gelmedi. Özetle FED'in çok önemli ortalama enflasyon hedefi kararı üzerindeki muğlaklıklar devam ediyor ve bu kararın piyasalar üzerine muhtemel etkileri hakkında yatırımcılar henüz bir fikir edinemedi.

Tesla Hisseleri

 Tesla hisseleri halka arz edildiği günden beri en büyük günlük  düşüşünü yaşadı. Hisseler dün %21,06 değer kaybetti ve şirketin piyasa değeri 82 milyar dolar azaldı. Ağustos ayının 11'inde 274 dolar olan (Bölünme sonrası düzenlenmiş haliyle) Tesla hisseleri bölünme etkisi ve şirketin S&P 500 endeksine ekleneceği beklentisiyle bölünmenin sonlanacağı 31 Ağustos günü 498 doları gördü.

 Hisse senetlerinde bölünmelerin hisseleri olumlu etkilemesi geçmişte de sık sık karşılaştığımız bir şeydi ama bir hissenin 20 günde %80'nin üstünde prim yapması çok ayrı bir şey. Beklentinin sona ermesi ve sürpriz bir şekilde S&P kotasyon ekibinin Tesla'yı S&P 500 endeksine almaması sebebiyle Ağustos başından beri Tesla hisseleri ciddi satışlara maruz kalıyor. Bu yazı yazıldığında şirketin aylık değer kaybı ( 5 iş günü) %34 civarındaydı. 


Tesla hisseleri neden satılıyor



 Tesla hisselerindeki büyük satışın sebeplerini saymak gerekirse;


  • Şu an sadece Tesla değil, uzun zamandır piyasadan pozitif ayrışan bütün teknoloji hisseleri ( Apple, Google hisseleri(A,B,C) Facebook vs.) ciddi satışlara maruz kalıyor ve en fazla prim yapanlardan Tesla satışlarda da hisselere liderlik ediyor.
  • Daha önce hisselerin yükselişinde Tesla hisselerinin değer kaybedeceğine iddia girenlerin önemli katkısını açıklamaya çalışmıştım. Konu hakkında alttaki videoyu izleyebilirsiniz.



 Fazla teknik bulduysanız videoyu bahsedilen durumu şurada basitçe anlatmaya çalışmıştım.(Short squeeze nedir)


8 Eylül 2020 Salı

Coronavirüs Aşısının Ekonomik Etkileri

 Geçtiğimiz haftalarda koronavirüs aşısı bulduğunu iddia eden Rusya, geçen hafta da bu aşının antikor ürettiğini ( aşının Covid-19 için bağışıklık sağladığını) açıkladı. Rusya'nın aşı bulundu açıklaması finansal piyasalarda kar realizasyonu gerekçesi olmuşken son açıklama ise yatırımcılar tarafından pek  önemsenmedi.( Haberlerin sıralaması ayrıca ilgi çekici.)

 Piyasaların coronavirüs aşısı haberlerine hassasiyeti yüksek, bundan da ekonomik, siyasi kazanım elde etmek isteyenler oluyor.  Hatırlatmak gerekirse geçenlerde Trump da aylardır kullanılıyor olan Covid-19 geçirmiş kişilerin kan plazmalarını aktif hastalara nakil yöntemini yeniden keşfetmişti bu Trump'ın konu üzerindeki ilk keşfi değil, daha önce de Trump salgının başından beri yaygın olarak kullanılan hidrosikolorokin  yeni bir buluş gibi basınla paylaşmıştı. Trump sonuçta vücuda dezenfektan enjekte ederek Covid-19'u yenmeyi teklif etmiş bir isim ( Saygın kurumlar ciddi ciddi lütfen dezenfektan/çamaşır suyu içmeyin diye uyarı yaptılar.) ama etkin konumdaki insanların konuyu kişisel kazanımlar için suistimal etmesi gerçekleşebilecek gerçek olumlu gelişmelerin inandırıcılığını zayıflatıyor.


Coronavirüs aşısı sonrası ekonomiler düzelecek mi

  Şu an dünyanın birçok yerinde koronavirüs aşısı geliştirme çabaları var ve yatırımcıların koronavirüs aşısına yüklediği anlam son derece yüksek ama bulunabilecek aşılar arasında dağlar kadar fark var.

 İşin sağlık ile ilgili kısmını yazmak benim haddime değil ve hatalı bir ifade kullanmam durumunda işin ehli bir düzeltirse çok mutlu olurum ama ekonomik açıdan bakınca bulunabilecek koronavirüs aşıları çok farklı etkinliğe sahip olabilir ve ekonomilerin geleceğini de hakkında fikir yürütebilmek için bulunacak coronavirüs aşısının etkinliği hakkında fikir sahibi olmamız gerekiyor ki en azından ekonomi basını bize işin bu kısmından söz etmiyor.

 Günümüzde kızamık veya su çiçeği gibi hastalıklar geniş çaplı salgınlara sebebiyet veremiyor  çünkü bu hastalıklar için %100'e yakın etkinliğe sahip aşılar var ve yine toplumun çok büyük kısmı bu aşıları olduğu için bahsettiğim aşıların bağışıklık sağlamadığı insanlara bu hastalıkların bulaştırılması veya bu insanların bu hastalıkları başkalarına bulaştırması çok mümkün olmuyor.

coronavirüs aşısı


7 Eylül 2020 Pazartesi

Philips Eğrisi nedir

 Bu yazı biraz bilgilendirme biraz da güncel önemli bir gelişme ile alakalı. Daha önce FED'in yeni ortalama enflasyon hedefi kararı ile ilgili birkaç yazı yazmıştım çok kısaca özetlemek gerekirse FED artık ABD'de enflasyona karşı çok daha ılımlı olacak ki bu ekonomiler için büyük bir haber. Bununla beraber Powell'ın ifadelerinde yer alan bir diğer önemli mesaj ise şuydu; FED bundan sonra iş piyasasının gevşek olmasını (İşsizlik yüksek) deflasyonist olarak yorumlayacak iken iş piyasasının sıkı olması ileride enflasyonist risk olarak değerlendirilmeyecek veya daha az değerlendirilecek. Bu sadece Powell'ın açıklamalarında yer bulan bir konu değil; geçenlerde FED yöneticilerinden Clarida da aynı mesajı içeren bir açıklama yaptı.

  Piyasalardaki fiyat hareketlerini etkileyen en önemli veriler nedir sorusuna cevap versek bence listenin ilk üç sırasına istihdam verisini koymayacak çok fazla ekonomist yoktur ama FED'in yeni yaklaşımı istihdam verilerinin piyasalar üzerindeki etkinliğini azaltacak çıkarımı yapabiliriz. 


Philips Eğrisi nedir


 Philips Eğrisi, istihdam piyasası ile enflasyon arasında bağı açıklamaya çalışan bir eğridir. Konu hakkındaki çalışmanın sahibi olan William Philips'ten ismini alır. İşin teknik kısmını pek yazmayacağım ama en basit şekilde ifade etmek gerekirse Philips eğrisine göre; bir ekonomide işsizlik azaldıkça insanların alım gücü artar> İnsanların alım gücü arttıkça tüketme talepleri artar>Tüketim talebi arttıkça üretim artar ve daha çok insan istihdam edilir> İşsizlik azaldıkça iş gücü piyasası sıkılaşır ve işverenler için çalışan bulma zorlaşır bu da insanların daha yüksek maaş talep edebilmesine yol açar.>Maaşlar arttığı için enflasyon artar.
philips eğrisi nedir
Philips eğrisi nedir

4 Eylül 2020 Cuma

Reel efektif döviz kuru endeksi ne demektir

Reel efektif döviz kuru nedir


 Reel efektif döviz kuru Türk Lirasının değerini takip için başvurulabilecek en değerli verilerden biridir. Doların gerçek değeri için nasıl DXY takip edilirse Türk Lirasının reel değeri için reel efektif döviz kuru endeksi takip edilir. Reel efektif döviz kurunu Türk Lirası endeksi olarak kabul edebiliriz.

 Basitçe ifade etmek gerekirse reel efektif döviz kuru bize Türk Lirasının belli para birimlerine göre gerçek değerini ifade eder örnekle açıklamak gerekirse biz Türk Lirasının değerini ifade ederken genelde Türk Lirasının dolara karşı nominal değerini kıstas alıyoruz ama bu çok doğru bir değerlendirme değil çünkü belirttiğim gibi dolar da sabit bir değer değil. Mesela bu yazı yazılırken dolar endeksi 103'ün üzerindeydi ve son bir yılda dolar endeksindeki oynaklık %10 civarında. (94.6-103.8) Yani dolar mı değerleniyor yoksa TL mi değer kaybediyor sorusunun cevabı sürekli olarak değişir ki bu sadece bir döviz kuru ! Türk lirasının etkileşim halinde olduğu onlarca para birimi var.


3 Eylül 2020 Perşembe

ABD Emlak balonu

 Öncelikle bu yazıya uygun bir başlık bulmakta zorladım. ABD emlak krizi başlığı bile bence abartılı olmaz ama öte yandan bir kriz var da bu neden dillendirilmiyor sorusunun cevabı ben de yok o yüzden ABD emlak balonu tabirini tercih ettim.



 Geçenlerde Bloomberg'te FED'in 2020 yılında aldığı gayrimenkul varlığa dayalı tahvillerin (Mortgage Backed bonds) 900 milyar dolar civarında olduğu haberleştirildi ve FED'in son aylardaki varlığa dayalı tahvil alımı (Türkçe kısaltması VDMK) aynı hızda devam ederse yıl sonuna kadar FED'in bilançosuna eklediği VDMK miktarı 2008'deki seviyeyi geçecek.



 Öncelikle VDMK nedir sorusuna çok basit ve kısa bir cevap vermek gerekirse A Bankası'nın 100 birim konut kredisi kullandırmak için sermayesi olsun ve bu kredileri kullandırarak riskiyle beraber 20 birim karı olsun. A Bankası, bütün kredi kapasitesin kullandırdıktan sonra halen kredi satma potansiyelinin varlığını bilirse sattığı kredileri menkul bir varlığa çevirip (VDMK) satar, artan sermaye ile daha fazla kredi verip daha fazla kar eder. Daha da basitleştirmek gerekirse örneğin üsteki örnekteki A Bankası %20 kar edeceği kredileri VDMK yapıp %15 karla satar; Artan sermayesi ile yeniden %20 karla konut kredisi verir. Bankalar VDMK ile kredileri ve kredi risklerini satabilir ya da tam tersi senaryoda konut sektöründe sorunlar yaşanıyor ve insanlar kredilerini ödemiyor olsun. Bankalar bilançolarını düzeltmek için ellerindeki kredileri paketleyip elden çıkarıp bilançolarını temizlemeyi tercih edebilirler. 

 2008 Krizinde ABD'de yukarıda basitçe ifade etmeye çalıştığım süreç çok ağır şekilde suistimal edilmiş olup VDMK'lardan üretilmiş olan türev bir ürün olan CDO'lar (VDMK'ların birleşiminden üretilmiş ayrı bir enstrüman) bankaların bilançolarında kalmıştı. Yine basit bir örnek vermek gerekirse A Bankası'nın bilançosunda 100 birim CDO vardı ve banka halen iflas etmemiş görünüyordu ama realitede A Bankası'nın bilançosundaki CDO'ların piyasa değeri 10-20 birime düşmüştü ve banka realitede iflas etmişti. Fed bu aşamada devreye grip çöp olmuş CDO'ları alarak bankaların iflasını engellemişti.(Şurada daha ayrıntılı olarak konuyu yazmıştım : Toksik varlık nedir)

1 Eylül 2020 Salı

Euro neden güçleniyor

Ön not: Link verme ihtiyacı sebebiyle daha önce başka bir başlıkta paylaştığım makaleyi ayrı bir başlığa taşıdım.

Avro neden güçleniyor


 Geçtiğimiz Mart ayında küresel salgının beklendiği gibi kolay atlatılamayacağı netleşince ve bütün dünyada yükümlülüklerin genelde dolar cinsi olması sebebiyle büyük bir dolar rallisi görmüştük. Jerome Powell'ın başına geçişinden beri ekonomiyi yönlendirme becerisi zayıflayan FED başta biraz tökezlese de ( Faiz indirmeyeceğini ifade edip 1-2 haftada acil toplantılarla faizleri sıfırlama, borç içinde yüzen kişi/kurumlara daha çok kredi sunarak problem çözmeye çalışma vs.) sorunları çok iyi tespit edip hızla etkili önlemler aldı ( Swap hatları, Helikopter para vs.) ve önlemler başarılı oldu da diyebiliriz. Krizin başında uzun süre +100 seviyelerinde kalan dolar endeksi ekonomilerde iyileşmeye emareleri/risk iştahında artışa paralel gerilemişti ama son zamanlarda dolardaki gerilemeyi bu gerekçelere bağlamak zorlaşıyor. Dolar neden geriliyor sorusuna cevap vermek gerekirse;

  • ABD ile Çin arasında artan gerilim
  • ABD'nin küresel salgından emsali ülkelere göre çok daha büyük zarar görmesi
  Sebepleri sayılabilir ama en önemli sebep olarak ABD seçimleri ile ilgili belirsizlikleri ifade edebiliriz. Bu belirsizlik Kasım ayındaki seçimlere kadar devam edeceği için dolar baskı altında kalacak.

27 Ağustos 2020 Perşembe

Borç Jübilesi nedir

 Borç jübilesi, İçinde bulunduğumuz ekonomik krizin biraz daha derinleşmesi veya bir sonraki küresel krizde gündeme gelmesini bekleyebileceğimiz bir kavramdır. Dünyadaki ekonomik sorunları çözme işi görev tanımlarının içinde olmadığı halde tamamen merkez bankalarının üzerine yıkılmış durumda; merkez bankaları da eninde sonunda uzun zaman önce yapmış olmaları gereken borç jübilesine karar vereceklerdir.

 Yazılarımda sık sık değiniyorum ama hatırlatmak gerekirse seksenli yıllardan başlamak üzere dünyadaki borç sorunu onlarca yıl boyunca sürekli olarak borçları kar topu gibi büyüten faiz politikaları ile ötelendi.(Ayrıntı için tıklayınız) 2008'de paranın maliyeti ile sorun öteleme imkansız haline gelince miktarı üzerinden aynı döngü devam ettirilmişti.(Kredilerle) (Varlık alım programları) 2020'de ise ekonomileri hareketlendirmek için insanların cebine para konulması gerekiyor.(Helikopter para) İçinde bulunduğumuz kriz derinleşirse veya bir sonraki krizde artık bu döngünün sona erdirilmesi değerlendirilecektir.

Borç jübilesi nedir


 Borç jübilesi, kamunun bazı sektörlerde veya daha genel anlamda borçların bir kısmını veya tamamını üstlenmesi/silmesidir. Borç Jübilesi ile Helikopter para bir birine benzer ama borç Jübilesi var olan kaynakların daha da efektif kullanılmasını sağlar.

Borç Jübilesi ve Helikopter para


 Borç jübilesi ile helikopter para bir birine benzeyen kavramlardır. Biri kişi/kurumlara para aktarırken ötekisi kişi/kurumları yükümlülüklerden kurtarır. 2008'den beri dünya ekonomisinin ana teması enflasyonsuzluktu ama 2020'de modern para teorisinin (Modern para teorisi nedir) ilan edilmeden uygulama geçirilmesiyle enflasyon yeniden bir probleme dönüşme potansiyeli taşıyor ve ekonomiyi desteklemek için verilen kaynakların etkinliği önem kazanıyor. Günümüzde kişi ve kurumlar o kadar borçlu ki paranın maliyetini yok denecek seviyelere düşürmek ekonomileri hareketlendiremiyor, bu sebeple de alelade ifadesiyle insanların cebine para konuyor ama bu olayın yan etkisi olan enflasyonu en az seviyeye düşürmek için daha geniş kesimlerin cebine para koymak yerine borçluları borçtan arındırmak daha etkin bir yol olabilir. Üstelik bunun etik bir gereksinim olarak yorumlayabileceğimiz gerçeklikler de var.